Nghiên cứu đánh giá thực trạng tài nguyên nước mặt tỉnh hưng yên và đề xuất các giải pháp quản lý tài nguyên nước mặt phục vụ sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản

Phía Nam giáp t nh Thái Bình theo sông Lu c dài 21 km... Bao quanh t nh có hai con sông l n: phía tây có sông H ng; phía nam có sông Lu c... Sông H ng phía Tây, sông Lu c phía Nam bao qu

có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này, ngoài nh ng c g ng c a b n thân, tôi còn nh n đ c s quan tâm giúp đ c a các th y cô, gia đình, b n bè trong tr ng

và các cá nhân, t p th trên đ a bàn nghiên c u

Tôi xin g i l i c m n sâu s c t i giáo viên PGS TS V Th Thanh H ng và

TS Nguy n Quang Phi đã tr c ti p h ng d n tôi xây d ng lu n v n, luôn gi ng gi i,

ch d n, góp ý sâu sát m t cách t n tình

Tôi c ng xin g i l i c m n chân thành nh t đ n các th y, các cô gi ng d y t i

Tr ng i h c Th y l i, các th y cô là nh ng ng i đã truy n th cho tôi nh ng ki n

th c, ý t ng trong su t quá trình tôi đ c h c t p t i tr ng, t o m i đi u ki n t t

nh t đ tôi có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này

Tôi xin chân thành c m n Ban lãnh đ o c quan cùng toàn th các đ ng nghi p

n i tôi công tác đã t o m i đi u ki n, th i gian đ tôi hoàn thành khóa h c Trong th i gian làm đ tài lu n v n tôi c ng nh n đ c s giúp đ r t t n tình c a th y giáo PGS.TS Tr n M nh Tuân và Th.S Ph m Ng c L u, nh ng ng i đã h ng d n, ch

b o, t o đi u ki n cho vi c thu th p s li u và hoàn thi n đ tài lu n v n c a mình

M t l n n a tôi c m n t t c nh ng th y cô, b n bè, t p th , ban ngành và đ c

bi t là gia đình vì nh ng đ ng viên, giúp đ quý báu trong su t th i gian qua, tôi s luôn ghi nh

Vì nh ng kinh nghi m và ki n th c c a b n thân còn h n ch , lu n v n đ c hoàn thành trong th i gian có h n nên không tránh kh i nh ng thi u sót Tôi mong s

L p : 21Q21

Chuyên ngành : K thu t tài nguyên n c

Khóa h c : K21 (2013 - 2015)

Tôi xin cam đoan b n lu n v n này đ c chính tôi th c hi n d i s h ng d n

c a PGS TS V Th Thanh H ng và TS Nguy n Quang Phi v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “Nghiên c u đánh giá th c tr ng tài nguyên n c m t t nh H ng

Yên và đ xu t các gi i pháp qu n lý tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào tr c đây, do đó không có s sao chép t b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n v n đ c

th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s d ng trong

M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c đích nghiên c u c a đ tài lu n v n 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

3.1 i t ng nghiên c u 2

3.2 Ph m vi nghiên c u 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 2

4.1 Cách ti p c n 2

4.2 Ph ng pháp nghiên c u 3

CH NG 1: T NG QUAN CÁC K T QU NGHIÊN C U LIÊN QUAN 4

1.1 T ng quan v qu n lý tài nguyên n c trên th gi i và Vi t Nam 4

1.1.1 Trên th gi i 4

1.1.2 T i Vi t Nam 6

1.2 T ng quan v s d ng n c trong s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n 11 1.3 T ng quan vùng nghiên c u 13

1.3.1 V trí đ a lý 13

1.3.2 c đi m đ a hình, đ a m o 14

1.3.3 c đi m khí h u 14

1.3.4 Tài nguyên n c 16

1.3.4.1 Tài nguyên n c m t 16

1.3.4.2 Tài nguyên n c ng m 17

1.3.5 Tài nguyên đ t và hi n tr ng s d ng 18

1.3.6 Tình hình kinh t 20

1.3.6.1 C c u kinh t 20

1.3.6.2 S n xu t nông nghi p 20

1.3.6.3 Thu s n 21

1.3.6.4 Công nghi p, ti u th công nghi p: 22

1.3.6.5 Th ng m i, d ch v 23

1.3.7 c đi m xã h i 24

1.3.7 1 Dân s 24

1.3.8.2 Khó kh n 25

CH NG 2: NGHIÊN C U HI N TR NG TÀI NGUYÊN N C M T T NH H NG YÊN 27

2.1 Nghiên c u đánh giá tr l ng n c m t và ti m n ng tài nguyên n c m t t nh H ng Yên 27

2.1.1 M ng l i sông ngòi t nh H ng Yên 27

2.1.2 Ngu n n c m t t nh H ng Yên 28

2.1.2.1 ánh giá kh n ng ngu n n c m t 28

2.1.2.2 Dòng ch y s n sinh trên đ a bàn t nh 30

2.2 Nghiên c u hi n tr ng ch t l ng môi tr ng n c m t t nh H ng Yên 32

2.2.1 Hi n tr ng ô nhi m n c sông t nh H ng Yên 32

2.2.2 Ngu n gây ô nhi m n c sông t nh H ng Yên 37

2 2.2.1 S l ng các ngu n gây ô nhi m n c sông 37

2.2.2.2 Kh i l ng ngu n th i x vào sông 38

2.2.3 ánh giá ch t l ng n c 40

2.2.3.1 Kh o sát ch t l ng n c 40

2.2.3.2 Các ch tiêu phân tích ch t l ng n c 42

2.2.3.3 K t qu phân tích ch t l ng n c 46

2.3 Nghiên c u hi n tr ng công tác qu n lý tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n 50

2.3.1 Các c quan qu n lý: 50

2.3.2 ánh giá hi n tr ng n ng l c qu n lý n c sông H ng Yên 51

2.4 ánh giá chung 52

2.4.1 V tr l ng: 52

2.4.2 V ch t l ng: 52

2.4.3 V công tác qu n lý: 53

CH NG 3: TÁC NG C A TÀI NGUYÊN N C M T NH H NG N S N XU T NÔNG NGHI P VÀ NUÔI TR NG TH Y S N 55

3.1 Nghiên c u tính toán nhu c u dùng n c t nh H ng Yên đ n n m 2020 55

3.1.1.2 Các ch tiêu, tiêu chu n tính toán 56

3.1.2 K t qu xác đ nh nhu c u dùng n c c a các ngành đ n n m 2020 59

3.2 Nghiên c u nh h ng ch t l ng môi tr ng n c m t đ n s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n 62

3.2.1 nh h ng c a ô nhi m n c sông đ n s n xu t nông nghi p 62

3.2.2 nh h ng c a ô nhi m n c sông đ n nuôi tr ng th y s n 64

3.3 Nghiên c u d báo di n bi n ch t l ng môi tr ng n c m t ph c v s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n 68

3.3.1 D báo di n bi n c a các ngu n th i 68

3.3.2 D báo di n bi n môi tr ng n c sông và nh h ng c a các ngu n th i đ n môi tr ng n c sông t nh H ng Yên 70

3.4 Nh n xét chung 71

CH NG 4: NGHIÊN C U XU T CÁC GI I PHÁP QU N LÝ TÀI NGUYÊN N C M T PH C V S N XU T NÔNG NGHI P VÀ NUÔI TR NG TH Y S N 73

4.1 Nguyên nhân ô nhi m ngu n n c 73

4.2 C s đ xu t gi i pháp 74

4.3 Nghiên c u đ xu t các gi i pháp v c ch chính sách 75

4.4 xu t các gi i pháp công trình 79

4.4.1 Gi i pháp x lý ch t th i t khu s n xu t ch bi n nông s n th c ph m 79

4.4.2 Công ngh x lý ch t th i khu dân c 81

4.2.2.1 X lý ch t th i khu dân c b ng h sinh h c 81

4.2.2.2 X lý ch t th i khu dân c b ng bãi l c ng m 82

4.4.3 Công ngh x lý ch t th i ch n nuôi 82

4.2.3.1 Ph ng án x lý ch t th i gia súc cho m t c m dân c 82

4.2.3.2 Công ngh x lý h n h p ch t th i gia súc quy mô h gia đình: 84

4.2.3.3 Công ngh x lý h n h p ch t th i ch n nuôi gia súc trang tr i: 85

4.2.3.4 Công ngh x lý ch t th i ch n nuôi gia c m: 86

4.5 xu t các gi i pháp nâng cao n ng l c qu n lý TNN 87

4.5.1 Gi i pháp v t ch c 87

4.6.1 Gi i pháp nâng cao trách nhi m c a c ng đ ng 92

4.6.2 Gi i pháp t ng quy n cho c ng đ ng 93

4.6.3 Gi i pháp nâng cao n ng l c giám sát 94

4.6.4 M t s gi i pháp khác: 94

4.4.4.1 Thu phí x th i: 94

4.4.4.2 S d ng n c ti t ki m 95

CH NG 5: K T LU N - KI N NGH 96

5.1 Nh ng k t qu đ t đ c 96

5.1.1 V đánh giá tài nguyên n c m t 96

5.1.2 V ch t l ng môi tr ng n c m t 96

5.1.3 V nh h ng c a ch t l ng n c đ n s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n 97

5.1.4 V các gi i pháp qu n lý tài nguyên n c m t 98

5.2 Ki n ngh 98

TÀI LI U THAM KH O 100

B NN&PTNT B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

B ng 1.2 Tr l ng khai thác ND ph n n c nh t t ng ch a n c qp1 toàn t nh

H ng Yên 18

B ng 1.3: Phân lo i đ t t nh H ng Yên 19

B ng 1.4: T ng s n ph m trong t nh (GDP) theo giá th c t phân theo khu v c kinh t 5 n m g n đây 20

B ng 1.5: Di n tích, s n l ng nuôi tr ng thu s n 21

B ng 1.6: S c s s n xu t công nghi p ch y u c a t nh 22

B ng 1.7 Dân s tnh H ng Yên phân theo huy n, th n m 2013 24

B ng 2.1: T ng l ng dòng ch y tháng bình quân nhi u n m 29

B ng 2.2: L ng dòng ch y s n sinh trên đ a bàn t nh 31

B ng 2.3: T ng h p mô t th c đ a v hi n tr ng ô nhi m n c sông 33

B ng 2.4: T ng h p các ngu n th i x vào sông c a tnh H ng Yên 39

B ng 2.5: T ng h p th i l ng x th i theo huy n trên đ a bàn t nh H ng Yên 40

B ng 2.6: Quy đ nh các giá tr qi, BPi 44

B ng 2.7: Quy đ nh các giá tr BPi và qi đ i v i DO% bão hòa 45

B ng 2.8: Quy đ nh các giá tr BPi và qi đ i v i thông s pH 45

B ng 2.9 : B ng đánh giá ch s ch t l ng n c 46

B ng 2.10: K t qu tính toán WQI mùa khô 47

B ng 2.11: S l ng gi y phép liên quan đ n ho t đ ng tài nguyên n c m t 51

B ng 3.1: D báo m t s ch tiêu quy ho ch đ n n m 2020 55

B ng 3.2: H s t i cho 1 ha đ t canh tác t i m t ru ng – t n su t 85% 56

B ng 3.3: Nhu c u dùng n c cho tr ng tr t – t n su t 85% 59

B ng 3.6: D tính nhu c u dùng n c cho công nghi p đ n n m 2020 60

B ng 3.7: D tính nhu c u dùng n c cho sinh ho t đ n n m 2020 61

B ng 3.8: T ng h p nhu c u dùng n c t nh H ng Yên đ n n m 2020 61

B ng 3.9: nh h ng c a ô nhi m n c sông tr ng lúa 62

B ng 3.10: Tác đ ng c a ô nhi m n c sông đ n nuôi tr ng th y s n 65

B ng 3.11: D báo l ng n c th i phát sinh t nh H ng Yên đ n n m 2020 69

B ng 3.12: c tính l ng n c th i y t phát sinh đ n 2020 t nh H ng Yên 69

B ng 3.13: T ng h p l ng n c th i phát sinh t các ngu n th i n m 2020 70

B ng 3.14: K t qu tính toán cân b ng n c đ n n m 2020 71

Hình 1.1: Tài nguyên n c trên th gi i (Ngu n: C c đ a ch t M [1]) 4

Hình 2.1: K t qu mô ph ng l ng dòng ch y sinh ra trên đ a bàn t nh 31

Hình 2.2: L ng dòng ch y s n sinh trên đ a bàn t nh 32

Hình 2.3: L ng dòng ch y phân ph i theo các huy n 32

Hình 3.1: Bi u đ so sánh t ng l ng n c đ n và nhu c u c p n c đ n n m 2020 72 Hình 4.1: S đ h th ng x lý n c th i t ch bi n nông s n th c ph m 80

Hình 4.2: S đ h th ng x lý n c th i sinh ho t b ng h sinh h c 81

Hình 4.3: S đ h th ng x lý n c th i sinh ho t b ng bãi l c ng m 82

Hình 4.4: S đ công ngh x lý ch t th i ch n nuôi gia súc cho 1 khu dân c 83

Hình 4.5: S đ công ngh x lý h n h p ch t th i gia súc qui mô h gia đình 85

Hình 4.6: S đ công ngh x lý h n h p ch t th i gia súc trang tr i 86

Hình 4.7: S đ công ngh x lý ch t th i ch n nuôi gia c m 86

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

H ng Yên v i v trí n m trung tâm c a khu v c ng b ng B c B có ngu n tài nguyên n c m t khá d i dào v i h th ng sông ngòi, kênh m ng tr i dài trên toàn b lãnh th nh sông H ng, sông Lu c, sông i n Biên, sông T H - Sài Th , sông C u An; là b ph n c u thành c a h th ng đ i th y nông B c H ng

H i Ngày nay, cùng v i s phát tri n m nh m c a n n kinh t làm t ng nhu c u s

d ng n c Thêm vào đó là vi c có thêm nhi u công trình th y đi n đ c xây d ng trên th ng ngu n nh : th y đi n Hòa Bình, th y đi n S n La khi n ngu n n c

l u thông xu ng h du, trong đó có H ng Yên b gi m m nh và không n đ nh (th ng th p vào mùa ki t và l n vào mùa m a) S không n đ nh c a ngu n n c

m t không ch có tác đ ng tiêu c c đ i v i các ho t đ ng s n xu t khai thác ngu n

n c m t tr c ti p nh s n xu t nông nghi p mà còn là tác nhân làm t ng nguy c suy gi m ch t l ng môi tr ng n c m t

Các con sông chính t nh H ng Yên ngoài nhi m v t i tiêu cho nông nghi p đang ph i gánh thêm nhi m v tiêu n c cho các ho t đ ng s n xu t công nghi p,

ti u th công nghi p, làng ngh , khu nuôi tr ng th y s n và tiêu n c th i sinh ho t

đô th và nông thôn M t đ dân c cao, nhi u nhà máy, xí nghi p t p trung trên m t

di n tích nh , c s h t ng v x lý n c th i còn thi u đã d n đ n suy thoái ch t

l ng môi tr ng n c m t t nh H ng Yên Bên c nh đó, n c th i và ch t th i t các ho t đ ng ch n nuôi gia súc, gia c m, n c th i t các ho t đ ng nuôi tr ng

th y s n ch a đ c x lý tri t đ là nguyên nhân gây ô nhi m ngu n tài nguyên

n c m t t nh H ng Yên Theo m t vài nghiên c u c a các nhà khoa h c và chuyên gia môi tr ng thì nhi u đ a ph ng đã có ngu n n c t i b ô nhi m và có hi n

t ng làm cho lúa b l p đ , n ng su t gi m t 15-20% so v i n ng su t bình quân,

cá bi t có nh ng khu v c, n ng su t lúa gi m 35-40% so v i n ng su t bình quân Ngu n n c ô nhi m c ng nh h ng tr c ti p đ n n ng su t, ch t l ng và s n

l ng nuôi tr ng th y s n T i m t s khu v c b nh h ng tr c ti p c a các ngu n

th i, n ng su t, s n l ng nuôi tr ng thu s n có th gi m t 10-40% so v i vùng không b nh h ng

T th c tr ng nêu trên, nhi m v đ t ra cho nh ng ng i làm công tác qu n

lý, các nhà khoa h c trong l nh v c qu n lý tài nguyên n c là làm th nào đ nâng cao hi u qu qu n lý, s d ng tài nguyên n c m t m t cách h p lý Do v y, đ tài:

“Nghiên c u đánh giá th c tr ng tài nguyên n c m t t nh H ng Yên và đ xu t các gi i pháp qu n lý tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p và nuôi

tr ng th y s n” là r t c n thi t K t qu nghiên c u đ tài s là c s đ đ xu t các

gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý, s d ng tài nguyên n c t nh H ng Yên, thúc

đ y s n xu t và nâng cao đ i s ng ng i dân trong khu v c

2 M c đích nghiên c u c a đ tài lu n v n

- ánh giá đ c th c tr ng tr l ng, ch t l ng n c m t t nh H ng Yên;

- ánh giá đ c tác đ ng c a tài nguyên n c m t t nh H ng Yên đ n s n

xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n;

- xu t các gi i pháp qu n lý tài nguyên n c m t ph c v s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u

- i t ng nghiên c u là tài nguyên n c m t t nh H ng Yên

3.2 Ph m vi nghiên c u

- Do gi i h n v th i gian nên lu n v n ch ti n hành nghiên c u trong ph m

vi nh ng con sông l n tnh H ng Yên

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

4.1 Cách ti p c n

- Ti p c n t th c tr ng tìm hi u v nguyên nhân và các v n đ còn t n t i trong qu n lý s d ng tài nguyên n c m t t nh H ng Yên

- D a vào các tiêu chu n, quy chu n c a nhà n c Vi t Nam đ đánh giá ch t

l ng n c m t t nh H ng Yên cho các m c đích s d ng

- Ti p c n t ng h p: Các gi i pháp qu n lý tài nguyên n c m t t nh H ng Yên ph i đ ng b t chính sách, t ch c qu n lý, công ngh , k thu t và s tham gia c a c ng đ ng

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

- K th a các k t qu nghiên c u trong và ngoài n c đã th c hi n có liên quan đ n đ tài

- Nghiên c u th c đ a: T ch c ti n hành kh o sát th c đ a, thu th p s li u t i

c quan qu n lý c p t nh, huy n, xã và ph ng v n c ng đ ng dân c v nhu c u s

d ng n c và tình hình ô nhi m n c trên đ a bàn t nh H ng Yên

- Phân tích, t ng h p, x lý s li u: dùng ph n m m Exel đ t ng h p x lý s

li u tính toán

- Ph ng pháp chuyên gia: L y ý ki n c a các c quan qu n lý, c quan khoa

h c và các chuyên gia l nh v c TNN v đ xu t các gi i pháp nh m qu n lý tài nguyên n c m t ph c s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng th y s n t nh H ng Yên

- Ph ng pháp đánh giá ch t l ng n c: S d ng ch s WQI đ đánh giá

ch t l ng n c ph c v SXNN và NTTS ánh giá ch t l ng n c theo m c đích

s d ng d a trên các tiêu chu n, quy chu n hi n hành c a nhà n c Vi t Nam

CH NG 1: T NG QUAN CÁC K T QU NGHIÊN C U LIÊN QUAN 1.1 T ng quan v qu n lý tài nguyên n c trên th gi i và Vi t Nam

1.1.1 Trên th gi i

N c là lo i tài nguyên quý giá, là m t trong nh ng y u t c b n đ m b o s

s ng trên hành tinh chúng ta N c là đ ng l c ch y u chi ph i m i ho t đ ng dân sinh kinh t xã h i c a con ng i Tr l ng trên th gi i r t l n nh ng không ph i

là vô t n, b i s tái t o c a dòng ch y c ng n m trong m t gi i h n nào đó, v i áp

l c c a gia t ng dân s , nhu c u phát tri n kinh t c a xã h i đã nh h ng tiêu c c

đ n tài nguyên n c nh t ng dòng ch y, l quét, c n ki t ngu n n c mùa c n, h

th p m c n c ng m, suy thoái ch t l ng n c… Chính vì v y mà hi n nay trên

th gi i có r t nhi u n i khan hi m và thi u n c nghiêm tr ng Do đó gi gìn và

b o v tài nguyên n c là trách nhi m c a toàn xã h i, toàn th ng i dân c a m i

qu c gia trên toàn th gi i

Theo tài li u c a C c đ a ch t M , t ng l ng n c trên trái đ t vào kho ng 1.386 tri u km3, trong đó 97% s đó là n c m n Trong s h n 3% n c ng t còn

Trong s l ng ít i n c ng t s n sàng đ s d ng l i phân b không đ ng

đ u Khu v c châu Á và Nam M đ c coi là có ngu n tài nguyên n c d i dào nh t, trong khi châu Phi, Trung ông l i là nh ng khu v c th ng xuyên h n hán Bên

c nh đó t c đ gia t ng dân s không ng ng phát tri n thì các ngu n n c ng t l n

l i đang ngày càng b thu h p Qua nghiên c u v tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ i

v i trái đ t và loài ng i, các nhà khí t ng th gi i d báo vào cu i th k này, sông Danube châu Âu s b m t 20% l ng n c Các sông l n nh sông Nile châu Phi, sông Amazon (Nam M ), sông Missisipi (M ), sông n, sông H ng ( n )…

và nhi u sông l n khác trên th gi i c ng s b m t t 10-15% l ng n c [2]

Bên c nh vi c khan hi m, n c ng t trên th gi i b ô nhi m c ng khi n ngu n cung n c s ch b gi m m nh, gây ra nhi u h u qu n ng n Theo Liên Hi p

Qu c, s d ng n c không đ m b o v sinh là m t trong s các nguyên nhân gây t vong hàng đ u trên th gi i N c b n là nguyên nhân gây nhi u b nh t t và khi n

t i 4.000 tr em t vong m i ngày Vi c thi u ngu n n c canh tác c ng khi n mùa màng b th t thu, đem đ n n n đói gay g t kéo dài cho các n c Châu Phi [2]

T ch c Nông L ng Liên H p Qu c (FAO) c nh báo, trong 15 n m t i s có

g n hai t ng i ph i s ng trong tình tr ng b thi u n c FAO đã kêu g i c ng

đ ng qu c t s d ng an toàn ngu n n c th i c a các đô th cho nông nghi p Nghiên c u c a FAO cho bi t, đã có 50 n c trên th gi i s d ng n c th i qua x

lý đ ph c v s n xu t nông nghi p vì nó v a gi i quy t đ c n n ô nhi m các đô

th , v a giúp nông dân tránh đ c chi phí khai thác n c ng m, còn ngu n ch t h u

c có trong n c th i có th giúp gi m chi phí v phân bón, đi n hình là Tây Ban Nha và Mexico Theo các chuyên gia, tái s d ng n c là m t h ng đi đúng trong tình hình s d ng n c hi n nay B i vì n c ph c v m c đích sinh ho t có th đ

ra sông đ r i luân chuy n và đ c tinh l c đ ti p t c tái s d ng; n c ph c v

s n xu t có th thu gom vào b ch a đ x lý tr c khi đ ra sông h ; n c m a có

th ph c v m c đích r a đ ng, d tr làm n c c u h a…[2]

Nh v y, ngu n n c trên th gi i là r t l n, nh ng n c ng t m i là yêu c u

c b n cho ho t đ ng dân sinh kinh t c a con ng i Khi s phát tri n dân sinh

kinh t còn m c th p, n c ch m i đ c coi là môi tr ng c n thi t cho s s ng

c a con ng i Trong quá trình phát tri n, càng ngày càng có s m t cân đ i gi a nhu c u dùng n c và ngu n n c D i tác đ ng các ho t đ ng kinh t xã h i c a con ng i, ngu n n c ngày càng có nguy c b suy thoái và c n ki t, khi đó n c

đ c coi là m t lo i tài nguyên quý c n đ c b o v và qu n lý Vì v y, các lu t

n c ra đ i và cùng v i nó m i qu c gia đ u có m t t ch c đ qu n lý nghiêm

ng t lo i tài nguyên này

Trên th gi i, khi nghiên c u v tài nguyên n c ph c v phát tri n kinh t ,

xã h i không ch d ng l i vi c đánh giá ti m n ng các ngu n n c nh n c m t

- S không thu n l i c a Tài nguyên n c trong s d ng và khai thác L ng

n c s n sinh t ngoài lãnh th chi m x p x 2/3 t ng l ng n c có đ c, r t khó

ch đ ng, th m chí không s d ng đ c Theo C c qu n lý Tài nguyên n c, n c

h ngu n Vi t Nam i u này Vi t Nam không nh ng b ràng bu c ngu n l i v

n c v i qu c gia th hai, th ba… chia s , đ ng thu n

- S phân b c a c n c m t l n n c d i đ t r t không đ u Theo không gian, n i có l ng m a l n nh t là B ch Mã trung bình kho ng 5.000mm/n m, có

n m r t cao lên t i 8.664mm (n m 1980), B c Quang, Bà Nà đ t kho ng 3.000mm/n m, trong khi C a Phan Rí ch đ t x p x 400mm/n m Theo th i gian, mùa l ch kéo dài t 3- 5 tháng nh ng chi m t i 70- 85% l ng n c c n m Mùa

l , l ng m a m t ngày l n nh t đ t trên 1.500mm/ngày song mùa c n t n t i hàng nhi u tháng không có đ t m a nào M a, l đ t k l c trong vùng ông Nam Á là các t nh ven bi n Mi n Trung và các tnh nay c ng th ng x y ra h n hán nghiêm

tr ng i u đó c n ph i tích n c trong mùa l đ đi u ti t b sung mùa c n là gi i pháp tích c c nh t, quan tr ng nh t

- S c n ki t tài nguyên n c ngày càng t ng

+ Dân s t ng, ch s l ng n c trên đ u ng i gi m Vi t Nam có t ng

l ng n c bình quân đ u ng i theo n m đ t kho ng 9.560 m3/ng i, th p h n chu n 10.000 m3/ng i/n m c a qu c gia có tài nguyên n c m c trung bình theo quan đi m c a Hi p h i N c qu c t (IWRA) Tính theo l ng n c n i sinh thì

Vi t Nam hi n m i đ t kho ng 4.000 m3/ng i/n m, và đ n n m 2025 có th b

gi m xu ng còn 3.100 m3 c bi t, trong tr ng h p các qu c gia th ng ngu n không có s chia s công b ng và s d ng h p lý ngu n n c trên các dòng sông liên qu c gia, thì Vi t Nam ch c ch n s ph i đ i m t v i nguy c khan hi m n c,

có kh n ng s x y ra kh ng ho ng n c, đe d a đ n s phát tri n n đ nh v kinh

t , xã h i và an ninh l ng th c, [4]

+ Do các Qu c gia th ng ngu n khai thác n c các sông ngày càng nhi u

và có chi u h ng b t l i Ví d : Trung Qu c đã và đang xây d ng h n 10 h ch a

l n trên sông Mekong, sông Nguyên; Lào đã và đang xây d ng 35 công trình thu

l i - th y đi n trong đó có 27 h ch a trên sông nhánh và 8 đ p dâng trên sông chính Thái Lan, đã có 10 h ch a v a và l n và đang có k ho ch xây thêm

Campuchia có d ki n gi m c n c Bi n H v i m t cao trình nh t đ nh đ phát tri n t i…

+ N n phá r ng ngày m t t ng cao đ tr ng cà phê (khi đ c giá), phá r ng đ

l y g , l y c i, l y đ t làm n ng r y… khó ki m soát đã làm ngu n n c v mùa

c n nhi u sông su i, khô ki t, v mùa l làm t ng t c đ xói mòn đ t, t ng tính tr m

tr ng c a l l t… ó là ch a k h u qu gây gi m sút đáng k v a d ng sinh h c + Ô nhi m n c ngày m t tr m tr ng do t c đ đô th hoá, công nghi p hoá,

hi n đ i hoá ngày m t t ng nhanh trong khi n c th i, rác th i ch a đ c ki m soát

ch t ch ó là ch a k ô nhi m do s d ng hoá ch t b o v th c v t, phân bón hoá

h c ngày m t t ng khó ki m soát, ô nhi m n c do n c th i, ch t th i c a các ao nuôi thu s n x tr c ti p không qua x lý vào ngu n n c

Nhìn nh n v n đ qu n lý tài nguyên n c n c ta hi n nay còn m t s b t

c p, hi n nay t duy v vi c qu n lý tài nguyên n c, th y l i, th y đi n, d ch v

c p thoát n c đã thay đ i không còn gi ng nh cách đây 10 – 20 n m tr c

- Th nh t: Tài nguyên n c ph c v đa ngành, tr c đây v n coi th y l i là tài nguyên n c, nh ng nay coi các ngành s d ng n c có vai trò, t m quan tr ng

nh nhau, b i l m t n c trên con đ ng công nghi p hóa, đang chuy n đ i m t

s ph n l n dân c t nông dân thành dân c đô th , t s n xu t nông nghi p sang

s n xu t công nghi p và d ch v thì vi c c p n c cho các thành ph n kinh t này s

t ng lên r t l n, yêu c u v ch t l ng l i còn cao h n nhi u ng th i n c cho

d ch v , sinh thái c ng yêu c u t ng lên, cho nên qu n lý tài nguyên n c là trách nhi m c a các ngành và m i ng i dân

- Th hai: B o v ngu n n c là trách nhi m c a m i ng i, m i ngành

Nh tr c đây ng i dân v n quan nhi m n c là c a tr i cho, ai mu n làm gì thì làm, cho nên ng i dân không có ý th c b o v gi gìn ngu n n c, x th i b a bãi gây ô nhi m môi tr ng, k c các doanh nghi p l n c ng x th i b a bãi ch t đ c

h i vì l i nhu n kinh doanh c a mình, b t ch p s s ng môi tr ng c a ng i khác

b h y ho i Vì v y, ph i nhìn nh n vi c b o v ngu n n c là nhi m v c a m i ngành và m i ng i dân

- Th ba: H th ng các công trình th y l i đã đ c xây d ng trong nh ng

n m qua cùng v i Ch ng trình m c tiêu quôc gia xây d ng nông thôn m i, đã có

kh n ng đáp ng m t cách ch đ ng đi u ti t dòng ch y, ngu n n c ph c v cho các nhu c u kinh t - xã h i hi n nay Ví d trong đó:

th nh sau:

- Các v n b n pháp lu t hi n có: (1) Lu t tài nguyên n c s 17/2012/QH13 ngày 21/06/2012; (2) Lu t b o v môi tr ng ngày 29/11/2005; (3) Lu t đ t đai ngày 26/11/2003; (4) Lu t đi n l c ngày 14/02/2004; (5) Lu t đê đi u ngày 29/11/2006; (6) Pháp l nh khai thác và b o v công trình th y l i ngày 04/4/2001; (7) Pháp l nh phòng ch ng l t, bão ngày 20/03/1993 và pháp l nh s a đ i ngày 24/8/2000

- Các Ngh đ nh: (1) Ngh đ nh s 112/2008/N -CP ngày 20/10/2008 v

qu n lý, b o v , khai thác t ng h p tài nguyên và môi tr ng các h ch a th y đi n,

th y l i; (2) N s 120/2008/N -CP ngày 01/12/2008 v qu n lý l u v c sông; (3)

N s 01/2008/N -CP ngày 03/1/2008 quy đ nh ch c n ng, nhi m v , quy n h n

và c c u t ch c c a B Nông nghi p và PTNT; (4) N s 25/2008/N -CP ngày 04/03/2008 quy đ nh ch c n ng, nhi m v , quy n h n và t ch c c a B Tài nguyên và Môi tr ng; (4)- N s 14/2010/N - CP ngày 27/2/2010 quy đ nh t

ch c nhi m v ; quy n h n và c ch ph i h p c a ban ch đ o phòng ch ng l t, bão trung ng, Ban ch huy phòng, ch ng l t, bão và tìm ki m c u n n các B , Ngành

và đ a ph ng; (5) N s 189/2007/N -CP ngày 27/2/2007 quy đ nh ch c n ng,

nhi m v , quy n h n và c c u t ch c c a B Công th ng; Ngh đ nh 17/2008/N -CP ngày 1/02/2008 quy đ nh ch c n ng, nhi m v , quy n h n và c

c u t ch c c a B Xây d ng

- Ngoài Lu t, Pháp l nh, Ngh đ nh còn có r t nhi u v n b n quy đ nh nh các Quy t đ nh c a Th t ng chính ph phê duy t các chi n l c ngành n c; thành l p các đ n v qu n lý n c; các tiêu chu n, quy chu n, quy đ nh c a các B ngành và các đ a ph ng

Qu n lý tài nguyên n c n c ta c ng nh các n c khác đ u theo hai c p cùng song song t n t i là c p Trung ng và c p đ a ph ng

Trung ng, n c ta hi n nay có 04 B đ c giao qu n lý liên quan v i ngành n c và 01 Ban ch đ o, đó là: B Tài nguyên và Môi tr ng; B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn; B Công th ng; B Xây d ng và Ban Ch đ o phòng ch ng l t bão Trung ng Hi n nay đã có phân công nhi m v cho các đ n

v qu n lý, tuy nhiên v n còn m t s t n t i và v ng m c c n th o lu n đ có gi i pháp v t ng c ng n ng l c, hi u qu qu n lý tài nguyên n c:

- V quy ho ch b o v , khai thác và phát tri n ngu n n c qu c gia: có ch

ch a th ng nh t gi a các ngành, đ a ph ng ho c Quy ho ch l u v c sông l i không phù h p v i quy ho ch phát tri n tài nguyên n c c a các đ a ph ng D i

B Tài nguyên và Môi tr ng có y ban b o v môi tr ng l u v c sông, còn d i

B Nông nghi p và PTNT có y ban quy ho ch l u v c sông,

- Nhi m v qu n lý còn nhi u ch ng chéo ví d trên cùng m t dòng sông B Tài nguyên và Môi tr ng qu n lý dòng ch y và ch t l ng n c, còn B NN&PTNT qu n lý đê b sông; khi có l thì Ban ch đ o Trung ng do B NN&PTNT ch huy; B Tài nguyên và Môi tr ng c p phép s d ng n c cho ch

h , vi c x n c h th y đi n là do quy n ngành đi n, khi mu n có đ n c t i

ph i có ch huy c a Chính ph ; Các nhà máy, khu công nghi p, đô th v n ch a

th c hi n nghiêm túc vi c x lý n c th i tr c khi th i ra làm gây ô nhi m ngu n

n c cho nông nghi p, nông thôn nh ng r t khó x lý, vì thi u c ch , thi u lu t và thi u ng i th c thi

Tóm l i, đ ng tr c th c tr ng v tài nguyên n c Vi t Nam hi n nay, các nhà khoa h c c n có h ng nghiên c u s d ng ngu n tài nguyên n c m t cách

hi u qu và b n v ng Bên c nh đó công tác qu n lý tài nguyên n c c ng c n đ c chú tr ng b i h th ng v n b n pháp lu t c a Nhà n c Cùng v i h th ng v n b n pháp lu t đó là các gi i pháp k p th i đ kh c ph c và b o v ngu n n c đang ngày càng b suy thoái

1.2 T ng quan v s d ng n c trong s n xu t nông nghi p và nuôi tr ng

th y s n

Ngày nay, các ho t đ ng s n xu t nông nghi p v n là đ i t ng tiêu th n c

l n nh t Tr c nh ng n m cu i th p niên 70 c a th k tr c, chuyên canh đ c phát tri n m nh các qu c gia phát tri n và h t p trung m r ng nh ng vùng đ t

t ng v Tuy nhiên trong nh ng n m 80, nhu c u s d ng n c cho t i tiêu c ng

t ng c các qu c gia phát tri n và các qu c gia đang phát tri n

Trong t ng s kh i l ng n c đ c khai thác s d ng trên toàn th gi i hi n nay là 3.800 t m3, thì vi c t i tiêu n c trong nông nghi p s d ng 70% (2.700 t

m3) G n 95% l ng n c t i các n c đang phát tri n đ c s d ng đ t i tiêu cho đ t nông nghi p Tuy nhiên cho đ n nay, ngu n n c ng m đã gi m m nh và

c n ki t 20 n c v i dân s chi m t i 50% dân s th gi i N n khan hi m n c cho nông nghi p 3 n c s n xu t ng c c hàng đ u th gi i là M , Trung Qu c và

n đ c bi t đáng lo ng i Cùng v i đó nhu c u l ng th c d ki n t ng g p đôi cùng v i tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ i v i phân b n c hi n có v m t đ a lý

s làm t ng đáng k nhu c u v n c và kh ng ho ng n c ti m tàng

Liên H p Qu c kh ng đ nh châu Á có th đ i m t v i tình tr ng thi u l ng

th c tri n miên n u không ti n hành m t cu c cách m ng tri t đ trong thói quen s

d ng n c Châu Á s h u t i 70% di n tích đ t đ c t i tiêu c a th gi i Hàng

tr m tri u nông dân ph i t ch u trách nhi m v vi c đ a n c vào đ ng ru ng c a

h Ph n l n nông dân ch s d ng nh ng thi t b b m n c l c h u và không hi u

qu Tuy nhiên, h l i có th l y m t l ng n c không h n ch vào ru ng khi n các ngu n n c nhanh chóng c n ki t N u thói quen này v n ti p di n, kh ng

ho ng l ng th c s bùng phát trên kh p châu Á N u c s d ng n c nh hi n nay, khu v c Nam Á s c n thêm 57% n c đ t i tiêu đ ng ru ng, trong khi các

n c ông Á c n thêm 70% Trong b i c nh c đ t và n c ngày càng tr nên quý giá nh hi n nay, m t k ch b n nh th ch ng b n v ng chút nào Và khi ng i dân đói, xã h i s tr nên b t n, [6]

Ý th c đ c t m quan tr ng c a vi c b o v ngu n n c, nhi u các qu c gia đang th c hi n các bi n pháp s d ng b n v ng ngu n tài nguyên n c M t trong

nh ng bi n pháp đó là “Tái s d ng ngu n n c” Theo các chuyên gia, “tái s d ng

n c” là m t h ng đi đúng trong tình hình s d ng n c hi n nay B i vì, n c

ph c v m c đích sinh ho t có th đ ra sông đ r i luân chuy n và đ c tinh l c đ

ti p t c tái s d ng; n c ph c v s n xu t có th thu gom vào b ch a đ x lý tr c khi đ ra sông h ; n c m a có th ph c v m c đích r a đ ng, d tr làm n c

c u h a… i u đó d n đ n s ra đ i lý thuy t: “Ti t ki m n c không có ngh a là dùng n c cho nông nghi p và h n ch t m r a, mà ti t ki m n c là làm sao đ tái

s d ng n c nhi u l n” Là m t qu c gia ph i nh p kh u g n m t n a l ng n c

ng t, Singapore là qu c gia đi đ u trong lý thuy t “tái s d ng n c” này

Vi t Nam có 70% dân s là nông dân và nông nghi p là ngành kinh t ch

l c Nh ng n m g n đây, nhu c u n c ng t cho ngành nông nghi p Vi t Nam và

c th gi i nói chung đ u có xu h ng t ng Nhu c u s d ng n c trong ngành nông nghi p c a Vi t Nam hi n chi m 70-80% t ng nhu c u s d ng n c cho t t

c các m c đích Theo B NN&PTNT, Vi t Nam s c n kho ng 36 tri u t n thóc đ đáp ng nhu c u tiêu dùng c a 130 tri u ng i vào n m 2035 đ t đ c s n

l ng này, c n có kho ng 30 t m3 n c cho canh tác s n xu t Nh v y có th th y

áp l c lên tài nguyên n c là r t l n

Bên c nh đó tình tr ng ô nhi m n c nông thôn và khu v c s n xu t nông nghi p r t b c xúc, hi n nay Vi t Nam có g n 76% dân s đang sinh s ng nông thôn là n i c s h t ng còn l c h u, ph n l n các ch t th i c a con ng i và gia súc không đ c x lý nên th m xu ng đ t ho c b r a trôi, làm cho tình tr ng ô nhi m ngu n n c v m t h u c và vi sinh v t ngày càng cao Theo báo cáo c a

B NN&PTNT, s vi khu n Feca coliform trung bình bi n đ i t 3.500MNP/100ml các vùng ven sông Ti n và sông H u, t ng lên t i 3.800-12.500MNP/100ML các kênh t i tiêu

1.500-Trong s n xu t nông nghi p, do l m d ng các lo i thu c b o v th c v t, các ngu n n c sông, h , kênh, m ng b ô nhi m, nh h ng l n đ n môi tr ng

n c và s c kho nhân dân

Theo th ng kê c a B Thu s n, t ng di n tích m t n c s d ng cho nuôi

tr ng thu s n đ n n m 2001 c a c n c là 751.999 ha Do nuôi tr ng thu s n

t, thi u quy ho ch, không tuân theo quy trình k thu t nên đã gây nhi u tác đ ng tiêu c c t i môi tr ng n c Cùng v i vi c s d ng nhi u và không đúng cách các

lo i hoá ch t trong nuôi tr ng thu s n, thì các th c n d l ng xu ng đáy ao, h , lòng sông làm cho môi tr ng n c b ô nhi m các ch t h u c , làm phát tri n m t

s loài sinh v t gây b nh và xu t hi n m t s t o đ c; th m chí đã có d u hi u xu t

hi n thu tri u đ m t s vùng ven bi n Vi t Nam

Trong b i c nh bi n đ i khí h u, ô nhi m và suy ki t ngu n n c, ngành nông nghi p Vi t Nam s ph i đ i m t v i ngày càng nhi u thách th c Vì v y, qu n lý

b n v ng ngu n tài nguyên n c s là nhi m v lâu dài v i nông nghi p Vi t Nam

1.3 T ng quan vùng nghiên c u

H ng Yên là t nh n m trong vùng tr ng đi m kinh t B c B , li n k th đô

Hà N i và có v trí đ a lý khá thu n l i nên H ng Yên đã có nh ng đ i thay nhanh chóng, là m t t nh thu c đ ng b ng sông H ng, nông nghi p v n đóng vai trò quan

tr ng trong c c u GDP c a t nh Tr c nh ng thay đ i l n trong th i k h i nh p phát tri n kinh t c a đ t n c, H ng Yên s có nh ng nh h ng l n nh : đô th hoá, công nghi p hoá, hi n đ i hoá nông nghi p nông thôn và c n tuân th theo các quy ho ch phát tri n kinh t xã h i chung c a vùng tr ng đi m và c a đ t n c

1.3.1 V trí đ a lý

H ng Yên là m t t nh n m trung tâm đ ng b ng châu th sông H ng đ c

x p là m t trong các t nh có di n tích t nhiên nh v i 923,093 km2 V trí đ a lý:

20000’ đ n 21036’ v đ B c; 105053’ đ n 106009’ kinh đ ông

Phía B c giáp t nh B c Ninh v i chi u dài 15 km

Phía Tây giáp Hà N i, Hà Nam theo sông H ng dài 57 km

Phía ông giáp t nh H i D ng v i chi u dài 45 km

Phía Nam giáp t nh Thái Bình theo sông Lu c dài 21 km

T nh H ng Yên đ c chia thành 10 đ n v hành chính c p huy n, thành ph

g m: V n Lâm, V n Giang, M Hào, Yên M , Khoái Châu, Kim ng, Phù C , Tiên L và thành ph H ng Yên

1.3.2 c đi m đ a hình, đ a m o

a hình c a tnh t ng đ i đ ng nh t và có h ng d c ch y u t B c xu ng Nam và t Tây sang ông

i m cao nh t có c t +9 m đ n +10 m t i khu đ t bãi thu c xã Xuân Quan, huy n V n Giang; đi m th p nh t có c t + 0,9 m t i xã Tiên Ti n, huy n Phù C

c đi m đ a m o: có th chia thành 5 ti u vùng nh sau:

+ Ti u khu ngoài đê sông H ng và sông Lu c, hàng n m đ c b i đ p thêm phù sa m i nên phía ngoài đê th ng cao h n phía trong đê, c t đ t cao t + 7 m

+ Ti u khu B cV n Lâm có c t đ t cao t +4 m đ n +5 m

+ Ti u khu Ân Thi, B c Phù C , Kim ng có c t đ t cao + 2 m

1.3.3 c đi m khí h u

H ng Yên mang đ y đ đ c tr ng c a khí h u đ ng b ng B c B - khí h u nhi t đ i gió mùa, m t n m có hai mùa chính và hai mùa chuy n ti p Mùa hè kéo dài t tháng 5 đ n tháng 9, khí h u nóng m, m a nhi u Mùa đông kéo dài t tháng

11 đ n tháng 3 n m sau, l nh, ít m a

a Nhi t đ không khí:

N m trong vùng nhi t đ i, H ng Yên quanh n m đ c ti p nh n m t l ng

b c x r t d i dào trên n n nhi t đ cao Nhi t đ không khí trung bình n m 21,450C Tháng I có nhi t đ trung bình th p nh t 14,850

C, tháng VII có nhi t đ trung bình l n nh t 29,40C (xem b ng 1.1)

L ng m a nhi u vào tháng VII, tháng VIII và tháng IX t 165,0 ÷ 260,9

H ng Yên là t nh có m ng l i sông ngòi khá dày Bao quanh t nh có hai con

sông l n: phía tây có sông H ng; phía nam có sông Lu c Các sông n i đ ng đ u

thu c h th ng B c – H ng - H i nh sông Kim S n, i n Biên, Tây K S t, sông

C u An … là tr c t i tiêu quan tr ng c a t nh

- Sông H ng phát nguyên t Trung Qu c, có t ng chi u dài 1.183 km Ph n

thu c lãnh th Vi t Nam là 493 km Ch r ng nh t là 1.300 m, ch h p nh t là 400

m Sông H ng ch y qua H ng Yên b t đ u t Xuân Quan – V n Giang đ n Tân

H ng - Tiên L v i chi u dài kho ng 58 km, t o thành gi i h n t nhiên v phía

Tây c a t nh

- Sông Lu c là phân l u c a sông H ng huy n Tân H ng – Tiên L

chuy n n c t sông H ng sang sông Thái Bình tr c khi đ ra bi n Toàn b sông

dài 70 km, đo n ch y qua H ng Yên có chi u dài 26 km, t o thành gi i h n đ a gi i

phía nam c a t nh Sông Lu c ít d c và ch y quanh co u n khúc, lòng sông h p

nh ng có bãi khá r ng, đ r ng lòng sông trung bình t 300-400m

- Sông Kim S n l y n c t sông H ng b t đ u t c ng Xuân Quan đ vào

sông Thái Bình t i C u C t – H i D ng, đo n ch y qua đ a ph n t nh H ng Yên có

chi u dài kho ng 40 km ây là tr c t i chính c a h th ng th y nông B c H ng

H i Trên tr c sông này có các nhánh sông C u Bây, ình Dù, B n V Xá, L ng

Tài t o thành m t m ng l i t i tiêu n c quan tr ng trong khu v c

- Sông C u An v n là phân l u c a sông H ng ch y v phía đông, v sau b

vùi l p ph n c a sông Sông C u An ch y t Nghi Xuyên đ n ngã ba Tòng Hoá -

Phù C , t ng chi u dài kho ng 23 km Sông C u An là tr c t i tiêu chính c a h

th ng thu nông B c – H ng – H i, tiêu n c và cung c p n c cho t nh, đ c bi t là vùng Khoái Châu, Kim ng

- Sông i n Biên: L y n c t sông Kim S n qua c ng L c i n ch y qua

ng Ti n, H ng Ti n (Khoái Châu), sang đ a ph n huy n Kim ng, n i vào sông

C u An, sau đó ch y xu ng C a Càn (H ng Yên) Toàn b sông dài trên 20 km Sông có tác d ng tiêu và cung c p n c cho m t ph n huy n Khoái Châu và huy n Kim ng

- Sông Tây K S t: L y n c t sông Kim S n qua c ng Tranh đ vào sông

C a An t i Tòng Hóa (Ph C ) v i chi u dài kho ng 21 km

Ngoài các sông tr c chính nêu trên, trong h th ng còn có m ng l i kênh

d n ph c v t i tiêu trong khu v c

Nhìn chung, tài nguyên n c m t trên đ a bàn t nh khá thu n l i cho s n xu t nông nghi p và cho các nhu c u kinh t khác Tuy nhiên, do n m vùng h l u c a

h th ng sông chính, ngu n n c phát sinh t i ch ít h n nhi u so v i l ng n c

ch y qua nên vi c khai thác s d ng c ng g p nhi u khó kh n Ngoài ra, ngu n n c sông H ng ch a nhi u bùn cát, ít phù h p cho s d ng sinh ho t và công nghi p

1.3.4.2 Tài nguyên n c ng m

Theo k t qu đi u tra đánh giá c a Vi n a ch t n m 2009 cho th y, H ng Yên là t nh có ngu n tài nguyên N c d i đ t (ND ) r t phong phú Tr l ng khai thác ph n n c nh t c a ND trong các tr m tích t trên đ a bàn toàn t nh

là 1.103.051 m3/ngđ; trong đó tr l ng khai thác trong t ng ch a n c l h ng các

tr m tích Holocen (qh) là 99.443 m3/ngđ, t ng ch a n c l h ng các tr m tích Pleistocen trên (qp2) là 123.512 m3/ngđ, t ng ch a n c l h ng các tr m tích Pleistocen d i (qp1) là 880.096 m3/ngđ V ch t l ng N c d i đ t (ND ),

n c t siêu nh t đ n nh t nh ng th ng có hàm l ng s t và mangan cao đôi ch còn b ô nhi m arsen, chì ho c amoni, khi s d ng làm ngu n c p n c cho n u ng sinh ho t c n ph i đ c x lý

n c này cung c p n c khoáng tinh khi t trên th tr ng và m t nhà máy n c c a Công ty n c và môi tr ng Vi t Nam đang đ c xây d ng

1.3.5 Tài nguyên đ t và hi n tr ng s d ng

Theo s li u ki m kê đ t đai n m 2013, t ng di n tích đ t t nhiên toàn t nh

là 92.602,89 ha t đai c a t nh H ng Yên đ c hình thành do phù sa c a các con sông trong khu v c b i đ p, thành ph n c gi i c a đ t: t đ t nh đ n đ t th t n ng pha nhi m chua và nghèo lân Phân lo i đ t trên đ a bàn t nh xem b ng 1.3

ch V n Giang, Khoái Châu, Kim ng,

Ân Thi, Tiên L

7 t phù sa glây c a h th ng

h Phân b các huy n M Hào, Ân

Thi, Phù C , V n Lâm, Tiên L

8 t phù sa ng n c mùa hè Pj Phân b r i rác các huy n

Nhìn chung, đa ph n các lo i đ t H ng Yên có đ phì khá, thích h p đ canh tác các lo i cây tr ng ng n ngày và lâu n m Tài nguyên đ t c a t nh c b n đáp ng yêu c u phát tri n nông nghi p thâm canh cao v i c c u s n ph m đa d ng

Hi n tr ng s d ng đ t: t nông nghi p chi m t l l n 62,72% so v i t ng

di n tích đ t t nhiên toàn t nh Trong đó ch y u là đ t tr ng lúa 41.383,64 ha, chi m 44,69% t phi nông nghi p chi m 36,84% t ch a s d ng chi m t l

r t nh 0,43%

1.3.6 Tình hình kinh t

1.3.6.1 C c u kinh t

Kinh t c a tnh H ng Yên trong nh ng n m qua phát tri n t ng đ i toàn

di n và liên t c t ng tr ng v i t c đ t ng đ i cao T c đ t ng tr ng kinh t trung bình m t s n m g n đây đ t kho ng 11,2%/n m T ng s n ph m (GDP) c a

t nh n m 2013 theo giá th c t đ t 35.142.024 tri u đ ng Thu nh p bình quân đ u

ng i kho ng 30,5 tri u đ ng/ng i/n m

V c c u kinh t gi a ba khu v c kinh t : Nông, Lâm nghi p, Th y s n; Công nghi p và Xây d ng; D ch v có s d ch chuy n nh T tr ng nhóm ngành Nông, Lâm, Th y s n và D ch v gi m nh , t tr ng nhóm ngành Công nghi p và Xây d ng t ng t 42,39% n m 2009 lên 48,21% n m 2013

B ng 1.4: T ng s n ph m trong t nh (GDP) theo giá th c t phân theo khu v c

kinh t 5 n m g n đây

Chia ra (Tri u VN ) Nông, Lâm

S n xu t nông nghi p hi n v n đang là m t trong nh ng ngành kinh t quan tr ng

c a tnh H ng Yên N m 2013, giá tr s n xu t nông nghi p theo giá th c t là 11.262.214 tri u đ ng Trong đó: Tr ng tr t 5.666.018 tri u đ ng, chi m 50,31%; Ch n nuôi 5.342.385 tri u đ ng chi m 47,44%; D ch v 253.811 tri u đ ng, chi m 2,25%

Tr ng tr t: Cây l ng th c ch y u là lúa, ngô Theo th ng kê đ n n m 2013,

di n tích đ t tr ng lúa c n m là 80.761ha, trong đó di n tích tr ng lúa mùa: 40.345

ha, lúa đông xuân 40.416ha N ng su t lúa mùa bình quân đ t 61,18 t /ha; Lúa đông xuân đ t 67,61 t /ha Di n tích tr ng ngô 8.397 ha, n ng su t 5,48 t n/ha S n l ng

l ng th c 548.105 t n/n m

Ch n nuôi: N m 2013, c c u giá tr s n xu t ngành ch n nuôi nh sau: Gia súc 67,85% (Trâu, bò, l n, ng a, dê); Gia c m 24,55% (gà, v t, ngan, ng ng); ch n nuôi khác 7,6% C c u ch n nuôi đang chuy n d n sang kinh t hàng hóa, đàn bò

n m 2013 ch b ng 80,9% so v i n m 2008, trong khi đàn trâu t ng 34,2%, đàn l n

t ng 7,1% Ch n nuôi gia c m c ng đ c khuy n kích phát tri n đã t ng 34%

nh h ng trong nh ng n m t i H ng Yên s ti n hành tái c c u nông nghi p theo h ng ch n nuôi chi m t tr ng h n 55% trong c c u nông nghi p,

v i mô hình ch n nuôi t p trung quy mô l n, an toàn sinh h c theo h ng VietGAP

là ch đ o, trong đó, tr ng tâm là phát tri n ch n nuôi bò th t cao s n

1.3.6.3 Thu s n

Trong nhi u n m tr l i đây v trí c a ngành thu s n đóng m t vai trò quan

tr ng, giá tr s n xu t c a ngành thu s n n m 2013 là 1.241.762 tri u đ ng, trong đó: Nuôi tr ng 1.207.039 tri u đ ng (chi m 97,2%); Khai thác 34.723 tri u đ ng (chi m 2,8%)

s n xu t công nghi p n m 2013 t ng 1,45 l n so v i n m 2010, t ng 2,64 l n so v i

n m 2008

Theo s li u c a niên giám th ng kê t nh H ng Yên n m 2013, t nh H ng Yên

có 19.786 c s ho t đ ng s n xu t công nghi p, ti u th công nghi p, bao g m: 4

c s thu c khu v c qu c doanh, 19.670 c s ngoài qu c doanh và 175 c s có

v n đ u t n c ngoài S c s s n xu t công nghi p ch y u phân theo ngành kinh t c a tnh H ng Yên đ c th ng kê b ng 1.6

Ngu n: Niên giám th ng kê t nh H ng Yên n m 2013

Hi n t i H ng Yên đã hình thành 6 khu công nghi p t p trung:

+ Khu công nghi p Ph N i A, thu c đ a bàn huy n V n Lâm, Yên M và M Hào v i di n tích 390 ha, đây là khu công nghi p t ng h p đa ngành

+ Khu công nghi p Ph N i B quy mô 355 ha, xây d ng Yên M , M Hào,

đ c phân thành 2 khu công nghi p d t may Ph N i và khu công nghi p Th ng Long II ây s là m t trung tâm d t may l n vùng kinh t tr ng đi m B c b + Khu công nghi p Minh c v i di n tích 200 ha, xây d ng M Hào đ thu hút đ u t phát tri n các ngành công nghi p da gi y, nh a, hoá ch t, s n xu t máy nông nghi p

+ Khu công nghi p Minh Quang xây d ng M Hào, quy mô 350 ha Là khu công nghi p t ng h p, t p trung các ngành ngh công ngh cao

+ Khu công nghi p V nh Khúc xây d ng V n Giang và Yên M quy mô 200

ha Là khu công nghi p t ng h p, t p trung các d án ch t o, s n xu t c khí, turbin, thi t b tr m thu đi n

+ Khu công nghi p thành ph H ng Yên v i di n tích 60 ha, s d ng công ngh

k thu t cao, các ngành ngh s n xu t, l p ráp đi n t , s n xu t v t li u cao c p

V phát tri n làng ngh , đã khôi ph c và phát tri n đ c 60 làng ngh v i các ngành ngh s n xu t v t li u xây d ng, g m s , may, thêu, d t, t t m, ch m b c,

đó đào t o ngh nông nghi p và phi nông nghi p kho ng 3.000 lao đ ng nông thôn

T l lao đ ng qua đào t o đ t 47%, t o vi c làm cho 1,9 v n lao đ ng và xu t kh u 2.700 lao đ ng ra n c ngoài

1.3.8 ánh giá chung vùng nghiên c u

1.3.8.1 Thu n l i

H ng Yên n m trong vùng kinh t tr ng đi m B c B đ c xác đ nh là khu

v c đ ng l c trong s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá c a vùng B c B và c

n c, có c h i đón nh n s đ u t cho s phát tri n kinh t

Có l i th phát tri n nông nghi p, l i có v trí g n các trung tâm công nghi p

đ c bi t là th đô Hà N i, g n các khu công nghi p phát tri n trên đ ng qu c l 5,

H ng Yên s có c h i chuy n đ i nhanh c c u kinh t , đ c bi t c c u n i b ngành nông nghi p theo h ng phát tri n m nh nông nghi p hàng hoá ph c v cho nhu c u c a thành ph , các khu công nghi p

H ng Yên g n th đô Hà N i có đ ng qu c l 5 ch y qua, qu c l 39A n i

qu c l 5 v i qu c l 1 t i Hà Nam, sau khi có c u Thanh Trì và c u Yên L nh đã

t o đ c giao l u m nh gi a các t nh phía Nam Hà N i qua H ng Yên ra H i Phòng và c ng Cái Lân (Qu ng Ninh) ây là c h i r t l n đ phát tri n công nghi p và d ch v Trên đo n qu c l 5 thu c lãnh th H ng Yên đã hình thành các khu công nghi p t p trung, t o đ ng l c l n thúc đ y kinh t c a t nh phát tri n

T nh đã có nh ng chính sách h p lý cùng v i ch tr ng phát tri n kinh t đa thành ph n đi đôi v i vi c t ch c và s p x p các doanh nghi p nhà n c đã và đang khuy n khích thu hút ngu n v n đ u t trong và ngoài n c Có ngu n lao

đ ng d i dào, có kh n ng ti p thu khoa h c và công ngh

1.3.8.2 Khó kh n

T nh H ng Yên là t nh không phong phú v tài nguyên khoáng s n, di n tích

đ t nh , m t đ dân s cao so v i các t nh khác H t ng c s k thu t ph c v cho phát tri n công nghi p và d ch v hi n t i còn h n ch , ch a đ ng b

S l ng lao đ ng đ c đào t o k thu t, đào t o ngh qua tr ng l p còn

th p, do v y đã h n ch vi c phát huy ngu n tài nguyên lao đ ng m t cách có hi u

qu ây là thách th c r t l n khi mà các y u t khoa h c, công ngh , thông tin…đang là nh ng đòi h i đ i v i s n xu t kinh doanh

Bình quân đ t nông nghi p trên đ u ng i th p (580 m2/ng i), ru ng đ t đa

ph n còn manh mún trong s d ng, m t s khu v c còn b nh h ng b i úng ng p, khô h n…làm h n ch không nh t i vi c m r ng quy mô t ch c s n xu t theo

h ng t p trung, thâm canh phát tri n nông s n hàng hoá Ngành ngh nông thôn còn manh mún và nh bé, ch a đáp ng yêu c u c a ti n trình công nghi p hoá,

hi n đ i hoá

CH NG 2: NGHIÊN C U HI N TR NG TÀI NGUYÊN N C M T

T NH H NG YÊN 2.1 Nghiên c u đánh giá tr l ng n c m t và ti m n ng tài nguyên

n c m t t nh H ng Yên

2.1.1 M ng l i sông ngòi t nh H ng Yên

M ng l i sông ngòi c a H ng Yên r t đa d ng, bao quanh phía Tây và phía Nam t nh là 2 sông l n, sông H ng và sông Lu c Ngoài ra còn có m ng l i sông, kênh n m tr n trong tnh nh sau:

- Các sông chính là sông H ng và sông Lu c Sông H ng phía Tây, sông

Lu c phía Nam bao quanh tnh H ng Yên Sông Lu c là phân l u th hai bên b

t c a sông H ng huy n H ng Hà (Thái Bình) và đ vào sông Thái Bình làng Quý Cao - T K - H i D ng Ngoài ra, còn có sông u ng là con sông chuy n

n c t sông H ng sang sông Thái Bình, tuy không ch y qua t nh nh ng ch y qua

H i D ng sát t nh H ng Yên, đóng góp ph n khá quan tr ng trong ch đ dòng

ch y sông ngòi c ng nh vi c t i tiêu trong t nh

- Các sông, kênh trong t nh đ u thu c h th ng thu nông B c H ng H i, đây

c ng là các tr c t i tiêu r t quan tr ng trong h th ng t i tiêu c a t nh Có kho ng 36 con sông đ c phân b tr i đ u trên đ a bàn c a t nh M t s con sông n i đ ng có vai trò quan tr ng trong nông nghi p nh sông Kim S n, C u An, i n Biên, Tây K S t + Sông Kim S n: Còn g i là sông Chính B c, t c ng Xuân Quan đ n Âu thuy n C u C t, sông dài 60 km là tr c t i chính cho h th ng và cùng v i sông ình ào là tr c tiêu chính phía B c cho h th ng B c H ng H i

+ Sông i n Biên: Là đo n sông đ c n i t c ng L c i n c a sông Kim

S n đ n sông C u An, dài 25 km là sông d n n c ch y u cho ti u khu Tây Nam

C u An l y n c c a sông Kim S n qua c ng L c i n

+ Sông Tây K S t: Là con sông khá r ng và sâu n i sông Kim S n v i sông

C u An Là con sông d n n c t i quan tr ng, l y n c t sông Kim S n qua

c ng Tranh t i cho khu Bình Giang - B c Thanh Mi n, ông Nam C u An và m t

ph n khu Tây Nam C u An

+ Sông C u An: Là sông chính Nam c a h th ng t Sài Th đ n C L c, là

tr c tiêu chính Nam hi n nay

+ Sông Hoà Bình: Là tr c d n n c t i chính cho khu Tây Nam C u An, sông

n i v i sông C u An b ng các sông B n L - Ph ng T ng, Bác H , Ngh a Tr + Sông ình Dù: Là sông c p c p n c cho tr m b m V n Lâm, Nh Qu nh Ngoài ra, trong h th ng còn có m ng l i kênh d n ph c v t i tiêu trong khu v c T ng h p h th ng sông chính đ c c th trong

2.1.2 Ngu n n c m t t nh H ng Yên

H ng Yên đ c đánh giá là có ngu n n c m t khá d i dào v i m t h th ng sông ngòi, kênh m ng tr i dài trên lãnh th nh : sông H ng, sông Lu c, sông i n Biên, sông T H - Sài Th , sông C u An, công trình đ i th y nông B c H ng

H i Ngu n n c l u thông qua đ a bàn l n nh ng ngu n n c phát sinh ch y u

l i đ n t khu v c khác còn ngu n n c phát sinh t i ch thì th p i u này khi n cho m c n c trên các sông, tr c không n đ nh, thi u ch đ ng cho vi c t i tiêu

2.1.2.1 ánh giá kh n ng ngu n n c m t

Do th i gian th c hi n lu n v n có h n nên h c viên tham kh o k t qu nghiên

c u c a D án “ i u tra đánh giá hi n tr ng tài nguyên n c m t t nh H ng Yên”[10] do Vi n N c T i tiêu và Môi tr ng th c hi n n m 2011 Trong d án này đã s d ng ph ng pháp th ng kê xác xu t v i tài li u th c đo t n m 1994 đ n

n m 2009 c a các tr m H ng Yên trên sông H ng và tr m Tri u D ng trên sông

Lu c K t qu t ng l ng dòng ch y phân ph i theo tháng bình quân nhi u n m

nh b ng 2.1

Nh v y dòng ch y trong n m bi n đ i theo mùa rõ r t: mùa l và mùa c n

- Mùa l th ng đ c tính theo các tháng có l ng dòng ch y trung bình tháng

l n h n l ng dòng ch y trung bình n m L h l u sông H ng xu t hi n trong 5 tháng 6,7,8,9,10 L ng dòng ch y mùa l chi m kho ng 70% t ng l ng dòng ch y

n m Ba tháng có l ng dòng ch y l n nh t là tháng 7,8,9 v i t ng l ng dòng ch y chi m kho ng 50% t ng l ng dòng ch y n m Trên sông Lu c l ng dòng ch y mùa l chi m kho ng 75% t ng l ng dòng ch y n m Ba tháng có l ng dòng ch y

l n nh t là tháng 7,8,9 v i t ng l ng dòng ch y chi m kho ng 55% t ng l ng dòng ch y n m

- Vùng h l u sông H ng có mùa ki t kéo dài 7 tháng t tháng 11 đ n tháng 5

n m sau, l ng dòng ch y mùa ki t ch chi m kho ng 30% t ng l ng dòng ch y

T l phân ph i dòng ch y n m nh nói trên cho th y s t p trung dòng

ch y ch y u vào các tháng trong mùa l và s thi u h t quá l n dòng ch y trong

các tháng mùa khô s là m t tr ng i to l n cho công tác qu n lý và khai thác tài nguyên n c m t trong vùng

2.1.2.2 Dòng ch y s n sinh trên đ a bàn t nh

Ngu n tài nguyên n c trên đ a bàn t nh g m hai ph n:

- Ngu n n c ngo i lai do các sông l n b t ngu n t bên ngoài mang đ n

- Ngu n n c sinh ra do m a thu c đ a ph n c a t nh

Có r t nhi u mô hình đ tính toán mô ph ng dòng ch y t m a nh : HMS (M ), SSARR (M ), TANK (Nh t), Mike NAM , các mô hình đ u có nh ng

Hec-th m nh riêng Mô hình Mike NAM đã đ c s d ng đ tính toán cho nhi u nghiên c u Do đi u ki n th i gian có h n nên lu n v n s d ng k t qu xác đ nh dòng ch y s n sinh ra t m a trên l u v c b ng mô hình Mike Nam là k t qu nghiên c u c a D án “ i u tra đánh giá hi n tr ng tài nguyên n c m t t nh H ng Yên”, [10] đã đ c nghi m thu

S li u đ u vào bao g m l ng m a, l ng b c h i và k t qu đ u ra là l ng dòng ch y m t Các giá tr c a thông s mô hình nh sau:

+ Hàm l ng n c t i đa trên b m t Umax: 10

+ Hàm l ng đ m c a đ t trong t ng đáy Lmax: 100

+ H s dòng ch y tràn m t đ t CQOF: 0.5

+ H s tiêu dòng ch y sát m t CKIF: 1000

+ Hàng s th i gian đ i v i dòng ch y h i l u và dòng ch y tràn CK12: 10 + H ng s th i gian c a dòng ch y c b n CKBF: 2000

V i các thông s đ u vào nh sau:

o Di n tích t nh: 927 km2

o L ng m a: Các tr m H ng Yên, Ân Thi, Khoái Châu và V n Giang

v i li t tài li u trong giai đo n 1993-2009

o L ng b c h i: Tr m H ng Yên