Nghiên cứu đề xuất các biện pháp hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng phục vụ xây dựng nông thôn mới ở tỉnh hà tĩnh

Theo đó các công trình c th nh sau:.

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

-

THÀNH LONG

NGHIÊN C U XU T CÁC BI N PHÁP HOÀN THI N H TH NG TH Y L I N I

NG PH C V XÂY D NG NÔNG THÔN M I T NH HÀ T NH

LU N V N TH C S

8 quy n

0986241156

Hà N i - 2014

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

-

THÀNH LONG

NGHIÊN C U XU T CÁC BI N PHÁP HOÀN THI N H TH NG TH Y L I N I

NG PH C V XÂY D NG NÔNG THÔN M I T NH HÀ T NH

Chuyên nghành: K thu t tài nguyên n c

Mã s : 60.58.02.12

LU N V N TH C S

Ng i h ng d n khoa h c: PGS.TS Tr n Chí Trung

Hà N i - 2014

L I C M N

Lu n v n Th c s “Nghiên c u đ xu t các gi i pháp khoa h c và công ngh

hoàn thi n h th ng th y l i n i đ ng ph c v xây d ng nông thôn m i t nh

Hà T nh” đ c hoàn thành t i khoa K thu t tài nguyên n c – tr ng i h c

Th y l i tháng 5 n m 2014 v i s h ng d n c a PGS.TS Tr n Chí Trung, Vi n Khoa h c Th y l i Vi t Nam

Tác gi xin trân tr ng c m n th y giáo PGS.TS Tr n Trí Trung đã t n tình

h ng d n trong su t quá trình nghiên c u th c hi n lu n v n

Tác gi g i l i c m n sâu s c đ n các th y cô trong Khoa K thu t Tài nguyên

n c, Khoa sau đ i h c tr ng i h c Th y l i đã giúp đ , t o đi u ki n thu n l i cho tác gi trong quá trình h c t p, nghiên c u

Tác gi xin trân tr ng c m n Công ty TNHH m t thành viên KTCTTL Xuân

Th y, đã t o đi u ki n thu n l i cho tác gi trong su t quá trình h c t p nghiên c u Xin trân tr ng c m n UBND t nh, UBND các huy n, phòng nông nghi p & PTNT các huy n, UBND các xã thu c t nh Hà T nh, đã nhi t tình giúp đ tác gi trong quá trình nghiên c u

Cu i cùng tác gi xin c m n gia đình, b n bè, đ ng nghi p đã đ ng viên giúp

đ tác gi r t nhi u trong quá trình h c t p nghiên c u

Do th i gian và kinh nghi m còn h n ch , lu n v n không tránh kh i nh ng thi u xót Tác gi r t mong đ c s đóng góp ý ki n t các th y cô và nh ng đ c

gi quan tâm đ n đ tài

Hà n i, ngày 15 tháng 5 n m 2014

TÁC GI

Thành Long

B N CAM K T

Tên đ tài Lu n v n “Nghiên c u đ xu t các gi i pháp khoa h c và công

ngh hoàn thi n h th ng th y l i n i đ ng ph c v xây d ng nông thôn m i

t nh Hà T nh”

Tác gi xin cam đoan đ tài Lu n v n đ c làm d a trên các s li u, t li u

đ c thu th p t ngu n th c t , đ c công b trên báo cáo c a các c quan nhà

n c, đ c đ ng t i trên các t p chí chuyên ngành, sách, báo… đ đ a ra m t s đ

xu t gi i pháp Tác gi không sao chép b t k m t Lu n v n ho c m t đ tài nghiên

c u nào tr c đó

TÁC GI

M C L C

M U 7

1 Tính c p thi t c a đ tài………7

2 M c đích nghiên c u 9

3 Cách ti p c n và Ph ng pháp nghiên c u 9

4 i t ng và Ph m vi nghiên c u 10

5 K t qu đ t đ c c a Lu n v n 10

CH NG I T NG QUAN CÁC K T QU NGHIÊN C U V XÂY D NG H TH NG TH Y L I N I NG 11

1.1.T ng quan k t qu nghiên c u v xây d ng h th ng th y l i n i đ ng trên th gi i 11

1.2 T ng quan các k t qu nghiên c u v xây d ng h th ng th y l i n i đ ng n c ta 14

CH NGII ÁNH GIÁ TH C TR NG H TH NG TH Y L I N I NG T NH HÀ T NH 27

2.1.Ph ng pháp đi u tra, đánh giá 27

2.2 Khái quát v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i và hi n tr ng th y l i t nh Hà T nh 28

2.2.1 Khái quát v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i t nh Hà T nh 28

2.2.2 Hi n tr ng công trình th y l i c a t nh Hà T nh 28

2.3 Th c tr ng quy ho ch th y l i n i đ ng 32

a) Hi n tr ng đ ng ru ng 32

b,Kho ng cách gi a các b vùng 33

c,H th ng kênh n i đ ng 34

c,S phù h p c a quy ho ch th y l i n i đ ng v i quy ho ch c s h t ng

k thu t khác 40

e) Quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng ph c v chuy n đ i c c u cây tr ng, phát tri n s n xu t 40

f) Quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng cho các mô hình cánh đ ng m u l n 42

2.4 Th c tr ng công trình th y l i n i đ ng 45

a) Khái quát v hi n tr ng công trình th y l i n i đ ng c a t nh Hà T nh 45

b) Th c tr ng công trình th y l i n i đ ng c a các xã đi u tra 47

2.5.Th c tr ng t ch c th c hi n xây d ng h th ng th y l i n i đ ng 57

2.6 Th c tr ng qu n lý h th ng th y l i n i đ ng 59

a) Khái quát v qu n lý công trình th y l i n i đ ng c a t nh Hà T nh 59

b) Th c tr ng qu n lý công trình th y l i n i đ ng c a t nh Hà T nh 59

2.7 ánh giá th c tr ng xây d ng h th ng th y l i n i đòng theo tiêu chí th y l i xây d ng nông thôn m i 61

CH NGIII XU T CÁC GI I PHÁP HOÀN THI N H TH NG TH Y L I N I NG PH C V XÂY D NG NÔNG THÔN M I C A T NH HÀ T NH 66

3.1 C s khoa h c th c hi n các gi i pháp hoàn thi n h th ng th y l i n i đ ng 66

a) M t s khái ni m: 66

b) Nh ng yêu c u th c hi n quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng 67

3.2 xu t các gi i pháp quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng 68

3.2.1 xu t s đ h th ng th y l i n i đ ng ph c v mô hình s n xu t thâm canh lúa 68

a) Ph ng án 1: B trí kênh t i, kênh tiêu c p cu i cùng song song xen k tách r i nhau 68

b) Ph ng án 2: B trí kênh c đ nh c p cu i cùng t i tiêu k t h p cho m i khu

ru ng 71

c,Ph ng án 3: Hai khu ru ng b trí m t kênh c đ nh c p cu i cùng t i tiêu k t h p 75

3.2.3 xu t s đ h th ng th y l i ph c v mô hình s n xu t cánh đ ng m u l n 77

3.3 xu t các gi i pháp thi t k , xây d ng công trình th y l i n i đ ng 80

3.3.1 Các gi i pháp thi t k , xây d ng kênh, m ng n i đ ng 80

3.3.2 xu t các gi i pháp thi t k , xây d ng công trình trên kênh 84

a,C ng l y n c đ u kênh t i 84

b,Công trình đi u ti t n c m t ru ng 86

c,Công trình đi u ti t trên kênh 86

d,Công trình đo n c 87

e Các công trình b o đ m an toàn cho kênh 89

f,Xi phông/c ng lu n 91

g,C u máng 91

3.4 xu t gi i pháp qu n lý khai thác h th ng th y l i n i đ ng 92

K T LU N VÀ KI N NGH 94

1.1K t lu n 94

1.2.Ki n ngh 96

PH L C PHI U I U TRA C S H T NG TH Y L I PH C V XÂY D NG NÔNG THÔN M I 97

1.THÔNG TIN CHUNG 97

1.1 i u ki n kinh t , xã h i, s n xu t nông nghi p 97

1.2 K t qu th c hi n xây d ng nông thôn m i 97

1.3 K t qu th c hi n d n đi n đ i th a, các mô hình chuy n đ i c c u cây tr ng, 98

II TH C TR NG XÂY D NG C S H T NG TH Y L I 98

2.1 Hi n tr ng công trình th y l i 98

2.2 Th c tr ng quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng 99

2.3 c đi m các lo i hình công trình th y l i trong xã 101

2.4.K t qu xây d ng h th ng th y l i n i đ ng 102

a,K t qu th c hi n tiêu chí th y l i 102

b,Các gi i pháp thi công xây d ng h th ng th y l i n i đ ng 105

c) Các gi i pháp t ch c th c hi n xây d ng h th ng th y l i n i đ ng: 105

2.5 Th c tr ng qu n lý khai thác h th ng th y l i n i đ ng 106

a) Th c tr ng đi u ti t, phân ph i n c 106

b) Các công ngh k thu t t i ti t ki m n c 107

c) Th c tr ng t ch c qu n lý h th ng th y l i n i đ ng 107

IV KI N NGH CÁC GI I PHÁP HOÀN CH NH H TH NG TH Y L I N I ÒNG 108

M U

1 T ính c p thi t c a đ tài

Trong nh ng n m g n đây, th c hi n đ ng l i đ y nhanh công nghi p hóa,

hi n đ i hóa nông nghi p, nông thôn, Nhà n c đã u tiên đ u t xây d ng m i và nâng c p h th ng các công trình thu l i ph c v s n xu t nông nghi p Nh đó thêm nhi u di n tích canh tác đ c t i, tiêu góp ph n t ng n ng su t, s n l ng cây tr ng K t qu t ng h p c a T ng c c Th y l i cho th y đ n n m 2011 c n c

có g n 16 nghìn tr m b m n c ph c v s n xu t nông nghi p trên đ a bàn xã, t ng 81% so v i n m 2001 Th c hi n ch tr ng kiên c hoá kênh m ng, nh ng n m qua, h th ng kênh m ng do xã/HTX qu n lý đã đ c kiên c hóa trên 40 nghìn

km, chi m 23,2% t ng chi u dài kênh m ng (n m 2001 là 12,4%, n m 2006 là 18,8%)

Th c hi n Ngh quy t s 26 c a Trung ng ng v nông nghi p, nông dân, nông thôn, hi n nay Chính ph đang tri n khai Ch ng trình MTQG xây d ng nông thôn m i Theo k t qu đi u tra c a C c Kinh t h p tác và Phát tri n nông thôn thì tính đ n n m 2012 c n c đã có 2.436/5.855 xã đã phê duy t xong đ án

xây d ng nông thôn m i, đ t 42% Theo báo cáo t ng k t c a C c kinh t h p tác

và PTNT (2010) vi c xây d ng c s h t ng nông thôn đã đ t đ c nh ng k t qu khích l V xây d ng c s h t ng th y l i, m c đ ph c v c a các công trình th y

l i v c b n đáp ng đ c yêu c u t i, tiêu đ t kho ng 60-80%; t l kênh m ng do

xã qu n lý đ c kiên c hoá còn th p (đ t kho ng 20-30% so v i yêu c u) S xã đ t tiêu chí này m i ch có kho ng 933 xã (chi m 16,01%) Trong đó cao nh t là vùng B c Trung B (45%); Duyên h i Nam Trung B (25,8%); ng b ng sông H ng (21%);

th p nh t là vùng BSCL (1,4%) và ông Nam B (3,1%) K t qu nghiên c u t ng quan v ch ng trình xây d ng NTM thí đi m 2 n m c a PGS.TS Nguy n Sinh Cúc (2011) cho th y đ i chi u v i các m c tiêu v thu l i trong Ch ng trình m c tiêu qu c gia v xây d ng NTM có 6.682 xã chi m 73,6% t ng s xã c n c có h

trung du đ t 85,4%, xã mi n núi đ t 67,6%, xã vùng cao đ t 53,9% và xã h i đ o

đ t g n 25,5% K t qu đi u tra c a C c Kinh t h p tác và Phát tri n nông thôn cho th y tính đ n n m 2012 vùng B c Trung b m i phê duy t xong đ án xây d ng nông thôn m i đ t 43%, do v y mà nghiên c u các gi i pháp KHCN xây d ng c s

h t ng giao thông nông thôn và th y l i là c n thi t ph c v cho công tác l p quy

ho ch và đ án xây d ng nông thôn m i c a các t nh vùng B c Trung b T ng h p báo cáo t 28 t nh c a C c Kinh t h p tác và Phát tri n nông thôn (2011) cho th y

v xây d ng c s h t ng th y l i, m c đ ph c v c a các công trình th y l i v c

b n đáp ng đ c yêu c u t i, tiêu m i đ t kho ng 60-80%; t l kênh m ng do xã

qu n lý đ c kiên c hoá còn th p (đ t kho ng 20-30% so v i yêu c u) S xã đ t tiêu chí v th y l i vùng B c Trung B m i đ t 45%

Theo S Nông nghi p &PTNT t nh Hà T nh (2011), t nh Hà T nh đã có 233/235 xã phê duy t đ án quy ho ch nông thôn m i, 231 xã đã hoàn thành xây

d ng đ án xây d ng nông thôn m i và đ án phát tri n s n xu t 2 xã Gia Ph và Thiên L c đ t 17/19 tiêu chí, 4 xã hoàn thành 15 tiêu chí xây d ng nông thôn m i

là Tùng nh, Th ch Tân, Th ch Châu và C m Bình Tuy nhiên đ n nay t l các xã

đ t tiêu chí th y l i xây d ng nông thôn m i còn r t th p (kho ng 5%) Nguyên nhân ch y u các xã ch a đ t tiêu chí th y l i là các công trình th y l i n i đ ng còn

ch a hoàn ch nh, ch p vá hi u qu t i tiêu ch đ ng còn th p Công tác quy

ho ch, xây d ng h th ng thu l i n i đ ng còn nhi u b t c p, thi u khoa h c, kênh t i tiêu k t h p là ph bi n, quy mô ru ng đ t khu t i manh mún d n đ n

hi u qu t i tiêu còn th p, ch a đ ng b v i quy ho ch giao thông n i đ ng, không đáp ng cho vi c áp d ng c gi i hoá s n xu t nông nghi p c ng nh áp

d ng k thu t canh tác nông nghi p tiên ti n Th c hi n xây d ng kiên c hóa kênh

m ng còn mang tính c c b , gi i quy t yêu c u tr c m t ch a phù h p v i quy

ho ch xây d ng nông thôn m i, gi i pháp kiên c hóa kênh m ng ch a ph i là

h p lý, hi u qu th p nhi u đ a ph ng

Xây d ng c s h t ng th y l i là tiêu chí quan tr ng trong b tiêu chí qu c gia v

phát tri n s n xu t, phát tri n kinh t - xã h i vùng nông thôn Do v y mà c n nghiên c u áp d ng các gi i pháp khoa h c công ngh v xây d ng h th ng th y

l i n i đ ng đ phát tri n s n xu t, phát tri n kinh t nông thôn ph c v xây d ng nông thôn m i

2 M c đích nghiên c u

xu t đ c m t s gi i pháp khoa h c và công ngh hoàn thi n h th ng th y l i

n i đ ng đ th c hi n tiêu chí th y l i trong xây d ng nông thôn m i t nh Hà

xã đi m đi u tra

- Kh o sát th c đ a công trình th y l i/h th ng kênh m ng n i đ ng t i các

xã đi u tra

- Ph ng pháp th ng kê đ x lý, phân tích các s li u thu th p

- Ph ng pháp k th a các k t qu nghiên c u tr c đây

- ánh giá k t qu th c hi n tiêu chí th y l i xây d ng nông thôn m i c a

t nh Hà T nh (theo 3 ch tiêu: công trình đ m b o ch đ ng t i tiêu, kiên c hóa kênh m ng, t ch c qu n lý hi u qu b n v ng)

th y l i n i đ ng ph c v xây d ng nông thôn m i c a t nh Hà T nh

Vi c ng d ng khoa h c công ngh (KHCN) thu l i tiên ti n đ c bi t đ n

nh m t cu c cách m ng hi n đ i hoá thu l i M t h th ng thu l i hi n đ i khi

đ m b o cung c p d ch v t i t t cho s n xu t nông nghi p, đ ng th i còn đ m

b o đ c các m c tiêu b o v môi tr ng, phân ph i n c an toàn và v n hành m t cách kinh t T ch c Nông l ng Th gi i (FAO) đ nh ngh a v hi n đ i hóa h

th ng th y l i: “Hi n đ i hoá các h th ng th y l i là m t quá trình nâng c p v k

thu t và qu n lý cho các h th ng thu l i v i m c tiêu là c i thi n vi c s d ng các ngu n nhân l c, n c, kinh t và môi tr ng c ng nh d ch v phân ph i n c t i

ng i s d ng n c” Theo Burt and Styles (1999), hi n đ i hóa h th ng th y l i là

m t quá trình thay đ i ph ng th c phân ph i n c, bao g m s thay đ i v th

ch , t ch c và công ngh nh m nâng cao hi u qu s d ng n c T nh ng đ nh ngh a này cho th y hi n đ i hóa h th ng công trình th y l i không ch c n quan tâm đ n nâng c p v m t công trình (ph n c ng) mà còn c n c i thi n công tác qu n

lý v n hành (ph n m m)

Nhi u nghiên c u c a các n c đã ch ra xu h ng áp d ng KHCN hi n đa hoá h th ng th y l i t p trung nâng cao vi c cung c p d ch v cho ng i dân Hi n

đ i hoá các h th ng t i có th đ c xem là ho t đ ng nâng c p ho c c i thi n

n ng l c c a h th ng đ cung c p đ y đ yêu c u n c hi n t i và đáp ng nhu c u cho t ng lai Hi n đ i hoá c ng đ c xem là m t qúa trình c i thi n v qu n lý và

k thu t h th ng t i v i m c tiêu c i thi n vi c s d ng ngu n l c nh lao đ ng,

n c, kinh t và môi tr ng và d ch v cung c p n c n i đ ng Quá trình này liên uan đ n nh ng thay đ i v công ngh , t ch c và th ch M c tiêu là c i thi n

d ch v t i cho ng i dân m c d u c i ti n v n hành kênh s là b c quan tr ng

đ u tiên trong quá trình hi n đ i hoá, do v y thu t ng “hi n đ i hoá” đ c p không

ch v ph c h i nâng c p ho c chuy n giao công trình trong h th ng t i mà còn

đ c p đ n s bi n đ i v qu n lý v n hành h th ng

N m 2005, Tây Ban Nha đã ti n hành m t ch ng trình qu c gia v nâng

c p và hi n đ i hoá h th ng thu l i (The Spanish Programme of Improvement and Modernization of Traditional Irrigation Systems) N i dung c a ch ng trình này bao g m: (i) nâng c p h th ng chuy n n c t kênh h thành h th ng đ ng ng

nh m gi m thi u t n th t và t ng hi u qu phân ph i n c; (ii) nâng c p h th ng

t i m t ru ng t t i ng p thành t i phun m a ho c t i nh gi t; (iii) nâng c p

và b sung các h ng m c công trình ph c v công tác qu n lý và đi u ti t n c: các

c ng đi u ti t, các công trình đong đo n c; (iv) áp d ng công ngh m i nh công ngh t đ ng hoá, h th ng thông tin đ a lý Ch ng trình đã làm t ng hi u qu s

d ng n c lên 10% (t 60% lên 70%)

H th ng thu l i Beni Ebeid (Ai C p) đã đ c hi n đ i hoá b ng các bi n pháp: (i) c i ti n h th ng kênh nhánh và kênh n i đ ng và các công trình trên kênh, (ii) s d ng hình th c c a van t đ ng đi u khi n m c n c h l u (AVIO và AVIS) nh m đáp ng k p th i yêu c u dùng n c c a nông dân, (iii) chuy n t hình

th c t i luân phiên sang hình th c t i liên t c nh m đáp ng yêu c u dùng n c

m t cách linh ho t, (iv) hình thành các t ch c s d ng n c (WUA), (v) t ch c đào t o cho các nhân viên qu n lý h th ng Vi c hi n đ i hoá đã mang l i hi u qu :

ti t ki m đ t (2% trên t ng di n tích canh tác) thông qua vi c c i ti n h th ng phân

ph i n c n i đ ng, t ng n ng su t nông nghi p t 5 đ n 30%

Nh t B n, n c công nghi p tiên ti n b c nh t trên th gi i hi n nay, đã kinh qua nhi u giai đo n phát tri n nông nghi p v i c u trúc đ ng ru ng khác nhau Vào

nh ng n m 1903 c a th i k Minh Tr , c i cách ru ng đ t đ c ti n hành, ng i nông dân đ c chia ru ng và sau đ i chi n th gi i th II v i s phát tri n c a c

gi i, các ch ng trình ki n thi t l i đông ru ng đ c ti n hành Vi c d n ô đ i th a

này t o đi u ki n nâng cao c gi i hoá, nâng cao n ng xu t lao đ ng và s d ng đ t đai Ngày nay Nh t di n tích m i ô th a có đ ng cho xe c gi i, và kênh t i và kênh tiêu riêng bi t r ng x p x 1 ha Vi c d n ô đ i th a di n ra thu n l i thông qua các d án ki n thi t l i đ ng ru ng Vào th i k này m i cánh đ ng kích th c 200mx600m có đ ng n i đ ng cho xe c gi i 3-5 m, kênh t i và kênh tiêu c p và tiêu thoát n c tr c ti p cho các th a ru ng 30mx100m Chi u dài th a ru ng

th ng đ c xác đ nh sao cho vi c phân b và tiêu thoát n c trên th a ru ng đ c

đ ng đ u còn chi u r ng đ c xác đinh trên c s di n tích c a h Nh vi c ki n thi t này ch ru ng th c hi n vi c t i tiêu, canh tác trên th a ru ng c a h mà không làm c n tr vi c canh tác trên các th a ru ng li n k

Các n c trong khu v c nh Trung Qu c, ài Loan, Thái Lan, Malaysia, Inđonesia đã và đang hi n đ i hoá h th ng thu l i n i đ ng theo h ng hi n đ i hoá s n xu t nông nghi p, nông thôn Trung Qu c thông qua các d án ki n thi t

l i đ ng ru ng các th a ru ng đ c xây d ng l i có kích th c 0,2 ha (100x20 m), 0,24 ha (80x30 m) và 0,20 ha (80x25 m) Các th a ru ng đ c t i tiêu tách bi t

v i h th ng kênh m t ru ng c p và thoát n c cho m i th a T n m 1990, Trung

Qu c đã ti n hành hi n đ i hoá hàng lo t h th ng thu l i v i m t s n i dung chính nh : (i) kiên c hoá kênh m ng; (ii) xây d ng và nâng c p h th ng đi u ti t

n c và các thi t b quan tr c; (iii) c i t t ch c qu n lý các h th ng

Hàn Qu c m t trong nh ng m c tiêu g n đây c a ch ng trình ki n thi t l i

đ ng ru ng là đa d ng hoá cây tr ng (Ru ng lúa mà cây tr ng c n đ c phát tri n

m t cách t ng h p v i cây lúa) và h th ng canh tác lúa đ u t th p, hi u qu cao Các ch ng trình ki n thi t đ ng ru ng, t o đi u ki n c gi i hoá canh tác, hoàn thi n c c u vùng nông thôn và h p lý hoá vi c qu n lý trang tr i thông qua các d

án nh đi u ch nh l i ru ng đ t, xây d ng đ ng nông thôn, h th ng t i tiêu Tiêu chu n thi t k đ ng ru ng đ c áp d ng t n m 1980 đ n nay là di n tích th a 0.2-0.5 ha, chi u r ng đ ng 2.5-2.7 m Trong 8 n m t 1971-1978, Hàn Qu c đã xây

d ng đ c 68.797 c u (Hàn Qu c là đ t n c có nhi u sông su i), kiên c hóa 7.839km đê, kè, xây 24.140 h ch a n c c bi t, vì không có qu b i th ng đ t

và các tài s n khác nên vi c hi n đ t, tháo d công trình, cây c i, đ u do dân t giác bàn b c, th a thu n, ghi công lao đóng góp và hy sinh c a các h cho phong trào xây d ng làng m i

Thái Lan h th ng kênh n i đ ng đ c xây d ng cách nhau 400-500 m, vuông góc v i kênh d n, v i chi u dài 1-2 km M t s công trình chia n c, c ng

đi u ti t đ c xây d ng, không có h th ng tiêu n c m t ru ng Vi c nâng cao thâm canh đa d ng hoá cây tr ng đòi h i hoàn thi n h n công tác qu n lý phân ph i

n c N m 1970 ch ng trình ki t thi t c ng c đ ng ru ng (land consolidation)

đ c xâp nh p vào Thái Lan Trong ch ng trình phát tri n theo chi u r ng không

ph i san l i ru ng Công trình kênh t i, tiêu và đ ng canh tác ch đ c xây d ng

d c theo b c a th a ru ng sao cho vi c ti p xúc c a chúng v i b th a ru ng m t cách thích h p Trong ch ng trình phát tri n theo chi u sâu, các công vi c đi u

ch nh ô th a liên quan đ n đi u ch nh v trí th a ru ng, san đ t, xây d ng kênh t i tiêu và đ ng canh tác đ c th c hi n sao cho m i th a ru ng đ u có ti p xúc v i kênh t i, kênh tiêu và đ ng Hi n nay ch ng trình phát tri n theo chi u r ng Thái Lan d ng nh phù h p h n vì v n đ v n đ u t có h n

1.2 T ng quan các k t qu nghiên c u v xây d ng h th ng th y l i n i đ ng

n c ta

H th ng th y l i Vi t Nam đã tr i qua quá trình phát tri n lâu dài m c dù đã

đ t đ c nh ng thành t u đáng k góp ph n nâng cao s n l ng l ng th c hàng

n m m t cách b n v ng và ch t l ng cu c s ng c a ng i nông dân ngày càng

đ c c i thi n nh ng đi u đó không có ngh a là n n nông nghi p c a n c ta không

có nh ng h n ch Theo nghiên c u c a các nhà chuyên môn, s n xu t nông nghi p

Vi t nam hi n nay v n t n t i hai v n đ c b n là (i) s n xu t nh l , manh mún

và (ii) các h th ng thu nông n i đ ng ch a đáp ng đ y đ nhu c u t i tiêu và phù h p v i xu h ng hi n đ i hoá, công nghi p hoá nông nghi p

Nguyên nhân s n xu t nh l , manh mún đ t đai th ng xu t hi n t nhi u

v n đ , nh l ch s , đ a hình, t ng tr ng dân s , và ph thu c vào nhi u y u t

xu t, các d án qui ho ch thu nông n i đ ng và c s h t ng nông thôn và th m chí là do k th a (Bentley, 1987; oàn Doãn Tu n, 2005) Trong đó, nguyên nhân

ch y u v n là do quá trình phân chia ru ng đ t và chuy n đ i c c u s n xu t

n c ta

Các h th ng thu nông ch a phù h p v i xu h ng hi n đ i hoá, công nghi p hoá nông nghi p: H th ng thu l i n i đ ng các vùng hi n nay trong tình tr ng ho c là thi u (nh các t nh Nam B ) ho c y u (khu v c B c B ) và th m chí nhi u n i là v a thi u, v a y u do kênh m ng n i đ ng ch y u là kênh đ t, làm nhi m v t i tiêu k t h p, không có c ng đi u ti t, h th ng b lô, b th a thi u, không đáp ng đ c nhu c u gi và ng n n c Trong khi đó, vi c chuy n

đ i cây tr ng di n ra m nh m , cây rau màu đ c đ a xu ng ru ng lúa thay cây lúa

đi u ti t n c gi a vùng tr ng lúa và tr ng rau, ng i dân ph i dùng đ t đ p t m

b ng n trên kênh c p n c đ gi m thi u nh h ng nên th ng gây ra nh ng mâu thu n trong quá trình canh tác khi có ru ng c n t i nh ng ru ng khác l i c n tiêu,

và đ c bi t là không th th c hi n đ c các ch đ t i t i u nh m nâng cao n ng

su t s d ng đ t và s d ng n c

Bên c nh đó, h u h t các nghiên c u v hi u qu ho t đ ng c a các h th ng thu l i đ u nh t trí r ng, hi u qu ho t đ ng c a các h th ng th y l i nói chung và các h th ng thu c s qu n lý c a các t ch c th y nông c s nói riêng ch a đ c phát huy đúng m c, có ph n suy gi m sau khoán 10 Theo báo cáo c a B Nông nghi p và PTNT thì trung bình các công trình th y l i m i phát huy đ c 55-65%

n ng l c thi t k và các h th ng th y l i nh con s này th m chí ch là 30-50%,

ch ng h n nh huy n L c Yên t nh Yên Bái là 27%, v.v (B NN & PTNT, 2006)

i u đó có ngh a là c n ti p t c ph i có nh ng nghiên c u c th h n trong quy

ho ch, nh m phát tri n nông nghi p nông thôn theo h ng hi n đ i hóa, đ y m nh

áp d ng c gi i hóa trong s n xu t nông nghi p

oàn Doãn Tu n (2003) nghiên c u s đ quy ho ch theo h ng hi n đ i hóa th y l i n i đ ng vùng ng B ng Sông H ng M c đích làm cho h th ng

th y l i n i đ ng sau khi quy ho ch đáp ng nhu c u c b n v t i tiêu và canh tác

đ c l p, không làm c n tr vi c canh tác trên các th a ru ng li n k ; tránh mâu thu n trong vi c th c hi n t i, tiêu cho cây tr ng c a c h th ng và t i tiêu gi a

các vùng K t qu nghiên c u 3 s đ quy ho ch nh sau:

(i) Quy ho ch h th ng th y l i theo h ng hi n đ i hóa ph c v mô hình thâm canh lúa ch t l ng cao và rau màu Nghiên c u đ c th c hi n trên khu ru ng

r ng 25 ha thu c xã Ngh a H ng, huy n Ngh a H ng, t nh Nam nh Khu đ t đ c quy ho ch thành 2 khu, khu đa canh (khu đ t 3 v ) và khu chuyên canh lúa (lúa đ c

s n, lúa cao s n), m i h đ u có 1 th a đa canh và 1 th a chuyên canh lúa, khu

ru ng đ c chia làm nhi u lô có kích th c bình quân (50x150)m, m i lô đ c chia làm nhi u th a ru ng có kích th c là (25x50)m Kênh t i, tiêuc p III đ c b trí

tách bi t v ikho ng cách là 200m, kênh tiêu c p III đ c b trí xen k cách kênht i c p III là 100m (b kênh t i tiêu k t h p xen k gi a v i kho ng cách 100m, chuy n kênh tiêu thành kênh t i xen k nhau) các kênh đ u có k t h p b làm đ ng n i đ ng ph c v canh tác c gi i M t khác vi c xây d ng thêm tr m

b m nh m m c đích đ ch đ ng t i đ c cho cây tr ng ngay c khi th y tri u

Hi u qu thông qua đánh giá 1 n m s n xu , v n đ u t 215,3 tri u đ ng (g m v n NSNN thông qua đ tài, v n đóng góp c a đ a ph ng), s n xu t theo c

c u chuy n đ i 2 v lúa – 1chuy n đ i ho c 1 lúa – 2 v chuy n đ i thì ch sau 1

n m v n đ u t hoàn toàn có th thu h i Vi c t i tiêu hoàn toàn ch đ ng cho

t ng th a ru ng trong vùng chuy n đ i kênh

(ii) S đ quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng theo h ng hi n đ i hóa, ph c v

mô hình thâm canh lúa k t h p nuôi tr ng th y s n – th y c m và VAC.Ph ng pháp nghiên c u d a trên c s t ng h p đánh giá m t s mô hình s n xu t hi u

qu , t đó đ xu t ra mô hình m u phù h p cho vùng BSH K t qu nghiên c u cho th y đ các h ch đ ng đi u ti t n c khi c n thi t thì h th ng kênh t i, kênh tiêu đ c c n đ c b trí l i m t cách riêng bi t, khi áp d ng mô hình thâm canh lúa k t h p nuôi tr ng th y s n và VAC m i ô ru ng c n có di n tích t i thi u

là (0,3-0,5)ha; đ i v i m i ô ru ng nh v y c n b trí (i) ao nuôi cá chi m 5/8 di n tích, (ii) khu ch n nuôi và (iii) khu tr ng lúa

Hình 1.2 S đ mô hình thâm canh lúa-thu s n-VACcho vùng BSH(Ngu n:

oàn Doãn Tu n, 2003)

(iii) Quy ho ch h th ng th y l i ph c v mô hình chuy n đ i t lúa sang nuôi

tr ng th y s n ven bi n t i xã Ninh H i, huy n Kim S n, t nh Ninh Bình Trên c

s nghiên c u đánh giá th c tr ng h th ng th y l i n i đ ng ph c v NTTS c a vùng, t đó đi u ch nh s đ quy ho ch th y l i n i đ ng phù h p ph c v NTTS ven bi n vùng BSH Kích th c ao áp d ng là (100-120)mx(40-50)m (b trí m i

và ch y ra sông tiêu (kênh tiêu chính) và ch y ra các c ng tiêu qua đê ra bi n

Lê Sâm (2008) nghiên c u 4 s đ quy ho ch h th ng TLN ph c v mô

hình s n xu t cho các vùng sinh thái khác nhau c a BSCL:(i)Quy ho ch h th ng

TLN ph c v mô hình s n xu t trên vùng sinh thái n c ng t t i nông tr ng Sông H u – C n Th Nghiên c u s đ quy ho ch TLN m u trên khu ru ng 7ha

c a nông tr ng Trong khu ru ng m i h có di n tích s n xu t là 2,5ha (50x500)m, phân thành: 4.400m2 nuôi th y s n thâm canh, 4.400m2

canh tác rau màu thâm canh, 12.200m2 đ t canh tác2 v lúa ( ông Xuân và Hè Thu) và 1 v nuôi th y s n bán thâm canh, di n tích chi m đ t c a b ao (4.000m2) đ tr ng cây n qu Trong

s đ thì kênh c p, kênh thoát b trí đ c l p nhau; kênh c p chính, kênh thoát chính

ch y d c theo khu ru ng (kho ng cách 500m, b r ng 3m đ k t h p giao thông n i

đ ng); kênh c p và thoát nhánh ch y d c 2 bên th a ru ng (kho ng cách gi a 2 kênh là 50m, l y n c và thoát n c b ng c ng h p ho c tròn có D = 20-40cm)

Hình 1.3 S đ h th ng TLN ph c v mô hình canh tác t ng h p lúa – màu – cây n qu - TS n c ng t (Ngu n: Lê Sâm, 2008)

Khi c p n c ch o khu lúa –cá, n c t kênh c p ch y vào m ng trú (nuôi cá), sau đó n c t m ng trú ch y vào ru ng lúa (l y nh h n m c n c max) và khi c p n c cho khu nuôi th y s n thì n c t kênh c p ch y vào ao l ng sau đó

m i đ a n c vào ao nuôi Khi thoát n c cho khu lúa-cá thì n c t ru ng ch y

xu ng m ng trú ra kênh tiêu (không nh h n m c n c min) và thoát n c cho khu nuôi th y s nkhi n c ao nuôi b nhi m b n c n rút b t n c (10-15)% l ng

n c trong ao ra kênh thoát và thay vào l ng n c m i t ao l ng Hi u qu c a s

đ là t o c s cho vi c thâm canh t ng v , c gi i hóa đ ng ru ng, t ng n ng su t,

t ng thu nh p đ ng th i s d ng s d ng có hi u qu tài nguyên n c

(ii) Quy ho ch h th ng TLN đi n hình cho vùng sinh thái n c l t i t nh B c Liêu, là vùng th ng b nhi m m n vào mùa khô, không có ngu n n c ng t b sung, nên ch s n xu t đ c 1 v lúa mùa Gi i pháp canh tác là chuy n đ i sang mô hình tr ng lúa, k t h p nuôi tôm

Hình 1.4 S đ h th ng TLN c p, thoát n c cho mô hình tôm – lúa vùng sinh thái n c

l (Ngu n: Lê Sâm, 2008)

V th y l i c n nâng c p hoàn thi n h th ng kênh m ng n i đ ng, c i t o nâng c p m t s tuy n kênh c p I, II, III s n có đ ng th i m thêm m t s tuy n kênh đ t o h ng l y m n và tiêu thoát n c cho khu v c đây kênh c p I

th ng là các sông l n nên b trí c p thoát k t h p, b trí c p thoát riêng bi t cho kênh c p II và đ c bi t là c p III; kênh tiêu thoát đ c b trí d c theo các d i đ t ven các khu dân c đ c t ngu n n c th i, c ng nh ng n m a tràn vào khu nuôi

(iii) S đ h th ng TLN ph c v mô hình tôm-lúa cho vùng sinh thái n c l t i

t i xã Th nh Phú – huy n Cái N c – t nh Cà Mau H th ng c p thoát n cđ c

b trí riêng bi t,trong tr ng h p m a l n c n tiêu thoát nhanhti n hành m c c ng

c p và thoát đ tiêu n c trong ru ng lúa Các thông s c b n c a s đ :

a Ao nuôi: Ao hình vuông ho c ch nh t (dài/r ng ≤1,5), di n tích 0,5-3ha, đáy ao b ng ph ng, chi u sâu t 0,2-0,5m

b tr ng cây n qu

i=0,001, mái m ng m=1, chi u sâu n c 0,7-1,3m

sâu t m t ru ng 0,6-0,8m, đ d c i=0,001, mái m ng m=1

0,3-0,8m, c ng thoát có kh u đ t 0,5-0,7m, v t li u bê tông ho c composite,

có 1 khe phai phía đ ng và 1 khe phai phía sông, cánh c ng b ng g có 2

K t qu nghiên c u c a mô mô hình giúp các nhà qu n lý xây d ng k ho ch

c p thoát n c h p lý cho t ng khu v c, nh m phát tri n nông nghi p b n v ng,

t ng n ng su t, gi m chi phí đ u t và b o v môi tr ng

(iv) Quy ho ch mô hình th y s n chuyên canh vùng sinh thái n c m n t i xã V nh

H u t nh B c Liêu.Nghiên c u th c hi n trên di n tích ao thi t k m u là 1ha, v i kích th c (125x80)m; ao l ng 32mx76m (chi m 24% di n tích lô), ao ch a n c

ng t (chi m 12% di n tích lô) m c n c ch a t 1,4-1,5m; khu ao nuôi 68mx76m (chi m 52% di n tích lô); khu ao x lý n c th i 16mx76m (chi m 12% di n tích lô), đáy th p h n ao nuôi 0,3m; b ao r ng 2,0m, cao h n đáy ao 2,0m, đ d c mái m=1,5; c ng c p n c t kênh c p vào ao l ng, t ao l ng qua ao nuôi; có 2 c ng thoát, 1 c ng thoát t ao nuôi ra ao x lý n c th i, 1 c ng thoát t ao x lý ra kênh thoát; c ng x đáy c a n m trung tâm ao nuôi n i t p trung các ch t th i c a tôm

S đ c ng r t phù h p v i s h u ru ng đ t trong vùng, m i h có t 2-3,5ha,

đ c chia thành t ng lô có chi u dài kho ng 500m, r ng t 50-80m, do chi u dài

l n nên có th m i h chia làm nhi u ao nuôi H th ng c p n c d a trên c s c i

thi n l i h th ng TLN có s n; giai đo n c p n c kh n tr ng nh t là tháng 3 cho

v 1 và tháng 7 cho v 2, h s c p n c cho kênh c p là qc p =14,32 (l/s/ha), h s thoát qtháoc n = 17,85 (l/s/ha) Khi b trí c p thoát tách r i thì m t đ chi m đ t c a

h th ng TLN và b ao là 19%, và t su t đ u t cao h n so hi n tr ng, nh ng bù

l i ng i dân có th s n xu t ch đ ng đ c 2 v trong n m, t ng h s s d ng đ t,

gi m thi u ô nhi m ngu n n c m t cách đáng k H th ng TLN c ng phù h p

v i vi c s h u ru ng đ t trong vùng

Tr n C n (2012), Mô hình chuy n đ i t tr ng lúa sang tr ng sen trên ru ng

tr ngv i m c đích đ y m nh chuy n đ i c c u cây tr ng, nh m nâng cao hi u qu

s d ng đ t đai và m t n c ao h , h p tác xã L ng i n - H i S n - H i L ng -

Qu ng Tr đã chuy n đ i 3 ha ru ng vùng tr ng s n xu t lúa b p bênh, sang tr ng sen l y h t, tr ng sen có chi phí g m gi ng và phân bón kho ng 10 tri u đ ng/ha,

nh ng cho thu ho ch h t sen t 2 - 2,5 t n/ha, thu nh p kho ng 40 đ n 50 tri u

đ ng/1ha-n m, ch a k ngu n thu nh p t cá t nhiên trong ru ng sen ây là mô hình chuy n đ i có hi u qu kinh t cao, đ c bi t tr ng sen k thu t đ n gi n, đ u t

th p, t n d ng đ c nh ng di n tích th p tr ng khó tr ng lúa

Nghiên c u ng d ng m t s lo i v t li u xây kênh và các bi n pháp ch ng

th m trên kênh thu c ch ng trình KC.08.22, k t qu nghiên c u đãđ a ra b thông

s c b n, phân tích u đi m và nh c đi m c a các lo i v t li u và k t c u phù h p khi ti n hành c ng hóa kênh m ng n i đ ng

đ nh, ít khe lún,

c m c ít, chi phí qu n lý

th p

-Khó thi công khi kênh v n

n i đ a ch t không đ ng đ u

ch n

Ch t d o

L p ghép các t m

ch t d o đúc s n

V n chuy n d dàng, thi công

l p đ t nhanh

- Giá thành cao

- D h h ng

do tác đ ng nhi t đ ,

t t

-T o hình d ng theo yêu c u

-Giá thành cao

-Ch t o c ng

h p, c a van,

ng d n n c làm vi c trong môi tr ng chua phèn, môi

tr ng b ô nhi m

m t 98 tri u đ ng, di n tích t i t ng t 7ha lên 15ha, tr c kia n ng su t ch đ t 40

t /ha thì nay đ t t i 43,5 t /ha), ti p theo huy n Tiên Yên đã cho nhân r ng mô hình

t i xã i D c và Hà Lâu T ng t nh v y Nguy n V n H ng (2010)ti n hành xây d ng mô hình th nghi m trên khu ru ng 10ha c a xã Bình Nguyên và th tr n

Hà Lam huy n Th ng Bình

Hình 1.5 S đ đ ng ng trong mô hình thí đi m t i b ng ng nh a PVC

(Ngu n VIDIO đài truy n hình t nh Qu ng Nam)

S khác bi t c a mô hình này là đ ng ng đ c chôn ng m d i đ t và đ

áp d ng đ c mô hình này thì yêu c u đ chênh m c n c đ u đi m l y n c là 60cm (N c t kênh ch y vào h thu n c (r ng 1m, dài 1,2m, cao 2m), thông qua

l i ch n rác và 5m ng 200mm; đ ng ng chính dài 1000m có đ ng kính t

160 đ n 200mm ch y d c khu t i, c 50m b trí m t van x cát, ng chôn sâu cách m t đ t 30cm, đo n ch y qua đ ng giao thông dùng ng thép; đ ng ng nhánh dùng PVC 160/ 114 d n n c đ n t ng ô ru ng, đ u ô ru ng đ u b trí m t van đ ch đ ng l y n c Theo đánh giá hi u qu mô hình t i c a nhóm th nghi m này cho bi t; v n đ u t r h n so v i dùng kênh m ng h (kênh bê tông

là 450tr/1km, đ ng ng là kho ng 300tr (gi m 10-15%)); m t khác chi phí hàng

n m gi m đ n 15-25% (gi m công s a ch a th ng xuyên, ch t n công m các van

gian l y n c) và quan tr ng h n là đ b n c a ng PVC chôn d i đ t n u không

Hình 1.6 Công tác thi công l p đ t kênh bê tông v m ng hình bán nguy t

Vi c làm kênh bê tông v m ng không ph i là m i Vi t Nam, nh ng khác nhau c b n đây là t l c p ph i v t li u, c th Yên ông khi xây d ng các CTTL th ng dùng c p ph i v t li u theo t l 1:5; trong công trình th nghi m này chuyên gia cho dùng t l tr n 1:3.V i t l tr n này, tuy giá thành cao h n kho ng 15% nh ng tu i th công trình đ t trên 20 n m, chi phí s a ch a và v n hành b o

d ng th p Lo i hình kênh này r t phù h p cho vùng ven bi n, vùng sình l y đi u

ki n thi công khó kh n

Tóm l i, trên th gi i c ng nh n c ta đã có nhi u nghiên c u ng d ng các gi i pháp KHCN xây d ng h th ng th y l i n i đ ng Kinh nghi m c a các

n c và c a các nghiên c u n c ta v xây d ng nông thôn c ng nh áp d ng KHCN xây d ng c s h t ng v th y l i là bài h c có giá tr cho vi c áp d ng xây

d ng c s h t ng v th y l i ph c v xây d ng nông thôn m i cho t nh Hà T nh

CH NGII ÁNH GIÁ TH C TR NG H TH NG TH Y L I N I NG

T NH HÀ T NH

2.1 Ph ng pháp đi u tra, đánh giá

+ Ph ng pháp đi u tra:

- i u tra, thu th p thông tin h th ng th y l i n i đ ng t i các c p t nh, huy n

và xã T i c p t nh đi u tra t i S NN&PTNT, Chi c c th y l i, Công ty khai thác th y l i t nh Hà T nh, t i c p huy n đi u tra t i Phòng NN&PTNT 3 huy n: Th ch Hà, c Th và H ng S n đ i di n cho 3 vùng: Vùng ng

b ng ven đô, đ ng b ng ven bi n và mi n núi c a t nh Hà T nh T i m i huy n, th c hi n đi u tra t i 5 xã đi n hình

- S d ng Phi u đi u tra (Ph l c I) và ph ng v n cán b xã, cán b chuyên môn th y l i và đ a di n ng i dân các xã đi m đi u tra

- Th c hi n kh o sát th c đ a công trình th y l i, h th ng kênh m ng n i

đ ng t i các xã đi u tra

+ L a ch n xã đi u tra:

Trong m i huy n ti n hành ch n 5 xã mang nh ng đ c đi m v th y l i đ

đi u tra chi ti t, đ vi c đi u tra có th ph n ánh đ c th c tr ng h th ng th y l i

c a huy n c a t nh nhóm nghiên c u đã l a ch n các xã theo tiêu chí: xã khó kh n

v th y l i, xã thu n l i v th y l i, xã có mô hình chuy n đ i s n xu t hi u qu , xã

có c h th ng công trình đ c l p c a xã và có công trình công ty ch y qua, xã có s

l ng và lo i hình công trình đ c l p mang tính đ i di n cho huy n

2.2 Khái quát v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i và hi n tr ng th y l i t nh

Hà T nh

2.2 1 Khái quát v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i t nh Hà T nh

Hà T nh phía B c giáp t nh Ngh An, phía Nam giáp t nh Qu ng Bình, phía Tây giáp C ng hòa Dân ch nhân dân Lào và phía ông giáp bi n ông, v i chi u dài đ ng b bi n h n 137km n cu i n m 2010 t nh có 262 xã, ph ng, th tr n, trong đó có 235 xã, 12 th tr n, 15 ph ng v i t ng di n tích 5.997,18 km2, chi m kho ng 1,8% t ng di n tích c n c

Theo s li u th ng kê n m 2010 toàn t nh Hà T nh có 1.227.673 ng i, trong

đó khu v c nông thôn chi m 84,61% M t đ dân s trung bình là 205 ng i/km2 Dân t c sinh s ng ch y u Hà T nh là dân t c Kinh chi m 99,98%, còn l i ch có kho ng 300 ng i dân t c Ch t sinh s ng Dân s c a t nh phân b không đ ng

đ u, t p trung cao khu v c đ ng b ng, vùng mi n núi dân c th a th t

a hình t nh Hà t nh có đ d c t ng đ i l n, chi u ngang h p, bình quân 70km (t ông sang Tây), phía Tây là s n ông c a dãy Tr ng S n, đ d c l n (25o

-35o),

có nhi u đ nh núi cao h n 1000m Dãy núi Trà S n ng n cách khu v c ng b ng ven bi n v i Trung du có đ cao t 150m đ n 200m, đ d c th p (8o -12o) Nhìn chung đ a hình Hà T nh là m t mái ngiêng t Tây sang ông, b chia nhi u b i các sông su i

Hà T nh thu c khu v c duyên h i B c Trung B , là khu v c có t l đói nghèo cao và GDP bình quân đ u ng i th p h n c n c (23,1% dân s nghèo so

v i c n c là 14,2%) Trong đó t nh Hà T nh có t l dân s đói nghèo là 26,1%

n nay Hà T nh là t nh có c c u kinh t trong ngành Nông nghi p v n là chính (t

tr ng chi m 30,79% kinh t toàn t nh và s d ng 80,87% đ t đai, 59,4% lao đ ng)

C đo n qua Hà T nh giáp Ngh An c ng ch có 37 km.Sông ngòi Hà T nh có th chia làm 3 h th ng:

- H th ng sông Ngàn Sâu: có l u v c r ng 2.061 km2; có nhi u nhánh sông bé nh sông Tiêm, Rào Tr , Ngàn Tr i

đó, lo i hình công trình th y l i đ u m i c a t nh c ng đa d ng Tháng 6/2011, Hà

T nh đã ban hành Quy t đ nh phân c p qu n lý, khai thác và b o v công trình th y

l i trên đ a bàn t nh cho 2 Công ty TNHH MTVTL B c, Nam Hà T nh và các t

ch c th y nông đ a ph ng Theo đó các công trình c th nh sau:

T ng di n tích t i thi t k c a các CTTL toàn t nh là 104.736,3ha, trên th c

t đã t i đ c cho 53.924,8ha (đ t 51,5%) Trong đó các CT do đ a ph ng qu n

lý t i cho 16.403ha (chi m 30,4%), tuy qu n lý nhi u công trình nh ng công su t

t i ch b ng m t n a so v i các công trình do Công ty qu n lý T đó cho th y,

v n còn v n đ t n t i trong quá trình v n hành khai thác công trình c a các t ch c

th y nông/HTX c s

Tính đ n h t n m 2012, toàn t nh Hà T nh có t ng s 6.920,3km kênh các lo i Các công ty qu n lý 1.484,1km kênh, ch y u là các kênh chính c a công trình l n, kênh t i liên huy n, đã c ng hóa đ c 727,9km (đ t 49%) s l ng Các c p kênh thu c công trình đ c l p do xã QLKT và kênh c p 2, c p 3 thu c công trình do Công ty qu n lý đ c giao cho các th y nông c s QLKT, có chi u dài 5.436,2km,

đã c ng hóa đ c 2.045,3km (đ t 38%)

B ng 2.2 T l kiên c hóa kênh m ng n i đ ng t nh Hà T nh

STT Tên huy n đ c KCH T l kênh T ng s km

kênh (km)

S km c ng hóa (km)

C m Xuyên (21%) và huy n L c Hà (23%) T l c ng hóa bình quân cho t t c các tuy n kênh n i đ ng trên toàn t nh r t th p (38%)

K t qu phân tích b ng trên cho th y di n tích trung bình các th a ru ng

c a các xã hi n nay v n còn manh mún di n tích th a trung bình là 887m2 (t ng

đ ng g n 0,09ha) so v i yêu c u c a th a ru ng áp d ng c gi i hóa s n xu t

gi i hóa nông nghi p c a Vi n C đi n nông nghi p và Công ngh sau thu ho ch) thì m i ch đ t t 18 -45% Không ch manh mún v di n tích th a m c đ ph c t p

c a di n tích th a c ng đ c th hi n n u phân chia di n tích th a t 500 – 1000 m2 thì có 8 xã chi m 53%, di n tích trung bình 1000 thì có 4 xã chi m 27% , trên 1000m2 là 3 xã chi m 20%

Di n tích th a ru ng c a các xã hi n nay sau khi th c hi n d n đi n đ i th a tuy đã đ c c i thi n nh ng nhìn chung v n còn manh mún ch a đáp ng đ c yêu

c u trong vi c chuy n đ i c c u s n xu t ho c c gi i hóa nông nghi p Th c t có

nh ng xã vi c d n di n đ i th a m t s xã ch theo hình th c thay đ i khu s n

xu t v di n tích ô th a không thay đ i nên vi c c gi i hóa trong nông nghi p khó

kh nvà quy ho ch h th ng th y l i n i đ ng ch a hi u qu

S th a ru ng trên m t h s n xu t trung bình c a các xã là 2,7 th a/h , vi c

th c hi n chuy n đ i ru ng đ t c a các xã là t ng đ i đ ng đ u, quy mô s n xu t

c a các h đã gi m đáng k t p trung h n (trung bình tr c kia là 8 th a/h sau

gi m còn 2,7 th a/h ) Tuy nhiên so v i th c t hi n nay c a các t nh vùng B c Trung B nh Thanh Hóa trung bình 2 th a/h thì quy mô s n xu t c a các xã t nh

Hà T nh v n còn cao Tuy nhiên v n còn m t s xã hi n nay ch a th c hi n đ c

vi c d n đi n đ i th a nên s th a/h còn cao, đ ng ru ng v n còn manh mún nh

xã B c S n quy mô s n xu t c a các h trung bình là 9 th a/h

Kích th c th a ru ng trung bình c a các xã là (bxh) 23x39m chi u dài c a các th a ru ng c a các xã t ng đ i nh trong đó l n nh t là 60m Kích th c các

th a là không đ ng đ u ph thu c vào đi u ki n đ a hình nh ng nhìn chung chi u dài th a ru ng dao đ ng t 25 -60m đi u này cho th y kích th c th a ru ng v n còn manh mún ch a đáp ng đ c nhu c u trong c gi i hóa nông nghi p, hay vi c chuy n đ i c c u s n xu t

b, Kho ng cách gi a các b vùng

B vùng là b bao quanh nhi u th a n m li n k nhau có vai trò quy đ nh kích th c th a ru ng, ng n n c ngo i lai khi m a l n và t n d ng làm đ ng giao thông n i đ ng cho vùng s n xu t K t qu đi u tra cho th y kho ng cách trung

bình gi a các b vùng c a các xã là 152m, k t qu th c t cho th y thì kho ng cách

gi a các b vùng các đ a ph ng là 152m là thu n l i cho ng i dân đi l i v n

chuy n s n xu t, đ c đánh giá là không quá xa so v i các th a ru ng xa nh t so

v i đ ng b vùng i u này là do m c đ c gi i hóa các xã ch a cao, b th a

ch a đáp ng đi l i đ c cho ng i dân ánh giá theo yêu c u đ t ra đ i v i các máy móc đ c áp d ng trong vi c c gi i hóa s n xu t đ ph c v hi u qu yêu c u kho ng cách các đ ng b vùng trung bình t 200-300m (Nghiên c u c a Vi n C

đi n nông nghi p và công ngh sau thu ho ch) kho ng cách gi a các đ ng b vùng là ch a hi u qu

c,H th ng kênh n i đ ng

Hi n tr ng h th ng kênh n i đ ng đ c đánh giá qua các thông s : M t đ kênh, kho ng cách kênh, t l kênh t i tiêu tách bi t và t l kênh t i k t h p giao thông nông thôn T k t qu đi u tra các xã, t ng h p các thông s hi n tr ng

h th ng kênh n i đ ng t nh Hà T nh đ c th hi n B ng 2.4 Chi ti t xác đ nh các thông s đánh giá m t đ kênh, kho ng cách kênh, t l kênh t i tiêu tách bi t

và t l kênh t i k t h p giao thông nông thôn đ c th hi n l n l t t B ng 2.5

đ n B ng 2.9

B ng 2.4 Các thông s quy ho ch h th ng kênh m ng c a t nh Hà T nh

Kênh

c p 3, chân

r t

Trung bình

B ng 2.5 M t đ kênh c a các xã đi u tra c a các xã đi u tra t nh Hà T nh

M t đ kênh (m/ha) Kênh

c p 1 c p 2 Kênh Kênh c p 3, chân r t quân M t đ bình c a xã