Thực trạng và giải pháp hợp tác công tư (PPP) trong đầu tư xây dựng công trình cấp nước tại thành phố hồ chí minh

Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. C

L I C M N

Tác gi trân tr ng c m n các chân thành nh t đ n các Quý Th y Cô Tr ng

i h c Th y l i, các cán b Gi ng viên, B môn Công ngh và Qu n lý xây d ng, khoa công trình, phòng ào t o i h c và Sau đ i h c đã d y d , truy n đ t nh ng

ki n th c quý báu cho tác gi trong su t 02 n m h c, đ ng th i h tr giúp đ và

t o đi u ki n cho tác gi hoàn thành b n lu n v n này Tác gi c m n sâu s c nh t

t i s h ng d n t n tình c a PGS TS inh Tu n H i, đã dành nhi u th i gian và tâm huy t h ng d n giúp tác gi hoàn thành Lu n v n

Tác gi trân tr ng c m n T ng Công Ty C p N c Sài Gòn Trách Nhi m

H u H n M t Thành Viên, m t s chuyên gia có kinh nghi m trong qu n lý đ u t xây

d ng công trình c p n c c ng nh các đ ng nghi p đã t o đi u ki n cho tác gi thu th p thông tin, tài li u đ hoàn thành lu n v n

Trong quá trình nghiên c u, m c dù đã có nhi u c g ng đ hoàn thành lu n

v n, đ tài không th tránh kh i nh ng thi u sót Vì v y, Tác gi r t mong nh n

đ c s góp ý, h ng d n c a Th y Cô và đ ng nghi p, đ c s chia s c a b n bè,

c ng là kinh nghi m giúp tác gi c g ng hoàn thi n h n trong quá trình làm lu n

v n và công vi c sau này

Xin trân tr ng c m n./

H Chí Minh, ngày 25 tháng 08 n m 2015

Tác gi lu n v n

Tr n Qu c Khôi

L I CAM K T

tài lu n v n cao h c “Th c tr ng và gi i pháp c a h p tác công – t

trong đ u t xây d ng công trình c p n c t i Thành Ph H Chí Minh” c a h c

viên đã đ c Nhà tr ng giao nghiên c u kèm theo Quy t đ nh s 2278/Q - HTL ngày 26 tháng 12 n m 2013 c a Hi u tr ng tr ng i h c Th y L i

Trong th i gian h c t p t i tr ng đ c s đ nh h ng c a các gi ng viên

c a nhà tr ng, v i kinh nghi m c a b n thân làm vi c t i công ty đ n v , đ c s giúp đ c a b n bè, đ ng nghi p, đ c bi t là s giúp đ , h ng d n t n tình c a

Th y PGS.TS inh Tu n H i, tác gi đã t nghiên c u và th c hi n đ tài ây là

M C L C

M U Error! Bookmark not defined

I Tính c p thi t c a đ tài Error! Bookmark not defined

II M c đích c a đ tài Error! Bookmark not defined III i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tài Error! Bookmark not defined

IV Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u Error! Bookmark not defined

V K t qu d ki n đ t đ c Error! Bookmark not defined

VI Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài Error! Bookmark not defined

CH NG 1: T NG QUAN V U T CÔNG, HÌNH TH C H P TÁC NHÀ N C VÀ T NHÂN Error! Bookmark not defined 1.1 Khái ni m và các đi m m i n i dung lu t đ u t công Error! Bookmark not

defined

1.3 Chính sách huy đ ng v n cho đ u t công nh ng qu c gia đang phát tri n Error! Bookmark not defined 1.4 Các mô hình có s tham gia c a t nhân Error! Bookmark not defined

1.4.1 Thách th c và s tham gia c a t nhân trong các chính sách phát tri n

[4] Error! Bookmark not defined 1.4.2 nh ngh a và các mô hình có s tham gia c a t nhân Error! Bookmark

not defined

1.4.3 Trình bày t ng quan v các hình th c tham gia c a t nhân Error!

Bookmark not defined

1.4.3.1 Gia công Error! Bookmark not defined 1.4.3.2 H tr k thu t Error! Bookmark not defined

1.4.3.3 H p đ ng d ch v Error! Bookmark not defined

1.4.3.4 H p đ ng qu n tr Error! Bookmark not defined

1.4.3.5 H p đ ng qu n tr toàn di n Error! Bookmark not defined

1.4.3.6 H p đ ng khoán Error! Bookmark not defined 1.4.3.7 Nh ng quy n Error! Bookmark not defined

1.4.3.8 H p đ ng “h n h p” hay “lai” Error! Bookmark not defined

1.4.3.9 H p đ ng EPC (nhà n c là ch đ u t ) Error! Bookmark not

defined

1.4.3.10 H p đ ng v n hành và b o trì (O & M) Error! Bookmark not

defined

1.4.3.11 BOT và các bi n th Error! Bookmark not defined

1.4.3.12 Các mô hình khác có s tham gia c a khu v c t nhân Error!

Bookmark not defined

1.4.4 Các b c chính khi tri n khai th c hi n m t d án có s tham gia c a t

nhân Error! Bookmark not defined

1.5 Các hình th c h p tác Nhà n c - T nhân trong đ u t công Error!

Bookmark not defined

1.6 Kinh nghi m qu c t v s tham gia c a t nhân trong ngành c p n c Error! Bookmark not defined

1.6.1 H p đ ng qu n tr hay qu n lý Amman (Jordanie) Error! Bookmark not

defined

1.6.2 H p đ ng khoán Sénégal Error! Bookmark not defined 1.6.3 H p đ ng k t h p khoán - nh ng quy n Tanger, Maroc Error!

Bookmark not defined

1.6.4 H p đ ng nh ng quy n Manila (Philippines) Error! Bookmark not

defined

1.7 K t lu n ch ng 1 Error! Bookmark not defined

CH NG 2: TH C TR NG ÁP D NG HÌNH TH C H P TÁC NHÀ

N C - T NHÂN TRONG U T XÂY D NG CÔNG TRÌNH C P

N C T I THÀNH PH H CHÍ MINH Error! Bookmark not defined 2.1 Gi i thi u t ng quan và quy ho ch xây d ng công trình c p n c t i

Thành Ph H Chí Minh Error! Bookmark not defined

2.1.1 Ph m vi quy ho ch Error! Bookmark not defined 2.1.2 Quan đi m quy ho ch Error! Bookmark not defined 2.1.3 M c tiêu quy ho ch Error! Bookmark not defined 2.1.4 Tiêu chu n c p n c Error! Bookmark not defined 2.1.5 D báo nhu c u s d ng n c Error! Bookmark not defined 2.1.6 N i dung quy ho ch Error! Bookmark not defined

2.1.6.1 Các nhà máy c p n c Error! Bookmark not defined

2.1.6.2 Ngu n n c Error! Bookmark not defined

2.1.6.3 Công trình d n n c thô Error! Bookmark not defined

2.1.6.4 Công ngh x lý n c Error! Bookmark not defined

2.1.6.5 M ng l i đ ng ng c p n c Error! Bookmark not defined

2.1.6.6 Các tr m b m t ng áp Error! Bookmark not defined

2.1.7 Các d án u tiên th c hi n trong giai đo n 2010-2015 Error! Bookmark

not defined

2.1.7.1 Các d án u tiên v ngu n n c thôError! Bookmark not defined

2.1.7.2 Các d án u tiên đ u t xây d ng nhà máy n c Error! Bookmark

2.1.9.1 Khai thác và s d ng ngu n n c Error! Bookmark not defined

2.1.9.2 Ki m soát ho t đ ng xây d ng Error! Bookmark not defined

2.2 Hi n tr ng v s tham gia c a t nhân trong l nh v c c p n c t i thành

ph H Chí Minh Error! Bookmark not defined

2.2.1 V đ u t phát tri n ngu n n c Error! Bookmark not defined

2.2.1.1 Các ngu n c p n c l n Error! Bookmark not defined

2.2.1.2 Các ngu n c p n c nh Error! Bookmark not defined

2.2.2 Gi i thi u 02 d án l n h p tác nhà n c và t nhân Error! Bookmark

not defined

2.2.2.1 Nhà máy n c Bình An Error! Bookmark not defined

2.2.2.2 Nhà máy BOO Th c Error! Bookmark not defined

2.2.3 V yêu c u phát tri n m ng l i c p n c Error! Bookmark not defined

2.3 Các D án H p tác công t t i T ng công ty C p n c Sài Gòn hi n nay,

đ c bi t là d án gi m th t thoát n c Error! Bookmark not defined

2.4 Th c tr ng v c ch chính sách thu hút t nhân tham gia trong l nh v c

c p n c Error! Bookmark not defined

2.4.1 C ch chính sách chung Error! Bookmark not defined

2.4.1.1 Thu n l i Error! Bookmark not defined 2.4.1.2 Khó kh n Error! Bookmark not defined

2.4.2 C ch chính sách riêng Error! Bookmark not defined

2.4.2.1 Thu n l i Error! Bookmark not defined 2.4.2.2 Khó kh n Error! Bookmark not defined

2.5 Nh ng tr ng i trong quá trình thu hút t nhân tham gia trong l nh v c

c p n c Thành Ph H Chí Minh

Error! Bookmark not defined

2.5.1 H th ng v n b n pháp lu t đi u ch nh PPP Error! Bookmark not

defined

2.5.2 C ch chia s l i ích, r i ro đ h tr và đ m b o đ u t Error!

Bookmark not defined

2.5.2.1 Chia s l i ích đ h tr và đ m b o đ u t [15] Error! Bookmark

2.5.2.2 Chia s r i ro Error! Bookmark not defined

2.5.3 ánh giá môi tr ng th ch Vi t Nam d i góc đ nhà đ u t Error!

Bookmark not defined

2.5.4 Nh ng đi m m i c a ngh đ nh 15/2015/N -CP ngày 14/02/2015 Error!

Bookmark not defined

2.6 K t lu n Ch ng 2 Error! Bookmark not defined

2.6.1 Nh ng u đi m c a h p tác công t t i Thành ph H Chí Minh Error!

Bookmark not defined

2.6.2 Nh ng nh c đi m c a h p tác công t t i Thành ph H Chí Minh

Error! Bookmark not defined

CH NG 3: NH NG KI N NGH GÓP PH N ÁP D NG THÀNH CÔNG

H P TÁC CÔNG T TRONG U T XÂY D NG CÔNG TRÌNH C P

N C T I THÀNH PH H CHÍ MINH Error! Bookmark not defined 3.1 Các ki n ngh đ th c hi n h p tác công t Error! Bookmark not defined

3.1.1 Xây d ng khuôn kh pháp lý rõ ràng Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nâng cao ch t l ng qu n lý d án PPP Error! Bookmark not defined

3.1.2.1 T ng c ng n ng l c c quan nhà n c v PPP Error! Bookmark

not defined

3.1.2.2 B o đ m các đi u ki n c n thi t đ d án PPP đ c th c hi n Error!

Bookmark not defined

3.1.2.3 Xác đ nh m t s hình th c đ u t Error! Bookmark not defined

3.1.2.4 Ch t l ng đi đôi v i d ch v Error! Bookmark not defined

3.1.2.5 Nâng cao ch t l ng qu n lý quy ho ch Error! Bookmark not

3.1.5 T ng c ng công tác thanh, ki m tra, giám sát t t c các ngành, các c p.

Error! Bookmark not defined

3.2 Các gi i pháp áp d ng ki n ngh ph n 3.1 vào th c t Thành ph H Chí Minh Error! Bookmark not defined

3.2.1 V c ch , chính sách chung Error! Bookmark not defined

3.2.2 Các gi i pháp liên quan t i khu v c t nhân Error! Bookmark not

3.3 K t lu n ch ng 3 Error! Bookmark not defined.

K T LU N VÀ KI N NGH Error! Bookmark not defined TÀI LI U THAM KH O Error! Bookmark not defined

PH N PH L C Error! Bookmark not defined

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1.1 H s ICOR trung bình các giai đo n và t c đ gi m trung

bình t n m 1996 đ n n m 2012 (đ n v : %) 6

B ng 1.2 Các d ng tham gia chính c a khu v c t nhân 11

B ng 1.3 So sánh t h p các d ng h p đ ng PPP đ đ u t c s h t ng m i 16

B ng 1.4 Các b c chính khi tri n khai th c hi n m t d án có s tham gia c a t nhân 19

B ng 1.5 M c đ bao ph c a d ch v trong giai đo n 2001-2006 33

B ng 1.6 Các b c th c hi n m t vòng đ i d án PPP 35

B ng 2.1 D báo nhu c u s d ng n c đ n n m 2015 và n m 2025 37

B ng 2.2 Công su t các nhà máy c p n c đ n n m 2025 38

B ng 2.3 Hi n tr ng m ng l i c p n c c a SAWACO 50

B ng 2.4 : Nhu c u phát tri n d ch v đ n n m 2025 c a SAWACO 50

DANH M C CÁC HÌNH Hình 1.1 Các d ng h p đ ng tham gia c a t nhân 12

Hình 2.1 Nhà máy BOO c p n c Th c 47

Hình 2.2 D án gi m th t thoát n c Thành ph H Chí Minh 52

Hình 2.3 D án gi m th t thoát n c vùng 1 54

Hình 3.1 Mô hình qu n lý d án PPP đ xu t 90

DANH M C VI T T T

ADB Ngân hàng phát tri n Châu Á

AFD C quan phát tri n Pháp

BOO Xây d ng - S h u - Kinh doanh

BOOT Xây d ng – S h u – V n hành – chuy n giao

BOT Xây d ng - Kinh doanh - Chuy n giao

BTO Xây d ng - Chuy n giao - V n hành

BT Xây d ng - Chuy n giao

CBO T ch c c ng đ ng

CSHT C s h t ng

CII Công ty đ u t h t ng, k thu t TP HCM

DBFO Thi t k - Xây d ng – Tài chính – V n hành

DBO Thi t k - Xây d ng - V n hành

DB Thi t k - Xây d ng

DMA ng h t ng

HFIC Công ty u t tài chính Nhà n c TP.HCM

LDO Thuê - Phát tri n - V n hành

MWSI Công ty Maynilad Water Services Inc

MWCI Công ty Manila Water Company Inc

PSP S tham gia c a khu v c t

REE Công ty C ph n C đi n l nh

ROT C i t o - V n hành - Chuy n giao

TCXD Tiêu chu n xây d ng

SAWACO T ng Công ty C p N c Sài Gòn Trách Nhi m H u H n M t

Thành Viên UBND y Ban Nhân Dân

QCVN Quy chu n Vi t Nam

WACO Công ty C ph n n c và Môi tr ng

WASECO Công ty c ph n u t Xây D ng C p Thoát N c

WB Ngân hàng th gi i

đ y nghiên c u khoa h c công ngh phù h p v i công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t

n c.Tuy nhiên trong b i c nh v ngành n c c a Vi t Nam, c ng nh ngành n c các n c trên th gi i thì nhu v n c s ch đ ph c v cho s phát tri n đ i s ng

c a dân c , ph c v sinh ho t và s n xu t ngày càng c p thi t;

N c ta là n c đang phát tri n, trong các l nh v c đ u t công t o đ ng l c cho s phát tri n kinh t Vi t Nam nói chung và Thành Ph H Chí Minh nói riêng

t o ra n n t ng kinh t phát tri n đ t o đi u ki n cho đ u t t nhân phát huy hi u

qu Tuy nhiên, trong giai đo n đ u c a quá trình phát tri n, Chính ph và chính quy n đ a ph ng luôn đ i m t gi a nhu c u đ u t và ngu n v n ngân sách dành cho đ u t M t khác, n c ta đang đ i m t v i tình tr ng thâm h t tri n miên và ngu n v n ODA không còn lãi su t u đãi nh tr c Vì th , hình th c h p tác nhà

n c t nhân trong đ u t công đ c hình thành nh m gi i quy t v n đ thi u h t này đang tr nên c n thi t và phù h p v i b i c nh Vi t Nam nói chung và thành

ph H Chí Minh nói riêng i u quan tr ng c a ph ng th c này còn th hi n

ch ngoài vi c t o thêm m t ngu n ti p c n cho các ngu n v n đ u t phát tri n, nó còn thúc đ y quá trình c i cách kinh t và hoàn thi n khuôn kh pháp lý c a đ t

n c PPP (Public - Private Partnership) đ c xem nh nh là mô hình h p tác mà theo đó nhà n c cho phép t nhân cùng tham gia đ u t vào các d ch v ho c công trình công c ng c a nhà n c, v a giúp thúc đ y quá trình c i cách ho t đ ng c a

xây d ng, hoàn thi n c s h t ng cho đ t n c ho c cho t ng vùng, v a cho phép thay đ i ph ng th c t ch c và qu n lý, cho phép khu v c công tham gia nhi u

h n, tích c c và ch đ ng h n vào các ch ng trình, d án công Bên c nh đó, PPP còn đ c nhìn nh n t khía c nh chia s r i ro gi a nhà n c và t nhân trong quá

th và đ xu t các gi i pháp thúc đ y góp ph n áp d ng thành công h p tác PPP trong đ u t công t

III i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tài

- i t ng nghiên c u: “H p tác công – t trong đ u t xây d ng công trình

V K t qu d ki n đ t đ c

a ra nh ng ki n ngh góp ph n áp d ng thành công v hình th c h p tác nhà n c t nhân trong đ u t xây d ng công trình c p n c t i Thành Ph H Chí Minh T đó áp d ng hình th c h p tác công t h tr b sung cho các d án PPP sau này, c n đ c phát tri n và th c hi n t t h n trong các đ a ph ng khác c a c

n c

VI Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

i v i Vi t Nam hình th c h p tác gi a nhà n c và t nhân còn r t m i so

v i mô hình này đã đ c áp d ng r t nhi u n i trên th gi i, nh ng Vi t Nam còn

ph thu c các c ch tài chính, c ch r i ro, c ch khoa h c k thu t, các phí s

d ng, thu , S đóng góp đ tài t ng c ng m i quan h h p tác nhà n c và t nhân trong các l nh đ u t công Chính v n đ trên, mà tác gi đ a ra nh ng đánh

v các lu n c th c ti n đ áp d ng thành công h p tác công t trong đ u t xây

d ng công trình c p n c t i Thành Ph H Chí Minh

Lu n v n này c n ph i Phân tích các tác đ ng kinh t - xã h i và tác đ ng tài chính trong l nh v c c p n c đ i v i các d án đã th c hi n gi ng nh mô hình PPP th c t đã đ c th c hi n T đó, đ a ra m t cách nhìn t ng th nh ng m t đ t

đ c, không đ t đ c và rút ra kinh nghi m Thành ph H Chí Minh khi áp d ng

mô hình này cho các khu v c khác trong c n c

CH NG 1: T NG QUAN V U T CÔNG, HÌNH TH C H P

1.1 Khái ni m và các đi m m i n i dung lu t đ u t công

n nay, v n có hai quan đi m khác nhau v đ u t công:

- Quan đi m th nh t: đ u t công là toàn b n i dung liên quan đ n đ u t s

d ng v n nhà n c, bao g m ho t đ ng đ u t ho c h tr đ u t s d ng v n nhà

n c không nh m m c đích thu l i nhu n vào các ch ng trình, d án ph c v phát tri n kinh t - xã h i; các ho t đ ng đ u t , kinh doanh s d ng v n nhà n c, đ c

bi t là qu n lý các ho t đ ng đ u t c a các doanh nghi p nhà n c

- Quan đi m th hai: các ho t đ ng đ u t b ng v n nhà n c cho các d án,

ch ng trình không vì m c tiêu thu l i nhu n, t c là gi i h n trong ph m vi các

ho t đ ng đ u t thu c s d ng v n nhà n c không nh m m c đích thu l i nhu n vào các ch ng trình, d án ph c v phát tri n kinh t - xã h i đ u là đ u t công

t t c các công trình ph c v công c ng t th i bao c p đ u là các l nh v c

do Nhà n c đ u t , các ngu n v n đ u t này do nhà n c trích t ngu n thu nh p

qu c dân hàng n m dành cho qu tiêu dùng c a xã h i Ngày nay đã qua th i k bao c p, chuy n sang c ch th tr ng, mà các đ i t ng đ u t vào c s h t ng

n u ch trông ch vào ngu n ngân sách c a Nhà n c thì t c đ xây d ng hay phát tri n c s h t ng đi theo chi u h ng r t ch m Vì v y, vi c thúc đ y nhanh t c đ

đ u t xây d ng c s h t ng k t h p gi a ngu n l c Nhà n c và ngu n l c t nhân b ng nh ng ch tr ng, chính sách, , xã h i hóa đ u t vào các công trình công c ng là c n thi t, đ ng th i khuy n khích s tham gia c a khu v c t nhân vào

đ u t xây d ng nh m m c đích nâng cao ch t l ng, ti n đ , công ngh , hi u qu

c a công trình;

Ngu n v n đ u t công đ c Chính Ph ta l y t ngân sách ho c thu ngân sách bao g m các kho n sau:

- Thu n i đ a (trong n c): thu t các khu v c làm kinh t (nh : s n xu t, kinh doanh) là ph i đóng thu c a các doanh nghi p; thu t các khu v c khác nh đóng thu nhà đ t, thu nông nghi p, thu thu nh p cá nhân, thu môn bài, đóng thu tài nguyên, …);

- Thu t xu t nh p kh u: thu xu t kh u, thu nh p kh u, thu giá tr gia t ng hàng nh p kh u, thu chênh l ch giá hàng nh p kh u

- Thu vi n tr không hoàn l i;

Tóm l i khái ni m “ u t công là đ u t ngu n v n nhà n c vào các ngành các l nh v c ph c v l i ích chung, không nh m m c đích kinh doanh” [1]

Hi n nay Lu t u t công m i đ c ban hành v i m t s n i dung đ i m i,

ch a đ c quy đ nh các v n b n pháp lu t hi n hành Bao g m các n i dung nh sau: [18]

- ã th ch hóa quy trình quy t đ nh ch tr ng đ u t t i ch ng II, là n i dung đ i m i quan tr ng nh t c a Lu t u t công; đó là đi m kh i đ u quy t đ nh tính đúng đ n, hi u qu c a ch ng trình, d án; nh m ng n ng a s tùy ti n, ch quan, duy ý chí và đ n gi n trong vi c quy t đ nh ch tr ng đ u t , nâng cáo trách nhi m c a ng i ra quy t đ nh ch tr ng đ u t ;

- T ng c ng và đ i m i công tác th m đ nh v ngu n v n và cân đ i v n, coi

đó là m t trong nh ng n i dung quan tr ng nh t c a công tác th m đ nh ch ng trình, d án đ u t công;

- B o đ m tính h th ng, đ ng b và xuyên su t trong toàn b quá trình qu n

lý ch ng trình, d án u t công; t khâu đ u tiên là xác đ nh ch tr ng đ u t , quy t đ nh đ u t , tri n khai th c hi n d án, đ n khâu cu i là đánh giá hi u qu ,

qu n lý ch ng trình, d án sau đ u t ;

- i m i m nh m công tác l p k ho ch đ u t ; chuy n t vi c l p k ho ch

ng n h n, hàng n m sang k ho ch trung h n 5 n m, phù h p v i k ho ch phát tri n kinh t - xã h i 5 n m;

- T ng c ng công tác theo dõi, đánh giá, ki m tra, thanh tra k ho ch, ch ng

- i m i hoàn thi n quy ch phân c p qu n lý đ u t công phân đ nh quy n

h n đi đôi v i trách nhi m c a t ng c p

Tóm l i: V l nh v c đ u t công, ch u s đi u ch nh tr c ti p c a 2 lu t: Lu t

u t công và Lu t Qu n lý s d ng v n đ u t Nhà n c vào s n xu t kinh doanh

nh ng không ph i trùng l p mà là có s k t h p t o ra khuôn kh pháp lý đ ng b trong qu n lý v n đ u t công vào doanh nghi p Nhà n c

1.2 Vai trò đ u t công trong phát tri n kinh t xã h i

u t vào các d án có vai trò h t s c quan tr ng trong s phát tri n và t ng

tr ng kinh t Cho đ n nh ng n m c a th k XX, nhà kinh t h c Haros Domar

c a tr ng phái Keynes đã ch ra m i quan h gi a đ u t và t ng tr ng thông qua

t tính theo h s ICOR c a toàn n n kinh t luôn cao h n hi u qu đ u t c a khu

v c công theo b ng 1.1 nh sau: [3]

B ng 1.1 H s ICOR t c đ t ng tr ng kinh t Vi t Nam t n m 2006 đ n

1.2.2 Chuy n d ch c c u kinh t

Chúng ta có th nh n rõ vai trò c a đ u t công đ i v i chuy n d ch c c u kinh t d a vào chi n l c phát tri n kinh t c a qu c gia và u tiên các chính sách

đ u t vào ngành m i nh n Trong giai đo n này, m c dù ph i đ i phó v i các tác

đ ng v kh ng ho ng kinh t và tài chính toàn c u, nh ng v i s c i thi n ch t ch

và theo kinh nghi m các n c trên th gi i đ t ng tr ng nhanh, thì ph i nâng cao

hi u qu và tính b n v ng c a s phát tri n, s m đ a n c ta ra kh i tình tr ng kém phát tri n Do v y chuy n d ch c c u ngành kinh t luôn là m t gi i pháp đ t ng

Nh m m c đích đ thúc đ y quá trình công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c,

v n đ c s v t ch t, h t ng k thu t là h t s c quan tr ng các các qu c gia đang phát tri n Vi c đ u t c s h t ng là đi u ki n s ng còn đ phát tri n, nâng cao s phát tri n m i m t c v khoa h c công ngh

1.3 Chính sách huy đ ng v n cho đ u t công nh ng qu c gia đang phát tri n

Thúc đ y xây d ng phát tri n h t ng k thu t, Chính ph các n c đang phát tri n huy đ ng t ng h p các ngu n v n c a m i thành ph n kinh t trong và ngoài

- Ngu n tài tr c a các n c và các t ch c phi Chính ph không hoàn l i nh các công trình cung c p n c s ch, c s y t , tr ng h c, công trình b o v môi

tr ng sinh thái Ngu n v n này yêu c u ph i s d ng đúng m c đích;

- Ngu n v n vay u đãi v i lãi su t th p c a các t ch c vi n tr phát tri n chính th c (ODA) đ xây d ng c s h t ng k thu t và h t ng xã h i;

- Ngu n v n vay trong n c và ngoài n c đ dùng cho đ u t , v n vay trong

n c đây là v n vay c a nhân dân đ xây d ng công trình giáo d c, phúc l i công

c ng nh lao đ ng công ích…V n vay n c ngoài là kho n ti n mà chính ph vay

n nh n vi n tr t bên ngoài đ đ u t cho d án đã đ c cam k t Ngu n v n này không hoàn l i đ c đ a vào ngân sách đ u t ;

- Ngu n v n đ u t các doanh nghi p Nhà n c g m v n c a doanh nghi p

mà ph n quan tr ng là v n c a ngân sách nhà n c và v n c a doanh nghi p vay

v i s b o lãnh c a Chính Ph

Chính ph th ng đ i m t ngày càng t ng trong vi c tìm ki m đ ngu n tài chính đ phát tri n và duy trì c s h t ng theo s phát tri n c a dân s Hi n nay nhu c u đô th hóa ngày càng t ng, nhu c u duy tu các c s h t ng đã đ c xây

d ng tr c đây, nhu c u m r ng m ng l i d ch v cho dân s m i t ng lên và nhu

c u đem l i d ch v cho nh ng khu v c tr c đây ch a đ c cung c p ho c đ c cung c p ch a đ y đ H n n a, các d ch v c s h t ng th ng có doanh thu th p

h n chi phí, vì v y ph i bù đ p thông qua tr c p và do đó làm cho ngu n l c nhà

n c b hao mòn thêm

1.4 Các mô hình có s tham gia c a t nhân

tr i n [4]

Vi c m i g i các nhà đ u t t nhân tham gia đ u t , qu n lý c s h t ng và phát tri n d ch v công th ng nh m 2 m c tiêu có tính b sung l n nhau sau đây:

- Huy đ ng tài chính mà Chính ph và các ch th công không có;

- Huy đ ng n ng l c chuyên môn và k n ng qu n lý, k thu t, th ng m i, tài chính mà nhà n c ho c các ch th công ch a có.“S tham gia c a khu v c t nhân” vào vi c qu n lý d ch v công và đ u t phát tri n c s h t ng vì l i ích

công có nhi u hình th c khác nhau tùy theo m c đ tham gia v m t qu n lý đi u hành và tài chính c a đ i tác t nhân Sau th t b i c a chính sách phát tri n theo mô hình “t nhân hóa toàn b ho c m t ph n các công ty qu n lý d ch v công” (trong

nh ng n m 1960-1970, mô hình “nhà n c là nhà phát tri n” đ c ti p s c b ng chính sách vi n tr phát tri n chính th c mà trong đó s tham gia c a t nhân b h n

ch m c h tr k thu t), r i đ n chính sách “m i vi c do t nhân làm” (mô hình

t do m i trong nh ng n m 1980, t nhân hóa đ c s h tr c a K ho ch đi u

ch nh c c u c a Qu ti n t qu c t ), trong th p niên 1990, “quan h đ i tác công

t ” đ c s d ng ngày càng nhi u đ phát tri n c s h t ng và d ch v công, ch

y u d i d ng nh ng quy n trong l nh v c n c, đi n và giao thông (đ ng s t,

đ ng cao t c )

Vi c s d ng quan h đ i tác công t n m trong khuôn kh cách ti p c n th c

t nh m phân chia m t cách hi u qu nh t các r i ro và th m quy n gi a đ i tác nhà

n c và đ i tác t nhân Do đó, c u trúc quan h đ i tác này d a trên “ma tr n phân chia r i ro” trong đó m i bên ch u nh ng r i ro mà mình có kh n ng gánh ch u t t

nh t và có kh n ng ki m soát các r i ro đó v i chi phí th p nh t;

Trong b i c nh này, v n đ n n t ng c a chi n l c thu hút s tham gia c a t nhân vào m t ngành ho c công trình c s h t ng là ph i xác đ nh rõ l nh v c và khía c nh mà t nhân có th m nh so v i khu v c công, nh :

- Qu n lý m t s r i ro (k thu t, th ng m i, tài chính…);

- Chuyên môn k thu t và công ngh ;

- Hi u qu t ch c, qu n lý và đi u hành;

- Kh n ng ki m soát, qu n lý tài chính

Cách ti p c n này cho phép hình thành nhi u mô hình phân chia trách nhi m

và r i ro gi a các ch th công và t trong các m ng: tài chính, đ u t xây d ng, khai thác d ch v và c s h t ng

nh ngh a t ng quát v s tham gia c a t nhân

Không có đ nh ngh a “t ng quát” v s tham gia c a t nhân ho c quan h đ i

Tuy nhiên, đây, chúng tôi đ a ra m t đ nh ngh a “tiêu chu n” hàm ch a nh ng

đ c đi m đã đ c công nh n r ng rãi

S tham gia c a khu v c t nhân đ c đ nh ngh a là s h p tác gi a ch th công và m t ho c nhi u ch th t đ huy đ ng s đóng góp v ngu n l c ho c trình đ chuyên môn c a ch th t nhân vào vi c cung c p d ch v ho c c s h

t ng vì l i ích công, nh m m c tiêu đ t đ c m c đ m r ng ph m vi cung c p và nâng cao ch t l ng d ch v công phù h p v i yêu c u c a c quan công quy n

Các d ng h p đ ng có s tham gia c a t nhân

Có nhi u d ng h p đ ng khác nhau tùy theo m c đ tham gia nhi u hay ít c a

đ i tác t nhân trong l nh v c qu n lý v n hành và tài chính cho d ch v công ho c

c s h t ng M i d ng có cách phân chia r i ro riêng gi a các ch th

Chúng ta phân bi t hai d ng tham gia c a khu v c t nhân:

- T nhân tham gia qu n lý d ch v công trong d ng có các d ng h p đ ng

nh ng quy n, h p đ ng khoán h p đ ng qu n lý trong đó khu v c t nhân tham gia tr c ti p vào vi c cung c p d ch v cho ng i s d ng;

- T nhân tham gia đ u t phát tri n và qu n lý c s h t ng: trong d ng này,

ta có các h p đ ng nh ng quy n đ u t (theo lu t c a các n c nói ti ng Pháp),

ho c các h p đ ng DBO/BOT (theo lu t c a các n c nói ti ng Anh), trong d ng

h p đ ng này, khu v c t nhân không tham gia cung c p d ch v cho ng i s

d ng, mà xây d ng ho c khai thác c s h t ng nhà máy đi n, đ ng cao t c, nhà máy x lý…, đ c đ n v qu n lý d ch v công s d ng đ cung c p d ch v cho

B ng 1.2 Các d ng tham gia chính c a t nhân

Ph n bên trái c a b ng trên “T nhân ch u ít r i ro” là các hình th c tham gia

mà trong đó t nhân ch u ít r i ro: đ i tác t nhân th c hi n m t nhi m v đã đ c xác đ nh rõ, thông th ng d a trên vi c cam k t v ph ng ti n h n là cam k t v

k t qu , trong m t th i gian ng n (d i 5 n m) và không có đ u t v tài chính t phía t nhân;

Ph n bên ph i c a b ng trên trình bày các hình th c tham gia mà trong đó đ i tác t nhân ch u nhi u r i ro h n, có cam k t v k t qu (vi c đ t đ c k t qu cam

k t ban đ u là m t trong nh ng y u t quy t đ nh m c thù lao mà đ i tác t nhân

đ c h ng), có tham gia đ u t tài chính vào c s h t ng;

Trong hình bên d i, các hình th c tham gia c a t nhân đ c s p x p theo

h ng đ i tác t nhân t ng d n m c đ tham gia v tài chính, v n hành đ ng th i

c ng ch u m c r i ro t ng d n và do đó th i h n h p đ ng gi a đ i tác t nhân và

đ i tác công c ng t ng lên t ng ng (xem hình 1.1)

Hình 1.1 Các d ng h p đ ng có s tham gia c a t nhân

đ ng PPP và h p đ ng không ph i PPP;

Theo m t đ nh ngh a khác nghiêm ng t h n, PPP là quan h h p đ ng trong

đó đ i tác t nhân tham gia đ u t tài chính: theo đ nh ngh a này, hình th c khoán không ph i là “PPP”, ng c l i hình th c khoán – nh ng quy n (đ n v t nhân tham gia tài chính vào vi c thay m i đ ng ng c p n c, m r ng m ng l i c p

n c) là PPP Trong l nh v c c s h t ng, h p đ ng DB(F)O không ph i là h p

đ ng PPP, tr khi đ i tác t nhân ch u hoàn toàn ho c m t ph n chi phí c i t o

1.4.3 Trình bày t ng quan v các hình th c tham gia c a t nhân [5]

Không có b ng x p lo i hay phân h ng chính th c đ i v i các hình th c tham gia c a t nhân M t s chuyên gia có cách ti p c n khác trong vi c phân lo i các hình th c tham gia c a t nhân;

Tuy nhiên, có s đ ng thu n v nh ng đ c đi m chính c a s tham gia c a t nhân vào vi c qu n lý d ch v công Các đ c đi m này đ c trình bày d i đây theo

m c đ t ng d n trách nhi m tr c ti p c a đ i tác t nhân, trong qu n lý d ch v công c ng nh trong đ u t phát tri n và qu n lý c s h t ng

S tham gia c a t nhân trong qu n lý d ch v công:

1.4.3.1 Gia công

ây là h p đ ng có n i dung và th i h n xác đ nh theo đó ng i đ t hàng là

m t đ n v nhà n c, đ c g i là “nhà th u chính” giao cho đ n v t nhân thi công

m t công trình và th c hi n m t d ch v v i v trí và t cách c a nhà th u chính Nhà th u chính là ng i duy nh t ch u trách nhi m tr c ch đ u t ho c ng i s

Thông th ng, h p đ ng d ch v là h p đ ng ng n h n, m c dù đôi khi có th

đ c gia h n, t p trung vào m t vài b ph n c a công ty nhà n c (th ng m i, nhân s , qu n lý k toán, ) nh ng không tác đ ng đ n Ban lãnh đ o c a công ty nhà n c đó n v t nhân ký h p đ ng d ch v s cung c p nhân s c a mình đ làm Giám đ c cho t ng b ph n nói trên (làm toàn th i gian và tr c ti p t i công ty

th h ng) và cung c p thêm d ch v t v n thông qua các chuy n công tác ng n

h n c a các chuyên gia c a đ n v t nhân;

Trong h p đ ng d ch v , đ n v t nhân ph i theo dõi nhân s c a công ty nhà

n c th h ng d ch v Trong h p đ ng này, đ n v t nhân đ c tr thù lao tr n gói;

i v i ph n d ch v t v n và cung c p chuyên gia h tr , đ n v t nhân

đ c tr thù lao theo s v t ng ng v i t ng công vi c, v i m c l ng c a chuyên gia và v i th i gian t v n

1.4.3.4 H p đ ng qu n tr

Là h p đ ng chuy n giao toàn b ho c m t ph n công tác qu n tr công ty nhà

n c (k c ch c danh T ng giám đ c) cho m t đ i ng do đ i tác t nhân cung

c p Thông th ng, th i h n c a h p đ ng này là t 3 đ n 5 n m và đ n v t nhân

đ c tr thù lao c đ nh t ng ng v i s nhân s lãnh đ o mà đ n v t nhân cung

c p Ngoài m c thù lao c đ nh, đ n v t nhân còn nh n đ c kho n ti n th ng trên c s k t qu công vi c;

Ch có m t s cán b cao c p đ c đ i tác t nhân c sang làm vi c t i các v trí chi n l c c a doanh nghi p th h ng h p đ ng PPP M t s chuyên gia c a

đ n v t nhân có th tham gia th c hi n m t s vi c c th trong khuôn kh m t s chuy n công tác Các ph n vi c còn l i do doanh nghi p th h ng h p đ ng PPP

đ m nh n

1.4.3.5 H p đ ng qu n tr toàn di n

Khác bi t c b n gi a h p đ ng qu n tr toàn di n v i h p đ ng qu n tr là trong h p đ ng qu n tr toàn di n, đ i tác t nhân là ch s d ng toàn b nhân s ,

ch không ph i là toàn b ho c m t ph n nhân s cao c p;

Trong h p đ ng qu n tr toàn di n, đ i tác t nhân đ c tr thù lao tr n gói Trong h p đ ng qu n tr toàn di n có khuy n khích, m t ph n thù lao c a đ i tác t nhân ph thu c vào m c đ đ t đ c các m c tiêu v s l ng và ch t l ng d ch

v ;

H p đ ng này trên th gi i ch có m t qu c gia áp d ng nhi u, đó là: Pháp

1.4.3.6 H p đ ng khoán

ây là h p đ ng y quy n qu n lý, theo đó c quan nhà n c y quy n cho

đ n v t nhân vi c v n hành d ch v công i tác t nhân ch u trách nhi m khai thác d ch v , b o trì h th ng Trong h p đ ng “khoán – nh ng quy n”, đ i tác t nhân có th đ u t tài chính đ c i t o m t ph n ho c m r ng m ng l i cung c p

d ch v Thu nh p mà đ i tác t nhân nh n đ c ph thu c vào doanh thu đ t đ c

ho c ph n doanh thu đ c gi l i (th ng d i d ng giá khoán theo m3

hay KW cung c p) i tác nhà n c ch u trách nhi m đ u t tài chính cho vi c c i t o, m

r ng m ng l i (th ng thông qua công ty nhà n c chuyên v đ u t c s h

t ng) và ch u m t ph n r i ro th ng m i t ng ng v i ph n doanh thu mà đ i tác

t nhân chuy n v ;

M t bi n th c a h p đ ng khoán là h p đ ng “thuê”, theo đó thu nh p mà đ i tác t nhân nh n đ c b ng doanh thu tr ti n “thuê” ph i tr cho đ i tác nhà n c

Nh v y, trong h p đ ng này, đ i tác nhà n c không ch u r i ro th ng m i và thu

nh p c a đ i tác t nhân ph thu c tr c ti p vào doanh thu t giá d ch v

1.4.3.7 Nh ng quy n

Là hình th c có s tham gia sâu nh t c a t nhân H p đ ng nh ng quy n là

h p đ ng y quy n qu n lý, theo đó nhà n c giao cho t nhân qu n lý toàn di n

d ch v công, k c đ u t c i t o, b o trì và phát tri n m ng l i d ch v ;

So v i h p đ ng khoán, trong h p đ ng nh ng quy n, đ i tác t nhân ch u toàn b các kho n đ u t (m c dù m t s h p đ ng có th d ki n vào cu i h p

đ ng đ i tác nhà n c s đ u t m t s kho n) i l i, đ i tác t nhân đ c gi l i toàn b doanh thu (trong m t s tr ng h p, đ i tác t nhân có th trích m t ph n doanh thu đ chuy n v cho đ i tác nhà n c)

1.4.3.8 H p đ ng “h n h p” hay “lai”

Ngoài các h p đ ng “chu n”, còn có m t lo t các h p đ ng bi n th c a các

d ng trên, ngh a là h p đ ng lai ghép quy n và ngh a v c a nhi u h p đ ng

“chu n”, ví d nh h p đ ng khoán – nh ng quy n, theo đó đ i tác t nhân đ m

nh n m t ph n các kho n đ u t c i t o ho c m r ng m ng l i

i v i đ u t phát tri n và/ho c qu n lý c s h t ng

Trong l nh v c qu n lý c s h t ng, các h p đ ng có s tham gia c a t nhân th ng đ c chia làm hai nhóm: nhóm 1 là các h p đ ng d ng BOT/DBO và nhóm 2 là các h p đ ng d ng EPC/O&M;

Trong h p đ ng thu c nhóm 1 (BOT, DBO), ch đ u t c a d án là đ i tác t nhân Ng c l i, trong h p đ ng thu c nhóm 2 (EPC, O&M), ch đ u t c a d án

là đ i tác nhà n c;

D i đây s trình bày chi ti t các d ng h p đ ng này c đi m chính c a các

h p đ ng này đ c trình bày trong b ng 1.3 d i đây:

1.4.3.9 H p đ ng EPC (nhà n c là ch đ u t )

H p đ ng “T v n - Cung c p thi t b - Xây d ng” (EPC) là h p đ ng t v n

và thi công trong đó đ i tác t nhân đ m nh n ph n t v n thi t k và xây d ng c

s h t ng, còn đ i tác nhà n c là ch đ u t Sau đó, đ i tác t nhân bàn giao công trình “chìa khóa trao tay” cho đ i tác nhà n c theo ti n đ và m c giá đã n

đ nh tr c H p đ ng d ng này đôi khi còn đ c g i là h p đ ng “Thi t k - Xây

d ng” (DB);

Ng c v i mô hình c đi n, theo đó ch đ u t nhà n c ph i ký nhi u h p

đ ng v i nhi u đ n v khác nhau (công ty t v n thi t k , công ty xây d ng, công ty cung c p trang thi t b ), trong h p đ ng EPC, ch đ u t nhà n c ch có duy

nh t m t đ i tác làm t ng th u (m t nhóm có đ y đ các chuyên môn c n thi t) i tác này ch u các r i ro v t ch c công vi c, t ng thêm chi phí và th i h n th c hi n

H p đ ng này cho phép t n d ng đ c th m nh c a t nhân trong giai đo n phát tri n d án Ng c l i, nó không cho phép thu hút v n đ u t c a t nhân vào công trình Ngoài ra, trong h p đ ng này, d án c ng ch u các r i ro liên quan đ n vi c xác đ nh và quy trách nhi m cho các bên, các khó kh n trong qu n lý, đi u ph i

gi a các giai đo n thi t k - xây d ng và v n hành - b o trì i tác t nhân có xu

h ng ch n gi i pháp thu n l i cho vi c thi t k và xây d ng công trình, nh ng làm

t ng chi phí v n hành, b o trì công trình H p đ ng EPC không cho phép gi m thi u

“chi phí tr n vòng đ i” c a công trình

1.4.3.10 H p đ ng v n hành và b o trì (O & M)

ây là h p đ ng quan h đ i tác trong đó nhà n c giao cho t nhân v n hành, b o trì và đôi khi c i t o m t ph n công trình đã đ c xây d ng i l i, đ i tác t nhân đ c nh n thù lao t ng ng v i hi u qu đ t đ c (kh n ng v n hành nhà máy n c, ch t l ng n c ) M t công trình đã đ c xây d ng theo h p đ ng

DB ho c EPC có th đ c v n hành và b o trì theo h p đ ng O&M

1.4.3.11 BOT và các bi n th

H p đ ng BOT (Xây d ng - V n hành - Chuy n giao) khác v i h p đ ng

nh ng quy n đi m quan tr ng sau đây: trong h p đ ng BOT, đ i tác t nhân

không tr c ti p nh n thù lao t ng i s d ng d ch v , mà t đ i tác nhà n c, ngh a là đ i tác nhà n c mua l i d ch v do công trình mà đ i tác t nhân đã đ u t xây d ng và v n hành t o ra (nhà máy n c s ch, bãi chôn l p ch t th i r n ); Trong h p đ ng BOT, công trình thu c s h u c a đ i tác t nhân cho đ n khi

h p đ ng k t thúc Khi đó, đ i tác t nhân s chuy n giao quy n s h u cho đ i tác nhà n c BOO (“Xây d ng - S h u - V n hành”, không chuy n giao công trình cho nhà n c), BTO “Xây d ng - Chuy n giao - V n hành”, quy n s h u công trình đ c chuy n giao cho nhà n c ngay khi công trình đ c đ a vào s d ng), ROT (C i t o - V n hành - Chuy n giao) Ngoài ra, còn có m t s bi n th khác

nh BBO (Mua - Xây d ng - V n hành) ho c LDO (Thuê - Phát tri n - V n hành),

“BOT ng c”, ngh a là t nhân mua l i ho c thuê c s h t ng đã đ c nhà n c xây d ng, sau đó t nhân s c i t o, phát tri n thêm và v n hành;

Trong h p đ ng BOT, đ i tác t nhân có góp v n đ u t phát tri n công trình

Ta c ng có th có các mô hình “BOT h n h p” trong đó nhà n c và t nhân cùng góp v n thành l p công ty phát tri n d án và đ ng s h u công trình ho c mô hình BOT có hai đ i tác t nhân

1.4.3.12 Các mô hình khác có s tham gia c a khu v c t nhân

- DBO và các bi n th

DBO (Thi t k - Xây d ng - V n hành) là h p đ ng trong đó c quan ho c công ty nhà n c giao cho m t nhóm t nhân thi t k , thi công và v n hành m t công trình c s h t ng, ch không tham gia đ u t H p đ ng “lai” này cho phép chuy n giao cho m t đ i tác t nhân duy nh t các r i ro v thi t k , xây d ng và

v n hành ây là nh ng y u t ph thu c l n nhau và có th d n đ n nh ng khó

kh n v k thu t n u th c hi n theo t ng h p đ ng riêng l Nó c ng cho phép ki m soát toàn b các r i ro và t i u hóa công trình b ng vi c gi m thi u chi phí cho toàn b vòng đ i c a công trình;

DBO là m t mô hình hi u qu và ch c ch n s có nhi u tri n v ng trong t ng lai vì vi c huy đ ng tài chính t khu v c t nhân th ng d n đ n vi c gia t ng đáng

k các chi phí cho c quan nhà n c ho c ng i s d ng M t bi n th c a DBO

mà trong đó đ i tác t nhân tham gia t v n v tài chính cho d án (ch y u là t

v n đ t i u hóa v huy đ ng tài chính) không tham gia đ u t cho d án ó là

h p đ ng DBFO (Thi t k - Xây d ng - Tài chính - V n hành)

d ch v công đó Công tác v n hành thu c trách nhi m tr c ti p c a đ n v nhà

n c (đây không ph i là h p đ ng y thác qu n lý d ng nh ng quy n) Khác bi t chính gi a h p đ ng quan h đ i tác v i h p đ ng nh ng quy n d ch v công là thù lao c a đ i tác t nhân do c quan nhà n c tr c ti p tr , không ph thu c vào doanh thu có đ c t vi c thu ti n c a ng i s d ng d ch v , t ng t nh h p

- ánh giá các

r i ro chính;

- Kh ng đ nh

- Xác đ nh các tiêu chí s tuy n và đánh giá các h s

d th u;

- Phát h s

đ u th u;

- S tuy n các đ n v d

- Ki m tra, xác minh v t

ch c cho vay;

- Th ng

l ng v n i dung các tài

li u trong d

án (đ c bi t là các th a thu n

- Thành l p công ty đ m

nh n d án;

- Chuy n v n góp vào công ty;

- Vay v n;

- Thi t k và xây d ng công

- L a ch n

c u trúc th ng

m i và ngu n tài chính;

- Xác đ nh các

h tr n u có

c a nhà n c

- ánh giá môi tr ng và

xã h i;

- Kh ng đ nh

s ng h c a lãnh đ o và c a

ng i dân;

- Tham v n th

tr ng và m t

s bên có liên quan;

- Xây d ng quy trình đ u

- B o trì l n

đ nh k ;

- Quy trình chuy n giao;

- Chuy n giao

Xác đ nh Chu n b Quá trình

đ u th u Tài Chính Tri n Khai

gia t v n v tài chính, pháp

lý và k thu t

tài s n ho c

đ u th u l i;

- n bù (n u có)

Ngu n: c trích t tài li u c a Delmon – “Quan h đ i tác công t trong

l nh v c c s h t ng”

Vi c xác đ nh d án g n li n v i vi c th c hi n nghiên c u ti n kh thi v k thu t, kinh t , tài chính c a d án, đánh giá m c đ u tiên c a d án đ i v i nhà

n c và s phát tri n c a ngành Nó đ t n n t ng cho vi c l a ch n đ i tác t nhân thông qua đ u th u;

Chu n b d án: nghiên c u kh thi đ y đ v d án song song v i vi c l y ý

ki n c a các đ i tác t nhân ti m n ng đ hi u rõ h n l i ích và đi u ki n tham gia

c a t nhân trong d án Trong giai đo n này, c u trúc c a d án đ c quy t đ nh

và h p đ ng đ c so n th o Toàn b h s đ u th u đ c chu n b u th u minh

b ch đ ch n đ i tác t nhân có tính c nh tranh cao nh t trên c s các tiêu chí đánh giá đã đ c xác đ nh tr c;

Trong tr ng h p c n t nhân đ u t , ph i th c hi n b c l p c u trúc tài chính cho d án;

Vi c tri n khai th c hi n h p đ ng đòi h i t nhân ph i có ph ng ti n k thu t và tài chính, nhà n c ph i có trách nhi m theo dõi, ki m tra, giám sát đ đ m

b o đ t đ c m c tiêu ây là m t quá trình đòi h i ph i có m t c quan nhà n c theo dõi, ki m tra và giám sát vi c t ng ch th th c hi n các cam k t c a mình

1.5 Các hình th c h p tác Nhà n c - T nhân trong đ u t công

n nay các mô hình h p tác nhà n c và t nhân trên th gi i và Vi t Nam

đ c hi u khác nhau, n u nh d án c a nhà n c ho c c a t nhân thì ph n c a bên nào thì bên đó th c hi n toàn b d án c a mình Ngoài ra đ gi i quy t tìm

ki m ngu n v n đ đ u t vào công trình h t ng k thu t thì c n có s tham gia

c a hai khu v c Có 8 hình th c h p tác công t ph bi n trên th gi i và Vi t Nam: [15], [19]

Th nh t: Mô hình Nh ng quy n khai thác là h p đ ng đ c ký gi a C

quan nhà n c có th m quy n và Nhà đ u t đ xây d ng công trình k t c u h

t ng; sau khi xây d ng xong, nhà đ u t chuy n giao công trình đó cho Nhà n c

Vi t Nam (hình th c này th ng là thông qua đ u giá), Chính ph t o đi u ki n cho Nhà đ u t th c hi n D án khác đ thu h i v n đ u t và l i nhu n ho c thanh toán cho Nhà đ u t theo tho thu n trong H p đ ng BT;

Th hai: Mô hình thi t k - Xây d ng - Tài chính - V n hành (DBFO), khu

v c tham gia t nhân s đ ng ra xây d ng, huy đ ng tài chính và v n hành công trình nh ng hình th c này v n thu c s h u nhà n c;

Th ba: Xây d ng - V n hành - Chuy n giao (BOT) hình th c này là h p

đ ng đ c ký gi a C quan nhà n c và Nhà đ u t đ xây d ng h t ng trong m t

th i h n nh t đ nh H t th i h n h p đ ng, thì Nhà đ u t chuy n giao không công trình đó cho Nhà n c có th m quy n Mô hình này khá ph bi n Vi t Nam;

Th t : Xây d ng - chuy n giao - v n hành (BTO), là h p đ ng đ c ký gi a

C quan nhà n c có th m quy n và Nhà đ u t đ xây d ng công trình k t c u h

t ng; sau khi xây d ng hoàn thành, Nhà đ u t chuy n giao công trình đó cho c quan Nhà n c có th m quy n, đ c quy n kinh doanh công trình đó trong th i gian n t đ nh;

Th n m: Là ph ng th c Xây d ng - S h u - V n hành (BOO) mô hình

này, h p đ ng đ c ký gi a C quan nhà n c có th m quy n và nhà đ u t

đ xây d ng công trình k t c u h t ng, công ty th c hi n d án s đ ng ra xây

d ng công trình, s h u và v n hành nó Hi n nay, mô hình này r t ph bi n Vi t Nam và trên th gi i

Th sáu: H p đ ng Thu x p v n - Kinh doanh – Chuy n giao (FOT) là h p

đ ng đ c ký gi a C quan nhà n c có th m quy n và Nhà đ u t theo c ch Nhà đ u t thu x p toàn b v n đ u t ; C quan nhà n c có th m quy n t ch c

thi t k , xây d ng công trình; sau khi xây d ng xong, Nhà đ u t đ c kinh doanh, khai thác công trình trong th i gian nh t đ nh đ thu h i v n đ u t K t thúc th i gian kinh doanh, khai thác, nhà đ u t chuy n giao công trình cho Nhà n c Vi t Nam;

Th b y: H p đ ng Xây d ng – Chuy n giao – Thuê l i (BTL) là h p đ ng

đ c ký gi a C quan nhà n c có th m quy n và Nhà đ u t đ Nhà đ u t thu

x p toàn b v n đ u t xây d ng công trình k t c u h t ng; sau khi xây d ng xong, Nhà đ u t chuy n giao công trình đó cho Nhà n c Vi t Nam và đ c nh ng quy n kinh doanh, cung c p d ch v trên c s khai thác công trình theo ph ng

th c C quan nhà n c có th m quy n thuê l i công trình và s d ng d ch v do nhà đ u t cung c p trong m t th i h n nh t đ nh đ thu h i v n đ u t và l i nhu n cho Nhà đ u t ;

Th tám: H p đ ng Kinh doanh – Qu n lý (O&M) là h p đ ng đ c ký gi a

C quan nhà n c có th m quy n và Nhà đ u t đ kinh doanh, khai thác, v n hành, cung c p d ch v và qu n lý m t ph n ho c toàn b công trình k t c u h t ng theo

nh ng yêu c u, đi u ki n th a thu n trong H p đ ng d án

Ngu n thu t d án đ trang tr i cho các kho n chi phí đ u t và v n hành ch

y u t : (1) tr phí cho vi c s d ng n c s ch ho c t các d ch v khác nh : x lý

c p n c, v sinh s a ch a, b o trì b o d ng ch ng h n ho c (2) nhà n c tr cho các công ty v n hành khi thuê h th c hi n m t s lo i hình d ch v không có ngu n thu nh : x lý n c th i, qu n lý v sinh các đ ng xá, b nh vi n, hay ngoài

ra có các d án có ngu n thu vào không đ bù đ p chi phí i v i các d án có thu phí ng i s d ng thì nhà n c là ng i quy t đ nh m c giá;

Hemming (2006) ch ra nh ng lý do vì sao PPP phù h p trong vi c ng d ng

đ i v i các d án thu c l nh v c c s h t ng kinh t Theo đó, “nh ng d án gi i quy t các “nút th t c chai” trong giao thông đ ng b , c p thoát n c, c ng bi n,

đ ng s t, n ng l ng và các d án c s h t ng khác có kh n ng đem l i l i nhu n kinh t cao và đi u đó thu hút khu v c t nhân” Ngoài ra, “trong các d án

c s h t ng kinh t , khu v c t nhân không ch ch u trách nhi m xây d ng c s

đi u ch nh thi t k đ phù h p và thu n ti n cho vi c b o trì sau này” B i vì nh ng

lý do liên quan t i l i nhu n kinh t , các d án trong l nh v c c s h t ng xã h i ít

h p d n đ c các nhà đ u t t nhân đ hình thành c ch PPP;

Hi n nay, mô hình h p tác công t Thành ph H Chí Minh nói riêng và

Vi t Nam nói chung đã d a trên theo m t s hình th c đáng chú ý nh sau:

- V cung c p n c s ch: D án nhà máy c p n c BOO Th c, nhà máy

n c kênh ông t i Thành Ph H Chí Minh; h th ng d án c p n c Sông Nhùng

t nh Qu n Tr ,… c ng có m t s h tr c a khu v c công và các doanh nghi p t nhân c ng đã t ng thu nh p thông qua bán n c s ch cho khách hàng, ;

- V cung c p n ng l ng đi n: D n đ u v hình th c công t là D án nhà máy đi n Phú M 2 và Phú M 3 V i vi c đ u t hoàn toàn do khu v c t nhân

th c hi n có công su t 1500MW đi n Theo trong h p đ ng sau 12 n m v n hành khai thác thì nhà máy s tr thành tài s n qu c gia, mà qu c gia không b v n ra

đ u t ;

- L nh v c h t ng, tr m x lý ch t th i c ng đã đ c th c hi n theo mô hình

h p tác công - t , hi n nay đang nghiên c u đ th c hi n x lý n c th i c a khu kinh t Nghi S n H i Phòng;

Th c t , hình th c PPP trên đã có Vi t Nam t sau nh ng n m 1990 Nh

d án đô th m i Phú M H ng theo hình th c gi a BOT và đ i đ t l y h t ng

đ c ây đ c coi là d án theo mô hình h p tác công - t và là d án xây d ng h

t ng thành công nh t hi n nay D án này, c quan nhà n c có th m quy n đã thu

đ c: kho ng 60% l i ích tài chính t d án t o ra m t con đ ng hi n đ i và m t

mô hình đô th ki u m u tiên ti n nh t Vi t Nam;

Ngoài ra, còn có m t s d án h p tác công - t hình th c khác đã và đang

đ c tri n khai t nh ng n m 1997 đ n nay nh : Nhà máy n c Kênh ông, BOO nhà máy n c Th c, BOT c u C May, BOT c u Phú M , đi n Phú M , …

1.6 Kinh nghi m qu c t v s tham gia c a t nhân trong ngành c p n c [5]

Quá trình tham gia c a t nhân

Trong nh ng n m 90, chính quy n Amman đ i m t v i vi c không cung c p

đ n c s ch cho ng i dân trên đ a bàn và t l n c không doanh thu cao V m t

s n xu t n c, chi phí s n xu t cao do s d ng các tr m b m và k thu t kh m n Ngoài ra, m c giá n c ch đ đ trang tr i chi phí v n hành và b o trì, ch không

đ đ đ u t m r ng và thay m i m ng l i;

N m 1999, Amman Water and Sanitation Management Pro-ject đ c thành

l p đ h tr Chính ph Jordanie nâng cao hi u qu c a ngành n c M t ch ng trình nâng c p ngành n c c ng đã đ c xây d ng d i s h tr c a Ngân hàng

th gi i Ch ng trình này bao g m:

- Vi c cho t nhân tham gia vào ngành n c thông qua h p đ ng qu n tr (v i

s h tr tài chính c a Ngân hàng th gi i) Công ty c p n c Jordan (WAJ) đã

ch p nh n s tham gia c a t nhân đ c i thi n hi u qu d ch v ;

- Vi c l p qu trang tr i chi phí v n hành trong ng n h n mà không c n dùng

v n l u đ ng c a WAJ;

- Vi c l p qu đ u t c i t o và m r ng h th ng c p n c s ch và x lý n c

th i (tài tr c a Ngân hàng th gi i, KFW, BEI, USAID và C quan h p tác c a Italia);

- H tr k thu t cho công tác qu n lý d án

H p đ ng qu n tr đã đ c trao cho công ty LEMA (75% Ly-onnaise des Eaux, 25% Montgomery Watson-Arabtech Jar-daneh) thông qua đ u th u qu c t vào n m 1999 v i th i h n ban đ u là 51 tháng ây là h p đ ng qu n tr d ch v

c p n c và x lý n c th i đ u tiên đ c tri n khai Trung ông

Các đ c đi m chính h p đ ng

H p đ ng này có các đi m chính sau đây:

- Trong su t th i h n h p đ ng, LEMA ch u trách nhi m qu n lý và v n hành

m ng l i c p n c s ch và x lý n c th i H p đ ng c ng bao g m vi c b o trì

m t s h ng m c và th c hi n đ u t theo ch ng trình và v i kinh phí c a WAJ thông qua Qu đ u t ;

- H p đ ng c ng xác đ nh các m c tiêu v t l ng i dân đ c c p n c và

h n c b h , c i thi n ch t l ng n c, tri n khai ch ng trình phát hi n rõ r , c i thi n vi c thu ti n n c và phát tri n h th ng GIS);

- Thù lao tr cho LEMA bao g m m t ph n c đ nh (95%) và m t ph n thay

đ i ph thu c vào m c đ đ t đ c các m c tiêu v hi u qu thu ti n n c và ki m soát chi phí (5%) M t s m c tiêu n u không đ t đ c, thì LEMA s b ph t v tài chính

Di n bi n quá trình tham gia c a t nhân

m c a Ngân hàng th gi i và vi c ra quy t đ nh m t cách nhanh chóng không ph i lúc nào c ng đ c xem là tích c c Tuy nhiên, nh s ng h c a lãnh đ o c p cao trong Chính ph đ i v i mô hình này, nên đã h n ch đ c nh ng ch trích c a các chính khách khác;

H p đ ng này đã k t thúc vào n m 2007 Công ty MIYA- HUNA, m t công ty con c a WAJ, đã đ m nh n các công vi c c a LEMA

Quá trình tham gia c a t nhân

Ngành c p n c Sénégal g p nhi u khó kh n l n vào cu i th p niên 1980 và

đ u th p niên 1990 Vi c s n xu t và phân ph i n c đ u thi u hi u qu : ngu n

cung c p n c không đ , t l h dân có n c s ch th p các đô th , tr Dakar, thi u n c s ch;

Quá trình c i cách ngành n c đã b t đ u vào n m 1994 nh s h tr k thu t và tài chính c a Ngân hàng th gi i Ngành n c đ c tái c u trúc v i 3 ch chính: B th y c c, Công ty qu n lý tài s n nhà n c (SONES) và Công ty nh n khoán (SDE) và b n h p đ ng xác đ nh rõ trách nhi m c a m i bên:

- M t h p đ ng nh ng quy n có th i h n 30 n m gi a B Th y C c và SONES H p đ ng này cho phép SONES qu n lý ngành n c (ch y u là có quy n

s h u và qu n lý tài s n c a ngành, theo dõi hi u qu ho t đ ng c a SDE);

- M t h p đ ng phát tri n ngành, còn g i là “h p đ ng k ho ch” gi a B

th y c c và SONES mô t các ngh a v v đ u t m r ng và c i t o các h ng m c trong ngành (s n xu t, truy n t i và các kho n đ u t l n cho vi c phân ph i n c);

- M t h p đ ng khoán có th i h n 10 n m gi a 3 ch th H p đ ng này xác

đ nh các nguyên t c v n hành h th ng;

- M t h p đ ng hi u qu có th i h n 10 n m gi a SONES và SDE, xác đ nh trách nhi m c a các bên và m c tiêu tài chính, k thu t v đ u t , v n hành và b o trì các trang thi t b s n xu t và phân ph i n c

Công ty SDE đã đ c ch n thông qua đ u th u qu c t vào n m 1996 SDE có 55% v n góp t công ty SAUR c a Pháp, 30% t các nhà đ u t trong n c, và

ph n còn l i là c a cán b , nhân viên trong Công ty và Chính ph Sénégal

Các đ c đi m chính h p đ ng

Công ty SDE ký v i Chính ph m t h p đ ng khoán qu n lý k thu t và

th ng m i H p đ ng này có các đi m chính sau đây:

- Công ty SDE ch u trách nhi m v n hành, b o trì h th ng s n xu t và phân