skkn PHÁT TRIỂN tư DUY học SINH TRONG dạy học LỊCH sử VIỆT NAM GIAI đoạn 1919 – 1930 ở TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG

Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông .... Chính những yêu cầu bức bách của thời đại đòi hỏi nền giáo dục phải đổi mới một cách

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2014-2015

I.THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

8 Đơn vị công tác : Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Trình độ chuyên môn cao nhất : Cử nhân

- Năm nhận bằng : 2001

- Chuyên ngành đào tạo : Lịch Sử

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy môn Lịch Sử

- Số năm có kinh nghiệm:14

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

+ Hướng dẫn học sinh làm bài kiểm tra Lịch Sử

+ Sưu tầm và ứng dụng một số trò chơi nhằm nâng cao chất lượng

bộ môn Lịch sử trong trường THPT

+ Xây dựng và vận dụng giáo án các loại hình hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch Sử (Chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 10 Ban cơ bản)

+ Sưu tầm và hướng dẫn sử dụng phim tư liệu trong dạy học góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử việt nam giai đoạn 1945 – 1954

+ Xây dựng và sử dụng bài học nhận thức trong dạy học Lịch sử thế giới

cổ trung đại lớp 10 chương trình chuẩn

MỤC LỤC

Trang

Mục lục 1

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 5

CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG 5

DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

II.1 Những vấn đề lý luận chung về tư duy 5

II.1.1 Khái niệm về tư duy 5

II.2.2 Những đặc trưng của tư duy lịch sử 5

II.2.4 Định hướng phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 6

II.2.5 Ý nghĩa của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử 7

II.3 Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 8

III NỘI DUNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH 10

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1930 10

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 10

III.1 Nội dung các vấn đề phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 10

III.2 Mục tiêu của khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 11

III.3 Đặc điểm, nội dung khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 12

III.4 Các nhóm kiến thức để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông 13

III.4.1 Nhóm kiến thức phản ánh hoạt động của các nhân vật lịch sử 13

13

III.4.2 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về đấu tranh chính trị, quân sự 15

III.4.3 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về kinh tế, văn hóa 17

IV MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY

HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 19

IV.1 Nguyên tắc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1930 trường Trung học phổ thông 19

IV.1.1 Đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu của bộ môn lịch sử 19

IV.1.2 Đảm bảo tính khoa học trong việc phát triển tư duy học sinh 20

IV.1.3 Khai thác triệt để nội dung khoá trình lịch sử 21

IV.1.4 Phát huy tính tích cực của học sinh 21

Ví dụ như khi dạy bài 12, khi vào bài ta đưa ra vấn đề: Tại sao Pháp thực

hiện chương trình khai thác Việt Nam ngay sau chiến tranh thế giới thứ nhất

kết thúc? Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp có gì mới so

với chương trình khai thác lần thứ nhất ? 22

IV.1.5 Đảm bảo tính vừa sức của học sinh 22

IV.2 Một số biện pháp để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông 22

IV.2.1 Tạo tình huống có vấn đề và biết cách giải quyết vấn đề 22

IV.2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập nhận thức 24

IV.2.3 Khai thác đồ dùng trực quan để phát triển tư duy học sinh 28

IV.2.4 Tổ chức thảo luận nhóm 31

IV.2.5 Thiết kế bài học theo hướng phát triển tư duy học sinh 32

V KHUYẾN NGHỊ 35

Người thực hiện 36

Phạm Thị Hạnh 36

TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Thế kỷ XXI, cuộc cách mạng công nghệ đang phát triển với những bước

nhảy vọt chưa từng thấy, đưa thế giới từ nền văn minh công nghiệp sang nền

văn minh thông tin, sản sinh ra một khối lượng kiến thức đồ sộ, cung cấp cho

nhân loại một khối lượng khổng lồ của cải vật chất và tinh thần, làm thay đổi

lớn bộ mặt của xã hội

Điều đó đang đặt ra những yêu cầu lớn đối với nền giáo dục nước nhà là

phải đào tạo những con người năng động, thông minh và sáng tạo Chính

những yêu cầu bức bách của thời đại đòi hỏi nền giáo dục phải đổi mới một

cách sâu sắc và toàn diện nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của mọi tầng

lớp nhân dân về học tập và tiếp thu những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, tạo

nguồn nhân lực cho sự nghiệp đổi mới đất nước Vấn đề đặt ra không chỉ là dạy

cái gì mà là dạy như thế nào để có thể phát triển tư duy học sinh, để học sinh

không những biết mà còn hiểu và nhớ lâu kiến thức bài học luôn là mối trăn trở

lớn của những người làm công tác dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói

riêng

Khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 một thời kỳ quan trọng

trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Là thời kỳ mà Nguyễn Ái Quốc

sau bao nhiêu năm bôn ba khắp năm châu bốn bể, từ một con người yêu nước

đã sớm đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm ra con đường cứu nước đúng

đắn cho dân tộc, sự kiện này đã chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối lãnh

đạo cách mạng Việt Nam kéo dài từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX Đây

cũng là thời kỳ đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của Đảng… thời kỳ này

là cơ sở quan trọng để người giáo viên lịch sử phát triển tư duy học sinh trong

dạy - học ở trường Trung học phổ thông

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của giáo viên lịch sử ở trường Trung học

phổ thông là việc tiếp cận có hệ thống cơ sở lý luận và các biện pháp cụ thể

để phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930 ở trường Trung học phổ thông

Xuất phát từ định hướng về đổi mới phương pháp dạy học, nội dung,

chương trình, sách giáo khoa và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử

ở trường Trung học phổ thông, tôi mạnh dạn chọn vấn đề “Phát triển tư duy

học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường

Trung học phổ thông” Làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH TRONG

DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

II.1 Những vấn đề lý luận chung về tư duy

II.1.1 Khái niệm về tư duy

Các nhà nghiên cứu khoa học đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về tư

duy

Tác giả Nguyễn Quang Uẩn trong giáo trình Tâm lý học đại cương đưa

ra định nghĩa: “Tư duy là quá trình tâm lí phản ánh những thuộc tính bản

chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện

tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết”

M N Sacđacôp- nhà giáo dục học Liên Xô trước đây thì cho rằng: tư duy

cũng là sự nhận thức và xây dựng sáng tạo những sự vật và hiện tượng mới,

riêng lẻ của hiện thực trên cơ sở những tri thức khái quát hoá đã thu nhận

được

Từ những quan niệm trên, có thể nhận thấy rằng tư duy là một mức độ

nhận thức mới về chất so với cảm giác và tri giác

II.2.2 Những đặc trưng của tư duy lịch sử

Tư duy lịch sử được hình thành trong quá trình học tập lịch sử, nó liên

quan đến nhiều loại tư duy khác Ngoài những tính chất của tư duy nói chung,

tư duy lịch sử cũng có những đặc trưng riêng:

Biết miêu tả, khôi phục những sự kiện lịch sử quá khứ với một số tài liệu

cơ bản được lựa chọn chính xác

Xác định được điều kiện, hoàn cảnh, những mối liên hệ phổ biến của các sự

kiện Nhận biết tính chất, ý nghĩa bài học, kinh nghiệm rút ra từ sự kiện, nhất

là những sự kiện lớn quan trọng

Xác định động cơ hoạt động của những tầng lớp, tập đoàn hay cá nhân

trong lịch sử

Biết liên hệ, so sánh, đối chiếu tài liệu lịch sử với đời sống hiện nay và

rút bài học kinh nghiệm

II.2.3 Các hoạt động tư duy của học sinh trong học tập lịch sử

Hoạt động tư duy của học sinh trong quá trình học tập lịch sử bao gồm

những nội dung chủ yếu sau:

- Ở mỗi thời kỳ lịch sử, mỗi giai đoạn nhận thức, học sinh cần nắm vững

các sự kiện, các nhân vật lịch sử một cách toàn diện

- Phải xem xét, nghiên cứu các sự kiện, các nhân vật cụ thể trong những

điều kiện tồn tại và phát triển của nó (hoàn cảnh lịch sử cụ thể)

- Xem xét các sự kiện, nhân vật trong mối quan hệ chi phối sự phát triển

của nó

- Làm sáng tỏ những tác động của sự kiện, nhân vật lịch sử đối với xã

hội và con người (thực tiễn) và rút ra các quy luật lịch sử, các bài học kinh

nghiệm

- Biết liên hệ, so sánh, đối chiếu tài liệu lịch sử với đời sống hiện nay

- Nghiên cứu sự phát triển của của các sự vật, hiện tượng trên quan điểm

phủ định của phủ định

II.2.4 Định hướng phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử

Phát triển tư duy học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của

giáo dục phổ thông, trong đó có dạy học lịch sử Việc phát triển tư duy học

sinh được tiến hành trong quá trình dạy - học lịch sử, trong mọi khâu, mọi

hình thức hoạt động giáo dục của bộ môn

Ở giai đoạn nhận thức cảm tính trong học tập lịch sử, thông qua giáo

viên, tài liệu học sinh tiếp xúc với những tri thức mang tính chất gián tiếp sẽ

tạo thành những tri giác và biểu tượng; đến giai đoạn nhận thức lý tính, bằng

sức mạnh của tư duy trừu tượng, học sinh sẽ đi đến những tri thức trừu tượng

khái quát, nhờ hoạt động “xử lý” những tri thức cụ thể, ở đây học sinh tiến

hành việc hình thành các khái niệm Sau đó học sinh vận dụng tri thức đã học

(kể cả những tri thức trừu tượng khái quát) để tạo ra trong tư duy những mối

liên hệ mới giữa những tri thức cũ và những điều mới, chưa biết và cuối cùng

là sử dụng kiến thức về quá khứ để hiểu ngày nay, để hành động trong thực

tiễn, phù hợp với yêu cầu, trình độ, nhiệm vụ cụ thể của mình

So sánh cùng với trừu tượng hóa, phân tích, tổng hợp… là kết quả của

thao tác tư duy nhằm rút ra và khái quát hóa bản chất của đối tượng tìm hiểu,

nghiên cứu Các nhà tâm lý học chia ra nhiều loại tư duy: loại tư duy tích cực,

chủ động, độc lập, sáng tạo; tư duy tái tạo và tư duy sáng tạo…

II.2.5 Ý nghĩa của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử

Con người có thể quên đi nhiều sự việc cụ thể mà dựa vào đó những nét

tính cách của anh ta được hoàn thiện“Giáo dục – đó là cái được giữ lại khi

mà tất cả những điều học thuộc đã quên đi” – nhà vật lý nổi tiếng N.I Sue đã

nói như vậy Điều này khẳng định vai trò của việc phát triển tư duy cũng như

mối quan hệ mật thiết của nó trong quá trình giảng dạy

Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học lịch sử trước hết giúp cho

các em nắm vững kiến thức, biết vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các

câu hỏi, bài tập nhận thức, qua đó mà kiến thức học sinh thu nhận được trở

nên vững chắc hơn và sinh động hơn để hiểu đúng bản chất sự kiện, quá trình

lịch sử Học sinh chỉ thực sự lĩnh hội được kiến thức khi tư duy của họ được

phát triển nhờ sự hướng dẫn của giáo viên mà học sinh biết phân tích, khái

quát tài liệu có nội dung sự kiện cụ thể và rút ra được những kết luận cần

thiết

Tư duy càng phát triển thì càng có khả năng lĩnh hội kiến thức một cách

nhanh chóng, sâu sắc và khả năng vận dụng tri thức linh hoạt hơn, có hiệu quả

hơn Do đó, trong hoạt động giảng dạy lịch sử cần rèn luyện cho học sinh trở

thành những người có tư duy độc lập, tự lập, chủ động, tích cực trong suy

nghĩ và hành động qua các khâu của quá trình dạy học

II.3 Thực tiễn của việc phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử ở

trường Trung học phổ thông

Qua thực tế giảng dạy chúng tôi rút ra một vài nhận xét sau

Một là, đại đa số giáo viên nhận thức đúng tầm quan trọng của việc dạy

học theo hướng phát triển tư duy, song chưa áp dụng có hiệu quả trong thực

tiễn dạy học, chưa có sự đầu tư đồng bộ trong toàn bộ chương trình

Hai là, mặc dù nhiều giáo viên đã rất cố gắng cải tiến phương pháp dạy

học, sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, tìm tòi nghiên cứu các tài liệu

tham khảo, cập nhật thông tin bổ sung bài giảng, nhưng môn sử trong tiềm

thức của xã hội, ngay cả trong một bộ phận cán bộ lãnh đạo nhà trường vẫn là

môn “phụ” nên sự quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, tư tưởng chỉ đạo còn

xem nhẹ, cùng với phương pháp học thụ động của học sinh chưa đầu tư thời

gian đúng mức

Ba là, việc phát triển tư duy trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông phải

tiến hành đồng bộ Trong đó người thầy đóng vai trò là người tổ chức, điều

khiển học sinh tiếp nhận tri thức, còn học sinh tích cực chủ động lĩnh hội kiến

thức

Bốn là, để thực hiện có hiệu quả việc phát triển tư duy học sinh trong dạy

học lịch sử cần phải giúp cho giáo viên nắm vững lý luận cơ bản, thường xuyên

trao đổi, thảo luận tổ (nhóm) chuyên môn để rút kinh nghiệm, nhân rộng những

phương pháp hiệu quả Đối với học sinh cần khắc phục cách học thụ động, máy

móc Ngoài những kiến thức sách giáo khoa, bài giảng của thầy trên lớp, cần

tiếp cận các tài liệu tham khảo, các kiến thức liên quan, tích hợp các bộ môn

khoa học xã hội để nắm chắc được bản chất sự kiện, kiến thức được lưu giữ lâu

hơn trong “bộ nhớ” của mình

Năm là, cần đổi mới đồng bộ giữa phương pháp dạy học và phương

pháp kiểm tra đánh giá, nội dung kiểm tra chú trọng ở mức độ thông hiểu và

vận dụng Tăng cường các câu hỏi và bài tập nhận thức để phát triển tư duy

học sinh

Nói tóm lại, quá trình nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử diễn

ra theo một trình tự, tuân thủ các nguyên tắc của con đường biện chứng của

việc nhận thức mà Lê nin đã nêu – Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu

tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Trên cơ sở lý luận và yêu cầu của

thực tiễn đối với đổi mới dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông, thì

việc phát triển tư duy của học sinh trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử

Việt Nam giai đoạn 1919-1930 nói riêng là một yêu cầu cấp thiết nhằm góp

phần nâng cao chất lượng bộ môn

III NỘI DUNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1930

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

III.1 Nội dung các vấn đề phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch

sử ở trường Trung học phổ thông

Quan điểm lịch sử: Muốn nhận thức bất kỳ một sự kiện nào cũng phải

nhận thức trong quá trình phát sinh, phát triển và thay đổi có liên quan đến

điều kiện cụ thể của nó

Chân lý bao giờ cũng cụ thể: Để hiểu rõ điều này, giáo viên hướng dẫn

học sinh nắm vững sự kiện cụ thể, phân tích những điều kiện lịch sử cụ thể

ảnh hưởng đến hoạt động của nhân vật, đến sự tồn tại và phát triển của xã hội

Cách xem xét như vậy hình thành cho học sinh nguyên lí khoa học về “chân

lý bao giờ cũng cụ thể”, tránh được việc “hiện đại hoá” lịch sử

Sự phát triển của mọi sự vật, hiện tượng đều thông qua sự thống nhất và

đấu tranh các mặt đối lập: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu nguồn gốc

và nguyên nhân phát sinh, bùng nổ của các sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhất là

những sự kiện lớn như các cuộc cách mạng, chiến tranh…

Tìm mối liên hệ nhân quả, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các sự kiện lịch

sử: Lịch sử phát triển liên tục, không gián đoạn qua các thời kỳ khác nhau Ở

mỗi giai đoạn phát triển khác nhau, lịch sử mỗi quốc gia, dân tộc có những

nét riêng, đặc thù

Nắm vững mối liên hệ nhân quả và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các hiện

tượng lịch sử đơn giản, dựa trên cơ sở tài liệu, sự kiện cụ thể, phù hợp với

trình độ học sinh, tiến lên nhận thức những hiện tượng phức tạp hơn, những

vấn đề lý thuyết của chương trình lịch sử Chương trình ở lớp trên không phát

triển chi tiết các sự kiện đã học ở cấp dưới mà làm cho học sinh nâng cao

trình độ khái quát hóa, trừu tượng hóa của nhận thức lịch sử

Cuối cùng, tư duy của học sinh thể hiện rõ nhất, tập trung nhất ở việc vận

dụng kiến thức đã học một cách thông minh, tích cực và sáng tạo vào việc tiếp

nhận kiến thức mới và cuộc sống Đây là việc thực hiện nguyên lý học đi đôi

với hành Thực hiện được điều này chúng ta đã thực hiện tốt phương châm: học

lịch sử không những là để biết, ghi nhớ những kiến thức về quá khứ, mà trên cơ

sở biết đúng về quá khứ, hiểu sâu sắc hiện tại, góp phần vào cuộc sống hiện tại,

nhận thức khuynh hướng phát triển tất yếu của tương lai mà hành động đúng

đắn

III.2 Mục tiêu của khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930

Giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc từ

1919 - 1930, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục

lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng

năng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội

Cụ thể là:

Về giáo dưỡng, nội dung khóa trình lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930 cung cấp cho học sinh những hiểu biết về tác động của chương trình

khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp đã làm cho nền kinh tế và

xã hội Việt Nam có nhiều chuyển biến sâu sắc đặc biệt là về mặt xã hội

Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc trong quá trình tìm đường cứu nước

đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào trong nước

làm chuyển biến phong trào cách mạng Việt Nam sang lập trường vô sản…

Về giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu nước, hiểu rõ độc lập dân

tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; tinh thần đoàn kết dân tộc Bồi dưỡng cho

học sinh niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ quê

hương, đất nước Bồi dưỡng niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và tiền đồ của

cách mạng, tin vào thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước

Về phát triển, rèn luyện cho học sinh các kỹ năng trong học tập, nâng

cao nhận thức, nắm các sự kiện; xem xét các sự kiện lịch sử trong các quan hệ

không gian và thời gian; rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh, tổng hợp, khái

quát, vận dụng đánh giá các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử; tiếp tục rèn

luyện năng lực tự học, làm việc với sách giáo khoa, các nguồn sử liệu và các

phương tiện trực quan để tự làm giàu tri thức lịch sử Ngoài ra, góp phần bồi

dưỡng năng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết các vấn đề lịch sử có liên

quan trong giai đoạn 1919 - 1930, trên cơ sở đó làm nền tảng để tiếp tục giải

quyết các vấn đề lịch sử các giai đoạn khác trong tiến trình phát triển của lịch

sử dân tộc và lịch sử thế giới

III.3 Đặc điểm, nội dung khoá trình lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930

- Giai đoạn 1919-1930 đánh dấu bằng việc thực dân Pháp tiến hành cuộc

khai thác thuộc địa Đông Dương (chủ yếu là Việt Nam) lần thứ hai, làm cho

tình hình kinh tế và giai cấp ở các nước Đông Dương (trước hết là Việt Nam)

có những chuyển biến sâu sắc Ách thống trị, bóc lột của thực dân Pháp là cho

mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam và thực dân Pháp trở nên sâu sắc, tác động

đến thái độ chính trị và tinh thần đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp nhân dân

(trừ bọn phản động, tay sai của chính quyền thuộc địa) Tinh thần dân tộc và

chủ nghĩa yêu nước đã tập hợp và huy động sức mạnh của các tầng lớp nhân

dân, giai cấp, cá nhân yêu nước tiến bộ trong tầng lớp trên chống thực dân

Pháp và giành độc lập dân tộc Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sớm sau

khi Pháp đặt nền đô hộ Việt Nam, dần dần trưởng thành đấu tranh anh dũng,

nhanh chóng vươn lên thành một động lực mạnh mẽ, lãnh đạo phong trào dân

tộc

Trong phong trào yêu nước, cách mạng của nhân dân Việt Nam, Đảng

Cộng sản Việt Nam ra đời là một tất yếu lịch sử và là công lao lớn của

Nguyễn Ái Quốc, sau công lao lớn đầu tiên – xác định con đường cứu nước

đúng đắn cho dân tộc Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam tuân thủ theo

quy luật chung của việc thành lập của một đảng cộng sản chân chính ở bất kỳ

nước nào, song lại thể hiện sự linh hoạt và sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc

trong việc kết hợp phong trào yêu nước, phong trào công nhân và sự truyền bá

chủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện Việt Nam Hội nghị thống nhất các tổ

chức cộng sản và thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam được xem như Đại hội

thành lập Đảng và những văn kiện do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo và được Hội

nghị thông qua (Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt) là Cương lĩnh chính

trị đầu tiên của Đảng Ý nghĩa việc ra đời của Đảng là rất to lớn, là bước

ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam, nó chứng tỏ giai cấp vô sản đã đủ sức

trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng Việt Nam

- Trên cơ sở những vấn đề cơ bản trên, chương trình phân chia thành

các bài:

Bài 12 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 đến năm 1925

Bài 13 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1925 đến năm 1930

III.4 Các nhóm kiến thức để phát triển tư duy học sinh trong dạy học

lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1930 ở trường Trung học phổ thông

III.4.1 Nhóm kiến thức phản ánh hoạt động của các nhân vật lịch sử

- 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa

- Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị

về chính trị và tư tưởng để thành lập nên chính đảng vô sản ở Việt Nam

- 1920, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội Tua

- 1921, Nguyễn Ái Quốc cùng một số người yêu nước châu Phi lập ra Hội Liên hiệp thuộc địa, viết nhiều sách báo tiến bộ…

- 1927, tác phẩm Đường Kách mệnh được xuất bản

Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị về mặt tổ chức để sáng lập nên Đảng Cộng sản Việt Nam

- Nguyễn Ái Quốc sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam

III.4.2 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về đấu tranh chính trị, quân sự

Bài, mục Kiến thức được phản ánh Nội dung cần khai thác để

phát triển tư duy

- Tầng lớp tiểu tư sản trí thức sôi nổi đấu tranh đòi tự do dân chủ, nhiều tổ chức chính trị, nhà xuất bản ra đời, nhiều

tờ báo xuất hiện

- 8/1925, thợ máy xưởng Ba Son ở Sài Gòn bãi công buộc Pháp phải nhượng bộ

- Hạn chế của phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản?

- Vì sao cuộc bãi công Ba Son đánh dấu bước phát triển của phong trào công nhân từ tự phát lên tự giác?

trương “vô sản hóa”

- 1928, bãi công của công nhân mỏ than mạo Khê, Lộc Ninh, nhà máy cưa Bến Thủy,

tơ Nam Định, xi măng Hải Phòng…

- 1929, bãi công của công nhân nhà máy chai Hải Phòng,

xe lửa Trường Thi, nhà máy dệt Nam Định, đồn điền cao

su Phú Riềng, hãng dầu Hải

- Tác động của phong trào

“vô sản hóa” đối với phong

trào công nhân?

- Phong trào công nhân từ

1925 trở đi có những đặc điểm gì? Tác dụng của phong trào

Phòng, các nhà in ở Chợ Lớn…

- 7/1925, Hội Phục Việt (Tân

Tại sao Hội Việt Nam cách mạng thanh niên lại có hội viên tham gia đông đảo nhất?

- 8/1929, An Nam Cộng sản đảng được thành lập

- 9/1929, Đông Dương Cộng sản liên đoàn được thành lập

- Vì sao nói sự xuất hiện ba tổ chức cộng sản là một xu thế khách quan của cuộc vận động giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản?

Mặt tích cực và hạn chế khi cùng một lúc xuất hiện ba tổ chức cộng sản?

- Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (họp tháng 9/1960), quyết định lấy

- Vì sao nói sự ra đời của Đảng là một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam?

- Tại sao nói Đảng Cộng sản

Việt Nam ra đời là “sự sàng

lọc nghiêm khắc của lịch sử trên con đường đấu tranh trong mấy thập kỷ đầu của thế

kỷ XX” ở Việt Nam?

ngày 3/2/1930 hằng năm làm ngày kỉ niệm thành lập Đảng

- Tại sao nói Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước ở Việt Nam trong thời đại mới?

III.4.3 Nhóm kiến thức phản ánh các vấn đề về kinh tế, văn hóa

Bài, mục Kiến thức được phản ánh Nội dung cần khai thác để

phát triển tư duy

mô lớn vào các ngành kinh

tế Việt Nam

- Tác động của chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai đối với Việt Nam?

người Việt Nam, “chấn

hưng nội hóa”, “bài trừ ngoại hóa”

- 1923, địa chủ và tư sản Việt Nam đấu tranh chống độc quyền cảng Sài Gòn và độc quyền xuất cảng lúa gạo

- Tác dụng của phong trào

“Chấn hưng nội hóa và bài trừ ngoại hóa của địa chủ và

tư sản Việt Nam”? Liên hệ

với khẩu hiệu “người Việt

Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” mà hiện nay chúng ta

đang phát động

- Vì sao kinh tế Đông Dương

bị cột chặt vào nền kinh tế Pháp?

- Nhà cầm quyền Pháp ưu tiên, khuyến khích xuất bản các sách báo cổ vũ chủ

trương “Pháp – Việt đề

huề”

- Vì sao thực dân Pháp thực hiện chính sách ngu dân ở

Việt Nam?

Những nội dung này là cơ sở để đề xuất các biện pháp sư phạm cơ bản

phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1919-1930 ở trường Trung học phổ thông