skkn tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề nhằm giáo dục một số kĩ năng sống cho học sinh

Mặt khác, thực tiễn xã hội hiện nay, để hội nhập, làm việc, tồn tại yêu cầu con người đặc biệt là giới trẻ ngoài kiến thức còn phải có những kĩ năng cơ bản kĩ năng sống, trong khí đó việ

TỔ CHỨC SINH HOẠT LỚP THEO CHUYÊN ĐỀ NHẰM GIÁO DỤC KĨ

NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) là người làm công việc chỉ đạo, quản lý giáo dục toàn diện học sinh (HS) một lớp GVCN là cầu nối giữa tập thể HS với các tổ chức giáo dục trong và ngoài nhà trường Cùng với nhà trường, thông qua công tác chủ nhiệm, góp phần định hình, định hướng tính cách của học sinh GVCN là nhà quản lý, nhà tâm

lý, là nơi để các em học sinh chia sẻ những buồn vui, là chỗ dựa tinh thần vững vàng cho các em trong cuộc sống

Trong công tác chủ nhiệm, giờ sinh hoạt lớp đóng vai trò quan trọng Đó là một hoạt động giáo dục hữu ích góp phần xây dựng tập thể học sinh đoàn kết và giúp các em phát triển những kĩ năng sống cơ bản Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, người giáo viên chủ nhiệm phải biết phát huy vai trò, năng lực của học sinh

Qua thực tế làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, tôi nhận thấy vì nhiều lí do khác nhau tiết sinh hoạt chủ nhiệm chưa thực sự hiệu quả (chủ yếu GV thuyết trình một chiều, từ xử lí học sinh vi phạm đến nhận xét hoạt động của lớp ), tiết sinh hoạt lớp thường nặng nề, nhiều học sinh cảm thấy “sợ” tiết sinh hoạt

Mặt khác, thực tiễn xã hội hiện nay, để hội nhập, làm việc, tồn tại yêu cầu con người (đặc biệt là giới trẻ) ngoài kiến thức còn phải có những kĩ năng cơ bản (kĩ năng sống), trong khí đó việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong các trường PT chưa thực sự được quan tâm đúng mức, là một trong những nguyên nhân khiến học sinh không biết, không hiểu và thiếu rất nhiều kĩ năng Vì vậy, qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm và đúc kết từ đồng nghiệm, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài

“ Tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề nhằm giáo dục một số kĩ năng sống cho học sinh” để nghiên cứu

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Các nội dung cơ bản của công tác chủ nhiệm:

- Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp:

+ Tìm hiểu đặc điểm tình hình lớp học

+ Xây dựng phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu và các danh hiệu phấn đấu + Đưa ra các biện pháp chính để đạt mục tiêu

+ Những chuyên đề đi sâu để rút kinh nghiệm hoặc rèn luyện kĩ năng, hình thành thái

độ, ý thức đúng cho học sinh

+ Điều chỉnh kế hoạch (nếu phát sinh vấn đề)

- Các hình thức tổ chức sinh hoạt chủ nhiệm

+ Đánh giá thi đua tuần trước, thảo luận xây dựng kế hoạch tuần sau

+ Sinh hoạt theo chủ đề

+ Giao lưu, đối thoại với người có kinh nghiệm (các cựu học sinh, GV có kinh nghiệm) + Tổ chức hội thi (trong phạm vi hẹp ): văn nghệ, tìm hiểu về biển đảo

+ Tham quan, thực địa (phạm vi ngoài lớp học)

- Mục tiêu cần đạt được trong công tác chủ nhiệm:

+ Giáo dục ý thức, thái độ, cách ứng xử cho học sinh

+ Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

+ Phát hiện và bồi dưỡng những phẩm chất tốt, năng khiếu của học sinh

+ Chia sẽ những áp lực, tư vấn cho học sinh các vấn đề trong học tập, hướng nghiệp, tình bạn, tình yêu

2 Tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề

Tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề là hình thức lựa chọn những “Chuyên đề” phù hợp cho học sinh thảo luận trong giờ chủ nhiệm nhằm mục đích giáo dục ý thức, thái độ

và kĩ năng sống cho học sinh

Nội dung các chuyên đề phải thật gần gũi, thiết thực, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, phù hợp với hoạt động thực tiễn của nhà trường

Các chuyên đề được lựa chọn cần đảm bảo:

- Gắn với thực tiễn hoạt động của trường

- Gần gũi, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí học sinh

- Chuyên đề phải đảm bảo tính vừa sức, phát huy được năng lực của học sinh

- Cần xây dựng kế hoạch thực hiện và phân công rõ ràng để học sinh và GV có thời gian chuẩn bị

3 Kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

*Khái niệm kĩ năng sống:

Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống và mỗi quan niệm lại được diễn đạt theo những cách khác nhau nhưng nhìn chung các quan niệm đều thể hiện các nội dung:

- Kĩ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ cá chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày, đồng thời coi kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: học để biết, học để tự khẳng định, học để chung sống với người khác, học để làm

- KNS bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người Bản chất của KNS là KN làm chủ bản thân và KN XH cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

* Ý nghĩa của Kĩ năng sống

- KNS góp phần thúc đẩy sự phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống cá nhân (cách vượt qua những áp lực, khó khăn trong học tập, trong cuộc sống, cách làm việc chung, cách đưa ra ý kiến, thuyết phục )

- KNS góp phần thúc đẩy sự phát triển xã hội bền vững

* Một số KNS cơ bản cần giáo dục cho học sinh: Kĩ năng tự nhận thức, kiểm soát cảm

xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng tìm kiếm và

xử lí thông tin, kĩ năng thuyết trình

* Một số phương pháp giáo dục KNS cho học sinh:

- Giáo dục thông qua các chủ đề chuyên biệt về KNS dưới hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp (hoặc tiến hành trong tiết sinh hoạt lớp)

- Giáo dục KNS thông qua tích hợp vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Giáo dục KNS thông qua tích hợp vào các môn học trong chương trình (văn, sử, địa, sinh, toán )

- Giáo dục KNS thông qua các trải nghiệm thực tế (tham quan, thực địa)

- Giáo dục KNS thông qua tham vấn trực tiếp đối với cá nhân và nhóm học sinh

4 Thực trạng tổ chức tiết sinh hoạt chủ nhiệm và giáo dục kĩ năng sống ở các trường THPT hiện nay

4.1 Thực trạng tổ chức sinh hoạt lớp trong các trường THPT hiện nay

Mục đích của sinh hoạt lớp là dạng hoạt động giáo dục tập thể, là một hình thức tổ chức tự quản cho HS và là một trong những biện pháp cơ bản góp phần xây dựng tập thể HS đoàn kết Thông qua giờ sinh hoạt lớp, các em bày tỏ, chia sẻ tâm tư, tình cảm và

tự đánh giá nhận xét nhau thẳng thắn, tích cực HS được mở rộng mối liên hệ và tăng cường sự hiểu biết, giúp đỡ lẫn nhau, khắc phục xu hướng hẹp hòi, cục bộ, bè phái trong đời sống tập thể của lớp học

Tuy nhiên, hiện nay nhiều học sinh không thích, thậm chí sợ tiết sinh hoạt lớp GV thuyết trình là chủ yếu (xử lí học sinh vi phạm, nhận xét, khuyên bảo, răn đe ), học sinh ngồi nghe và làm theo yêu cầu GV, việc học sinh đưa ra ý kiến, tranh luận hoặc đề xuất gì đó rất ít khi xảy ra

Tiết sinh hoạt lớp thường được thực hiện theo 2 hình thức phổ biến:

HT1: Lớp trưởng lên nhận xét các mặt hoạt động và kết quả thi đua của lớp trong tuần

Sau đó GVCN lớp “điều tra” những học sinh vi phạm nội quy làm mất điểm thi đua của lớp, phê bình, khiển trách Sau đó GVCN thông báo vội vàng những nội dung trường triển khai trong tuần tới và hết giờ

HT2: GVCN vào lớp và lần lượt “tra tội” từng học sinh vi phạm nội quy để xã bực tức

Sau đó triển khai công việc tuần sau

4.2 Thực trạng về giáo dục KNS ở các trường THPT hiện nay

Thực tế ở các trường THPT hiện nay, giáo dục KNS chưa được quan tâm đúng mức

vì nhiều lí do khác nhau (chương trình học, điều kiện CSVC, tài liệu, nhân lực chuyên trách, học sinh chưa quan tâm ) Những thông tin trên các phương tiện truyền thông về bạo lực học đường, tình bạn, tình yêu trong giới trẻ hiện nay đáng để chúng ta phải suy nghĩ Những thông tin trên chỉ ra một điều, nhiều bạn trẻ ngày nay không có hoặc thiếu KNS

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Biện pháp tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

1.1 Xây dựng kế hoạch sinh hoạt lớp theo chuyên đề

Những chuyên đề lựa chọn thực hiện trong tiết sinh hoạt lớp trong năm học cần gắn với các kế hoạch của nhà trường, đoàn trường

Kế hoạch hoạt động của trường

20/10 Các hoạt động chào mừng ngày phụ nữ Việt

Nam

BCH Công đoàn Đoàn trường 20/11 Các hoạt động chào mừng ngày nhà giáo Việt

Nam

BCH Công đoàn Đoàn trường

25/12-27/1

Các hoạt động hướng nghiệp (đặc biệt cho đối

8/3 Các hoạt động chào mừng ngày quốc tế phụ nữ Đoàn trường

BCH Công đoàn 10/3-28/3 Các hoạt động “ tháng thanh niên” Đoàn trường

*Xây dựng kế hoạch sinh hoạt lớp theo chuyên đề lớp 12a12 (năm học 2014-2015)

-Chọn lựa một số chuyên đề gắn với các chủ điểm hoạt động của trường (thời gian, nội dung)

- Kế hoạch sinh hoạt lớp theo chuyên đề:

+ Lớp: 12a12

+ Địa điểm : trong lớp học

+ Thành phần tham gia: GVCN và 42 học sinh lớp 12a12

Thời

gian

hiện

Những kĩ năng sống GD cho học sinh

12/11-28/11

1.Thảo luận về tình thầy trò

trong giai đoạn hiện nay

2 Phát biểu cảm nghĩ về một

GV mà em yêu thích nhất

Thuyết trình nhóm (chia theo tổ)

Thuyết trình cá nhân

Kĩ năng thuyết trình, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng tìm kiếm và

xử lí thông tin,

kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng nêu ý kiến

5/1-10/1 3.Xu hướng chọn nghề của giới

trẻ hiện nay

4 Tìm hiểu về nghề nghiệp

Thuyết trình cá nhân

Thuyết trình nhóm

8/3 5.Thảo luận về vai trò, vị trí của

phụ nữ trong giai đoạn hiện nay

Thuyết trình

18/3-26/3

6 Tầm quan trọng của bảo vệ

rừng và trách nhiệm của bản

thân

7 Thanh niên với an toàn giao

thông

8 Thi tìm hiểu về biển đảo

Tổ chức trò chơi

1.2 Các bước tiến hành tổ chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề

Tố chức sinh hoạt lớp theo chuyên đề có thể được tiến hành qua các bước:

Bước 1: Ban cán sự lớp báo cáo tất cả hoạt động lớp (chuyên cần, vi phạm ) trong

tuần GVCN nhận xét, đánh giá và thông báo kế hoạch tuần sau

Bước 2: Chọn chuyên đề phù hợp để tổ chức trong tiết sinh hoạt lớp Chủ đề phải phù

hợp với đối tượng học sinh (lớp 10, 11 hay 12), phù hợp về mặt thời gian (lựa chọn chuyên đề nào vào khỏang thời gian nào, nên chú ý đến những thời điểm diễn ra các ngày lễ lớn trong năm: chào mừng 20/11, 8/3, 26/3 )

Bước 3: Chuẩn bị: chia nhỏ nội dung của chuyên đề và giao cho các nhóm (các tổ)

chuẩn bị (có thể chuẩn bị trước ở nhà) (chuẩn bị nội dung để trình bày, tranh ảnh minh họa, bài thuyết trình powerpoint )

Bước 4: Tiến hành trình bày trước lớp (các nhóm được giao nhiệm vụ phần nào sẽ trình

bày phần đó) Học sinh được lựa chọn cách thể hiện nội dung được phân công (đóng vai, trình bày powerpoint, tổ chức trò chơi )

Bước 5: Học sinh thảo luận các vấn đề đã được các nhóm trình bày (GV có thể đưa ra

các câu hỏi hoặc học sinh tự đặt cau hỏi rồi thảo luận)

- Khi tiến hành thảo luận chuyên đề cần lưu ý:

+ Vấn đề thảo luận phải phù hợp với hứng thú, nhu cầu và trình độ nhận thức chung của HS, có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau

+ Vấn đề đưa ra thảo luận đòi hỏi sử dụng nhiều kiến thức và kinh nghiệm để đánh giá, kết luận hay sáng tạo ý tưởng mới

+ Môi trường thảo luận phải thuận lợi, an toàn, thoải mái

+ Cần tôn trọng ý kiến của các thành viên trong thảo luận

Bước 6: Tổng kết, nhận xét, đánh giá, những bài học kinh nghiệm được rút ra tiết s.hoạt

2 Minh họa tiết sinh hoạt lớp theo chuyên đề nhằm giáo dục một số KNS cho học sinh

2.1 Tìm hiểu về môi trường (rừng) thông qua tổ chức trò chơi

- Địa điểm: phòng học lớp 12a12

- Thành phần tham gia: GVCN và học sinh lớp 12a12

- Thời gian: Tiết sinh hoạt lớp (18/3)

Bước 1: Ban cán sự lớp báo cáo tình hình lớp GVCN phê bình, tuyên dương một số

trường hợp điển hình GVCN thông báo kế hoạch trường tuần sau (10 phút)

Bước 2: Tổ chức cho học sinh tìm hiểu về môi trường thông qua trò chơi (Tên trò chơi:

Người gác rừng) (2 phút)

- Mục đích: Giúp học sinh hiểu được việc bảo vệ Rừng cần có sự tham gia tích cực

của toàn xã hội về cả mặt nhận thức lẫn hành động Từ đó xác định cho mình trách nhiệm trong việc tham gia bảo vệ rừng

- Một số kĩ năng sống hình thành cho học sinh: Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng tư

duy phê phán, kĩ năng hợp tác, kĩ năng quan sát, kĩ năng nêu ý kiến, phát biểu suy nghĩ

Bước 3: Phân công nhiệm vụ (chuẩn bị) (3 phút)

+ Đối với GV: chuẩn bị 100 viên kẹo ( 30 cái có giấy bọc màu đỏ, 30 cái màu xanh, 20 cái màu vàng, 20 cái màu tím ); phù hiệu tên (cán bộ kiểm lâm, thợ săn, người khai thác

gỗ, dân bản xứ)

+ Đối với học sinh: phân công học sinh đóng vai (cán bộ kiểm lâm: 3 học sinh, thợ săn:

2, người khai thác gỗ: 2, dân bản xứ:3)

Bước 4: Tiến hành chơi (10 phút)

+ Sắp xếp lại bàn ghế trong phòng để có không gian chơi

+ Kê một cái bàn ở giữa lớp, trên bàn xếp nhiều đống kẹo theo màu sắc (kẹo có giấy bọc màu đỏ tượng trưng cho cây gỗ, kẹo màu xanh tương trưng cho động vật sống trong rừng, màu vàng tượng trưng cho cây dược liệu, màu tím là các loại lâm sản khác)

+ Kiểm lâm (3 hsinh) có nhiệm vụ giữ các đống kẹo trên bàn, không cho ai lấy Các học sinh đóng các vai khác tìm mọi cách lấy kẹo càng nhiều càng tốt trong khoảng thời gian

5 phút thì dừng lại

Bước 5: Thảo luận toàn lớp (12 phút)

Sau khi tham giam gia trò chơi xong Học sinh trở về vị trí ngồi và cả lớp tiến hành thảo luận những câu hỏi do GV đưa ra:

+ Những người kiểm lâm có thể giữ được toàn bộ số kẹo trên bàn không?

+ Có bao nhiêu đối tượng muốn lấy kẹo trên bàn? Lấy được bao nhiêu kẹo?

+ Để bảo vệ đống kẹo, những người kiểm lâm cần có sự hỗ trợ của những ai?

+ Bảo vệ rừng là trách nhiệm của ai?

+ Bản thân (học sinh) đã và đang làm những gì để bảo vệ rừng?

*Yêu cầu: Học sinh thảo luận cần thể hiện được một số nội dung sau:

- Rừng có vai trò rất lớn đối với môi trường sinh thái và cuộc sống của con người

- Bảo vệ rừng là nhiệm vụ của tất cả mọi người, toàn dân

-Nêu được những giải pháp bảo vệ rừng, liên hệ trách nhiệm bản thân (là một học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường)

Bước 6: Tổng kết, đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm (8 phút)

- Học sinh đã tham gia tích cực vào trò chơi, thảo luận sôi nổi

- Thông qua việc trực tiếp tham gia trò chơi và thảo luận cả lớp để giải đáp những câu hỏi đặt ra sau trò chơi học sinh nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của bảo vệ rừng và trách nhiệm của toàn xã hội trong bảo vệ rừng, thể hiện được quan điểm cá nhân qua việc đưa ra ý kiến từ đó cá thái độ và hành động đúng đắn trong bảo vệ môi trường Bên cạnh đó, giúp học sinh có cơ hội để luyện tập, hình thành cho bản thân nhiều kĩ năng sống cần thiết

2.2 Tổ chức hướng nghiệp trong tiết sinh hoạt lớp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

- Hướng nghiệp: là khái niệm chung của một trong những lĩnh vực văn hóa xã hội, thực

hiện dưới hình thức quan tâm của xã hội và tạo nghề cho thế hệ đang lớn lên, hỗ trợ và phát triển những thiên hướng và thực hiện đồng bộ các biện pháp chuyên môn tác động đến con người trong việc tự xác định nghề nghiệp

- Thực tế hiện nay, học sinh THPT chưa quan tâm nhiều đến việc làm thế nào để lựa chọn nghề nghiệp tương lai phù hợp (biết ít thông tin về nghề nghiệp, chưa hiểu rõ bản thân, chọn nghề theo mong muốn của gia đình ), dẫn đến tình trạng học sinh lựa chọn nghề không phù hợp, bỏ dỡ việc học giữa chừng do chán học, thay đổi ngành học Vì vậy việc hướng nghiệp cho học sinh trong trường THPT thực sự cần thiết trong giai đọan hiện nay

*Cách thức tiến hành:

Địa điểm: lớp 12a12

Thành phần tham gia:GVCN, học sinh lớp 12a12, một số khách mời là cựu học sinh

Thời gian: tiết sinh hoạt lớp (20/3)

Bước 1: Ban cán sự lớp báo cáo tình hình lớp trong thời gian vừa qua (tuần trước)

GVCN phê bình, tuyên dương một số trường hợp điển hình GVCN thông báo kế hoạch trường trong tuần tới

Bước 2: Tổ chức chuyên đề hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 vào giai đoạn học sinh

sắp chuẩn bị đăng kí môn thi tốt nghiệp, lựa chọn trường thi

- Mục đích: giúp học sinh bước đầu nắm được các thông tin về nghề nghiệp, hiểu

được cách lựa chọn nghề nghiệp như thế nào thì phù hợp, chú ý hơn đến việc “hiểu chính bản thân” (năng lực, sở thích nguyện vọng ), từ đó có sự lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với bản thân,

- Những kĩ năng sống được hình thành: Kĩ năng tìm kiếm, xử lí thông tin; kĩ năng

lắng nghe, kĩ năng thuyết trình, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự nhận thức

Bước 3:

Phân công nhiệm vụ cho các nhóm học sinh (4 nhóm tương ứng với 4 tổ) về nhà chuẩn

bị nội dung trước để trình bày:

+Nhóm 1: Tìm hiểu về xu hướng chọn nghề của giới trẻ hiện nay

+Nhóm 2: Tìm hiểu thông tin về nghề nghiệp (chọn một ngành nghề trong nhóm ngành

kĩ thuật, y dược, nông nghiệp)

+Nhóm 3: Tìm hiểu thông tin về nghề nghiệp (chọn một ngành nghề trong nhóm ngành

kinh tế, xã hội nhân văn, sư phạm)

+Nhóm 4: Là một nhà tư vấn hướng nghiệp, bạn sẽ có những lời khuyên gì cho các bạn

trẻ khi lựa chọn nghề trong giai đoạn hiện nay

Nhiệm vụ GV:

- Phân công nhiệm vụ phù hợp cho từng nhóm