Đánh giá tác động của việc thu phí và chất lượng dịch vụ thủy lợi đến quyết định lựa chọn dịch vụ của người dân và sản xuất nông nghiệp nghiên cứu cho vùng trạm bơm lộc giang, huyện đức hòa, tỉnh long an

Thông tin chung ..... Thông tin chung ..... IV- Cáchăti păc n,ăn iădung vƠăph ngă phápă nghiênăc u a.

B GIÁO D C VẨ ẨO T O B NÔNG NGHI P VẨ PTNT

TR NGă IăH CăTHU ă L I

Nguy nă LêăD ng

ÁNHă GIÁă TÁCă NGă C Aă VI Că THUă PHệăVĨă CH Tă L NGă D CHă V ă

TH Y L Iă Nă QUY Tă NHă L Aă CH Nă D CHă V ă C Aă NG Iă DỂNă

VĨă S Nă XU Tă NỌNGă NGHI P NGHIểNă C UăCHOă VÙNGă TR Mă B MăL Că GIANG,ă HUY Nă CăHọA,ă

T NHă LONGă AN

LU Nă V Nă TH Că S

HƠ N i - 2015

B GIÁO D C VẨ ẨO T O B NÔNG NGHI P VẨ PTNT

TR NGă IăH CăTHU ă L I

Nguy nă LêăD ng

ÁNHă GIÁă TÁCă NGă C Aă VI Că THUă PHệăVĨă CH Tă L NGă D CHă V ă

TH Yă L Iă Nă QUY Tă NHă L Aă CH Nă D CHă V ă C Aă NG Iă DỂNă

VĨă S Nă XU Tă NỌNGă NGHI P NGHIểNă C UăCHOă VÙNGă TR Mă B MăL Că GIANG,ă HUY Nă CăHọA,ă

L Iă C Mă N

Tr c tiên, tác gi xin bƠy t c m n sơu s c đ n các th y giáo h ng d n khoa

h c, Phó Giáo s - Ti n s oƠn Doưn Tu n vƠ Phó Giáo s - Ti n s Ph m Vi t Hòa v

s đ nh h ng, đ ng viên đ tác gi hoƠn thƠnh các n i dung nghiên c u c a lu n v n này

Tác gi trơn tr ng vƠ đánh giá cao s quan tơm giúp đ c a các nhƠ khoa h c ti n

b i, các cán b chuyên môn thu c Trung tơm t v n Qu n lỦ th y nông có s tham gia

c a ng i dơn ậ Vi n Khoa h c Th y l i Vi t Nam, các th y cô giáo trong Khoa K thu t TƠi nguyên n c - Tr ng i h c Thu l i, đư giƠnh nhi u th i gian trao đ i h c thu t, đóng góp Ủ ki n cho lu n v n

Tác gi chơn thƠnh c m n ban ch nhi m vƠ nhóm cán b khoa h c th c hi n đ tƠi “Nghiên c u đánh giá tình hình th c hi n PIM vƠ đ xu t m t s gi i pháp thúc đ y phát tri n PIM Vi t Nam”, đư t o c h i đ tác gi đ c h p tác, tham gia vƠ chia s

đ tác gi hoƠn thƠnh nghiên c u

Cu i cùng, xin cám n các cá nhơn, đ ng nghi p đư h tr tác gi trong su t quá trình h c t p vƠ chu đáo đ n t n bu i báo cáo nƠy

Hà N i, tháng 08 n m 2015

B Nă CAMă K T

tƠi nƠy đ c tri n khai nghiên c u vƠ hoƠn thƠnh t i Trung Tơm t v n Qu n

lỦ th y nông Có s tham gia c a ng i dơn vƠ Tr ng i h c Th y L i Tác

gi cam đoan, công trình nghiên c u nƠy lƠ c a riêng mình Các s li u vƠ k t

qu trong lu n v n lƠ trung th c vƠ không l p l i b t k công b nƠo tr c đơy

Hà N i, tháng 08 n m 2015

Tác gi

BNN&PTNT B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn CLDV Ch t l ng d ch v

CTTL Công trình th y l i CPIM Trung tơm t v n PIM

GK Gi ng khoan HQKT Hi u qu kinh t HTTL H th ng th y l i

v công trình th y l i PIM Qu n lỦ t i có s tham gia QLKT Qu n lỦ khai thác

TBLG Tr m b m L c Giang TLP Th y l i phí

M Uầầầầầầầầầầầ 1

I- Tính c p thi t c a v n đ nghiên c u 1

II- M c tiêu 3

III- i t ng vƠ ph m vi nghiên c u 3

a i t ng nghiên c u 3

b Ph m vi nghiên c u 3

IV- Cách ti p c n, n i dung vƠ ph ng pháp nghiên c u 3

a Cách ti p c n 3

b N i dung nghiên c u 4

c Ph ng pháp nghiên c u 5

V- ụ ngh khoa h c vƠ Ủ ngh th c ti n c a đ tƠi 5

a ụ ngh khoa h c 5

b ụ ngh a th c ti n 6

CH NG 1 T NG QUAN 7

1.1 Tình hình nghiên c u ngoƠi n c 7

1.1.1 Th y l i phí vƠ lỦ do ph i t n t i th y l i phí 7

1.2.1 Kinh nghi m m t s n c trên th gi i v chính sách th y l i phí 10

1.2 Tình hình nghiên c u trong n c 16

1.2.1 B i c nh ra đ i chính sách mi n, gi m th y l i phí 17

1.2.2 S c n thi t vƠ m c tiêu ban hƠnh chính sách mi n gi m 18

1.2.3 Nh ng n i dung c b n c a chính sách mi n gi m thu l i phí theo quy đ nh c a Ngh đ nh 115 22

1.3 c đi m vùng nghiên c u 25

1.3.1 c đi m t nhiên 25

1.3.2 c đi m kinh t xư h i 30

1.3.3 Hi n tr ng t i 32

CH NG 2 NGHIÊN C U C S Lụ THUY T 37

2.1 S thay đ i di n tích t i sau khi Ngh đ nh 115 ban hƠnh 37

2.1.1 Nguyên nhơn lƠm thay đ i di n tích t i sau khi Ngh đ nh 115 ban hƠnh 37

2.1.2 Qui trình đi u tra th c đ a 38

2.2 Giá thƠnh vƠ hi u qu kinh t 39

2.2.1 Giá thƠnh (chi phí) s n xu t lúa th c t 39

2.2.2 Hi u qu kinh t 44

2.2.3 Ph ng pháp xác đ nh Giá thƠnh vƠ Hi u qu kinh t s n xu t lúa th c th 46

2.3 Ch t l ng d ch v t i 48

Ch t l ng d ch v t i 50

2.3.3 Quan h gi a Ch t l ng d ch v vƠ Hi u qu kinh t 50

CH NG 3 K T QU NGHIÊN C U 53

3.1 Di n bi n di n tích t i c a Tr m b m L c Giang Tr c vƠ sau Ngh đ nh 115 53

3.1.1 Thông tin chung 53

3.1.2 Phơn b di n tích tr c Ngh đ nh 115 53

3.1.3 Phơn b di n tích sau Ngh đ nh 115 57

3.2 Giá thƠnh vƠ hi u qu kinh t tr c vƠ sau Ngh đ nh 115 62

3.2.1 Giá thƠnh vƠ hi u qu kinh t tr c Ngh đ nh 115 62

3.2.2 Giá thƠnh vƠ hi u qu kinh t sau Ngh đ nh 115 67

3.3 Ch t l ng d ch v đ i v i quy t đ nh s d ng d ch v c a ng i dơn 72

3.3.1 Ch t l ng d ch v t i tr c vƠ sau Ngh đ nh 115 72

3.3.2 S nh h ng c a ch t l ng d ch v t i quy t đ nh s d ng d ch v c a ng i dân 77

K T LU N VẨ KI N NGH 80

I K t lu n 80

II T n t i 82

III Ki n ngh 82

Hình 1.1 B n đ hành chính huy n c Hòa ậ V trí vùng nghiên c u 25

Hình 1.2 Di n tích các nhóm đ t chính c a khu t i L c Giang 27

Hình 1.3 Mô hình t ch c qu n lý, khai thác công trình thu l i Long An 34

Hình 2.1 Ch n m u kh o sát 39

Hình 3.1 Bi u đ t l c c u di n tích t i 55

Hình 3.2 Bi u đ t l c c u di n tích t i (Giai đo n 2011 ậ 2012) 58

Hình 3.3 Bi u đ di n bi n di n tích t i tr c và sau ngh đ nh 115 theo th i gian 59

Hình 3.4 Bi u đ di n bi n di n tích t i tr c và sau ngh đ nh 115 theo không gian ậ Vùng đ u kênh 60

Hình 3.5 Bi u đ di n bi n di n tích t i tr c và sau ngh đ nh 115 theo không gian ậ Vùng cu i kênh 60

Hình 3.6 Bi u đ quan h HQKT~CLDV tr c N 115 (giai đo n 2006-2007) 73

Hình 3.7 Bi u đ quan h HQKT~CLDV sau N 115 (giai đo n 2011-2012) 75

Hình 3.8 Bi u đ quan h HQKT~CLDV tr c vƠ sau N 115 c a vùng s d ng 76

Hình 3.9 Bi u đ quan h HQKT~CLDV tr c vƠ sau N 115 c a vùng s d ng 76

Hình 3.10 Bi u đ CLDV~HQKT tr c vƠ sau N 115 77

Hình 15 S thay đ i di n tích sau Ngh đ nh 115 78

B ng 1.1 Phân b (%) các nhóm đ t chính t i Khu t i L c Giang [17] 28

B ng 1.2 c đi m khí t ng khu v c nghiên c u ậ Tr m khí t ng Hi p Hòa 28

B ng 1.3 M t s đ c đi m dân s và h nông nghi p các xã vùng D án [17] 30

B ng 2.1 M t s lo i đ ng h i quy th ng dùng 51

B ng 2.2 M c đ t ng quan thông qua h s xác đ nh R2 52

B ng 3.1 Thông tin chung 53

B ng 3.2 Di n tích canh tác giai đo n 2006 - 2007 53

B ng 3.3 Phân b di n tích t i tr c N 115 (giai đo n 2006 ậ 2007) 55

B ng 3.4 C c u di n tích giai đo n 2011 ậ 2012 57

B ng 3.5 Di n bi n c c u di n tích canh tác giai đo n 2007 ậ 2008 đ n 2011-2012 57

B ng 3.6 Phân b di n tích t i sau N 115 (Giai đo n 2011 ậ 2012) 58

B ng 3.7 Di n bi n di n tích t i sau N 115 59

B ng 3.8 Phân tích chi phí s n su t lúa (ch a tính chi phí th y l i) tr c N 115 62

B ng 3.9 Phân tích chi phí th y l i (giá thành khi s d ng Gi ng khoan đ t i) 63

B ng 3.10 Phân tích t tr ng chi phí s n xu t 1 ha lúa tr c N 115 63

B ng 3.11 N ng su t và thu nh p t lúa tr c N 115 (giai đo n 2006-2007) 64

B ng 3.12 Hi u ích kinh t khi t i b ng gi ng khoan (giai đo n 2006 ậ 2007) 64

B ng 3.13 Phân tích chi phí th y l i (Giá thành khi s d ng CTTL đ t i) tr c N 115 65

B ng 3.14 N ng su t và thu nh p t lúa tr c N 115 (giai đo n 2006-2007) 65

B ng 3.15 Phân tích t tr ng chi phí s n xu t 1 ha lúa khi s d ng CTTL tr c N 115 66 B ng 3.16 Hi u ích kinh t khi t i b ng gi ng khoan (giai đo n 2006 ậ 2007) 66

B ng 3.17 So sánh hi u ích kinh t khi t i b ng 2 hình th c (giai đo n 2006 ậ 2007) 66

B ng 3.18 Phân tích chi phí s n su t 1 ha lúa (ch a tính chi phí th y l i) sau N 115 [17] 67

B ng 3.19 Phân tích chi phí th y l i (giá thành khi s d ng gi ng khoan đ t i) 68

B ng 3.20 Phân tích t tr ng chi phí s n xu t 1 ha lúa sau N 115 68

B ng 3.21 N ng su t và thu nh p t lúa sau N 115 (giai đo n 2011-2012) 68

B ng 3.22 Hi u ích kinh t khi t i b ng gi ng khoan (giai đo n 2011 ậ 2012) 69

B ng 3.23 Phân tích chi phí th y l i (Giá thành khi s d ng CTTL đ t i) 70

B ng 3.24 N ng su t và thu nh p t lúa sau N 115 (giai đo n 2011-2012) 70

B ng 3.25 Phân tích t tr ng chi phí s n xu t 1 ha lúa khi s d ng CTTL 70

B ng 3.26 Hi u ích kinh t khi t i b ng gi ng khoan (giai đo n 2011 ậ 2012) 71

B ng 3.27 So sánh hi u ích kinh t khi t i b ng 2 hình th c (giai đo n 2011 ậ 2012) 71

B ng 3.28 B ng d li u bi n quan sát trong 3 v giai đo n 2006-2007 (tr c N 115) 72

B ng 3.29 B ng d li u bi n quan sát trong 3 v giai đo n 2011-2012 (sau N 115) 75

M U

I- Tínhăc păthi tăc aăv năđ ănghiênăc u

Ngh đ nh 115/2008 N -CP v vi c s đ i, b sung m t s đi u c a Ngh đ nh s 143/2003/N -CP ngƠy 28 tháng 11 n m 2003 c a Chính ph quy đ nh chi ti t thi hƠnh m t s đi u c a pháp l nh khai thác vƠ b o v công trình th y l i ậ sau đơy g i

lƠ N 1151đ c Chính ph ban hƠnh ngƠy 14/11/2008 lƠ m t thay đ i l n trong l nh

v c th y l i Theo đó, t ngƠy 1/1/2009 ng i dơn d c mi n th y l i phí (TLP) đ i

v i di n tích m t đ t, m t n c trong h n m c giao đ t nông nghi p (h n đi n) dùng vƠo m c đích s n xu t nông, ng , lơm nghi p vƠ lƠm mu i N 115 ra đ i không

nh ng gi m đáng k gánh n ng kinh t cho ng i dơn, n đ nh đ i s ng cho các cán

b qu n lỦ công trình th y l i mƠ còn lƠ tín hi u đáng m ng cho th y s phát tri n kinh t c a đ t n c c ng nh s quan tơm c a ng vƠ NhƠ n c t i ng i dơn

T i h i th o “ ánh giá tác đ ng c a Ngh đ nh 115/2008-CP c a Chính ph và thông

t 65/2009 c a B NN&PTNT đ n hi u qu qu n lý, khai thác công trình th y l i;

th o lu n v ph ng pháp ti p c n, khung phát tri n PIM Vi t Nam” đ c Trung

tơm T v n Qu n lỦ th y nông có s tham gia c a ng i dơn (CPIM) t ch c ngƠy 28/02/2012 t i HƠ N i, các chuyên gia, nhƠ khoa h c, nhƠ qu n lỦ đ u th ng nh t quan đi m:

i Nh đ c c p bù th y l i phí, ngu n thu c a các công ty Qu n lỦ khai thác

t ng m nh đ m b o kinh phí n đ nh cho ho t đ ng Công tác s a ch a, duy

tu, b o d ng hƠng n m đ c chú tr ng h n Chi phí cho n o vét, s a ch a

th ng xuyên vƠ s a ch a l n hƠng n m t ng c v s tuy t đ i vƠ t ng đ i (t tr ng trong t ng chi phí);

ii Nh có kinh phí c p bù, ng i dơn gi m đ c m t ph n chi phí s n xu t Nh

ch đ ng kinh phí nên kênh m ng đ c n o vét, tu s a t t h n, thông thoáng

1 Nay đ c thay th b ng Ngh đ nh 67/2012/N -CP ngƠy 10 tháng 9 n m 2012 c a Chính ph , v vi c

s a đ i, b sung m t s đi u c a Ngh đ nh 143/2003/N -CP ngƠy 28 tháng 11 n m 2003 c a Chính ph quy đ nh chi ti t thi hƠnh m t s đi u c a Pháp l nh khai thác vƠ b o v công trình th y l i

h n, ch t l ng d ch v t i tiêu cho nông dơn t t h n Nông dơn hƠi lòng

h n so v i tr c đơy

Tuy nhiên, sau khi N 115 ra đ i đư phát sinh nhi u v n đ liên quan t i công tác

qu n lỦ khai thác công trình th y l i vƠ tình hình s d ng công trình th y l i c a

ng i dơn Tr c đơy khi còn ph i đóng th y l i phí, m t b ph n ng i dơn c m

th y ch t l ng t i không đ m b o hi u qu so v i m c đóng góp th y l i phí vƠ chuy n sang s d ng gi ng khoan t i m t ru ng (máy b m xách tay) đ t i v i chi

phí khôngăth pă h nănh ng ch t l ng t i đ m b o h n r t nhi u Sau khi N 115

ra đ i, ng i dơn không ph i đóng th y l i phí n a, vì v y m t ph n đư chuy n qua dùng n c c a h th ng th y l i, m t ph n v n quy t đ nh s d ng gi ng khoan S thay đ i nƠy d n đ n bi n đ ng di n tích t i c a h th ng th y l i, d n đ n nhi u

b t c p trong công tác qu n lỦ đ ng th i gơy nhi u khó kh n khi đánh giá n ng l c

c a các h th ng công trình th y l i Vi c thay đ i hình th c t i hay còn g i lƠ s thay đ i d ch v t i hoƠn toƠn ph thu c vƠo quy t đ nh c a ng i s d ng n c

(sau đơy g i lƠ Khách hƠng), Quy t đ nh c a khách hƠng l i ph thu c vƠo “Ch t

l ng d ch v ” đ c cung c p b i đ n v qu n lỦ vƠ khai thác công trình th y l i (sau

đơy g i lƠ NhƠ cung c p d ch v ) Th c t cho th y, công tác qu n lỦ vƠ khai thác công trình th y l i s đ t hi u qu cao n u nhƠ cung c p d ch v hi u đ c nhu c u

c a khách hƠng t đó đ nh h ng đ c quy t đ nh c a khách hàng thông qua quan

h cung ậ c u Vì v y, c n thi t ph i có m t nghiên c u đánh giá tác đ ng c a N

115 đ i v i ng i dơn vƠ đ n v qu n lỦ khai thác công trình th y l i v s nh h ng

c a ch t l ng d ch v và chi phí s n xu t t i quy t đ nh c a ng i dơn Do gi i h n

v m t kinh phí c ng nh tính ch t c a nghiên c u nƠy, tác gi l a ch n m t h th ng

th y l i hoƠn ch nh, ph m vi ph c v n m g n trong m t huy n đ nghiên c u v tác

đ ng c a m t chính sách c th c a NhƠ n c

Xu t phát t nhu c u th c ti n cùng v i đ c thù công vi c, tác gi đư l a ch n đ tƠi

ắ ánhă giáătácăđ ngăc aă vi căthuă phíăvƠă ch tăl ngăd chăv ă th yă l iăđ nă quy tă

đ nhăl aăch năd chăv ăc aăng iădơnă vƠăs năxu tănôngănghi păậ Nghiênăc uăchoă Vùngă Tr mă B măL căGiang,ăhuy nă căHòa,ăt nhăLongăAn”

II- M cătiêu

M c tiêu c a đ tƠi lƠ nghiên c u quy t đ nh c a ng i dơn trong s n xu t nông nghi p đ i v i vi c thu phí vƠ ch t l ng t i tiêu c a công ty Qu n lỦ khai thác công trình th y l i, c th lƠ ph n ng c a ng i nông dơn trong vùng t i c a tr m b m

L c Giang thu c huy n c Hòa, t nh Long An đ i v i chính sách mi n gi m th y

g i lƠ N 67) t i vi c s d ng d ch v t i c a nhóm ng i s d ng n c cho s n

xu t nông nghi p

b Ph m vi nghiên c u

- aă đi mănghiênăc u: Nghiên c u đ c th c hi n trên ph m vi di n tích

h ng l i c a h th ng th y l i tr m b m đi n L c Giang, thu c huy n c Hòa,

t nh Long An H th ng th y l i tr m b m L c Giang lƠ m t h th ng th y l i đ c

l p, hoƠn ch nh t đ u m i đ n m t ru ng, có qui mô v a, vùng h ng l i n m g n trong m t huy n

- N iădungănghiênăc u: Trong nghiên c u nƠy tác gi không đi sơu vƠo nghiên

c u chính sách mi n gi m th y l i phí, mƠ ch t p trung nghiên c u tác đ ng c a N

115 (nay lƠ N 67) t i chi phí t i, hi u qu kinh t c a canh tác nông nghi p có t i (c th lƠ cơy lúa2) vƠ ch t l ng d ch v t i

IV- Cáchăti păc n,ăn iădung vƠăph ngă phápă nghiênăc u

a Cách ti p c n

i K th a có ch n l c và b sung: Nhi u công trình đư nghiên c u v tác đ ng

c a N 115 vƠ đ a ra nh ng s n ph m đ c đánh giá cao Vi c ti p c n “K th a có

2 Cơy lúa lƠ cơy tr ng ch l c t i vùng ng b ng Sông C u Long vƠ lƠ loƠi có nhu c u n c cao, nh y

c m v n c, vì v y ch u nh h ng l n t d ch v t i

ch n l c và b sung” giúp tác gi ti p c n v n đ nghiên c u m t cách có đ nh h ng,

t n d ng t i đa nh ng thông tin s n có vƠ h tr trong vi c b sung nh ng thông tin

còn thi u giúp nghiên c u đ t k t qu t t nh t

ii Ti p c n theo h ng nghiên c u đa ngành: Trên th gi i hi n nay đư vƠ đang

áp d ng hai h ng nghiên c u c b n lƠ “Nghiên c u phát tri n” vƠ “Nghiên c u thích ng” Trong khi h ng nghiên c u th nh t quan tơm đ n nh ng v n đ k thu t thu n túy thì h ng nghiên c u th hai l i xem xét đ i t ng nghiên c u trong

m t h th ng quan h ph c t p, đ c p đ n r t nhi u nh ng v n đ khác nhau nh chính sách phát tri n, kh n ng tƠi chính, tình hình dơn sinh, kinh t , xư h i, tính kh thi c a nh ng đ xu t theo quan đi m c a đ a ph ng v.v H ng nghiên c u nƠy còn đ c các nhƠ khoa h c g i lƠ ti p c n theo h ng nghiên c u đư ngƠnh S d ng cách ti p c n nƠy nh m đánh giá đ c k t qu nghiên c u trên nhi u l nh v c, nh

h ng c a các k t qu nƠy đ n nh ng ngƠnh kinh t khác nhau

iii H ng đ n ng i s d ng: V i cách ti p c n nƠy, ng i s d ng đ c coi lƠ

khách hƠng chính c a ho t đ ng nghiên c u khoa h c công ngh ơy c ng chính lƠ cách ti p c n hi n đang đ c ph bi n r ng rưi trong l nh v c phát tri n nông nghi p, nông thôn, đi n hình lƠ ch ng trình “Tam nông” Cách ti p c n nƠy d a trên vi c

liên k t gi a ba nhƠ lƠ: NhƠ khoa h c ậ NhƠ qu n lỦ ậ Nhà nông

b N i dung nghiên c u

N i dung c a nghiên c u nƠy lƠ đánh giá ph n ng c a ng i dơn đ i v i các quy t

đ nh c a NhƠ n c, mƠ c th lƠ ph n ng c a ng i dơn trong khu t i c a Tr m

b m L c Giang đ i v i chính sách mi n gi m th y l i phí c a NhƠ n c Các n i dung chính nh sau:

 H th ng hóa c s lỦ lu n vƠ th c ti n v vi c phơn tích ph n ng c a ng i dơn đ i v i ch t l ng d ch v t i tiêu do các t ch c cung c p d ch v th c hi n;

 ánh giá di n bi n di n tích t i tr c vƠ sau khi có N 115 c a 3 vùng canh tác: vùng t i b ng h th ng th y l i, vùng t i b ng gi ng khoan vƠ vùng giáp ranh (vùng đ m);

 Xác đ nh chi phí cho m t ha canh tác trong m t v khi s d ng d ch v c a Nhà cung c p vƠ khi ng i dơn t ph c v , t đó đánh giá hi u qu kinh t h đ i v i

ii Ph ng pháp đi u tra, kh o sát th c đ a: Nh ng thông tin ph c v cho đ

tƠi đa d ng v b n ch t (đ nh tính/đ nh l ng), qui mô (c p vùng/t nh/huy n/xư/h gia đình), ch ng lo i (k thu t/t nhiên/kinh t /xư h i/t p quán) Vi c k t h p đ ng

th i nh ng ph ng pháp thông d ng trong vi c thu th p thông tin lƠ h t s c c n thi t

đ có đ c m t ngơn hƠng d li u hoƠn ch nh ph c v cho nh ng b c nghiên c u

ti p theo c a đ tƠi Các n i dung đi u tra, kh o sát bao g m: (i)Thu th p s li u t i

c quan ch qu n; (ii) i u tra hi n tr ng công trình ngoƠi hi n tr ng, (iii) i u tra

h ; (iv) i u tra theo b ng h i, (v) Ph ng v n sơu vƠ (vi) Th o lu n nhóm

iii Ph ng pháp phân tích th ng kê: S d ng các công c toán h c, công ngh

thông tin (MS EXCEL, MS ACCESS, SPSS) đ t ng h p, phơn tích các s li u r i

r c nh m tìm ra b n ch t c a s v t s vi c

iv Ph ng pháp tham kh o ý ki n chuyên gia: L y Ủ ki n các chuyên gia đ u

ngƠnh trong l nh v c nghiên c u nh m đ a ra nh ng nh n xét đúng đ n, c n b sung

v c i thi n ch t l ng d ch v nh m thu hút thêm khách hƠng, mƠ c th đơy lƠ h

th ng công trình th y l i m r ng di n tích ph c v , lƠm t ng hi u qu c a h th ng

b Ý ngh a th c ti n

Chính sách mi n gi m th y l i phí lƠ ch tr ng đúng đ n c a NhƠ n c v i m c đích chính lƠ (i) gi m b t m c đóng góp c a ng i nông dơn, giúp nông dơn có đi u

ki n t ng đ u t s n xu t vƠ (ii) duy trì n ng l c h th ng công trình th y l i, ch ng

xu ng c p h th ng công trình, s d ng công trình có hi u qu h n Nghiên c u nƠy góp ph n tìm hi u tác đ ng c a chính sách mi n gi m th y l i phí t i ng i s d ng

n c, lƠm c s đ các nhƠ ho ch đ nh chính sách có nh ng đi u ch nh phù h p Nghiên c u nƠy góp ph n lƠm c s quan tr ng đ t ch c qu n lỦ công trình th y

l i hi u đ c nhu c u c a ng i s d ng n c, t đó có nh ng đi u ch nh c n thi t

đ t ng hi u qu ph c v c a h th ng th y l i, nơng cao hi u qu s d ng ngu n

n c

t ng nhanh c ng v i s gia t ng dơn s , t c đ đô th hóa nhanh chóng đư t o nên s c

ép r t l n đ i v i tƠi nguyên n c qu c gia”

Di n đƠn n c th gi i l n th III t ch c t i Nh t B n n m 2003, kh ng đ nh “N c

lƠ nhơn t thi t y u cho s n xu t nông nghi p vƠ phát tri n nông thôn nh m c i thi n

an ninh l ng th c vƠ xóa nghèo N c ti p t c gi nhi u vai trò quan tr ng, ch ng

h n trong s n xu t l ng th c, t ng tr ng kinh t vƠ đ m b o b n v ng môi tr ng” Theo kinh t h c, n c lƠ hƠng hóa công đ c bi t ph c v cho s n xu t kinh doanh

vƠ đ i s ng, theo A Samuelson d ch v c p n c thu c nhóm d ch v công thông

th ng Trên th gi i, ngu n tƠi chính đ u t vƠ phát tri n d ch v th y l i có th t ngu n thu thu , t đóng góp c a c ng đ ng vƠ thu t phí d ch v Phí d ch v dùng

n c g i chung lƠ th y l i phí (TLP) hay ti n n c

Th y l i phí hay giá mua n c lƠ kho n ti n mƠ ng i dùng n c (ng i s d ng: t

ch c/cá nhơn) ph i tr cho vi c s d ng n c c a h N u tính đ , giá n c ph i bao

g m chi phí tƠi chính (ho c chi phí cung c p n c), chi phí môi tr ng vƠ chi phí c

h i Trong th c t , ng i s d ng ch ph i tr m t ph n chi phí tài chính, còn chi phí

c h i không đ c tính đ n [24] Giá n c lƠ m t ch đ đ c tranh lu n trong nhi u

th p k qua

 M căđíchăc aăvi căthuăth yăl iăphí

i) Cung c p d ch v - chi phí và trách nhi m

- Bù đ p chi phí d ch v mƠ không c n tr c p ậ t chi phí v n hƠnh vƠ b o

d ng đ n toƠn b chi phí cung c p n c, bao g m c chi phí v n vƠ chi phí thay th ;

- Có v n cho vi c b o d ng c s h t ng, gi gìn ch c n ng s n xu t c a c

s h t ng;

- C i thi n trách nhi m c a ng i cung c p n c đ i v i ng i s d ng

ii) Qu n lý c u, phân b ngu n n c và ki m soát ô nhi m

- Gi m quá t i c u n c;

- Khuy n khích s d ng n c hi u qu ;

- Phơn b ngu n v n cho các nhu c u s d ng u tiên nh t;

- Khuy n khích c i thi n ch t l ng n c, gi m m c đ ô nhi m vƠ b o v môi tr ng;

- Khuy n khích các t ch c công vƠ t đ u t vƠo cung c p n c

iii) M c tiêu xã h i

- T o ngu n thu t thu l i t c;

- m b o s công b ng trong vi c ti p c n ngu n n c ho c l i ích t vi c

s d ng n c

Cách tính TLP có nh h ng đ n tính ti t ki m, tính hi u qu trong s d ng n c Trên th gi i hi n nay có 3 ph ng pháp tính giá n c (TLP)

i) Ph ng pháp th nh t: TLP đ c tr theo di n tích

Theo ph ng pháp nƠy, TLP lƠ đ c xem nh m t d ng phí c đ nh, xác đ nh d a trên di n tích đ c t i ho c gi đ nh đ c t i M c TLP đ c tính d a trên t ng chi phí cho vi c cung c p n c chia cho di n tích đ c t i Ngh a lƠ TLP đ c đ nh

theo m c chi phí trung bình (cào b ng) Theo cách nƠy, hƠng v , hƠng n m ph i xác

đ nh đ c di n tích t i đ tính giá n c Ph ng pháp nƠy đ c áp d ng t i nhi u

n c nh n lƠ $2.50/ha [25]; Pakistan t $2 đ n $8/ha nh ng m c nƠy ch

t ng ng v i m t ph n chi phí v n hƠnh vƠ b o d ng [20]; Philippine lƠ 77USD/ha/n m, chi m 56% chi phí v n hƠnh vƠ b o d ng [33] Cách đ nh giá nƠy

có h n ch lƠ không khuy n khích đ c ng i s d ng n c ti t ki m, nh t lƠ ng i

s d ng đ u ngu n Ng i s d ng không có đ ng l c đ ti t ki m n c Tuy nhiên,

ph ng pháp đ nh giá nƠy d tính toán, d hi u Vì v y, ph ng pháp đ nh giá n c

d a trên di n tích ch thích h p cho các đ a bƠn có ngu n n c phong phú, cơy tr ng

ít thay đ i, chi phí l p đ t thi t b đo n c cao Hi n nay, Vi t Nam đang áp d ng

ph ng pháp nƠy đ tính giá n c

ii) Ph ng pháp th 2: Giá n c đ c tính theo kh i l ng s d ng (Block)

Theo ph ng pháp nƠy, TLP đ c tính d a trên kh i l ng n c s d ng Ng i s

d ng đ c tính giá th p cho m t kh i l ng n c h n đ nh (quota ho c block) đ u tiên Khi kh i l ng n c s d ng v t m c h n đ nh nƠy, ng i s d ng ph i tr giá cao h n cho kh i l ng n c v t h n đ nh Vì v y, giá n c s t ng d n khi s

d ng cƠng nhi u n c Ví d , Botswana giá n c block th 2 cao g p 2 l n block

th nh t Ph ng pháp nƠy c ng đ c áp d ng Israel vƠ m t s n c khác [35]

u đi m c a ph ng pháp nƠy lƠ n u chênh l ch gi a các block đ l n, ng i dùng

n c s ti t ki m h n H n ch c a ph ng pháp nƠy lƠ vi c xác đ nh kh i l ng

n c vƠ giá n c cho m i block khá ph c t p NgoƠi ra, TLP không bù đ p đ c các chi phí v n hƠnh vƠ qu n lỦ, đ c bi t n u kh i l ng n c c a block h n ng ch (block

đ u tiên) l n Ph ng pháp nƠy thích h p cho các vùng hi m n c, thu nh p c a

ng i dơn th p vƠ m c giá TLP cao h n so v i thu nh p

iii) Ph ng pháp th ba: nh giá hai ph n

Theo ph ng pháp nƠy, TLP bao g m 1 ph n phí lƠ c đ nh vƠ 1 ph n tính theo kh i

l ng s d ng nh ph ng pháp 2 Phí c đ nh nƠy v n ph i tr m c dù ng i dùng

n c không s d ng t i m t th i đi m nƠo đó Ph ng pháp nƠy có đi m m nh lƠ

dung hòa đ c mơu thu n “đ m b o chi phí” vƠ “s d ng n c hi u qu ” H n ch

c a ph ng pháp nƠy là cách xác đ nh r t ph c t p vƠ khó gi i thích đ ng i dơn

hi u H n n a, chi phí hƠnh chính cho ph ng pháp nƠy c ng cao h n Ph ng pháp nƠy đ c áp d ng t i Brazil [22]

NgoƠi 3 ph ng pháp trên, m t vƠi n c trên th gi i áp d ng ph ng pháp đ nh giá

n c trên s n ph m thu ho ch [29]

Tóm l i, vi c thu TLP lƠ c n thi t đ đ m b o có đ chi phí cho b o d ng vƠ v n hƠnh công trình vƠ t ng c ng Ủ th c s d ng n c ti t ki m c a ng i dùng n c Nhìn chung, s d ng n c có hi u qu khi vi c đ nh giá tác đ ng đ n nhu c u dùng

n c Các ph ng pháp đ nh giá d a trên kh i l ng s d ng, đ nh giá 2 ph n, đ nh giá d a trên s n ph m đ u đáp ng đ c tiêu chí hi u qu , dù ng n h n hay dƠi h n Tuy nhiên, ph ng pháp đ nh giá d a trên di n tích t i không hi u qu vì nó không

tác đ ng đ n nhu c u s d ng n c [35]

1.2.1. Kinh nghi m m t s n c trên th gi i v chính sách TLP

Theo tr ng phái kinh t thu n túy3 TLP đ c coi lƠ công c kinh t nh ng th c ra

ch lƠ công c đi u ti t thu nh p ch ch a có tác d ng thay đ i cách ng s c a ng i

h ng d ch v 4 vƠ nguyên t c “thu đ chi” (full-cost recovery) hi m khi th c hi n

đ c [31] Chi phí xơy d ng nh ng h th ng l n vƠ v a th ng do Chính ph ho c các nhƠ tƠi tr đ u t , còn chi phí v n hƠnh vƠ b o d ng (O&M) do ng i s d ng

n c [27]; hay nói cách khác lƠ c n phơn bi t rõ đ u t c b n v i b o đ m d ch v

t i tiêu trong qu n lỦ n c [23] Tuy chi phí O&M có th không đáng k so v i chi phí đ u t c b n, nh ng chính sách TLP có th gơy ra nh ng tác đ ng tiêu c c ngay

c khi chi cho chi phí O&M không phù h p, nh h ng t i qu n lỦ n c b n v ng

Vì v y vi c xơy d ng th c hi n chính sách TLP cho O&M đ c coi lƠ nh ng nguyên

t c c b n trong c i cách qu n lỦ n c t i nhi u qu c gia trên th gi i

TLP c n ph i thu đ bù đ p m t ph n chi phí v n hƠnh vƠ qu n lỦ, đ ng th i nơng cao Ủ th c ti t ki m n c c a ng i s d ng n c Vì v y, các n c phát tri n vƠ đang phát tri n đ u thu TLP, dù m c thu ch chi m m t ph n nh trong chi phí qu n

lỦ vƠ v n hƠnh M c thu TLP c n c vƠo tính s n có c a ngu n n c, gi i pháp công trình, lo i cơy tr ng, đi u ki n khí h u th i ti t, hình th c qu n lỦ, chính sách c a chính ph đ i v i s n xu t nông nghi p vƠ đi u ki n kinh t xư h i c a t ng vùng,

t ng qu c gia đ quy t đ nh

a Trungă Qu c

Tr c 1978, n c lƠ hƠng hóa đ c s d ng t do, chính ph Trung Qu c đ u t v n,

ng i dơn góp công lao đ ng đ xơy d ng các công trình NhƠ n c ki m soát toƠn

b vi c cung c p n c M c dù cho phép các t ch c cung c p n c thu TLP t ng i dùng n c, qui đ nh nƠy hi m khi đ c áp d ng Nguyên nhơn m t ph n do Cách

3 Coi n c lƠ hƠng hóa thu n túy (tính đúng, tính đ ) ch không ph i lƠ m t lo i hƠng hóa đ c bi t

4 Vi c chuy n đ i c c u cơy tr ng, đ u t cho công ngh t i ti t ki m n c c p n i đ ng, thay đ i c

c u kinh t ầ hoƠn toƠn không ph thu c vƠo m c thu TLP (Molle F and Berkoff J., 2007)

1997 Tuy nhiên, tr c 1997, TLP t ng r t ch m

T 1985 đ n 1992, chính ph Trung Qu c gi m d n đ u t vƠo th y l i do t p trung

v n cho các l nh v c phi nông nghi p M c thu TLP th p c ng v i đ u t t ngơn sách th p nên di n tích t i không đ c m r ng, hi u su t t i th p Sau 1990, n c

s d ng cho sinh ho t vƠ công nghi p t ng lên N c dƠnh cho th y l i b thi u h t

Tr c tình tr ng đó, Trung Qu c đư ban hƠnh chính sách m i n m 1997 Theo đó, giá n c cho cá d án th y l i xơy d ng m i ph i bù đ p đ chi phí kh u hao, chi phí

qu n lỦ v n hƠnh vƠ các lo i thu , lưi i v i các công trình đang s d ng, giá n c

s t ng d n vƠ sau 3 n m s bù đ p đ chi phí v n hƠnh vƠ b o d ng T đó, TLP

t i nhi u vùng đư t ng nhanh chóng [36] Chính ph ban hƠnh chính sách v giá n c mang tính nguyên t c (quy đ nh khung), giao quy n cho đ a ph ng tr c ti p qu n lỦ công tình quy đ nh c th cho phù h p trên c s l i ích kinh t vƠ m c chi phí th c

t đư s d ng, m c chi phí tính toán vƠ Ủ ki n tham gia c a ng i dơn Giá n c ph i

đ m b o: i) chi phí cho đ n v qu n lỦ v n hƠnh vƠ ii) tính công b ng (dùng n c

ph i tr ti n, dùng nhi u tr nhi u, dùng ít tr ít)

Kinh nghi m c a Trung Qu c cho th y t ăkhiăb tăđ uăthuăth yăl iăphíă(ti năn c),ă

vi căs ăd ngăn căđ căti tăki măh n,ă đ c bi t lƠ t khi th y l i phí đ c tính b ng

m3 Nh ng đi u nƠy c ng lƠ m t thách th c đ i v i các đ n v qu n lỦ, vì đòi h i đ n

v qu n lỦ công trình th y l i ph i có các bi n pháp đ qu n lỦ t t, gi m các t n th t

đ có nhi u n c bán cho nông dơn theo yêu c u c a h vƠ gi m thi u chi phí

b Thái Lan

Nhìn chung, t i Thái Lan, ng i dơn đ c mi n không ph i tr th y l i phí đ xơy

d ng duy tu các công trình l n Kênh d n n c th y l i đ c chia thƠnh 4 lo i: kênh

c p 1, 2, 3 vƠ 4 NhƠ n c đ u t toƠn b kinh phí đ xơy d ng h th ng kênh d n

n c nƠy Ng i dơn s d ng n c ch ph i tr ti n th y l i phí đ duy trì ho t đ ng

đ a n c t h th ng nƠy v m t ru ng c a mình M c phí đ c quy đ nh th p h n giá th tr ng r t nhi u

Th y l i phí đ c chia lƠm hai lo i Th nh t, đ i v i nh ng ch s h u các di n tích

đ t trong khu v c đ c t i vƠ nh ng ng i s d ng n c cho m c đích nông nghi p

ph i tr 5 baht/rai (100m2)/n m Th hai, đ i v i các công ty, công trình vƠ m c đích khác, h ph i tr m c phí không v t quá 0.5 baht/m3 Tr ng làng, già làng và

tr ng xư s ph trách vi c thu phí th y l i v i s b nhi m c a ng i lưnh đ o C c

th y l i hoƠng gia Giám đ c c c c có quy n mi n gi m th y l i phí cho nh ng

Do thi u kinh phí đ u t xơy d ng m i vƠ duy tu các công trình th y l i, hi n nay

di n tích đ t có h th ng th y l i nhƠ n c c a Thái Lan ch m i chi m 25% t ng

di n tích đ t nông nghi p (32 tri u rai) c bi t C c th y l i hoƠng gia g p r t nhi u khó kh n trong vi c đ m b o ngu n n c t i vƠo mùa khô Bên c nh đó s xu ng

c p c a các công trình lƠm gi m hi u qu c a chúng Các công trình th y l i ch đ t

d i 30% công su t thi t k

(iii) Chi phí cho th y l i c a nông dân: Nh m đ i phó v i s y u kém c a h

th ng th y l i nhƠ n c, ng i dơn đư ph i nơng cao công su t c a h th ng b m cá nhơn đ đ m b o ngu n n c trong mùa khô Quan sát th c đ a cho th y, r t nhi u

tr ng h p ng i dơn ph i s d ng t 1 đ n 3 h th ng b m đ chuy n n c “t ng

b c” t ngu n t i m t ru ng H l y t t y u c a v n đ nƠy lƠ, trái v i các công b

chính th c c a chính ph , ng i dơn đư vƠ đang ph i tr ti n đ có đ c n c t i vào mùa khô R t nhi u công trình th y l i quy mô nh ho t đ ng d a vƠo vi c b m

t p th vƠ chi phí ho t đ ng đ c chia s gi a nh ng ng i s d ng

(iv) Hi u qu tài nguyên n c và tính công b ng xã h i: T i Thái Lan, h u h t

các nhƠ phơn tích đ u th y r ng “tƠi nguyên n c luôn luôn b đ nh giá th p vƠ d n

đ n h u qu lƠ s d ng n c quá m c” (Ngơn hƠng th gi i, 1993; Ngơn hƠng Phát tri n Chơu Á, 2000) M t v n đ đ c các ngơn hƠng nêu ra v khía c nh công b ng

là 60%ăngơnăsáchăc aăB ănôngănghi păch ăđ ăcungă ngăchoă20%ăs ăh ănôngădơn

Có th th y r ng, chính sách mi n gi m th y l i phí c a Thái Lan đang lƠ m t nguy

c ng n c n đ t n c nƠy đ t đ c m c tiêu c a mình lƠ “ n n m 2025, nhƠ n c

s cung c p đ y đ n c v i ch t l ng t t cho t t c ng i s d ng n c thông qua

vi c qu n lỦ hi u qu vƠ m t h th ng lu t pháp vƠ t ch c đ m b o vi c s d ng

hi u qu vƠ b n v ng tƠi nguyên n c, v i s quan tơm đúng m c đ n ch t l ng

cu c s ng vƠ s tham gia c a t t c các bên liên quan”

t i quan tr ng v i m i ng i, vƠ không th qu n lỦ b i các c ch th tr ng Vi c

bi n n c thƠnh m t ngƠnh hƠng lƠ không đúng vì quy n ti p c n các tƠi nguyên thiên nhiên lƠ quy n c b n c a con ng i Quan đi m nƠy đ c s đ ng tình c a nông dơn, nh ng ng i luôn th c m c t i sao ph i tr ti n n c trong khi n c lƠ do thiên nhiên ban t ng (Báo qu c gia Thái, ngƠy 11 tháng 6 n m 2000)

(ii) Tr ng phái th hai: c phát đ ng b i các nhƠ tƠi tr qu c t , đi n hình

lƠ ngơn hƠng phát tri n Chơu Á, cùng v i m t s c quan qu n lỦ công H ng h cho vi c ban hƠnh các đ ng c kinh t vƠ qu n lỦ c u Ti t ki m n c ph i đ c b t ngu n t vi c đ nh giá n c vƠ c i thi n qu n lỦ Mơu thu n gi a nh ng ng i dùng

n c, trong các khu v c kinh t khác nhau, s đ c gi i quy t t t nh t thông qua c

ch th tr ng

(iii) Tr ng phái th ba: Quan đi m mang tính “truy n th ng” b ng vi c đ y

m nh các c quan k thu t (t v n) đ gi i quy t vi c khan hi m n c b ng vi c t ng cung n c Nh ng n l c nƠy bao g m vi c xơy m i các h ch a vƠ các kênh l u chuy n n c gi a các l u v c sông Salaween vƠ Mekong Quan đi m nƠy v p ph i

s ph n đ i c a các nhƠ ho t đ ng môi tr ng vƠ không thu hút đ c nhi u nhƠ đ u

t b i vi c t ng cung nƠy t o nên các chi phí bi n t ng d n

(iv) Tr ng phái th t : vƠ c ng lƠ ph bi n nh t trong khu v c công c a Thái

Lan lƠ vi c ng h gi i pháp hƠnh chính h n lƠ d a trên qu n lỦ c u Các lu t m i ban hƠnh nh m trao nhi u quy n h n cho các th c th hƠnh chính có liên quan đ n

qu n lỦ tƠi nguyên n c nh h ng nƠy đ c th hi n rõ nét v i hai b n th o v

Lu t N c đư đ c ban hƠnh trong nh ng n m qua Tr ng phái nƠy c ng nh n m nh

s ph i h p gi a các ban ngƠnh vƠ Ủ t ng v qu n lỦ l u v c Kh n ng thƠnh l p

B tƠi nguyên n c c ng đ c tranh cưi trong nh ng n m qua

Tuy nhiên, cho đ n nay các chính sách v th y l i phí nói riêng vƠ qu n lỦ tƠi nguyên

n c nói chung t i Thái Lan v n đang đi vƠo b t c do vi c chính quy n Thái Lan

v n đang l ng l gi a vi c nơng cao hi u qu kinh t c a vi c s d ng tƠi nguyên

n c (thông qua vi c ban hƠnh m c th y l i phí đúng v i giá th tr ng) vƠ vi c đ m

b o l i ích chính tr (vi c ban hƠnh th y l i phí có th gơy ra các xáo tr n v chính

tr xư h i trong b ph n dơn c nông thôn) i n hình lƠ sau h n 10 n m b n th o,

Lu t tƠi nguyên n c v n ch a đ c thông qua

c Costa Rica

Costa Rica lƠ m t trong nh ng n c đi tiên phong trong vi c tính phí n c cho các

d ch v môi tr ng, tuy nhiên, cho đ n nh ng n m 1995 ậ 1996, n c v n đ c coi

lƠ m t lo i hƠng hóa công c ng, g n nh mi n phí vƠ không gi i h n Do thi u các chính sách v qu n lỦ t ng h p tƠi nguyên n c nên ng i dơn không đ c đáp ng

đ nhu c u s d ng n c m c dù Costa Rica có ngu n tƠi nguyên n c phong phú Theo m t th ng kê cho th y, 95% dơn s có n c s d ng cho h gia đình, nh ng ch

có 75% đ c ti p c n v i n c s ch Cu i cùng, trong m t nghiên c u c a y ban Kinh t M Latinh n m 1995, các tác gi đư đ c p đ n s tách bi t gi a các chính sách v kinh t vƠ môi tr ng K t qu lƠ chính ph đư quan tơm đ n v n đ c i thi n

vi c đánh giá tính kinh t c a các ngu n tƠi nguyên Quan đi m c a Chính ph lƠ

ph i b o v các khu v c s n xu t n c vƠ duy trì ch t l ng c a các ngu n tƠi nguyên Cho đ n nay, m t lo t các chính sách đư đ c đ a ra liên qua đ n v n đ phí s d ng ngu n n c vƠ b o v môi tr ng Theo đó, khi s d ng 25 m3 n c ng i tiêu th

s ph i tr 47,50 Colone (kho ng 0,1375 USD v i t giá 350 Colone/USD) cho các

d ch v môi tr ng, kho ng g n 2% t ng chi phí (n m 2001)

Tóm l i, các quan đi m kinh t h c cho r ng chi phí th y l i đ c xem lƠ chi phí đ u vƠo c a s n xu t vƠ c n ph i thu TLP Vi c thu TLP không ch đ m b o vi c s d ng

n c ti t ki m, có hi u qu mƠ còn đ m b o công b ng xư h i, đ m b o ngu n thu cho các đ n v cung c p n c t i vƠ đ c bi t đ i v i các n c nghèo, nhƠ n c có ngân sách đ đ u t phát tri n các công trình th y l i m i, duy tu b o d ng các công trình c

Tuy nhiên, vi c xơy d ng vƠ th c hi n chính sách không đ n thu n ch lƠ vi c “t i

u hóa” các qui đ nh d a trên gi thuy t cho r ng th c t s x y ra nh d đoán (linear modeling) mƠ ng c l i ph thu c nhi u vƠo vai trò, quy n l c, ti ng nói,ầ c a t t

c các nhóm xư h i [31] S ra đ i c a chính sách tr nên ph c t p vƠ khó hi u h n khi các y u t n i/ngo i sinh liên quan t i chính sách thay đ i liên t c vƠ m c l i trong quá trình xơy d ng vƠ th c hi n chính sách lƠ đi u khó tránh kh i Các nhƠ nghiên c u v chính sách đư đ ra nhi u khung phơn tích, đánh giá v hi u qu c a

chính sách c ng nh qui trình xơy d ng chính sách nh ng đ u d a trên quan đi m cho r ng chính sách ph i mang tính phù h p v i hoƠn c nh l ch s , thích ng v i đi u

ki n k thu t, b n v ng v m t kinh t vƠ đ c xư h i ch p nh n

Cho đ n nay, các n c th c hi n mi n, gi m TLP ph n l n b t ngu n t lỦ do chính

tr Mi n, gi m TLP nh m h tr cho nông dơn Tuy nhiên, kinh nghi m t các n c

đư, đang mi n gi m TLP nh Trung Qu c, Thái Lan vƠ Indonesia cho th y vi c mi n,

gi m TLP n y sinh các tiêu c c sau:

- Hi u qu s d ng n c th p, s d ng n c không ti t ki m;

- Công trình th y l i xu ng c p, không đáp ng đ c nhu c u n c t i;

- Nông dơn ph i chi phí cho t i cao h n vì h th ng th y l i nhƠ n c không đáp ng nhu c u, ph i thuê, ho c t b m n c v i chi phí cao h n;

- Trong tr ng h p ngơn sách nhƠ n c không đ đ u t cho th y l i, công trình

th y l i xu ng c p, không phát tri n đ c công trình m i, kh n ng m r ng

di n tích t i b h n ch

1.2 Tình hình nghiên c uătrongăn c

Ngay t nh ng n m đ u thƠnh l p, NhƠ n c đư r t chú tr ng đ n công tác th y l i

n nay, qua hƠng ch c n m không ng ng phát tri n, ngƠnh th y l i đư đ t đ c nhi u thƠnh công to l n, hƠng lo t các công trình “ i th y nông” đi vƠo ho t đ ng mang l i ngu n n c quỦ gia ph c v dơn sinh vƠ kinh t nh : H th ng th y nông

B c H ng H i (các t nh đ ng b ng Sông H ng), H th ng th y nông sông Chu (Thanh Hóa), H th ng th y nông B c Ngh An (Ngh An), h th ng th y nông Nam Th ch Hưn (Qu ng Tr ), h th ng th y nông Nam M ng Thít (TrƠ Vinh), h th ng th y nông

D u Ti ng (Tơy Ninh)ầ vƠ g n đơy nh t lƠ D án th y l i Ph c Hòa (ph c v 5

t nh Bình D ng, Bình Ph c, Tơy Ninh, ThƠnh ph H Chí Minh vƠ Long An) d

ki n đi vƠo ho t đ ng n m 2015 V i n ng l c ph c v l n, các h th ng th y nông

hi n nay đư đáp ng t t nhu c u s n xu t vƠ sinh ho t ngƠy cƠng cao c a ng i dơn

Có th nói, h th ng th y l i c b n đư đ c đ u t kh p c n c Trong t ng lai, xơy d ng c b n trong l nh v c th y l i ch y u lƠ nơng c p, m r ng vƠ hi n đ i hóa

qu n lỦ v n hƠnh Do v y, qu n lỦ khai thác đ duy trì s b n v ng c a các h th ng

th y l i s lƠ nhi m v chi n l c trong nh ng n m tr c m t, vƠ có th xa h n n a

Hi n nay, T ng c c Th y l i đư vƠ đang xơy d ng đ án nơng cao hi u qu qu n lỦ khai thác các công trình th y l i trên ph m vi toƠn qu c Theo quan đi m c a nhi u nhƠ nghiên c u, đ th c hi n qu n lỦ khai thác hi u qu các công trình th y l i thì chính sách v TLP s lƠ m t trong nh ng y u t quan tr ng hƠng đ u [18]

Th y l i phí lƠ m t bi n pháp quan tr ng c i thi n đ c ngu n n c đang thi u h t,

nh ti t ki m n c đ ng th i gi m đ c chi phí, đ m b o công trình ít h h ng,

xu ng c p, đ m b o công b ng xã h i, trên c s phát huy vai trò c a c ng đ ng

[14]

Có nhi u lỦ do đ thu TLP, có th nhóm thƠnh 3 nhóm lỦ do sau: Th nh t, TLP bù

đ p chi phí (có th ch m t ph n) ho t đ ng, b o d ng v n hƠnh vƠ trong m t s

tr ng h p c chi phí đ u t xơy d ng c s h t ng t i Kho n thu nƠy r t quan

tr ng cho xơy d ng h th ng th y nông trong t ng lai ho c tái đ u t b o d ng công trình Th hai, TLP khuy n khích ng i s d ng n c ti t ki m, có hi u qu

Th ba, đ m b o s công b ng xư h i trong vi c ti p c n ngu n n c Vi c mi n TLP cho ng i s d ng có th d n đ n nh ng m t mát xư h i [6]

V y, trong b i c nh nƠo vƠ vì sao l i ra đ i Chính sách mi n gi m Th y l i phí?

s ng các vùng nông thôn, mi n núi, vùng sơu, vùng xa còn r t khó kh n HƠng n m,

ng i dơn còn ph i đóng r t nhi u các kho n phí, l phí đ i v i ho t đ ng c a chính quy n vƠ các t ch c mƠ h tham gia, h p tác xư, đoƠn th Theo k t qu đi u tra đánh giá, bình quơn m t ng i dơn hƠng n m ph i đóng t 15÷28 các lo i phí, chi phí Th m chí, có n i ph i đóng t i 41 chi phí các lo i Do t tr c đ n nay, thu l i phí v n ch đ c xác đ nh lƠ m t lo i phí, nên theo k t qu phơn lo i các lo i phí, l phí, t tr ng thu l i phí chi m m t ph n khá l n trong t ng các lo i phí, l phí ph i đóng góp

Trên di n đƠn Qu c h i, t i nhi u k h p, trong nhi u n m, đư có không ít đ i bi u

Qu c h i lo l ng cho đ i s ng c a h n 70% dơn s s ng b ng s n xu t nông nghi p,

đư đ ngh Chính ph c n có nghiên c u, đ xu t ban hƠnh chính sách mi n gi m thu

l i phí đ i v i ng i dơn s n xu t nông nghi p, nh m t o đi u ki n h tr ng i dơn,

gi m b t chi phí s n xu t trong nông nghi p Bên c nh đó, n m 2007, n c ta chính

th c tr thƠnh m t thƠnh viên c a T ch c Th ng m i th gi i (WTO), n n kinh t

Vi t Nam b t đ u h i nh p sơu r ng v i n n kinh t th gi i Theo đánh giá c a các chuyên gia, thì nh ng ng i nông dơn s n xu t nông nghi p lƠ đ i t ng d b t n

th ng nh t trong quá trình n n kinh t Vi t Nam h i nh p v i n n kinh t th gi i

Bên c nh đó, c ng ph i nhìn nh n r ng, trong nh ng n m g n đơy, ngu n thu ngơn sách NhƠ n c đư đ c c i thi n đáng k , giúp cho Chính ph có đi u ki n đ u t xơy d ng các c s h t ng xư h i c ng nh có đi u ki n ban hƠnh nh ng c ch , chính sách nh m h tr , kích thích ng i dơn tham gia s n xu t vƠ khuy n khích m i thƠnh ph n kinh t xư h i phát tri n Tuy v y, yêu c u đ u t cho các công trình h

t ng c s vƠ các yêu c u chi tiêu xư h i khác còn r t l n Vì v y chính sách mi n

gi m thu l i phí ph i đ c tính toán k , trên c s t i u hoá h th ng qu n lỦ khai thác công trình thu l i, th c hƠnh ti t ki m chi phí m c cao nh t đ đ ra l trình

gi m, mi n thu l i phí phù h p v i kh n ng ngơn sách c a NhƠ n c

1.2.2. S c n thi t và m c tiêu ban hành chính sách mi n gi m

Trong nh ng n m v a qua, NhƠ n c, Chính ph đư quan tơm nhi u đ n s n xu t nông nghi p, phát tri n nông thôn nh m c i thi n vƠ nơng cao đ i s ng cho nông dơn NhƠ n c đư đ u t s v n r t l n đ xơy d ng các công trình thu l i, giao thông nông thôn, tr ng h c, đ ng đi n, công trình v n hoá, th c hi n chính sách mi n thu nông nghi p, khuy n nông, khuy n ng n nay, nông nghi p, nông thôn đư phát tri n t ng đ i n đ nh, t ng tr ng nông nghi p, thu s n trong các n m 2005

đ n n m 2008 lƠ kho ng 4%, đ i s ng c a ng i nông dơn, nông thôn đư c i thi n

v c mi n núi, đ a bƠn có đi u ki n kinh t -xư h i khó kh n Kho ng cách v đ i s ng

vƠ thu nh p c a nông dơn v i các t ng l p dơn c khác trong xư h i ngƠy m t r ng thêm Theo đánh giá c a các chuyên gia, thì trong quá trình h i nh p kinh t th gi i,

l nh v c s n xu t nông nghi p, đ i s ng c a nông dơn s b tác đ ng vƠ ch u thi t nhi u nh t do s c c nh tranh s n ph m kém

Bên c nh đó, vi c th c hi n chính sách thu thu l i phí theo các quy đ nh tr c đơy

c ng g p nhi u b t c p, th hi n rõ tình tr ng th t thu, ít có t nh nƠo đ t trên 95%

k ho ch, trong khi đó, m c thu thu l i phí th p, các t ch c qu n lỦ khai thác công trình thu l i thu không đ bù đ p các chi phí h p lỦ, d n đ n ho t đ ng r t c m

ch ng, đ i s ng cán b , công nhơn thu nông ngƠy cƠng khó kh n, công trình thu

l i ngƠy cƠng b xu ng c p

Th c hi n ch tr ng, chính sách c a ng vƠ Chính ph v thúc đ y s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá nông nghi p nông thôn, phát tri n nông nghi p, nơng cao

đ i s ng nông dơn, nông thôn g n v i s nghi p xoá đói gi m nghèo thì mi n thu

l i phí bi n pháp c n thi t vƠ phù h p v i tình hình hi n nay

M c tiêu c a chính sách mi n thu l i phí lƠ:

Th nh t, gi m b t chi phí s n xu t nông nghi p c a ng i nông dơn, t o đi u ki n

cho ng i nông dơn có đi u ki n đ u t s n xu t vƠ t ng b c c i thi n thu nh p

Th hai, đ m b o n ng l c t i, tiêu c a h th ng công trình thu l i, ch ng xu ng

c p công trình Nơng cao n ng l c qu n lỦ khai thác công trình th y l i c a các t

ch c qu n lỦ khai thác công trình th y l i trên c s c ng c , nơng cao t ch c vƠ

ph ng th c qu n lỦ, phơn c p qu n lỦ h th ng công trình th y l i rõ rƠng, h p lỦ

Xu t phát t b i c nh vƠ s c n thi t nh đư nêu, Ngh đ nh 154 vƠ Ngh đ nh 115 (thay th Ngh đ nh 154) đư đ c ra đ i

đ m b o cho các h th ng công trình th y l i v n hƠnh an toƠn, hƠng n m yêu c u

ph i có đ kinh phí đ v n hƠnh, duy tu, b o d ng, ch a k đ n kinh phí yêu c u xơy d ng m i, nơng c p, khôi ph c công trình h h ng do s d ng lơu ngƠy vƠ do thiên tai gơy ra vƠ kinh phí kh c ph c h n hán, úng l t V i m c tiêu nƠy, chính sách

th y l i phí đư đ c ban hƠnh

Trong các chính sách th y l i phí đư ban hƠnh, tr c khi có chính sách mi n th y l i phí theo quy đ nh c a Ngh đ nh s 154 vƠ Ngh đ nh s 115, c ng đ u có đ c p đ n

các quy đ nh v mi n, gi m th y l i phí cho nông dơn, tuy nhiên m c đ có khác nhau

T i Ngh đ nh 66 c a Chính ph đư quy đ nh v vi c mi n, gi m th y l i phí Theo

đó, ng i s d ng n c t các h th ng nông giang m i đ c xơy d ng đ a vƠo qu n

lỦ, khai thác s đ c mi n gi m thu l i phí t 1 đ n 2 n m, tính t ngƠy đ a vƠo s

d ng Ch khi nƠo h th ng đư ho t đ ng t i tiêu n đ nh, góp ph n t ng n ng su t

hi u qu cơy tr ng thì đ a ph ng m i cùng B Thu l i vƠ i n l c trình Th t ng Chính ph xem xét vƠ quy t đ nh th i đi m b t đ u đ c thu thu l i phí Bên c nh

đó, khi g p th i ti t b t l i, thiên tai đ ch ho , nh bưo l t, h n hán, sơu b nh gơy m t mùa, ho c s n l ng l ng th c b gi m sút, ng i dơn c ng đ c mi n gi m thu

l i phí theo quy đ nh t ng t v i quy đ nh vƠ t l mi n gi m thu s d ng đ t nông nghi p

T i Ngh đ nh 66 c ng quy đ nh vi c gi m thu l i phí đ i v i ru ng đ t tr ng tr t quá hai v m t n m thì c ng ch thu 2 v , nh m khuy n khích nông dơn t ng v , t ng thu nh p cho ng i dơn i v i vùng di n tích ph i tát cao quá 1,5m so v i m c

n c trung bình trong kênh t i c ng s không ph i n p thu l i phí Hay, nh ng vùng tr ng hoa mƠu, cơy công nghi p s ph i tr thu l i phí th p h n vùng di n tích

đ c gieo c y lúa

NgoƠi vi c quy đ nh rõ s h tr cho ng i s d ng n c trong s n xu t nông nghi p thông qua chính sách gi m nh m c đóng góp b ng vi c quy đ nh m c thu thu l i phí th p, ch a tính kh u hao c b n các công trình xơy đúc vƠ b ng đ t vƠ kh u hao

c b n các máy b m l n có công su t t 8.000m3/h tr lên, xem đơy lƠ m t kho n tr

c p c a NhƠ n c đ i v i s n xu t nông nghi p, thì vi c th c hi n chính sách mi n,

gi m theo quy đ nh c a Ngh đ nh 112 ch đ c quy đ nh đ n gi n t i đi u 10 c a Ngh đ nh Theo đó, khi g p thiên tai gơy thi t h i n ng cho mùa mƠng thì ng i dơn

s đ c gi m ho c mi n thu l i phí, tu theo m c đ thi t h i đ c đánh giá b i các

Vi c mi n, gi m thu l i phí theo quy đ nh c a Ngh đ nh 143, ngoƠi b n ch t vi c quy đ nh m c thu th p, không đáp ng yêu c u chi phí cho công tác kh u hao c b n công trình xơy đúc vƠ b ng đ t, máy b m l n có công su t t 8.000m3/h tr lên, chi phí đ i tu, s a ch a nơng c p công trình thu l i t ng t nh b n ch t c a Ngh đ nh

s 112, đư quy đ nh vi c mi n, gi m thu l i phí đ i v i ng i dơn khi b th t thu do thiên tai, gơy m t mùa

Khi có thiên tai gơy m t mùa, thi t h i n ng v n ng su t, s n l ng cơy tr ng đ n

m c ng i dùng n c có yêu c u mi n gi m thì t ch qu n lỦ, khai thác công trình thu l i ph i báo cáo các c quan có th m quy n l p đoƠn ki m tra đánh giá k t qu thi t h i vƠ trình các c p có th m quy n quy t đ nh mi n, gi m thu l i phí C th , thi t h i d i 30% s n l ng s đ c gi m 50% th y l i phí ph i n p, thi t h i t 30÷50% s n l ng thì đ c gi m 70% thu l i phí ph i n p Thi t h i t 50% s n

l ng tr lên, đ c mi n thu l i phí

Bên c nh đó, t i Ngh đ nh s 143 c ng quy đ nh vi c mi n gi m thu l i phí cho các

đ i t ng đang sinh s ng, s n xu t nh ng đ a bƠn có đi u ki n kinh t xư h i khó

kh n, theo đó nh ng n i có đi u ki n kinh t xư h i khó kh n đ c gi m t 50-70% thu l i phí ph i n p nh ng đ a bƠn có đi u ki n kinh t xư h i đ c bi t khó kh n thì đ c mi n thu l i phí Trên th c t tri n khai chính sách thu l i phí theo quy

đ nh c a Ngh đ nh 143, m t s đ a ph ng c ng đư ch đ ng có chính sách mi n

ho c gi m thu l i phí đ i v i ng i dơn s n xu t nông nghi p trên đ a bƠn nh t nh

H ng Yên (n m 2007), V nh Phúc (n m 2006), ThƠnh ph H Chí Minh (n m 2007)

Vi c hình thƠnh chính sách thu l i phí lƠ r t c n thi t, vƠ nó c n đ c thay đ i theo

t ng th i k phát tri n đ t n c, nh m phù h p v i tính t t y u c a quy lu t phát tri n kinh t xư h i, cho dù có th quy đ nh thu hay không thu t ng i dơn Các chính sách thu l i phí đư ban hƠnh tr c đơy, khi ch a th c hi n chính sách mi n gi m thu l i phí nh t n m 2008, c ng đư đ u th hi n đ c chính sách khoan s c dơn

c a ng vƠ nhƠ n c ta Các chính sách nƠy đư phát huy vai trò l ch s c a mình, góp ph n quan tr ng trong vi c đóng góp m t ph n kinh phí, gi m bao c p t ngơn sách nhƠ n c đ i v i công tác qu n lỦ, khai thác công trình thu l i Trong các chính sách c ng đư quy đ nh nh ng tr ng h p đ c mi n ho c gi m tu theo tình

hu ng phát sinh trong th c t , đ c bi t lƠ do đi u ki n thiên tai, luôn g n li n v i hi u

qu ho t đ ng c a các h th ng công trình thu l i

Tuy nhiên, m i chính sách ch g n li n vƠ phù h p v i t ng giai đo n l ch s phát tri n c a đ t n c, có chính sách đ c dƠi, có chính sách nhanh ph i thay đ i Thu

l i phí c ng lƠ m t trong nh ng chính sách nh v y B t đ u t n m 2008, v i đi u

ki n phát tri n kinh t c a đ t n c, Chính ph đư th c hi n chính sách mi n thu l i phí cho ng i dơn đ c giao đ t, m t n c s n xu t nông nghi p, lơm nghi p, nuôi

tr ng thu s n vƠ lƠm mu i

1.2.3. Nh ng n i dung c b n c a chính sách mi n gi m thu l i phí theo quy

Phí d ch v c p n c t sau c ng đ u kênh đ n m t ru ng (kênh n i đ ng) do t ch c,

cá nhơn s d ng n c chi tr M c phí c th c a t ch c h p tác dùng n c tho thu n v i t ch c, cá nhơn s d ng n c, nh ng không v t quá m c quy đ nh c a

U ban nhơn dơn c p t nh, thƠnh ph tr c thu c Trung ng

b) V m c th y l i phí

i v i các công trình đ c đ u t b ng ngu n v n ngơn sách nhƠ n c, l y m c quy

đ nh tƠi Ngh đ nh 143 lƠm chu n, đi u ch nh cho phù h p v i ch đ ti n l ng vƠ

m t b ng giá c hi n nay đ b o đ m cho các đ n v qu n lỦ khai thác công trình th y

l i có đ kinh phí đ ho t đ ng, th c hi n duy tu, s a ch a công trình thu l i, đ m

b o ch ng xu ng c p công trình, phát huy cao nh t hi u qu c a các công trình hi n

có, đáp ng yêu c u cho s n xu t nông nghi p vƠ dơn sinh Theo tính toán, m c thu

l i phí m i b ng m c t i thi u theo quy đ nh c a Ngh đ nh 143 nhơn v i 2,31 l n (tính toán h s tr t giá)

Tuy nhiên, ph n l n di n tích t i tiêu đư đ c mi n thu l i phí, s di n tích ph i

n p thu l i phí r t ít, do v y đ đ m b o công b ng gi a các đ a ph ng, thu n ti n

trong vi c tính toán c p bù, ki m tra giám sát, Ngh đ nh 115 ch quy đ nh m t m c thu cho t t c các mùa v trong n m, không chia theo v nh Ngh đ nh 143, áp d ng

th ng nh t cho c vùng, phù h p v i ph ng th c t i tiêu nh đ ng l c, tr ng l c

ho c đ ng l c k t h p tr ng l c nh quy đ nh t i Ngh đ nh 143

i v i các công trình đ u t b ng ngu n v n ngoƠi ngơn sách nhƠ n c, m c thu

l i phí đ c th c hi n theo tho thu n gi a các đ n v thu nông, t ch c h p tác dùng n c v i các t ch c, cá nhơn dùng n c vƠ đ c U ban nhơn dơn các t nh

ch p thu n, đ m b o thu l i phí mƠ ng i dơn ph i tr cho các đ n v qu n lỦ, khai thác công trình thu l i, t ch c h p tác dùng n c m c h p lỦ, phù h p v i thu

nh p c a ng i dơn, tránh tình tr ng l i d ng chính sách c a NhƠ n c đ tho thu n thu m c cao nh m thu b t l i t chính ngu n c p bù c a nhƠ n c

c) C p bù v kinh phí do mi n thu thu l i phí

- i v i các công trình đ u t b ng ngu n v n ngơn sách nhƠ n c, ngơn sách nhƠ

n c c p bù 100% theo m c thu l i phí do NhƠ n c quy đ nh

- i v i các công trình đ u t b ng ngu n v n ngoƠi ngơn sách nhƠ n c hi n đang thu theo tho thu n, ngơn sách nhƠ n c c p bù 100% theo m c tho thu n gi a các

đ n v thu nông v i các h dùng n c, đư đ c U ban nhơn dơn c p t nh ch p thu n

d) Th i gian th c hi n t 01-01-2009

5.1.2.3 Th c tr ng tri n khai chính sách theo quy đ nh c a Ngh đ nh 115

a) H ng d n tri n khai c a các c quan Trung ng

Sau khi ph i h p t ch c H i ngh tri n khai Ngh đ nh 115, B TƠi chính đư ch trì

ph i h p B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn ban hƠnh Thông t s BTC ngƠy 26/2/2009 h ng d n thi hƠnh m t s đi u c a Ngh đ nh nói trên (Thông

36/2009/TT-t 36)

h tr tri n khai chính sách nƠy, B TƠi chính c ng đư ph i h p v i B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn ban hƠnh Thông t s 11/2009/TT-BTC ngày 19/01/2009 h ng d n giao k ho ch, đ t hƠng đ i v i các đ n v qu n lỦ, khai thác

công trình th y vƠ quy ch qu n lỦ tƠi chính đ i v i công ty nhƠ n c qu n lỦ, khai thác công trình thu l i

Nh m đ ng b v i các quy đ nh hi n hƠnh, th c hi n các n i dung c a Ngh đ nh s

115, B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn đư ban hƠnh Thông t s BNNPTNT ngày 12/10/2009 h ng d n t ch c ho t đ ng vƠ phơn c p qu n lỦ, khai thác công trình thu l i; Quy t đ nh s 2891/Q -BNN-TL ngƠy 12/10/2009 c a B

65/2009/TT-tr ng B Nông nghi p vƠ Phát 65/2009/TT-tri n nông thôn H ng d n xơy d ng đ nh m c kinh

t k thu t trong công tác qu n lỦ, khai thác vƠ b o v công trình thu l i Ti p đó lƠ Thông t 56/2010/TT-BNNPTNT ngƠy 01/10/2010 quy đ nh m t s n i dung trong công tác qu n lỦ, khai thác công trình thu l i vƠ Thông t s 40/2011/TT-BNNPTNT ngƠy 27/5/2011 quy đ nh đi u ki n n ng l c c a các t ch c, cá nhơn tham gia qu n

lỦ, v n hƠnh các h th ng công trình thu l i

Các v n b n nƠy lƠ c s pháp lỦ quan tr ng giúp các đ a ph ng, các đ n v qu n lỦ khai thác công trình thu l i tri n khai đ ng b chính sách mi n thu l i phí, đ ng

th i t ng c ng công tác qu n lỦ, khai thác công trình thu l i

b) Tri n khai các nhi m v c th c a các đ a ph ng

Theo quy đ nh c a Ngh đ nh 115 vƠ các v n b n h ng d n c a B TƠi chính, B Nông nghi p vƠ Phát tri n nông thôn, U ban nhơn dơn các t nh, thƠnh ph tr c thu c Trung ng ph i quy t đ nh c th phơn c p qu n lỦ, khai thác công trình thu l i, quy đ nh c th m c thu thu l i phí, quy đ nh v trí c ng đ u kênh c a t ch c h p tác dùng n c; quy đ nh m c tr n thu l i phí n i đ ng trên đ a bƠn đ a ph ng nh m

g n trách nhi m, quy n h n c a ng i dùng n c trong vi c tham gia đóng góp đ i

v i vi c qu n lỦ, khai thác công trình thu l i vƠ b o v ngu n n c

M c dù v y, Ngh đ nh 115 ban hƠnh vƠ th c hi n đ n nay đư đ c 3 n m, nh ng v n còn có t nh ch a ho c v n đang tri n khai các n i dung thu c trách nhi m c a đ a

ph ng trong vi c c th hoá Ngh đ nh 115 trên đ a bƠn c a đ a ph ng Bên c nh

đó, vi c ch đ o xơy d ng đ nh m c kinh t k thu t trong qu n lỦ, khai thác công trình thu l i; hoƠn thi n quá trình s p x p, đ i m i doanh nghi p vƠ c ng c các t

ch c h p tác dùng n c c ng ch a th c hi n đ ng b

Có đ a ph ng cho đ n n m 2010 m i ti p c n ho c hi u rõ chính sách nƠy vƠ m i

v n d ng đ c chính sách nƠy trong th c t đ a ph ng M t s đ a ph ng khi l p

d toán kinh phí mi n thu l i phí ch a áp d ng ho c ch a đ c áp d ng đúng ho c tri n khai còn ch a h t các n i dung theo quy đ nh c a Ngh đ nh 115 nh : An Giang,

B c Giang, L ng S n do ngu n l c tri n khai ho c ph ng pháp tri n khai chính sách còn ch a t t, d n đ n có th gơy nh h ng đ n quy n l i c a ng i nông dơn, đ c

bi t lƠ nông dơn s ng vùng sơu, vùng xa, h ng l i t các công trình thu l i nh

Th c t , vi c áp d ng chính sách nƠy còn v ng m c x y ra h u h t các t nh ch a thƠnh l p đ c các công ty khai thác công trình thu l i vƠ nh ng t nh có h th ng

c Hòa lƠ m t huy n thu c t nh Long An, n m phía B c vƠ cách thƠnh ph Tơn

An kho ng 60km Khu v c nghiên c lƠ vùng h ng l i c a tr m b m L c Giang (sau đơy g i lƠ khu t i L c Giang), n m phía Tơy B c huy n c Hòa g m 5 xư:

L c Giang, An Ninh ông, An Ninh Tơy, Tơn M vƠ Hi p Hòa

1.3.1.1 V trí đ a lý

Khu t i L c Giang là vùng cao n m phía Tơy B c vƠ lƠ vùng s n xu t nông nghi p

tr ng đi m c a huy n c Hòa Khu t i có ranh gi i hƠnh chính đ c xác đ nh nh sau: Phía B c giáp v i t nh Tơy Ninh, Phía ông giáp v i thƠnh ph H Chí Minh, Phía Nam giáp Th tr n H u Ngh a, xư Tơn Phú vƠ c L p Th ng, Phía Tây giáp huy n c Hu

Khu t i L c Giang đ c t i t ngu n n c m t c a sông VƠm C ông b ng

ph ng pháp đ ng l c thông qua tr m b m L c Giang, đ t t i xư L c Giang, huy n

c Hòa

1.3.1.2 c đi m đ a hình

M c dù x p vƠo vùng đ ng b ng sông C u Long nh ng khu t i L c Giang lƠ ph n

đ t chuy n ti p gi a ông Nam B vƠ Tơy Nam B , nên đ a hình có xu h ng th p

d n t đông b c xu ng tơy nam Khu t i n m ti p giáp v i đ ng b ng mi n ông Nam b , hình thƠnh t m t vùng th m phù sa c riêng bi t b trái sông VƠm C ông có đ a hình t ng đ i b ng ph ng, tho i d n t Tơy B c xu ng ông Nam, cao

đ dao đ ng t 2,5 m đ n 1,5 m, t i đa lƠ 6,0 m N i có đ nh cao nh t lƠ xư L c Giang

Th m ph th c v t đư b khai phá t lơu đ tr thƠnh đ ng ru ng ph c v c y tr ng Tuy nhiên, khu t i có đ a hình d ng b c thang phù sa c , bi n đ i liên t c nên đ ng

ru ng có kích th c nh , gơy khó kh n cho c gi i hóa b ng máy kéo l n

Do đ a hình th p ven sông vƠ b ng phèn b chia c t m nh b i m t đ sông r ch t nhiên nên vƠo mùa m a d b dòng ch y m nh gơy xói mòn r a trôi lƠm đ t b b c mƠu Hi n nay, vùng nƠy b nh h ng c a ng p l , úng do m a vƠo tri u c ng, vi c

đ u t vƠo h th ng đê, c ng ki m soát l r t t n kém, d n đ n s n xu t nông lơm s n

t i khu v c vùng ven sông vƠ b ng phèn g p r t nhi u khó kh n

1.3.1.3 Th nh ng

Khu t i L c Giang n m trong vùng chuy n ti p gi a gi ng phù sa c v i đ ng b ng ven sông VƠm C ông vƠ b ng phèn Cao đ th p d n t Tơy B c xu ng ông Nam Di n tích phơn theo các c p đ a hình nh sau:

- a hình r t cao (6  8m): Di n tích 2.046,24 ha, chi m 5,18 % DTTN

- a hình cao (4 <6m): Di n tích 6.970,65 ha, chi m 17,65 % DTTN

- a hình trung bình (2 <4m): Di n tích 16.003,61 ha, chi m 40,53% DTTN

hi n di n h u h t các xư vùng D án; đ t xám có đ a hình cao (đ t xám trên phù sa

c b c mƠu nh , đ t gi ng) chi m t l 12,86% (5.501 ha)

- Nhóm đ t phèn chi m t l kho ng 22,38% toƠn Huy n, nh ng có t l t 45% các xư An Ninh ông, An Ninh Tơy, Hòa Khánh Nam, Hòa Khánh Tơy, Tơn

B ng 1.1 Phân b (%) các nhóm đ t chính t i Khu t i L c Giang [17]

Xã

tăxámă cóăt ngă loang

l ă(%)

tăxámă trên phù saăc ăb că mƠuănh ă (%)

tă phèn (%)

tălípă (%)

tăgiaoă thông,

th yăl iă (%)

T ngă

di nătíchă (ha)

Khu t i L c Giang n m trong vùng nhi t đ i gió mùa có khí h u t ng đ i ôn hòa,

ít m a bưo, không có mùa đông l nh Khu t i L c Giang có hai mùa m a n ng rõ

r t: mùa n ng (mùa khô) t tháng 12 vƠ ch m d t vƠo tháng 4, mùa m a b t đ u t tháng 5 vƠ k t th c vƠo tháng 10 v i l ng m a kho ng 1.570mm (chi m 83% t ng

l ng m a c n m) Nhi t đ trung bình mùa khô vƠ mùa m a không khác bi t nhi u (bi n đ ng t 26-29oC) T ng l ng gi n ng khá cao (2.600 gi n ng/n m) m đ không khí trung bình trong mùa khô kho ng 76%, mùa kh có m đ không khí dao

đ ng t 81-87%

V i các đ c đi m v khí h u nh trên đư có tác đ ng r t l n đ n h th ng canh tác trên các vùng đ t khác nhau c a Khu t i L c Giang V ông Xuơn (tháng 11-tháng 3) có đi u ki n nhi t đ vƠ s gi n ng cao giúp cho các cơy tr ng a sáng sinh tr ng

m nh vƠ cho n ng su t cao

B ng 1.2 c đi m khí t ng khu v c nghiên c u ậ Tr m khí t ng Hi p Hòa

Tháng

Y uăt Nhi tăđ

( 0 C)

ă mă

t ngăđ iă (%)

Gió trung bình (m/s)

N ng (gi ) M a (mm)

Tháng

Y uăt Nhi tăđ

( 0 C)

ă mă

t ngăđ iă (%)

Gió trung bình (m/s)

N ng (gi ) M a (mm)

s nh h ng c a ch đ th y tri u, nên kh n ng t cung c p n c, t tiêu thoát

n c vƠ t thau r a môi tr ng r t h n ch

Di n bi n v ch đ th y v n h t s c phúc t p vƠ đ u có nh ng nh h ng x u (l , úng, n c b m n phèn) gơy c n tr l n đ n phát tri n s n xu t nông nghi p

V mùa khô sông VƠm C cung c p m t l ng n c ng t khá h n ch do l u l ng dòng ch y r t nh , n c sông l i b ô nhi m, l ng n c l y đ c t h th ng sông Mekong không nhi u Vùng h l u hai sông còn ch u nh h ng m nh m c a tri u

bi n ông nên b xơm nh p m n, h n hán x y ra khá nghiêm tr ng

Sông VƠm C ông v i chi u dƠi 45km ch y d c theo phía tơy huy n, lƠ ngu n n c

m t quan tr ng trong s n xu t nông nghi p c a khu t i L c Giang ơy lƠ ngu n

n c ch y u mƠ h th ng tr m b m L c Giang s d ng trong nông nghi p

Do không qu n lỦ đ c vi c đƠo, khoan gi ng vƠ l u l ng n c khai thác, ngu n

n c ng m g n nh c n ki t Các xư An Ninh ông, An Ninh Tơy, Tơn M còn r t ít

n c ng m

B ng 1.3 M t s đ c đi m dân s và h nông nghi p các xã vùng D án [17]

XưăvùngăD ăán T ngăs ă h (Ng i) Dơnăs T ăl ăh ă NN

(%)

T ăl ă LDNN (%)

tăNNă (ha)/h ă nông thôn

Thuănh pă bình quân

h ănôngă thôn (trăđ)ă/n mă

Thu nh p bình quơn c a h nông thôn các xư lƠ 19,40 tri u đ ng/h /n m, t ng đ ng

v i bình quơn chung khu v c nông thôn c a huy n c Hòa (19,74 tri u

đ ng/h /n m); thu nh p c a h nông thôn ch x p x 1/3 thu nh p bình quơn chung

c a huy n M c chênh l ch thu nh p gi a phi nông nghi p vƠ nông nghi p ngƠy m t

t ng, t 1,45 l n n m 2000 lên 1,64 l n n m 2005 vƠ n m 2010 lƠ 1,70 l n, cho th y

hi u qu s n xu t c a khu v c nông nghi p gi m sút trong quá trình chuy n d ch lao

đ ng nông nghi p sang khu v c công nghi p vƠ th ng m i ậ d ch v (giai đo n 2005

ậ 2010 đư chuy n g n 15.000 lao đ ng nông nghi p sang công nghi p) [11]

1.3.2.2 Tình hình s n xu t nông nghi p

 Tr ngătr t

Cây lúa: Chi m v trí quan tr ng trong h th ng cơy tr ng c a khu t i L c Giang,

đ c canh tác 03 v / n m ( ông Xuơn, Hè Thu vƠ Mùa) Di n tích canh tác lúa ông Xuơn ( X) cao nh t so v i v Hè Thu (HT) vƠ Mùa, t n m 2002 di n tích canh tác

lúa X có xu h ng gi m vƠ bi n đ ng t 10.500 -12.900 ha vƠ cho s n l ng lúa cao nh t trong 3 v lúa V HT di n tích có khuynh h ng t ng trong giai đo n 2005-

20010, nh ng c ng ch kho ng 8.000 ha vòi t ng s n l ng lúa chì b ng ½ lúa X

Di n tích canh tác lúa v Mùa có khuynh h ng n đ nh vƠ th p h n 9.000 ha trong giai đo n 2005-2010, có s n l ng /n m t ng đ ng lúa HT

Các gi ng lúa ph bi n trong 3 v thu c nhóm lúa A1 (có th i gian sinh tr ng

90-100 ngƠy) vƠ ch ng ch u đ c đi u ki n đ t nghèo dinh d ng vƠ chua nh : IR 50404,

OM 1490, OM 2031, OM 1633, OM 1733, OM 576 (Trơu n m), IR 64 Nhóm lúa

ch t l ng cao t ng đ ng IR 64 ít ph bi n trong các v canh tác

Cơyă b p: Ch y u đ c canh tác trong v X vƠ v HT có di n tích r t gi i h n

N ng su t bình quơn gi a 2 v không khác bi t Di n tích canh tác gia t ng m nh t 1.200 ha (n m 2003) lên đ n 5.000 ha (n m 2010) Gi ng ph bi n: b p lai LVN10, K888, K999, PAC 963, PAC 848, Cargill 919 V i các gi ng b p lai đ c nông dơn canh tác cho n ng su t bình quơn 5,5 - 6 t n h t/ha, t ng s n l ng b p h t t ng

đ ng lúa HT vƠ Mùa Cơy b p vƠng đóng vai trò quan tr ng trong nhóm cơy tr ng trên vùng đ t xám c a các xư vùng d án

uă Ph ngă(l c):ăLƠ cơy tr ng truy n th ng c a khu t i L c Giang trên các vùng

đ t xám trong v X, HT vƠ Mùa (Thu ông) Tuy nhiên v X có di n tích cao

nh t vƠ có n ng su t đ u bình quơn trên 3 t n trái/ha K t qu th ng kê c a Phòng

Th ng kê Huy n cho th y: v đ u ph ng n m 2008-2009 có s n l ng l n l t lƠ 1.674 t n, 16.552 t n vƠ 1.239 t n t ng ng v i v Mùa X vƠ HT Di n tích đ u

gi m m nh n m 2006 vƠ t 2008-2010, tuy nhiên s n l ng không thay đ i nhi u, do

n ng su t đ u có chi u h ng đ c c i thi n t kém h n 2,5 t n lên đ n trên 3 t n/ha Các gi ng đ u đ a ph ng nh Gi y, L , M két, S v n t n t i vƠ đ c nông dơn a chu ng vì thích nghi t t v i đi u ki n canh tác đ a ph ng vƠ đ c th tr ng ch p

nh n

Cây mía: ch nh m cung c p nguyên li u cho nhƠ máy đ ng Hi p Hòa, di n tích mía t p trung trên các xư ven song VƠm C ông, do đó 5 xư vùng nghiên c u ch chi m m t ph n di n tích canh tác mía r t nh