skkn THÔNG QUA VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TẾ - TẠO NIỀM ĐAM MÊ, YÊU THÍCH HỌC BỘ MÔN.

KINH NGHIỆM KHOA HỌC - Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy hóa học - Số năm có kinh nghiệm: 10 - Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây : + Sử dụng phương

TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THÔNG QUA VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG

THỰC TẾ - TẠO NIỀM ĐAM MÊ, YÊU THÍCH HỌC BỘ MÔN



Người thực hiện : NGUYỄN HOÀNG THƯỢNGLĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp dạy học bộ môn hoá

Năm học 2014– 2015

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Nguyễn Hoàng Thượng

2 Ngày tháng năm sinh: 29/03/1982

3 Nam, nữ: Nam

4 Địa chỉ: Quảng Phát – Quảng Tiến – Trảng Bom – Đồng Nai

5 Điện thoại DĐ: 0989597099

6 Fax :……… E-mail : nguyenhoangthuong82@gmail.com

7 Chức vụ: Giáo viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Ngô Sĩ Liên

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Đại học Sư phạm TPHCM

- Năm nhận bằng: 2005

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Hoá

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy hóa học

- Số năm có kinh nghiệm: 10

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây :

+ Sử dụng phương pháp giải nhanh bài tập trắc nghiệm khách quan môn hoá

+ Quản lý lớp học bằng các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực

I Lý do chọn đề tài Trang 1

III.1 Một số hình thức áp dụng các hiện tương thực tiễn trong tiết dạy Trang 3

III.1.2 Lồng ghép tích hợp môi trường trong bài dạy Trang 3

III.2 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.1 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.2 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.3 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.4 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.5 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.6 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

III.2.7 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trongchương VII: Hiđrocacbon thơm Nguồn hiđrocacbon thiên nhiên Hệ thống hóa về

chương VIII: Dẫn xuất halogen – ancol – phenol Trang 17III.2.9 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng cho các bài giảng trong

TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM THÔNG QUA VIỆC GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG THỰC TẾ - TẠO NIỀM ĐAM MÊ, YÊU THÍCH HỌC BỘ MÔN

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Theo định hướng chỉ đạo đổi mới giáo dục trung học: Giáo dục phổ thông nước

ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếpcận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái

gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học Nghị quyết Hội nghịTrung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “

tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học” Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục

trong nhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

Môn hoá học trong trường trung học phổ thông giữ một vai trò quan trọng trongviệc hình thành và phát triển trí dục của học sinh Mục đích của môn học là giúp chohọc sinh hiểu đúng đắn và hoàn chỉnh, nâng cao cho học sinh những tri thức, hiểu biết

về thế giới, con người thông qua các bài học, giờ thực hành của hoá học Học hoá là

để hiểu, để giải thích được các vấn đề thực tiễn thông qua cơ sở cấu tạo nguyên tử,phân tử, sự chuyển hoá của các chất bằng các phương trình phản ứng hoá học Đồngthời là khởi nguồn, là cơ sở phát huy tính sáng tạo ra những ứng dụng phục vụ trongđời sống của con người Hoá học góp phần giải tỏa, xoá bỏ hiểu biết sai lệch làmphương hại đến đời sống, tinh thần của con người

Để đạt được mục đích của học hoá học trong trường phổ thông theo hướng đổimới thì giáo viên dạy hoá học phải là người tạo cho học sinh có được niềm đam mê,yêu thích học bộ môn Vì khi đã yêu thích thì học sinh sẽ chủ động tìm hiểu và tiếpthu kiến thức Trong sáng kiến kinh nghiệm này, Tôi đề cập đến một khía cạnh nhằm

giúp học sinh hứng thú, yêu thích bộ môn hóa hơn đó là “thông qua việc giải thích

các hiện tượng thực tế - tạo niềm đam mê, yêu thích học bộ môn” với mục đích xây

dựng hệ thống các hiện tượng hóa học thực tiễn cho các bài giảng trong chương trìnhhóa học lớp 11, nhằm giáo dục ý thức và tăng hứng thú học tập bộ môn cho học sinh

Để hoá học không còn mang tính đặc thù khó hiểu như một “thuật ngữ khoa học”.Đồng thời hi vọng những kinh nghiệm này có thể góp phần nhỏ bé vào việc nâng caochất lượng dạy và học tại trường THPT Ngô Sĩ Liên

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN.

Môn hóa học ở trường trung học phổ thông giữ một vai trò quan trọng trongviệc hình thành và phát triển trí tuệ của học sinh Mục đích của môn học là giúp chohọc sinh hiểu đúng đắn và hoàn chỉnh, nâng cao cho học sinh những tri thức về thếgiới, con người thông qua các bài học, các bài thực hành, ngoại khóa, chuyên đề Học sinh học tập hóa học không những để làm các bài tập tính toán, nhận biết, viếtphương trình hóa học của các phản ứng mà còn để biết được những ứng dụng phongphú, thiết thực của hóa học trong đời sống để giúp đỡ mọi người xung quanh Hiểubiết hóa học, học sinh có thể vận dụng kiến thức bảo vệ môi trường xung quanh , cóniềm tin và tự tạo lập cho mình một hướng đi trong tương lai Muốn quá trình dạy họccó hiệu quả, giáo viên phải có những bài giảng với phương pháp dạy học phát huytính tích cực, tự lực cao của học sinh Trong tình hình hiện nay, đổi mới phương phápdạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học hóa học nói riêng đã và đangthực sự là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Một trong những yếu tố để đạt giờ dạycó hiệu quả và tiến bộ là phải kết hợp linh hoạt giữa bài giảng và thực tế

Có những vấn đề hóa học giúp học sinh giải thích những hiện tượng trong tựnhiên, tránh việc mê tín dị đoan Thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học, hóa họctrong những câu ca dao – tục ngữ, mà thế hệ trước để lại và có thể ứng dụng trongthực tiễn đời sống thường ngày mà không gây nhàm chán, xa lạ, lại có tác dụng kíchthích tính chủ động, sáng tạo, hứng thú trong môn học hóa học

Trong việc dạy môn hoá học ở trường trung học, người giáo viên phải có vốnkiến thức về thực tế sâu, rộng, có khả năng gắn bài giảng với thực tế, tạo ra đượcnhững giờ học sinh động, nâng cao sự hiểu biết và kích thích sự ham mê học tập củahọc sinh

Tôi cũng yêu thích môn hóa học từ các hoạt động thực tiễn và nhận thấy nhữngđiều bổ ích từ các hoạt động thực tiễn Vì vậy, tôi cũng muốn trong mỗi bài dạy làmcho học sinh thấy thích các bài học từ việc đưa các hiện tượng thực tiễn để tạo niềmsay mê học tập tìm tòi của học sinh Để đạt được mục đích của môn Hoá học, ngoàiviệc phải tiếp thu đầy đủ những kiến thức từ trên lớp, từ sách giáo khoa, từ giáo viên,học sinh còn tìm hiểu những hiện tượng xảy ra trong cuộc sống thường ngày Vậndụng những kiến thức đã học được để giải thích những hiện tượng đó, nhờ vậy màhọc sinh được củng cố kiến thức sâu sắc hơn Và cũng nhờ đó mà học sinh thấy họcmôn Hóa dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn hơn

Tuy nhiên để dạy theo cách tích hợp như trên, người giáo viên phải biết chọnnhững vấn đề quan trọng, mấu chốt nhất của chương trình để giảng dạy còn phần kiếnthức dễ hiểu nên hướng dẫn học sinh về nhà đọc SGK hoặc các tài liệu tham khảo.Ngoài ra giáo viên phải chọn lựa các hiện tượng thực tiễn phù hợp với nội dung bàimới tăng hứng thú, say mê học tập, tìm hiểu bộ môn

Trường THPT Ngô Sĩ Liên Trang 2

2 THUẬN LỢI.

Được sự quan tâm chỉ đạo của Ban giám hiệu trường THPT Ngô Sĩ Liên vềviệc đổi mới phương pháp giảng dạy, và tham gia các lớp bồi dưỡng về phương pháp

do sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức

Trong tổ chuyên môn có nhiều Giáo viên có kinh nghiệm nên có điều kiện thamkhảo và trao đổi với đồng nghiệp về các phương pháp giúp học sinh nắm bắt nhanhkiến thức và yêu thích bộ môn hơn

Do sự phát triển của công nghệ thông tin nên việc trao đổi kiến thức diễn ra rấtthuận lợi và nhanh chóng

Đa số học sinh đã có ý thức học tập để trang bị cho mình những kiến thức cầnthiết để chuẩn bị cho tương lai

- Nhiều học sinh khối 11 của trường có lực học còn yếu vì chưa có niềm say

mê, yêu thích bộ môn hóa

- Thực tế giảng dạy cho thấy: Môn hóa học trong trường phổ thông là một trongnhững môn học khó đặc biệt là ở lớp 11, nếu không có những bài giảng và phươngpháp hợp lý, phù hợp sẽ dễ làm cho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

III.1 Một số hình thức áp dụng các hiện tượng thực tiễn trong tiết dạy III.1.1 Đặt tình huống vào bài mới.

Tiết dạy có gây sự chú ý của học sinh hay không chính là nhờ vào người hướngdẫn (giáo viên) rất nhiều Trong đó phần mở đầu đặc biệt quan trọng, nếu ta biết đặt ramột tình huống thực tiễn hoặc một tình huống giả định yêu cầu học sinh cùng tìm hiểu,giải thích qua bài học sẽ cuốn hút được sự chú ý của học sinh trong tiết dạy

III.1.2 Lồng ghép tích hợp môi trường trong bài dạy

Vấn đề môi trường: nước, không khí, đất, đang được con người nhắc đến rấtnhiều Trong cuộc sống hằng ngày các hiện tượng thường xuyên bất gặp như: nướcthải của một ao cá, chuồng heo, chuồng vịt ; khói bụi của các nhà máy xay lúa, các

lò gạch, các cánh đồng sau thu hoạch, khói bụi của các nhà máy công nghiệp, xe cộ, có liên quan gì đến những diễn biến bất thường của thời tiết hiện nay không Giáo

viên dạy học bộ môn hóa có thể lồng ghép các hiện tượng đó vào phần sản xuất cácchất, hay ứng dụng của một số chất

III.1.3 Liên hệ thực tế trong bài dạy.

Khi học xong vấn đề gì học sinh thấy có ứng dụng thực tiễn cho cuộc sống thìcác em sẽ chú ý hơn, tìm tòi, chủ động tư duy để tìm hiểu, để nhớ hơn Do đó, trongmỗi bài học giáo viên đưa ra được một số ứng dụng thực tiễn sẽ lôi cuốn được sự chú

Câu 1 Tại sao nước không dẫn điện nhưng khi cho dây điện xuống nước ao, hồ,

sông thì các sinh vật như cá, tôm lại bị điện giật?

Giải thích: nước nguyên chất là chất điện li rất yếu nên không dẫn điện, nhưng

nước có trong tự nhiên như ở ao hồ, sông suối thì có hòa tan các loại ion như Fe3+,

Mg2+ nên các ion này làm cho nước trong tự nhiên có khả năng dẫn điện

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi này khi dạy bài sự điện li.

Câu 2 Tại sao để bảo vệ răng con người phải ăn thức ăn ít chua, ít đường, đánh răng

sau khi ăn?

Giải thích: Răng được bảo vệ bởi lớp men cứng, dày khoảng 2 mm Lớp men

này là hợp chất Ca5(PO4)3OH và được tạo thành bằng phản ứng :

5Ca2+ + 3PO43- + OH-  Ca5(PO4)3OH (1)

Quá trình tạo lớp men này là sự bảo vệ tự nhiên của con người chống lại bệnhsâu răng Sau bữa ăn, vi khuẩn trong miệng tấn công các thức ăn còn lưu lại trên răngtạo thành các axit hữu cơ như axit axetic, axit lactic Thức ăn có hàm lượng đườngcao tạo điều kiện cho việc sản sinh các axit đó Lượng axit trong miệng tăng, pHgiảm, làm cho phản ứng sau xảy ra:

H+ + OH- → H2OKhi nồng độ pH giảm, theo nguyên lí lơ sa –tơ – li – e, cân bằng (1) chuyểndịch theo chiều nghịch và men răng bị mòn tạo điều kiện cho sâu răng phát triển.Trong thuốc đánh răng người ta trộn thêm NaF vì ion F- tạo điều kiện cho phản ứng:

5Ca2+ + 3PO43- + F-  Ca5(PO4)3F

Hợp chất Ca5(PO4)3F là men răng thay thế một phần cho Ca5(PO4)3OH

Áp dụng: lồng ghép vào bài: Sự điện li của nước, pH, Chất chỉ thị axit- bazơ.

Câu 3: Vì sao khi ăn trái cây không nên đánh răng ngay ?

Trường THPT Ngô Sĩ Liên Trang 4

Giải thích: Vì chất chua (tức axit hữu cơ) có trong trái cây sẽ kết hợp với

những thành phần trong thuốc đánh răng theo bàn chải sẽ tấn công các kẽ răng và gâytổn thương cho lợi Bởi vậy người ta đợi đến khi nước bọt trung hòa lượng axit trongtrái cây nhất là táo, cam, nho, chanh…

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của axit khi tác dụng với bazơ tạo phản ứng trung hòa bài axit, bazơ và muối

Câu 4: Vì sao nước rau muống đang xanh khi vắt chanh vào thì chuyển sang màu đỏ?

Giải thích: Có một số chất hóa học gọi là chất chỉ thị màu, chúng làm cho dung

dịch thay đổi khi độ axit thay đổi Trong rau muống (và vài loại rau khác) có chất chỉthị màu này, trong chanh có 7% axit xitric Vắt chanh vào nước rau làm thay đổi độaxit, do đó làm thay đổi màu của nước rau Khi chưa vắt chanh nước rau muống màuxanh lét là chứa chất kiềm

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của axit khi tác dụng với quỳ tím ở bài axit, bazơ và muối hoặc bài phản ứng trao đổiion

Câu 5: Vì sao muối NaHCO3 được dùng để chế thuốc đau dạ dày?

Giải thích: Trong dạ dày, có chứa dung dịch HCl Người bị đau dạ dày là

người có nồng độ dung dịch HCl cao làm dạ dày bị bào mòn NaHCO3 dùng để chếthuốc đau dạ dày vì nó làm giảm hàm lượng dung dịch HCl có trong dạ dày nhờ phảnứng:

Câu 1: Ca dao Việt Nam có câu:

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

Mang ý nghĩa hóa học gì ?

Giải thích: Câu ca dao có nghĩa là: Khi vụ lúa chiêm đang trổ đồng mà có trận

mưa rào kèm theo sấm chớp thì rất tốt và cho năng suất cao Vì sao vậy ?

Do trong không khí có khoảng 80% Nitơ và 20 % oxi Khi có sấm chớp (tia lửađiện) thì: N2 + O2   2NO

Sau đó: 2NO + O2 → 2NO2

Khí NO2 hòa tan trong nước: 4NO2 + O2 + H2O → 4HNO3

HNO3 hòa tan trong đất được trung hòa bởi một số muối tạo muối nitrat cungcấp N cho cây Nhờ có sấm chớp ở các cơn mưa giông, mỗi năm trung bình mỗi hađất được cung cấp khoảng 6-7 kg nitơ

Áp dụng: Đây là một câu ca dao mang ý nghĩa thực tiễn rất thường gặp trong

đời sống Đây quả là một kinh nghiệm được ông cha ta rút ra qua những tháng nămcanh tác nông nghiệp Học sinh cũng dễ dàng quan sát để kiểm nghiệm và giải thíchđược một cách khoa học về vấn đề trên Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên ở bài Nitơ,axit nitric và muối nitrat hoặc phân bón hóa học

Câu 2: Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng, người ta thường ngửi

thấy mùi khai?

Giải thích: Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu chất

đạm, như: nước tiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ,… lượng Ure trong các chất hữu cơsinh ra nhiều Dưới tác dụng của men ureaza của các vi sinh vật, ure bị phân hủythành CO2 và NH3

2 2 2 2 3

(NH ) CO 2H O CO  2NH

Lượng NH3 sinh ra hoà tan trong nước dưới dạng một cân bằng động:

) 7 (

4 2

3 H O NH OH pH 

NH

Như vậy, khi trời nắng (nhiệt độ tăng), cân bằng trên sẽ dịch chuyển theo chiềunghịch, tức là NH3 sinh ra do phản ứng phân hủy ure không bị hoà tan trong nước màbị tách ra, bay vào không khí làm cho không khí xung quanh sông, hồ có mùi khaikhó chịu

Áp dụng: Giáo viên có thể đưa vấn đề này vào bài Amoniac.

Câu 3: Bột nở là chất gì mà có thể làm cho bánh to ra và xốp được ?

Giải thích: NH4HCO3 được dùng làm bột nở vì khi trộn thêm bột mì hoặc cácbột khác, lúc nướng bánh NH4HCO3 phân hủy thành các chất khí và hơi làm cho bánhxốp và nở

NH4HCO3  t0 NH3  + CO2  + H2O 

Áp dụng: Đây là một tính chất của muối amoni khi dạy bài amoniac và muối

amoni

Câu 4 “Hiện tượng mưa axit” là gì ? Tác hại như thế nào ?

Giải thích: Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong ( ô tô,

xe máy) có chứa các khí SO2, NO, NO2,…Các khí này tác dụng với oxi O2 và hơinước trong không khí nhờ xúc tác oxit kim loại ( có trong khói, bụi nhà máy) hoặcozon tạo ra axit sunfuric H2SO4 và axit nitric HNO3

Trường THPT Ngô Sĩ Liên Trang 6

CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2OCaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O

Áp dụng: Ngày nay hiện tượng mưa axit và những tác hại của nó đã gây nên

những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là ở những nước công nghiệp phát triển Vấn đề

ô nhiễm môi trường luôn được cả thế giới quan tâm Việt Nam chúng ta đang rất chútrọng đến vấn đề này Do vậy mà giáo viên phải cung cấp cho học sinh những hiểubiết về hiện tượng mưa axit cũng như tác hại của nó nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môitrường Cụ thể giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho học sinh trả lời sau khi dạy xongbài Axit nitric và muối nitrat

Câu 5:Thuốc nổ đen có thành phần như thế nào?

Giải thích: Chính xác, hỗn hợp có thành phần khối lượng như sau: 74,64% kali

nitrat, 13,51% bột cacbon, 11,85% lưu huỳnh Trước đây, các thành phần hỗn hợpđược trôn theo tỷ lệ không đúngnên ảnh hưởng nhiều đến khả năng bắt cháy, tốc dộcháy, năng lượng cháy Giữa thế kỷ 18 ở châu Âu trộn hỗn hợp theo tỷ lệ 75% diêmsinh, 15% bột than củi, 10% lưu huỳnh

Phản ứng cháy của hỗn hợp rất phức tạp, đơn giản có thể viết:

2 KNO3 + S + 3 C → K2S + N2 + 3 CO2

Một cách viết phức tạp hơn, nhưng vẫn chưa mô tả được hết phản ứng:

10 KNO3 + 3 S + 8 C → 2 K2CO3 + 3 K2SO4 + 6 CO2 + 5 N2

Áp dụng: phần ứng dụng của bài axit nitric và muối nitrat.

Câu 6: Nguyễn Du trong " Văn chiêu hồn thập loại chúng sinh" có câu:

Lập loè ngọn lửa ma chơi Tiếng oan văng vẳng tối trời càng thương.

“Ma chơi” là gì ? Ma chơi thường xuất hiện ở đâu ?

Giải thích: Trong xương của động vật luôn có chứa một hàm lượng photpho.

Khi cơ thể động vật chết đi, nó sẽ phân hủy một phần thành photphin PH3 và lẫn một

ít điphotphin P2H4 Photphin không tự bốc cháy ở nhiệt độ thường Khi đun nóng đến

150oC thì nó mới cháy được Còn điphotphin P2H4 thì tự bốc cháy trong không khí vàtỏa nhiệt Chính lượng nhiệt tỏa ra trong quá trình này làm cho photphin bốc cháy:

2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O

Quá trình trên xảy ra cả ngày lẫn đêm nhưng do ban ngày có các tia sáng củamặt trời nên ta không quan sát rõ như vào ban đêm Hiện tượng ma trơi chỉ là một quátrình hóa học xảy ra trong tự nhiên Thường gặp ma trơi ở các nghĩa địa vào ban đêm

Áp dụng: Đây là một hiện tượng tự nhiên chứ không phải là một hiện tượng “

thần bí ” nào đó, tránh tình trạng mê tín dị đoan, làm cho cuộc sống thêm lành mạnh.

Vấn đề này có thể được đề cập ở trong bài photpho

Câu 7: Tại sao những con chuột sau khi ăn thuốc chuột lại đi tìm nước uống Vậy,

thuốc chuột là gì ? Cái gì đã làm chuột chết ? Nếu sau khi ăn thuốc mà không có nướcuống nó chết mau hơn hay lâu hơn ?

Giải thích: Thuốc chuột là Zn3P2 sau khi ăn Zn3 P2 bị thuỷ phân rất mạnh, làmhàm lượng nước trong cơ thể chuột giảm, nó khát và đi tìm nước:

Zn3P2 + 6H2O  3Zn(OH)2+ 2PH3

Chính PH3 đã giết chết chuột

Càng nhiều nước đưa vào  PH3 thoát ra càng nhiều  chuột càng nhanh chết.Nếu không có nước chuột chết lâu hơn

Áp dụng: Khi dạy phần ứng dụng của photpho trong cuộc sống nhằm kích

thích hứng thú học tập của học sinh

Câu 8: Tại sao những người có thói quen ăn trầu thì luôn có lợi và hàm răng chắc

khỏe?

Giải thích: Trong miếng trầu có vôi Ca(OH)2 chứa Ca2+ và OH- làm cho quátrình tạo men răng (Ca5(PO4)3OH) xảy ra thuận lợi:

5Ca2+ + 3PO43- + OH-  Ca5(PO4)3OH

Chính lớp men này chống lại sâu răng

Áp dụng: Đạt câu hỏi khi dạy bài Axit photphoric và muối photphat.

Câu 9: Người ta biết chất diệp lục trong cây xanh có công thức phân tử

C55H70O5N4Mg Cây xanh tạo chất này nhờ CO2 (trong không khí), hiđro (từ nướctrong đất) và các chất vô cơ là nitơ, magie (từ đất lên) Khi cây bị vàng lá người tanghi là không đủ chất diệp lục Vậy theo em nên bón loại phân nào giúp cây tạo chấtdiệp lục hiệu quả nhất ?

Giải thích: Nên dùng phân như phân magie sunfat MgSO4 và amoni sunfat(NH4)2SO4 vì 2 loại phân này có Mg và N cung cấp cho cây

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi này cho phần đặt vấn đề vào bài hoặc

liên hệ thực tế trong bài phân bón hóa học

Trường THPT Ngô Sĩ Liên Trang 8

Câu 10: Vì sao người ta dùng tro bếp để bón cho cây ?

Giải thích: Trong tro bếp có chứa muối K2CO3 cung cấp nguyên tố kali chocây

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi này cho phần đặt vấn đề vào bài hoặc

liên hệ thực tế trong bài phân bón hóa học

Câu 11: Tại sao khi nông nghiệp phát triển thì các vi khuẩn, nấm, giun tròn sống

trong đất, nước… giảm đi rất nhiều, thậm chí nơi không còn nữa ?

Giải thích: Một số phân bón có thể tiêu diệt các loại sinh vật có hại này Ví dụ

trước khi trồng khoai tây một tuần người ta đưa vào đất một lượng urê (1,5 kg/m2) thìcác mầm bệnh bị tiêu diệt hoàn toàn Hiện tượng dễ thấy là không còn đỉa trong nước

ở nhiều nơi như ngày trước nữa

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần tích hợp bảo vệ môi

trường trong bài phân bón hóa học

Câu 12: Tại sao để cải tạo đất ở một số ruộng chua người ta thường bón bột vôi ?

Giải thích: Thành phần của bột vôi gồm CaO và Ca(OH)2 và một số ít CaCO3

Ở ruộng chua có chứa axit, pH < 7, nên sẽ có phản ứng giữa axit với CaO, Ca(OH)2

và một ít CaCO3 làm giảm tính axit nên ruộng sẽ hết chua

Áp dụng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức các bài đã

học trước để trả lời dẫn vào bài phân bón hóa học

III.2.3 Hệ thống các hiện tượng hóa học thực tế sử dụng trong những bài giảng Chương III: Cacbon - silic

Câu 1: Vì sao than chất thành đống lớn có thể tự bốc cháy ?

Giải thích: Do than tác dụng với O2 trong không khí tạo CO2, phản ứng này tỏanhiệt Nếu than chất thành đống lớn phản ứng này diễn ra nhiều làm nhiệt tỏa ra đượctích góp dần khi đạt tới nhiệt độ cháy của than thì than sẽ tự bốc cháy

Áp dụng: Khi dạy phần tính chất hóa học của cacbon trong bài cacbon.

Câu 2: Tại sao khi cơm bị khê, ông bà ta thường cho vào nồi cơm một mẫu than củi ?

Giải thích: Do than củi xốp, có tính hấp phụ nên hấp phụ hơi khét của cơm làm

cho cơm đỡ mùi khê

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần liên hệ thực tế trong bài

cacbon

Câu 3: “Hiệu ứng nhà kính” là gì?

Giải thích: Khí cacbonic CO2 trong khí quyển chỉ hấp thụ một phần những tiahồng ngoại (tức là những bức xạ nhiệt) của Mặt Trời và để cho những tia có bướcsóng từ 50000 đến 100000 Å đi qua dễ dàng đến mặt đất Nhưng những bức xạ nhiệtphát ra ngược lại từ mặt đất có bước sóng trên 140000 Å bị khí CO hấp thụ mạnh và

phát trở lại Trái Đất làm cho Trái Đất ấm lên Theo tính toán của các nhà khoa học thìnếu hàm lượng CO2 trong khí quyển tăng lên gấp đôi so với hiện tại thì nhiệt độ ở mặtđất tăng lên 4oC.

Về mặt hấp thụ bức xạ, lớp CO2 ở trong khí quyển tương đương với lớp thủytinh của các nhà kính dùng để trồng cây, trồng hoa ở xứ lạnh Do đó hiện tượng làmcho Trái Đất ấm lên bởi khí CO2 được gọi là hiệu ứng nhà kính

Áp dụng: Ngày nay hiện tượng “Hiệu ứng nhà kính” trở thành một vấn đề có

ảnh hưởng mang tính toàn cầu Mục đích vấn đề giúp học sinh biết được nguyên nhânvà tác hại của hiệu ứng nhà kính nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường Giáo viêncó thể đặt vấn đề này khi dạy tích hợp môi trường ở phần mở rộng tính chất hóa họccủa CO2

Câu 4: Làm thế nào để biết dưới giếng có khí độc CO hoặc khí thiên nhiên CH4

không có oxi để tránh khi xuống giếng bị chết ngạt ?

Giải thích: Trong các giếng sâu ở một số vùng đồng bằng thường có nhiều khí

độc CO và CH4 và thiếu oxi Vì một lí do nào đó mà ta xuống giếng thì rất nguy hiểm.Đã có rất nhiều trường hợp tử vong do trèo xuống giếng gặp nhiều khí độc và chếtngạt do thiếu oxi Điều tốt nhất là tránh phải xuống giếng, nếu có xuống thì nên mangtheo bình thở oxi

Trước khi xuống giếng cần thử xem trong giếng có nhiều khí độc hay khôngbằng cách cột một con vật như gà, vịt rồi thả xuống giếng Nếu gà, vịt chết thì chứng

tỏ dưới giếng có nhiều khí độc Hoặc bỏ một ngọn đèn cầy, mồi lửa đang cháy xuốngnếu tắt chứng tỏ thiếu oxi

Áp dụng: Đây là hiện tượng hay xảy ra vào mùa khô Mọi người không hề biết

được sự nguy hiểm khi xuống giếng sâu Thực tế là đã có nhiều cái chết thương tâmxảy ra mà báo đài đã nêu trong thời gian qua Giáo viên cần đưa vào bài giảng đểnhắc nhở học sinh và mọi người Vấn đề này có thể xen vào bài hợp chất của cacbon

Câu 5: Tại sao khi tô vôi lên tường thì lát sau vôi khô và cứng lại ?

Giải thích: Vôi là canxi hiđroxit, là chất tan ít trong nước nên khi cho nước vào

tạo dung dịch trắng đục, khi tô lên tường thì Ca(OH)2 nhanh chống khô và cứng lại vìtác dụng với CO2 trong không khí theo phương trình:

Ca(OH)2 + CO2  CaCO3  + H2O

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của CO2 ở bài hợp chất của cacbon

Câu 6: Tại sao không thể dập tắt đám cháy của các kim loại: K, Na, Mg bằng khí CO2

(bình cứu hỏa thông thường)?

Giải thích: Do các kim loại trên có tính khử mạnh nên vẫn cháy được trong

khí CO2

Trường THPT Ngô Sĩ Liên Trang 10