Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý rác thải từ hoạt động du lịch trên đảo quan lạn, huyện vân đồn, tỉnh quảng ninh

Hình th c này th ng không ph bi n và ch quy mô nh... có vai trò khá quan tr ng trong qu n lý môi tr ng du l ch... Qu môi tr ng chính là gi i pháp cho hai yêu c u trên.

Qua th i gian h c t p tr ng i h c Thu l i, tác gi mu n g i l i c m

n sâu s c đ n t t c các th y/ cô trong Tr ng đã truy n đ t cho tôi nh ng ki n

th c b ích v khoa h c công ngh , k thu t và xã h i

Tác gi xin chân thành c m n các th y cô trong khoa Kinh t và Qu n lý đã truy n đ t cho tôi nh ng ki n th c chuyên sâu v chuyên ngành và giúp đ tác gi

t n tình trong su t th i gian theo h c c ng nh th i gian làm lu n v n

c bi t, tác gi xin g i l i c m n chân thành đ n PGS.TS ng Tùng Hoa -

gi ng viên khoa Kinh t và Qu n lý và TS Nguy n Th Lan H ng - Phòng h p tác

Qu c t , Tr ng i h c Thu l i đã t n tình giúp đ và h ng d n tác gi trong su t quá trình th c hi n lu n v n này

Cu i cùng, tôi xin đ c g i l i c m n trân tr ng t i UBND huy n Vân n

và ng i dân đ o Quan L n đã cung c p nh ng t li u và h tr tác gi hoàn thành

Tôi xin cam đoan lu n v n là k t qu nghiên c u c a riêng tôi, không sao chép c a ai N i dung lu n v n có tham kh o và s d ng các tài li u, thông tin đ c đ ng t i trên các tác ph m, t p chí theo danh m c tài li u c a lu n v n

Tác gi lu n v n

V H ng Tâm

Hình 1.1 Mô hình th tr ng cho d ch v rác th i du l ch 10

Hình 1.2 S đ các b c th c hi n trong chi phí – l i ích 11

Hình 1.3 Mô hình thu gom và x lý rác th i du l ch Vi t Nam 27

Hình 2.1 B n đ t nh Qu ng Ninh 32

Hình 2.2 B n đ đ o Quan L n 33

Hình 2.3 B n đ quy ho ch s d ng đ t khu v c đ o Quan l n 35

Hình 2.4 C c u t ch c qu n lý rác th i du l ch Quan L n 57

Hinh 2.5 H ch a tro rác th i có nguy c gây ô nhi m t i vùng bãi tri u 66

Hinh 3.1 Mô hình tr m quan tr c môi tr ng không khí t đ ng 95

B ng 1.1 Thành ph n đi n hình c a ch t th i r n t kinh doanh khách s n và các

d ch v khu du l ch Bãi Cháy, H Long, Qu ng Ninh 2

B ng 1.2 Thành ph n rác th i du l ch m t s thành ph (%) 26

Bi u đ 2.1 Các ho t đ ng kinh t du l ch mà các h dân tham gia 40

B ng 2.1 T l và ch s đánh giá m c đ hài lòng v h t ng và ch t l ng d ch v du l ch 41

Bi u đ 2.2 Ngu n thông tin v Quan L n 44

B ng 2.2 T l đóng góp giá tr t ng thêm (VA) t ho t đ ng du l ch vào GDP c a đ a ph ng 48

Bi u đ 2.3 L ng n c rác th i và n c th i t ho t đ ng du l ch 51

Bi u đ 2.4 Thành ph n rác th i du l ch phát th i 52

B ng 2.3: K t qu quan tr c ch t l ng n c bi n Quan L n 54

B ng 2.4: K t qu quan tr c ch t l ng n c đi m du l ch trên đ o Quan L n 55

B ng 2.5: K t qu quan tr c môi tr ng không khí khu v c đ o Quan L n 56

Bi u đ 2.5 Cách x lý rác th i du l ch c a h dân 61

TNCS HCM Thanh niên c ng s n H Chí Minh

URENCO Công ty môi tr ng đô th

3R Gi m thi u, tái ch , tái s d ng

CH NG 1 1

C S LÝ LU N V QU N LÝ RÁC TH I T HO T NG DU L CH 1

1.1 C s lý lu n v qu n lý rác th i du l ch 1

1.1.1 Khái ni m du l ch 1

1.1.2 c đi m, thành ph n tính ch t c a rác th i du l ch 1

1.1.3 N i dung qu n lý rác th i du l ch 2

1.1.4 Nguyên t c qu n lý rác th i du l ch 3

1.1.5 L i ích qu n lý rác th i du l ch 4

1.2 M t s v n đ kinh t trong qu n lý rác th i du l ch 5

1.2.1.Tác đ ng đ n s phát tri n kinh t du l ch 5

1.2.2 Tài chính cho qu n lý rác th i du l ch 6

1.2.3 Phí rác th i du l ch 9

1.2.4 Phân tích chi phí – l i ích cho qu n lý rác th i du l ch 10

1.3 Nh ng nhân t nh h ng đ n công tác qu n lý rác th i du l ch 13

1.3.1 Ngu n phát sinh rác th i du l ch 13

1.3.2 Vai trò các bên liên quan tham gia qu n lý rác th i du l ch 14

1.3.3 Chính sách qu n lý rác th i du l ch 16

1.4 Nh ng bài h c kinh nghi m v qu n lý hi u qu rác th i du l ch 19

1.4.1 Các công c xây d ng và phát tri n c ng đ ng qu n lý rác th i du l ch 19

1.4.2 L i ích kinh t t thay đ i chôn l p rác th i thông qua tái ch và s d ng phân h u c 21

1.4.3 Tình hình qu n lý rác th i du l ch trên th gi i 22

1.4.4 Bài h c qu n lý rác th i khách s n Bali, Indonesia 23

1.4.5 Tình hình qu n lý rác th i du l ch Vi t Nam 26

1.4.6 Bài h c qu n lý rác th i du l ch Bãi Cháy, thành ph H Long 27

1.5 Nh ng công trình nghiên c u có liên quan đ n đ tài 30

K T LU N CH NG 1 31

DU L CH TRÊN O QUAN L N – VÂN N – QU NG NINH 32

2.1 Gi i thi u chung v đ o Quan L n, huy n Vân n, t nh Qu ng Ninh 32

2.1.1 Khái quát v đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i c a đ o Quan L n 32

2.1.2 Quá trình xây d ng và phát tri n du l ch c a đ o Quan L n 38

2.2 Hi n tr ng ho t đ ng và nh ng l i ích t phát tri n kinh t du l ch trên đ o Quan L n 45

2.2.1 Hi n tr ng ho t đ ng du l ch 45

2.2.2 Nh ng l i ích t phát tri n kinh t du l ch 47

2.3 Hi n tr ng rác th i t ho t đ ng du l ch trên đ o Quan L n 52

2.3.1 Ngu n phát th i ch y u 52

2.3.2 nh h ng đ n ch t l ng môi tr ng 54

2.4 Tình hình qu n lý rác th i du l ch trên đ o Quan L n 57

2.4.1 Mô hình t ch c qu n lý rác th i du l ch trên đ o 57

2.4.2 Chính sách qu n lý rác th i du l ch trên đ o đã ban hành 58

2.4.3 Công tác t ch c qu n lý rác th i du l ch trên đ o 59

2.5 ánh giá chung v công tác qu n lý rác th i du l ch trên đ o Quan L n 60

2.5.1 Nh ng k t qu đ t đ c trong công tác qu n lý rác th i du l ch 60

2.5.2 Nh ng t n t i trong công tác qu n lý rác th i du l ch và nguyên nhân 65

K T LU N CH NG 2 73

CH NG 3 75

XU T M T S GI I PHÁP T NG C NG CÔNG TÁC QU N LÝ RÁC TH I CHO NGÀNH DU L CH TRÊN O QUAN L N - VÂN N - QU NG NINH 75

3.1 C s đ xu t gi i pháp 75

3.2 nh h ng ngành du l ch c a huy n Vân n 76

3.2.1 Tr ng tâm phát tri n du l ch sinh thái bi n – đ o ch t l ng cao 76

3.2.3 Phát tri n d ch v ngh cá đ m b o không phá v không gian du l ch 79

3.2.4 ng d ng khoa h c, công ngh s ch vào ch bi n h i s n, v n t i, d ch v ph c v du l ch 80

3.3 ánh giá nh ng thu n l i và khó kh n, c h i và thách th c trong qu n lý và x lý rác th i du l ch trên đ o Quan L n 82

3.3.1 Nh ng m t thu n l i và c h i 82

3.3.2 Nh ng khó kh n và thách th c 84

3.4 xu t m t s gi i pháp t ng c ng công tác qu n lý rác th i t ho t đ ng du l ch trên đ o Quan L n 87

3.4.1 Gi i pháp v iuo qu n lý, chính sách 87

3.4.2 Gi i pháp v tuyên truy n, giáo d c 91

3.4.3 Gi i pháp v khoa h c, công ngh 92

3.4.4 Gi i pháp v ki m tra, giám sát 95

K T LU N CH NG 3 97

K T LU N VÀ KI N NGH 99 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

PH N M U

1 Tín h c p thi t c a đ tài

Du l ch đã là m t xu h ng ph bi n trên toàn c u, du l ch qu c t liên t c

t ng tr ng, và là ngành có kh n ng ph c h i nhanh nh t sau kh ng ho ng; du l ch

n i đ a chi m t tr ng l n; du l ch kho ng cách xa có có xu h ng t ng nhanh Du

l ch tr thành m t trong nh ng ngành kinh t d ch v phát tri n nhanh nh t và l n

nh t trên bình di n th gi i, góp ph n vào s phát tri n và th nh v ng c a các qu c gia c bi t các n c đang phát tri n, vùng sâu, vùng xa coi phát tri n du l ch là công c xoá đói, gi m nghèo và t ng tr ng kinh t

Vi t Nam có đ các y u t đ phát tri n ngành du l ch tr thành ngành kinh t

2015 ngành du l ch Vi t Nam s thu hút 7-8 tri u l t khách qu c t , 32-35 tri u khách n i đ a, con s t ng ng n m 2020 là 11-12 tri u khách qu c t ; 45-48 tri u khách n i đ a Doanh thu t du l ch d ki n s đ t 18-19 t USD n m 2020

c đi m phân b l ng du khách không đ ng đ u theo lãnh th đã gây áp

l c l n đ i v i tài nguyên thiên nhiên và môi tr ng các khu t p trung du khách Nhu c u du l ch hi n nay có nhi u thay đ i, h ng t i nh ng giá tr m i đ c thi t

l p trên c s giá tr v n hoá truy n th ng (tính đ c đáo, nguyên b n), giá tr t nhiên (tính nguyên s , hoang dã), giá tr sáng t o và công ngh cao (tính hi n đ i,

ti n nghi) Du l ch b n v ng, du l ch xanh, du l ch có trách nhi m, du l ch c ng

đ ng g n v i xoá đói gi m nghèo, du l ch h ng v c i ngu n, h ng v thiên

nhiên là nh ng xu h ng n i tr i Ch t l ng môi tr ng tr thành y u t quan

tr ng c u thành giá tr th h ng du l ch

Tình hình qu n lý rác th i t ho t đ ng du l ch t i khu v c nghiên c u

o Quan L n g m 2 xã Minh Châu và Quan L n thu c huy n Vân n,

t nh Qu ng Ninh ây là hai xã có t c đ phát tri n kinh t du l ch nhanh nh t c a huy n đ o Vân n i cùng v i s phát tri n đó là áp l c sinh ra cho công tác b o

v môi tr ng, đ c bi t là vi c x lý l ng rác th i du l ch ngày m t l n do m c đ phát th i gia t ng r t nhanh và vùng nh n ch t th i ch y u là các khu v c nh y c m

v sinh thái Hi n nay huy n Vân n còn ch m tri n khai l p quy ho ch b o v môi tr ng cho khu v c này, trong khi vi c thu gom rác th i du l ch ch a đ c quan tâm đúng m c, nhà máy x lý rác th i xây d ng trên đ o đang b d ng l i và

bu c ph i chuy n đi n i khác

S gia t ng rác th i du l ch s gây suy gi m đa d ng sinh h c do các tuy n du

l ch hi n nay đ u ho t đ ng các khu nh y c m, các nhà hàng ph c v n u ng, l u

ni m ây c ng là nh ng tác nhân chính s khi n Quan L n d n m t đi v đ p môi

tr ng trong xanh, h u tình, gây nh h ng x u t i ch t l ng môi tr ng s ng c a các loài th y s n quý hi m, có giá trí kinh t cao nh : sá sùng, bào ng , tu hài, trai

ng c, h i sâm Vì v y, vi c nâng cao hi u qu x lý, đ ra ph ng pháp qu n lý khoa h c x lý rác th i du l ch là m t v n đ b c thi t đ i v i s phát tri n c a đ o Quan L n nói riêng và huy n Vân n nói chung

góp ph n gi i quy t v n đ nêu trên, tác gi ch n: “ ánh giá hi n tr ng

và đ xu t gi i pháp qu n lý rác th i t ho t đ ng du l ch trên đ o Quan L n, huy n Vân n, t nh Qu ng Ninh” làm đ tài lu n v n th c s

2 M c đích nghiên c u c a đ tài

M c đích nghiên c u là đ xu t các gi i pháp h p lý đ qu n lý hi u qu rác

th i t ho t đ ng du l ch góp ph n b o v môi tr ng trên đ o Quan L n - Vân n

- Qu ng Ninh

3 Ph ng pháp nghiên c u

th c hi n n i dung nghiên c u đã đ ra, lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau:

- Ph ng pháp thu th p thông tin:

Tác gi ti n hành tìm ki m, rà soát v n b n, tài li u, báo cáo và các nghiên

c u t li u hi n có đ c thu th p t i Vi t Nam thông qua nhi u ngu n khác nhau (Chính ph , các b ban ngành, UBND t nh Qu ng Ninh, UBND huy n Vân n, UBND xã Quan L n, Ban qu n l ý v nh H Long, các báo cáo/t p chí nghiên c u khoa h c, Internet, các doanh nghi p du l ch ) nh m thu đ c hi u bi t chung v các v n đ quan tâm và nhi m v nghiên c u

- Ph ng pháp chuyên gia:

Tác gi ti n hành ph ng v n và trao đ i v i các chuyên gia v l nh v c qu n

lý rác th i ho t đ ng trong các c p ngành chính quy n và các chuyên gia qu n lý

ho t đ ng lâu n m trong ngành du l ch trên đ a bàn đ o Quan l n nh m thu đ c

nh ng kinh nghi m, tham kh o nh ng nh n xét và ý ki n c a h v v n đ qu n lý rác th i du l ch nói chung và các n i dung nh thu gom, quan tr c, các công ngh x

lý rác th i trong t ng tình hu ng c th t i các d án đã và đang th c hi n

- Ph ng pháp đi u tra xã h i h c:

+ L a ch n đ a bàn đi u tra: Trên đ a bàn đ o Quan L n, huy n Vân n,

t nh Qu ng Ninh đ ti n hành nghiên c u tác đ ng c a du l ch và rác th i du l ch

đ n cu c s ng c a ng i dân, các c quan ch c n ng đ đ xu t gi i pháp qu n lý

+ Xác đ nh đ i t ng đi u tra: Các h dân có ho t đ ng cung c p d ch v du

l ch (khách s n, nhà hàng, tàu ch khách,…); Tác gi ti n hành đi u tra ng u nhiên

30 h ho t đ ng kinh doanh du l ch t i xã Quan L n và xã Minh Châu

- Ph ng pháp phân tích t ng h p và x lý s li u:

S li u sau khi thu th p đ c t ng h p và x lý thông qua ph n m m tính toán Microsoft Excel đ c th hi n k t qu qua các b ng, hình

5 Ý ngh a khoa h c và th c ti n

- Ý ngh a khoa h c: H th ng hóa v m t lý lu n, đ xu t các gi i pháp có c

s khoa h c c a đ tài mang ý ngh a quan tr ng trong vi c b sung, c p nh p nh ng

ki n th c v ngu n phát sinh, cách nh n bi t và gi i pháp qu n lý rác th i t du l ch trong tình hình phát tri n m nh m c a n n kinh t xã h i

- Ý ngh a th c ti n: Nh ng k t qu phân tích đánh giá và đ xu t gi i pháp nghiên c u c a đ tài s đóng góp thi t th c trong công tác qu n lý rác th i du l ch

đ a bàn nghiên c u, góp ph n phát tri n b n v ng kinh t - xã h i c a t nh Qu ng Ninh

Ch ng 1: C s lý lu n v qu n lý rác th i t ho t đ ng du l ch

Ch ng 2: ánh giá hi n tr ng qu n lý rác th i t ho t đ ng du l ch trên đ o Quan L n - Vân n - Qu ng Ninh

Ch ng 3: xu t m t s gi i pháp t ng c ng công tác qu n lý rác th i cho

ngành du l ch trên đ o Quan L n - Vân n - Qu ng Ninh

hi u, gi i trí, ngh d ng trong m t kho ng th i gian nh t đ nh

1.1.2 c đi m, thành ph n tính ch t c a rác th i du l ch

Ho t đ ng kinh doanh l u trú du l ch, c ng nh b t k ho t đ ng kinh t du

l ch khác đ u có ch t th i Qua t ng h p nghiên c u cho th y ch t th i c a kinh doanh khách s n và du l ch r t đa d ng và r t nhi u, g m ch t th i: r n, l ng, khí,

nh ng ph n l n là ch t th i r n

Ch t th i r n t kinh doanh khách s n g m: gi y v n phòng, sách báo, v t t nguyên li u, các thi t b , máy móc, th c ph m, th c n th a, bao bì, lon đ h p, chai l , thùng, lá cây… Ngu n ch t th i r n chính trong các khách s n phát xu t t các b ph n: b p (rác t quá trình ch bi n món n, th c n th a, bao bì, lon, h p, chai, l …), v n phòng (gi y t , bút bi h t m c…), t khách (sách báo, lon, h p…), cành, lá cây sân v n… Nhìn chung, ch t th i r n t du l ch có các thành ph n

đ c tr ng c b n g n gi ng v i ch t th i sinh ho t c a khu dân c

Các nghiên c u c a nhi u tác gi khác nhau Vi t Nam và k t qu nghiên

c u H Long c a D án th nghi m H Long (thu c WASTE-ECON) cho th y

hi n nay l ng ch t th i r n sinh ho t t khách du l ch bình quân kho ng 0,67-0,8 kg/ng i/ngày; ch t th i l ng kho ng 100-150 lít/ngày/ng i ây là ngu n gây ô nhi m môi tr ng quan tr ng t ho t đ ng du l ch, đ c bi t là nh ng n i ch a đ

n ng l c qu n lý và x lý ch t th i

B ng 1.1 Thành ph n đi n hình c a ch t th i r n t kinh doanh khách

s n và các d ch v khu du l ch Bãi Cháy, H Long, Qu ng Ninh

du l ch ph thu c vào qui mô phòng ngh , s l ng và ch t l ng d ch v c a c s

l u trú Th c t , trong t ng l ng ch t th i r n s n sinh t kinh doanh khách s n, kho ng 50% - 70% là ch t th i h u c , thu n ti n cho vi c x lý ( ho c tái s d ng)

Vi c v t rác th i b a bãi, thu gom và t p k t ch t th i r n không phù h p t i các c s l u trú du l ch có th gây ra nh ng v n đ nghiêm tr ng v c nh quan, v sinh môi tr ng, s c kho c ng đ ng và xung đ t xã h i

N i dung t ch c tri n khai qu n lý rác th i du l ch là các ho t đ ng liên quan

đ n vi c phòng ng a, gi m thi u, phân đ nh, phân lo i, tái s d ng tr c ti p, l u gi

t m th i, v n chuy n và x lý rác th i du l ch B n ch t c a vi c qu n lý rác th i du l ch

là h n ch hành vi vô ý ho c có ý th c c a con ng i trong quá trình kinh doanh ho c

s d ng d ch v du l ch gây tác đ ng x u đ n môi tr ng; đ t o ra đ c môi tr ng

n đ nh, luôn tr ng thái cân b ng

Quy đ nh các ho t đ ng qu n lý rác th i du l ch bao g m các ho t đ ng quy

ho ch qu n lý, đ u t xây d ng c s qu n lý rác th i du l ch, các ho t đ ng phân

lo i, thu gom, l u gi , v n chuy n, tái s d ng, tái ch và x lý rác th i du l ch

nh m ng n ng a, gi m thi u nh ng tác đ ng có h i đ i v i môi tr ng và s c kho con ng i

Qu n lý rác th i du l ch c ng góp ph n ph c h i các ngu n tài nguyên tái ch

l n trong ch t th i Qu n lý rác th i du l ch có th bao g m ch t r n, ch t l ng, ch t khí,

m i lo i đ c qu n lý b ng nh ng ph ng pháp và l nh v c chuyên môn khác nhau

1.1.4 Nguyên t c qu n lý rác th i du l ch

Có m t s quan đi m v qu n lý rác th i du l ch khác nhau gi a các qu c gia

ho c khu v c M t cách chung nh t, tác gi t ng h p nh ng nguyên t c s d ng

r ng rãi đó là:

- Nguyên t c phân c p x lý ch t th i: Các h th ng phân c p ch t th i dùng

đ ch gi m ch t th i, tái s d ng và tái ch , chi n l c qu n lý ch t th i theo mong

t o ra ch t th i B c ti p theo là đ gi m phát sinh ch t th i t c là b ng cách tái s

d ng Ti p theo là tái ch s bao g m Sau b c này là ph c h i nguyên li u và

ch t th i thành n ng l ng N ng l ng có th đ c ph c h i t quá trình đ t bãi

rác Hành đ ng cu i cùng là x lý, trong các bãi chôn l p ho c đ t mà không c n

ph c h i n ng l ng Các h th ng phân c p ch t th i đ i di n cho s ti n tri n c a

m t s n ph m ho c các tài li u thông qua các giai đo n tu n t c a kim t tháp c a

qu n lý ch t th i T trên đ nh xu ng d i chân kim t tháp theo th t là nh ng

- Nguyên t c s d ng hi u qu tài nguyên: t ng tr ng, phát tri n kinh t

toàn c u hi n t i không th đ c duy trì v i các mô hình s n xu t và tiêu th hi n nay Trên toàn c u, chúng tôi đ c chi t xu t thêm ngu n l c đ s n xu t hàng hóa

Hi u qu là gi m tác đ ng môi tr ng t s n xu t và tiêu th c a các m t hàng, t khai thác nguyên li u cu i cùng đ s d ng và x lý

- Nguyên t c gây ô nhi m ph i tr ti n: nh ng ng i gây ô nhi m ph i tr

th c hành V i ho t đ ng qu n lý ch t th i h p lý và nh t quán s cho nh ng l i ích

nh t đ nh Nh ng l i ích này bao g m:

- Kinh t : Nâng cao hi u qu kinh t thông qua s d ng tài nguyên, x lý,

tiêu h y và t o ra th tr ng cho tái ch có th d n đ n các hành hi u qu trong s n

xu t và tiêu th s n ph m ph c v du l ch Các v t li u s n ph m có giá tr đ c thu

h i đ tái s d ng t o m i kh n ng vi c làm và c h i kinh doanh

- Xã h i: B ng cách gi m tác đ ng x u đ n s c kh e c a ho t đ ng qu n lý

ch t th i, d n đ n các khu du l ch h p d n h n L i th xã h i t t h n có th d n đ n các ngu n vi c làm m i và có kh n ng nâng c ng đ ng thoát kh i đói nghèo c

bi t là m t s n c đang phát tri n

- Môi tr ng: Gi m ho c lo i b tác đ ng x u đ n môi tr ng thông qua

vi c gi m, vi c tái s d ng và tái ch , gi m thi u và khai thác tài nguyên Có th cung c p đ c c i thi n không khí, ch t l ng n c, giúp đ trong vi c gi m l ng khí th i nhà kính

- S quá t i và y u kém c a h th ng k thu t h t ng đô th và du l ch (h

th ng giao thông, c p thoát n c, x lý ch t th i…); tình tr ng ô nhi m không khí (ch y u là b i), ti ng n, ch t th i x b a bãi ch a đ c qu n lý t t

- Ô nhi m vùng n c bi n ven b do n c th i sinh ho t, n c th i công nghi p ph n l n các tr ng đi m du l ch nh H i Phòng - Qu ng Ninh, V ng Tàu –

C n Gi … ch a đ c h n ch và ki m soát t t

- S suy gi m đa d ng sinh h c, đ c bi t là các h sinh thái ven bi n do phát tri n nuôi tr ng thu s n thi u quy ho ch và ki m soát

- Tình tr ng ô nhi m d u vùng n c bi n ven b do ho t đ ng c a các

ph ng ti n v n t i thu , s c tràn d u có n i còn cao h n m c cho phép đ i v i

ho t đ ng du l ch

- C nh quan môi tr ng thiên nhiên b bi n đ i do phá r ng, phá núi l y v t

li u xây d ng, tài nguyên và không gian đ xây d ng công trình đô th , h t ng và phát tri n khu du l ch

Trong khi l ng du khách t ng nhanh thì t c đ phát tri n c s h t ng du

l ch, đ c bi t là h t ng k thu t cho b o v môi tr ng nh h th ng c p thoát n c,

x lý ch t th i r n và l ng… l i r t kém Bên c nh đó, các lu t, chính sách qu n lý môi tr ng du l ch còn nhi u b t c p, các ch tài và th c thi ch tài ch a hi u qu ,

nh n th c chung c a c ng đ ng, c a du khách v tài nguyên và môi tr ng r t h n

ch , công tác giáo d c, tuyên truy n nh m nâng cao nh n th c v môi tr ng và b o

v môi tr ng ch a đi vào chi u sâu, m i n ng tính hình th c nên ch a h n ch đ c các tác đ ng tiêu c c c a phát tri n du l ch đ n tài nguyên và môi tr ng

Nh v y chúng ta th y r ng các tác đ ng môi tr ng do ch t th i du l ch làm suy gi m th m chí hu ho i các giá tr tài nguyên thiên nhiên và môi tr ng Tình

tr ng đó l i có tác đ ng ng c l i đ n s phát tri n không ch đ i v i du l ch mà còn đ i v i các ngành khác ây là thách th c l n đ i v i phát tri n kinh t và phát tri n b n v ng

1.2.2 Tài chính cho qu n lý rác th i du l ch

Trong qu n lý rác th i, v n đ tài chính là m t trong nh ng v n đ c b n nâng cao hi u qu qu n lý ho c gi m sút n ng l c qu n lý Vì đ ng c tài chính làm cho các đ i t ng liên quan đ n ch t th i s t đi u ch nh hành vi c a mình, đ c

bi t là trong b i c nh v n hành c a c ch kinh t th tr ng Xem xét t c s lý

lu n và th c ti n ho t đ ng c a qu n lý ch t th i cho th y nh ng v n đ tài chính

liên quan đ n qu n lý ch t th i mà theo PGS TS Nguy n Th chinh (2003) bao g m

nh ng n i dung c b n sau đây:

- Tr c p cho qu n lý ch t th i: là ngu n tài chính đ c c p b i chính quy n

đ a ph ng, hay m t t ch c nào đó cho đ i t ng th c hi n qu n lý ch t th i t thu gom đ n v n chuy n và x lý ch t th i Hình th c tr c p có th là toàn ph n hay

m t ph n Tr c đây các n c có n n kinh t k ho ch hóa t p trung, hình th c

tr c p th ng là toàn ph n Trong b i c nh c a n n kinh t chuy n đ i hay kinh t

th tr ng hình th c này t ra không hi u qu b i l không có tác d ng thay đ i hành vi c a ng i t o ra ch t th i, m t khác đ i v i đ i t ng th c hi n qu n lý không có tác d ng kích thích phát huy tính ch đ ng sáng t o và h ng t i đ t hi u

qu t t h n trong vi c th c hi n qu n lý ch t th i i v i hình th c tr c p m t

ph n đ c th c hi n trên c s l y thu bù chi V nguyên t c các đ i t ng th c

hi n qu n lý ch t th i bù đ p đ nh ng chi phí ho t đ ng c a mình bao g m c chi phí c đ nh và chi phí bi n đ i Ngu n tài chính bù đ p đó th ng đ c thu thông qua phí hay thu đ i v i đ i t ng t o ra ch t th i

Thông th ng đ i v i các n c đang phát tri n, m c s ng ng i dân còn

th p, trình đ nh n th c ch a cao ngu n thu này không đ so v i chi phí b ra đ

th c hi n qu n lý ch t th i, ph n thi u h t này chính là tr c p c a chính quy n đ a

ph ng Ví d , ph n l n các thành ph c a Vi t Nam hi n nay cân đ i tài chính

gi a ngu n thu và chi b ra cho qu n lý ch t th i r n đô th (Municipal Solid Waste), chính quy n thành ph th ng ph i tr c p thêm 70% Ngu n thu phí t MSW ch đáp ng đ c 30% so v i chi phí b ra Trong nhi u tr ng h p, tr c p

m t ph n c ng có th di n ra d i hình th c vi n tr không hoàn l i nh m t ng

n ng l c cho qu n lý ch t th i Hình th c này th ng không ph bi n và ch quy

mô nh Ví d , t ch c M - Á d i hình th c này đã trang b cho m t s thôn làng ngh đ g và phun s n Vân Hà, ông Anh, Hà N i các xe đ y đ ng rác

V i s trang b này đã t ng n ng l c cho thu gom và v n chuy n rác v khu v c t p

k t trong làng

Cho vay v i lãi su t u đãi: là hình th c giúp đ tài chính trong hoàn c nh

qu n lý ch t th i thi u ngu n v n đ đ u t trang thi t b và công ngh cho qu n lý

ch t th i Hình th c này th ng di n ra v i các n c đang phát tri n trong quá trình

đô th hóa nhanh, áp l c ch t th i quá l n không đ ngu n l c đ t ch c thu gom,

v n chuy n và x lý ch t th i Hình th c cho vay có th là dài h n hay ng n h n, thông th ng là cho vay dài h n v i lãi su t u đãi ho c b ng không nh ng ph i

b o đ m hoàn v n Nh ng t ch c cho vay này th ng là các t ch c tài chính l n

nh Ngân hàng th gi i (WB), Ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB) T ch c h p tác qu c t c a các n c phát tri n nh JIC - Nh t B n, SIDA - Th y i n, CIDA - Canada, DANIDA - an M nh, EU - C ng đ ng Châu Âu Thông th ng các ngu n này đ c t ng lên trong tr ng h p qu n lý ch t th i đ m b o hi u qu

Ng c l i n u qu n lý không hi u qu s b c t gi m ho c h y b

- Cho thuê tài chính đ i v i qu n lý ch t th i: là hình th c m t t ch c tài

chính cho thuê tài chính thông qua cung c p trang thi t b ph c v cho qu n lý ch t

th i trên c s th a thu n c a hai bên, bên vay và bên cho vay Hình th c này hi n nay m c dù ch a th t ph bi n trong qu n lý ch t th i nh ng xét v nguyên t c tài chính hoàn toàn có th th c hi n đ c và đ m b o tính hi u qu c ng nh tính ràng

bu c c a các đ i tác liên quan

- u t tài chính cho qu n lý ch t th i: là vi c t p trung ngu n v n cho qu n

lý ch t th i đ t hi u qu kinh t cao nh t trên c s tính toán và phân tích tài chính

c a d án đ u t qu n lý ch t th i Nh ng đ i t ng tham gia đ u t tài chính cho

qu n lý ch t th i th ng là các t ch c hay cá nhân có ngu n l c v tài chính và h tính toán đ c l i ích thu v c a vi c đ u t đó Ví d , Vi t Nam, các ch doanh nghi p thu gom các ch t th i này, vì mang l i l i ích kinh t cho h Hay công ty trách nhi m h u h n Huy Hoàng L ng S n s n sàng đ u t tài chính khá l n cho thu gom, v n chuy n và chôn l p ch t th i thành ph L ng S n và m t s th tr n trong t nh, vì ch doanh nghi p tính đ c l i ích mang l i cho doanh nghi p này trên

c s ch trao quy n cho doanh nghi p c a UBND t nh Trong qu n lý ch t th i, đ u

t tài chính cho qu n lý ch t th i trong m t s tr ng h p mang tính ch t đ u t công

c ng, ch ng h n nh đ u t cho chôn l p hay x lý ch t th i V i nh ng lo i đ u t

đó th ng đ i di n là chính quy n đ a ph ng hay Nhà n c th c hi n thông qua đ u

t tr c ti p hay liên doanh, liên k t Nh v y, chính quy n đ a ph ng hay Nhà n c

c ng ph i tính toán đ c th i gian hoàn v n và hi u qu c a vi c đ u t Hi u qu đây th ng đ c tính t i c hi u qu kinh t , xã h i và môi tr ng

- C ch tài chính cho qu n lý ch t th i: là vi c s d ng các bi n pháp và

công c tài chính, nh m khuy n khích các đ i t ng liên quan đ n qu n lý ch t th i

t nguy n và tích c c tham gia vào qu n lý ch t th i đ t hi u qu cao nh t Liên quan đ n bi n pháp tài chính nh giao quy n t ch cho t ch c hay cá nhân trong

vi c h c toán tài chính c a vi c qu n lý ch t th i, gi m b t các khâu trung gian

Bi n pháp tài chính nh m phát huy và khuy n khích t nhân tham gia vào qu n lý

ch t th i, t o ra th tr ng c nh tranh trong qu n lý ch t th i H n ch đ c quy n và

ti n t i lo i b tr c p Nhà n c cho qu n lý ch t th i S d ng các công c tài chính trong qu n lý ch t th i nh phí, thu đ đi u ch nh các hành vi và đ nh h ng các ho t đ ng trong qu n lý ch t th i Có ch tài th ng ph t phù h p v i th c ti n khách quan c a v n hành trong n n kinh t và nh n th c c a xã h i v qu n lý ch t

th i Phát huy t i đa nguyên t c ng i gây ô nhi m ph i tr ti n và ng i h ng l i

d ch v MSW trong tr ng h p di n tích đ t chôn l p rác đô th b h n ch do ph i

di chuy n rác đi xa

Hình 1.1 Mô hình th tr ng cho d ch v rác th i du l ch

( Ngu n: Nguy n Th Chinh, 2003)

Trong th c t , phí thu gom MSW th ng đ c quy đ nh b i chính quy n thành ph Tuy nhiên, vi c quy đ nh này c ng ph i d a trên c s th c ti n c a d ch

v thu gom, v n chuy n và x lý MSW và kh n ng đáp ng tài chính gi a cung và

c u Th c t c ng cho th y m i qu c gia hay thành ph có nh ng quy đ nh riêng cho m c phí thu gom rác th i Ch ng h n Vi t Nam chính quy n thành ph

th ng quy đ nh m c đ ng nh t cho m t cá nhân hay m t h gia đình đóng góp hàng tháng Ví d , Hà N i m i ng i dân n i thành đóng góp 1.000

đ ng/ng i/tháng; ngo i thành m c đóng góp là 500 đ ng/ng i/tháng, m c phí này th c s ch a khuy n khích cá nhân có ý th c trong qu n lý ch t th i và d ch v rác th i t phía cung c ng ch a t t Trong khi đó Tokyo, Nh t B n phí rác th i

đ c thu thông qua vi c mua túi đ ng rác th i, d ch v thu gom rác th i đ i v i h gia đình ch th c hi n khi rác th i đ ng trong nh ng túi đó, ngh a là ng i ta c n c vào l ng th i t o ra, nh v y đ m b o tính công b ng và hi u qu h n

1.2.4 Phân tích chi phí – l i ích cho qu n lý rác th i du l ch

Phân tích chi phí - l i ích (CBA Cost - Benefit Analysis) là m t k thu t trong vi c ra quy t đ nh nh ng chính sách h p lý trong vi c qu n lý ch t th i đ t

hi u qu t thu gom đ n v n chuy n, tái ch , tái s d ng và x lý ch t th i

Các b c chính đ c th c hi n trong chi phí - l i ích đ c tóm t t thông qua s đ :

- Phân đ nh chi phí và l i ích: Vi c phân đ ch r ch ròi toàn b các chi phí và

l i ích tác đ ng đ n m i thành viên liên quan trong m t n i dung qu n lý ch t th i Trong b c này chúng ta c n ph i l p m t danh m c đ y đ v các kho n chi phí và

l i ích và xác đ nh các gi i pháp l a ch n xem xét cho t ng gi i pháp đã đ c l a

ch n b c m t

Danh m c li t kê đ i v i các kho n chi phí bao g m: V n đ u t ; Ti n l ng

và chi phí b tr khác cho các đ i t ng tham gia vào quy trình qu n lý ch t th i;

Nh ng chi phí môi tr ng nh chi phí đ n bù đ t đai, chi phí x lý ô nhi m do n c

th i bãi rác, chi phí tr ng cây sau khi đóng c a bãi rác

Danh m c li t kê các kho n l i ích bao g m: L i ích thu v t phí rác thu t các h gia đình hay doanh nghi p; L i ích t các kho n tr c p chính quy n hay các

t ch c tài tr cho qu n lý ch t th i; L i ích t bán ph li u trong ch t th i, bán khí

ga sau chôn l p, thu ho ch ph li u không phân h y sau chôn l p

- ánh giá chi phí và l i ích: Trong b c này, m i kho n chi phí và l i ích c a

các gi i pháp đã đ c xác đ nh b c tr c c n ph i đ c đính giá b ng ti n i v i

nh ng s n ph m hay d ch v đ c trao đ i trên th tr ng, có giá tr th tr ng, vi c quy v giá tr ti n t đ n gi n b ng cách nhân s l ng c a s n ph m hay d ch v đó

v i giá th tr ng c a nó Tuy nhiên, do tính "quy lu t s l ng l n giá" đ c tính giá

th tr ng không đúng do th tr ng th ng xuyên không hoàn h o Ch khi th tr ng

đ i v i m t m t hàng có tính c nh tranh thì giá tr tr ng c a m t hàng đó m i đ c xem là m t ch s t t đ i v i giá tr xã h i Chính vì v y, theo kh n ng có th , chúng

ta nên s d ng giá tr tr ng th gi i là phù h p h n B i vì th tr ng th gi i có tính

c nh tranh m nh h n nhi u so v i th tr ng trong n c, cho nên giá th gi i là nh ng

ch s t t h n v m t giá tr H n n a, do tính l m phát hi n th i cho nên vi c đánh giá

th ng đ c d tính trên c s giá th c ho c giá c đ nh i u đó có ngh a là giá c

ph i đ c th hi n trên c s nguyên t c chung và đ c đi u ch nh b ng m t ch s giá i v i nh ng y u t nh h ng không có giá th tr ng, đ đánh giá chúng

th ng ng i ta ph i s d ng giá tham kh o (Shadow Price)

- Tính toán giá tr các ch tiêu liên quan: Trên c s đánh giá các giá tr liên

quan b c ba, c n c vào các ch tiêu chúng ta s tính toán các giá tr đ ph c v cho xem xét so sánh gi a các gi i pháp đã nêu ra b c m t Th ng nh ng ch tiêu thông d ng nh t đ c s d ng trong vi c phân tích chi phí - l i ích là giá tr

hi n t i ròng (NPV: Net Presen Values); t su t l i ích - chi phí (BCR: Benefit - Cost Rate) và h s hoàn v n n i b (IRR: Inturanl Rate of Return)

- S p x p th t các gi i pháp thay th : Trên c s các ch tiêu đã tính toán

b c b n, chúng ta s s p x p th t u tiên c a các gi i pháp đã đ ra b c m t

S s p x p này c n c vào: i v i ch tiêu NPV, thông th ng chúng ta thích dùng

gi i pháp mang l i giá tr d ng và s p x p các gi i pháp nào có NPV cao nh t lên

đ u i v i ch tiêu BCR, th ng chung ta dùng gi i pháp nào có t su t l n h n 1

và s p x p gi i pháp nào có BCR cao nh t lên đ u i v i ch tiêu IRR, s p x p u tiên lên đ u đ i v i nh ng h s hoàn v n n i b l n h n t l chi t kh u là h p lý

- T các khu dân c trong khu v c phát tri n du l ch

- Các khu trung tâm th ng m i, ch

- T khách du l ch

- T ho t đ ng v n chuy n khách du l ch: sân bay, b n c ng, b n ô tô, ga tàu ho

- Các công s , tr ng h c, công trình công c ng trong khu du l ch

- Các ho t đ ng xây d ng h t ng ph c v du l ch

- T các tr m x lý n c c p, n c th i và các h th ng thoát n c trong nhà khách s n và đ ng ph

Trong đó ngu n th i t các nhà hàng, c s l u trú khách du l ch, khách du

l ch và các d ch v du l ch là đáng chú ý nh t

1.3.2 Vai trò các bên liên quan tham gia qu n lý rác th i du l ch

Môi tr ng và các ho t đ ng v môi tr ng t nó đã mang tính xã h i cao, vì

v y xã h i hoá công tác b o v môi tr ng là vi c làm phù h p và c n thi t H ng

t i xã h i hoá công tác b o v môi tr ng chính là t ng c ng ho t đ ng c a c ng

đ ng trong l nh v c này Các ho t đ ng này có th là ch ng trình thu gom và v n chuy n m t ph n ch t th i r n; t ch c các nhóm tình nguy n, hay h ng các t

ch c xã h i tham gia vào vi c b o v môi tr ng; rèn luy n ý th c b o v môi

tr ng ngay t khi còn nh , hay là ho t đ ng giáo d c môi tr ng trong tr ng h c Ngoài các ho t đ ng phong trào đ c t ch c hàng n m nh : Ngày Môi tr ng th

gi i 5/6; Tu n l qu c gia v n c s ch và v sinh môi tr ng; chi n d ch làm cho

th gi i s ch h n (22/9); v.v Nhi u phong trào qu n chúng đã đ c phát đ ng

r ng rãi và đ t nhi u k t qu t t nh : “Thành ph xanh s ch đ p”; “Ph ng xóm t

qu n v v sinh môi tr ng”; m t s mô hình sinh thái, b o t n thiên nhiên c ng

đ c nhân dân t nguy n t ch c và tham gia

Tuy nhiên, đ xã h i hoá công tác qu n lý ch t th i r n c n có các c ch , chính sách c th trong các khâu huy đ ng l c l ng, tài chính, đ i v i c ng đ ng, chính sách khuy n khích tham gia đ u t vào l nh v c môi tr ng đ i v i t nhân,

h p tác xã, huy đ ng các t ch c chính tr xã h i và các h i chuyên ngành tham gia

- C p trung ng: B Tài nguyên và Môi tr ng, T ng c c Du l ch

- C p t nh, thành ph và đ a ph ng: Các U ban Nhân dân các c p, các S

Du l ch, S Tài nguyên & Môi tr ng các n i có các khu phát tri n du l ch, các ban qu n lý các khu du l ch, khu b o t n thiên nhiên, v n qu c gia,

- Các c quan hành chính s nghi p, công s , tr ng h c

- Các doanh nghi p kinh doanh d ch v du l ch, t ch c xã h i đ a ph ng trong khu v c phát tri n du l ch nh : H i các doanh nghi p ngành du l ch, H i các

n ch doanh nghi p du l ch, oàn TNCSHCM, H i ph n , H i c u chi n binh,

H i ng i cao tu i, có vai trò khá quan tr ng trong qu n lý môi tr ng du l ch

- Các cá nhân tham gia kinh doanh, cung c p d ch v du l ch

- Khách du l ch và các công ty du l ch n i khác đ a đón khách đ n đi m du l ch

T t c h có các quy n và trách nhi m nh sau:

+ Có ngh a v tuân th pháp lu t v b o v môi tr ng, h tr các c quan Nhà

n c trong vi c phòng ch ng, kh c ph c suy thoái môi tr ng, ô nhi m môi tr ng…

+ Khi u n i và t cáo các hành vi vi ph m pháp lu t v b o v môi tr ng + Ki n ngh vi c xây d ng các bi n pháp b o v môi tr ng đ a ph ng + Có quy n đ c b i th ng thi t h i đ ng th i, có ngh a v b i th ng thi t

h i do hành vi gây tác h i đ n môi tr ng làm thi t h i cho ng i khác

+ T o đi u ki n thu n l i cho các đoàn thanh tra ho c thanh tra viên b o v môi tr ng thi hành nhi m v Có nhi m v ch p hành quy t đ nh c a c quan Nhà

n c có th m quy n k t lu n nh ng v n đ v môi tr ng

1.3 3 Chính sách qu n lý rác th i du l ch

a Nghiên c u b sung và hoàn thi n d n các chính sách và ch tài th c hi n

- Chính sách u tiên mi n gi m ho c không thu thu trong th i gian nh t

đ nh đ i v i các ho t đ ng đ u t cho vi c b o v môi tr ng du l ch nh m thu hút

v n đ u t cho công tác b o v môi tr ng du l ch

- Chính sách u tiên các d án đ u t du l ch có các gi i pháp c th v qu n

lý và gi m thi u ô nhi m, thu h i, tái s d ng và tái ch ch t th i

- Chính sách u đãi cho ho t đ ng nghiên c u khoa h c và ng d ng công ngh

m i, trong phát tri n du l ch g n k t v i b o v môi tr ng và phát tri n b n v ng

- Khuy n khích phát tri n các lo i hình du l ch có trách nhi m v i môi

tr ng nh du l ch sinh thái, du l ch v n hoá, … phát tri n du l ch

- T o c ch kinh t - tài chính thu n l i cho m i thành ph n kinh t đ u t vào phát tri n du l ch và b o v môi tr ng

- Thi t l p các ch tài th c hi n các chính sách và lu t l m t cách nghiêm túc và hi u qu

b T ng c ng hi u l c qu n lý nhà n c v môi tr ng các khu du l ch

Các ch đ u t khi mu n xây d ng c s l u trú du l ch c n ph i l p báo cáo đánh giá tác đ ng môi tr ng C quan qu n lý du l ch đ a ph ng ph i là m t thành viên tham gia giám sát các d án này

i v i các c s l u trú du l ch đang ho t đ ng c n giám sát các c s l u trú theo m t s n i dung sau:

- Thông tin ph n h i c a khách hàng v môi tr ng c a c s

- M c đ hoà h p c a c s l u trú v i môi tr ng v n hóa, xã h i

Vi c ki m tra ch t l ng n c, đ ô nhi m không khí, x lý n c th i, rác

th i, ti ng n đ c th c hi n theo qui đ nh c a pháp lu t hi n hành

Hi n nay, B Tài nguyên và Môi tr ng Vi t Nam đã ban hành Quy t đ nh

s 02/2003 v Quy ch B o v môi tr ng trong l nh v c du l ch nh m b o v môi

tr ng du l ch, ng n ng a và gi m thi u các tác đ ng tiêu c c đ n môi tr ng trong quá trình ti n hành các ho t đ ng du l ch, b o đ m phát tri n du l ch m t cách b n

v ng, góp ph n b o v môi tr ng c a đ t n c Quy ch này đi u ch nh các ho t

đ ng liên quan tr c ti p đ n môi tr ng du l ch trên ph m vi lãnh th n c Vi t Nam và áp d ng đ i v i t ch c, cá nhân ho t đ ng t i các khu, đi m du l ch M t

s n i dung c b n nh sau:

- i v i ho t đ ng kinh doanh v n chuy n khách: không v n chuy n các

ch t n , ch t cháy, ch t phóng x Các t ch c, cá nhân kinh doanh v n chuy n khách du l ch khi s d ng ph ng ti n v n chuy n khách du l ch ph i đáp ng các yêu c u b o v môi tr ng theo quy đ nh c a B Giao thông - V n t i; h ng d n,

nh c nh khách du l ch không x rác b a bãi trên đ ng đi; thu gom, đ đúng n i quy đ nh rác th i phát sinh trên ph ng ti n trong quá trình v n chuy n khách du

l ch; không th i khói, b i, d u, khí ho c các ch t ch a ch t th i v t tiêu chu n cho phép ra môi tr ng; không v n chuy n các ch t n , ch t cháy, ch t phóng x i

v i các lo i s n ph m có mùi khó ch u mà đ c phép v n chuy n thì tr c khi đ a lên ph ng ti n v n chuy n ph i gói b c k , không đ l t mùi ra ngoài, không đ

r i vãi trên ph ng ti n v n chuy n và trên đ ng v n chuy n; không v n chuy n trái phép các đ ng v t, th c v t quý hi m theo v n b n quy đ nh c a Chính ph

- Trách nhi m c a Ban qu n lý ho c t ch c, cá nhân qu n lý khu, đi m du

l ch c ng đ c quy đ nh c th nh : ph i đ t các thùng rác v trí thu n ti n cho

khách x rác; th c hi n thu gom ho c h p đ ng v i các t ch c, cá nhân khác đ thu gom rác trong khu, đi m du l ch và chuy n đ n n i x lý; xây d ng khu v sinh

công c ng t i v trí phù h p, b o đ m v sinh môi tr ng; b trí cán b có ki n

th c, nghi p v v b o v môi tr ng theo dõi tình hình môi tr ng và vi c th c

hi n các yêu c u b o v môi tr ng trong khu du l ch…

- Khách du l ch: không đ c mua bán, s d ng đ ng th c v t quý hi m X

rác đúng n i quy đ nh; không xua đu i, trêu tr c ho c có hành vi khác xâm ph m

đ n sinh ho t bình th ng c a các loài đ ng v t t i n i đ n du l ch; tuân th các quy

đ nh v b o v môi tr ng khu / đi m du l ch

- i v i các t ch c, cá nhân sinh s ng, ho t đ ng trong các khu, đi m du

l ch ho c các khu v c đã đ c quy ho ch cho phát tri n du l ch: không đ c có các

ho t đ ng gây tác đ ng x u đ n c nh quan môi tr ng du l ch; th c hi n thu gom,

x lý rác th i và tuân th các quy đ nh v b o v môi tr ng theo h ng d n c a t

ch c, cá nhân tr c ti p qu n lý khu, đi m du l ch; tham gia b o v , tôn t o môi

tr ng du l ch, phòng và ch ng ô nhi m, suy thoái, s c môi tr ng trên đ a bàn

c Nâng cao nh n th c v b o v môi tr ng du l ch

- T ch c các “Tu n l du l ch xanh” t i các tr ng đi m du l ch

- T ch c các l p t p hu n v môi tr ng cho các cán b qu n l ý, các doanh nghi p du l ch và các c ng đ ng sinh s ng, làm vi c trong các khu du l ch ho c các khu v c quy ho ch cho phát tri n du l ch

d Nghiên c u ng d ng khoa h c công ngh

Hi n nay tình hình khoa h c công ngh c a Vi t Nam còn khá l c h u nên

gi i pháp nghiên c u, l a ch n công ngh tiên ti n phù h p v i đi u ki n Vi t Nam,

đ m b o hi u qu kinh t và gi m t i thi u ô nhi m, b o v tài nguyên và môi

tr ng là r t quan tr ng Nhà n c c n đ u t và t o đi u ki n huy đ ng v n đ u t

t các ngu n khác cho các nghiên c u đánh giá, l a ch n công ngh và thi t b ph c

h i, tái ch tài nguyên, x lý ch t th i phù h p đi u ki n Vi t Nam

e T ng c ng công tác đào t o trong ngành du l ch

C n t ng c ng nghiên c u, thi t l p m t ch ng trình đào t o toàn di n v

ki n th c nghi p v c ng nh nh n th c v môi tr ng cho toàn b đ i ng cán b ngành du l ch và đ u t cho hi n th c hoá nó

f H p tác và trao đ i kinh nghi m trong và ngoài n c

đ m b o phát tri n du l ch b n v ng và b o v môi tr ng thì nh t thi t

ph i có s ph i h p ch t ch gi a toàn th các bên có liên quan nh m trao đ i và áp

d ng kinh nghi m trong phát tri n du l ch và b o v môi tr ng Các kinh nghi m,

v n tài tr và h p tác đ u t n c ngoài c ng c n đ c xem xét và áp d ng h p lý

1.4 Nh ng bài h c kinh nghi m v qu n lý hi u qu rác th i du l ch

1.4 1 Các công c xây d ng và phát tri n c ng đ ng qu n lý rác th i du l ch

a S tham gia c a thanh niên

Trong l nh v c b o v môi tr ng, m t s ho t đ ng c a thanh niên nh

ch ng trình sinh viên tình nguy n hàng n m do oàn TNCSHCM t ch c, đã góp

đ c m t ph n đáng k v i nh ng ho t đ ng nh :

- T ch c các ho t đ ng truy n thông đ nâng cao nh n th c b o v môi

tr ng c a c ng đ ng nh phát t r i, ch ng trình truy n thanh, t ch c ph bi n

Lu t môi tr ng, v n đ ng t i t ng h gia đình tham gia b o v môi tr ng

- H tr cho UBND ph ng, xã trong vi c ph bi n và tri n khai các quy

đ nh pháp lu t, các ch tr ng, chính sách c a ng và Nhà n c v BVMT: xác

đ nh các ngu n ô nhi m, các s c môi tr ng, các tranh ch p, làm nòng c t và cùng v i ng i dân tìm ki m gi i pháp x lý thích h p cho đ a ph ng

- Tham m u và giúp các UBND ph ng, xã xây d ng các quy đ nh v BVMT

có s tham gia c a c ng đ ng Tri n khai m t s d án, các sáng ki n đ a ph ng

- Ph i h p v i các t ch c đoàn th khác nh là H i ph n , H i c u chi n binh,

H i ng i cao tu i, đ th c hi n các phong trào làm s ch môi tr ng, thu d n ch t th i

r n vào cu i tu n, ngày l , t t có tác d ng nâng cao ý th c c a m i ng i tham gia

b S tham gia c a ph n

Ph n ngoài vi c ch m sóc d y d con cái, còn là ng i n i tr chính trong gia đình Do v y, đ i v i nh ng v n đ môi tr ng, s h p tác c a h luôn có tác

đ ng không d ng l i ch ý th c c a m t cá nhân, mà còn có tác đ ng đ n các c

x v i môi tr ng c a th h t ng lai sau này S h ng d n d y d con cái này

có th thông qua nh ng hành đ ng c th nh ch m sóc cây và tr ng cây xanh quanh nhà, b o v cây xanh đ ng ph , v t rác đúng n i quy đ nh, m nh n n i

tr trong gia đình c ng có th hi u là ng i ph n liên quan tr c tiêp đ n v n đ

v t rác và n c th i sinh ho t S h p tác trong l nh v c này có th đem đ n nh ng thành qu t c kh c, t o ra chuy n bi n l n trong vi c qu n lý c ng nh x lý CTR sinh ho t Do v y, đ nh ng d án phát tri n c ng đ ng nh m b o v môi tr ng

đ t đ c k t qu t t, s tham gia c a ph n là không th thi u

c Thông tin, truy n thông

- M t trong nh ng ph ng th c truy n thông h u hi u và ph bi n là th o

lu n nhóm

- M t ph ng th c truy n thông h u hi u khác là h p c ng đ ng

- Tri n lãm c ng đ ng c ng là m t hình th c truy n thông ph c p Ph ng pháp quan sát tr c quan có th là đi d o th m các khu v c liên quan, đ t ng thêm tính chính xác c ng nh làm giàu thông tin, có th k t h p v i ph ng pháp ph ng

v n tr c ti p ho c s d ng phi u đi u tra, ph ng v n không chính th c,

d ào t o, t p hu n, h i th o

Nh trên đã trình bày, nâng cao nh n th c c ng đ ng đ c th c hi n thông

qua các hình th c thông tin, ttruy n thông, các kênh truy n thông đ i chúng Trong các hình th c ho t đ ng đó, có th nh n th y n i lên vai trò ng i ch trì cu c h p,

ng i d n ch ng trình h i ngh , hay ng i đ ra k ho ch th c hi n Phát tri n c ng

đ ng đ c th c hi n theo nguyên lý t d i lên, t c là b t đ u b ng nh ng khúc m c

c a c s i u này yêu c u nh ng ng i ch trì c n n m thông th o tình hình xã h i

đ a ph ng Do v y, vi c t ch c h i ngh , h i th o đ truyên truy n, ph bi n ki n

th c, k n ng và xác đ nh vai trò trách nhi m c a c ng đ ng, ti n hành giao l u gi a các c ng đ ng và chính quy n, thành l p m ng l i c ng đ ng là c n thi t

e Qu môi tr ng

Các ho t đ ng b o v môi tr ng yêu c u c n ph i có m t ngu n tài chính

h tr , đ c bi t trong th i k đ u ho t đ ng, ngu n l c tài chính này có th t tài tr bên ngoài, hay t trong chính b n thân c ng đ ng đóng góp Trong đi u ki n các

ho t đ ng phát tri n c ng đ ng chu n b b t đ u, thì ngu n tài chính này đ n t tài

tr bên ngoài, nh ng sau m t th i gian ho t đ ng, b n thân c ng đ ng ph i t t o ra ngu n tài chính Qu môi tr ng chính là gi i pháp cho hai yêu c u trên

1.4 2 L i ích kinh t t thay đ i chôn l p rác th i thông qua tái ch và s d ng phân h u c

Thay vì vi c chôn l p ch t th i nh truy n th ng ng i ta có th s d ng hình th c tái ch và s n xu t phân h u c ph c v cho s n xu t nông nghi p S

d ng các hình th c này xét v m t kinh t s mang l i nh ng l i ích c b n sau đây:

- T n d ng v t ch t sau s n xu t hay tiêu dùng làm t ng doanh thu:Vi c t n

d ng v t ch t sau s n xu t hay tiêu dùng s làm t ng doanh thu so v i s d ng các ngu n tài nguyên m i làm nguyên li u đ u vào Tính toán l i ích này hoàn thoàn có

th th c hi n trên c s giá th tr ng c a thu gom, v n chuy n, làm s ch nguyên

li u tái ch t ch t th a Trên c s đó có th so sánh v i vi c s d ng các nguyên

li u đ u vào ch a qua tái ch

- Gi m chi phí thu gom v n chuy n ch t th i t i bãi rác: Do vi c tái ch th c

hi n t t nên h n ch đ c các đ u t thu gom và v n chuy n rác th i nh các

ph ng ti n thu gom, ô tô ch rác, nhân công Chính vì v y chi phí c n biên cho

qu n lý m t đ n v rác th i s gi m Gi m chi phí này chính là l i ích thu v t tái

ch , tái s d ng hay ch bi n ch t th i

- Gi m chi phí ph i v t b rác th i: Nh ng chi phí v t b th ng liên quan

đ n chi phí xã h i, ch ng h n nh chôn l p hay gây ra nh ng tác h i cho môi tr ng không ch tr c m t mà còn t n đ ng lâu dài Tránh đ c nh ng chi phí này chính là

nh ng l i ích cho xã h i Vi c tính toán các lo i chi phí này th ng kho kh n h n

- Nh ng l i ích khác: Nh ng l i ích khác tùy thu c vào đ c trung c a t ng

qu c gia, t ng đ a ph ng hay t ng thành ph , đ i v i nh ng n i có chi phí đ t đai cho bãi chôn l p l n, vi c tái ch và tái s d ng ch t th i s ti t ki m đáng k đ i

v i chi phí đ t đai Vi c tính toán l i ích này khá d dàng, ch vi c l y di n tích đ t

ti t ki m đ c nhân v i giá d t th tr ng t i th i đi m tính toán

1.4.3 Tình hình qu n lý rác th i du l ch trên th gi i

a L ch s qu n lý rác th i

Tr i qua ph n l n l ch s , l ng rác th i con ng i th i ra là không đáng k

do m t đ dân s th p và m c đ khai thác tài nguyên thiên nhiên th p Ch t th i

ph bi n phát sinh trong th i k ti n hi n đ i là tro và ch t th i có th phân h y sinh

h c t con ng i, và nh ng ch t th i này đ c th i tr l i đ t, v i r t ít tác đ ng

đ n môi tr ng Các công c làm b ng g ho c kim lo i nhìn chung đ c tái s

d ng ho c s d ng qua nhi u th h

Tuy nhiên, l ch s ghi nh n l i m t vài n n v n minh có v đã hoang phí h n

v rác th i đ u ra c a h so v i các n n v n minh khác c bi t, v n minh Maya Trung M đã có m t nghi l c đ nh hàng tháng, theo đó dân làng thu gom và đ t các đ ng rác l n

b Qu n lý rác th i du l ch hi n nay

Nhu c u du l ch có nhi u thay đ i, h ng t i nh ng giá tr m i đ c thi t l p trên c s giá tr v n hoá truy n th ng (tính đ c đáo, nguyên b n), giá tr t nhiên (tính nguyên s , hoang dã), giá tr sáng t o và công ngh cao (tính hi n đ i, ti n nghi)

Qu n lý rác th i du l ch đ c coi là nh ng v n đ r t quan tr ng trong công tác

x lý ô nhi m và b o v môi tr ng ngành du l ch các n c phát tri n, đi n hình

nh M , Nh t B n và các n c Tây Âu, n ng l c qu n lý rác th i t ho t đ ng du

l ch đã m c cao t vi c phân lo i rác t i ngu n, thu gom, v n chuy n và x lý ch t

th i đã đ c t ch c t t t các chính sách pháp lu t, công c kinh t , c s h t ng

t t, ngu n kinh phí cao và có s tham gia c a nhi u thành ph n xã h i Bên c nh đó,

đ th c hi n t t công tác thu gom, phân lo i ch t th i du l ch t i ngu n, trình đ dân trí c a c ng đ ng dân c c ng đóng vai trò quan tr ng i u này c ng đ c th hi n

b ng vi c thay đ i thói quen c a c ng đ ng đ i v i tiêu dùng, nh n m nh đ n vi c s

d ng các s n ph m có ch t l ng t t, b n và thân thi n v i môi tr ng

Du l ch b n v ng, du l ch xanh, du l ch có trách nhi m, du l ch c ng đ ng

g n v i xoá đói gi m nghèo, du l ch h ng v c i ngu n, h ng v thiên nhiên là

nh ng xu h ng n i tr i Ch t l ng môi tr ng tr thành y u t quan tr ng c u thành giá tr th h ng du l ch

1.4.4 Bài h c qu n lý rác th i khách s n Bali, Indonesia

Bali là m t đ o nhi t đ i v i dân s kho ng 3 tri u ng i N m phía nam xích đ o, hòn đ o này có bãi bi n m áp, m a nhi u và gió nh Du l ch là ngành kinh doanh chính t i Bali, đóng vai trò quy t đ nh đ i v i n n kinh t và s phát tri n c a Bali

M t trong các thách th c hi n t i là vi c qu n lý ch t th i do t ng tr ng nhanh c a l ng khách du l ch, các d ch v du l ch, m c t ng tr ng kinh t và dân

s đi kèm v i t ng tr ng du l ch N u không có m t ph ng th c thu gom, tiêu

h y h p lý thì c tính 60 % rác th i r n s đ c chôn t i các khu đ t ch ng, đ

xu ng sông ho c kênh m ng d c bên đ ng (theo Wisnu, 1999) T p đoàn Wisnu

c tính 18% t ng l ng rác th i c a thành ph Denpasar và thành ph Badung có ngu n g c t ngành du l ch, v i m c trung bình m i phòng khách s n m t ngày th i

ra 9.2 kg rác (theo Suarnatha, 1990) M c này cao h n m i l n m c trung bình rác

th i t o ra tính trên đ u ng i 80 % t ng rác th i t i Bali là rác th i h u c , và do

m c tiêu th các s n ph m đóng gói b ng nh a nh chai n c hay túi nh a ngày càng t ng nh hi n nay thì t l v t li u nh a v n đang t ng lên (theo Wisnu, 1999)

Các ngành kinh doanh nh khách s n, nhà hàng, siêu th th i ra h n 2 mét

kh i rác m t ngày, khu v c này t ch u trách nhi m v d ch v qu n lý ch t th i Tuy nhiên, thay vì đ a rác t i các bãi rác đ c qui đ nh t i m t n i cách xa đô th

và ph i tr các m c phí đóng góp thì các ch thu gom rác d dàng đ rác t i các bãi rác “t phát”, đây là m t hi n t ng th ng th y t i các n c đang phát tri n

Bali có m t m ng l i nh ng ng i thu gom và môi gi i rác th i-các c s hay ng i trung gian môi gi i v t li u rác th i H th ng tái ch rác th i r n th công

và không chính th c này bao g m hàng ngàn ng i nh t rác, kho ng 60 ng i môi

gi i và 5 đ i lý Nh ng ng i nh t rác s thu gom các th giá tr nh th c ph m,

nh a, kim lo i và gi y Nh ng ng i này có th ki m t 4000 đ n 10000 Rupi m i ngày Các v t li u này đ c phân l i, cân, đóng gói và đ c g i t i các đ i lý hay nhà máy tái ch t i Jakata ho c Surabaya

N m 1993, tám chuyên gia ng i Indonesia đã thành l p Qu Wisnu, ch

y u ch u trách nhi m v các v n đ suy thoái môi tr ng t i Bali ây là m t t

ch c phi chính ph t i đ a ph ng, ph c v công tác b o t n môi tr ng hài hòa v i

v n hóa đ a ph ng Sau m t n m thành l p, Wisnu b t đ u quan tâm đ n x lý rác

th i khách s n, tr c tiên là yêu c u ti n hành th ng kê ki m đ nh rác th i t i m t trong các khách s n Wisnu đã cung c p các sách h ng d n đào t o và th c hi n

vi c giám sát đ đ m b o h th ng ho t đ ng h p lý Ch ng h n, s h tr c a c p

qu n lý cao nh t có vai trò h t s c quan tr ng đ i v i thành công c a quá trình th c

hi n d án Các khách s n c ng đ c yêu c u cung c p trang thi t b c n thi t, các côngtenn ch a rác khô và t ph i đ c dán nhãn rõ ràng

Các khách s n có trách nhi m phân lo i rác thành 3 lu ng: rác th i t t nhà

b p, rác th i khô t phòng ng c a khách và các phòng khác, rác th i v n t v n cây bãi c cùng v i xác hoa và cây khô các b n hoa cây c nh Các nhân viên khách

s n th ng dùng xe đ y đ ch rác này ra khu v c ch a Các ch t th i t t nhà b p

đ c gom vào thùng rác đ phòng l nh còn rác th i khô t các khu v c khác trong khách s n thì đ c gom vào túi ni lông ho c thùng rác Do không có đ ch ch a nên rác ph i đ c thu gom 2 l n 1 ngày còn rác th i t v n cây có xe t i riêng đ n thu gom Các ch t th i đ c h i và g ch v a xây d ng không đ c gom cùng các lo i rác trên nh ng s đ c gi i quy t n u các khách s n ch u chi phí cho công tác này

N m lái xe và 10 ph xe đ c thuê đ thu gom rác th i c a 11 khách s n

Nh ng ng i này đ c trang b đ ng ph c và h ph i ghi l i kh i l ng rác gom

đ c ngay t i đi m thu gom tr c khi chuy n rác đ n C s tái ch nguyên v t li u

T i C s tái ch nguyên v t li u, công nhân làm vi c hai ca, m i ca 4 ti ng, ca m t

b t đ u t lúc 4h sáng và ca th 2 b t đ u lúc 3h chi u Ch t th i s đ c phân lo i

th công đ ph c h i các ch t có th tái ch đ c ho c tái s d ng đ c, thu gom

th c n th a cho l n, ho c đ ch bi n phân compost Rác th i t s đ c d n ra

ng máng đ x lý t i ch trong các b tiêu hu sinh h c Các h nuôi l n s đ n C

s tái ch nguyên v t li u đ mua th c n cho l n ngay khi quá trình phân lo i đ c hoàn t t Các công nhân rác khô có trách nhi m phân lo i các nguyên v t li u khô thành hai lo i: ch t tái s d ng đ c và ch t du th a Các ch t có th tái s d ng

đ c chuy n đ n các khu v c ch a rác t ng ng Nguyên v t li u trong các kho

ch a sau đó đ c bán tr c ti p cho các đ i lý buôn bán ch t th i, nh ng ng i này

ph i đ n C s tái ch nguyên v t li u th ng xuyên đ thu mua

Ba xe t i có nhi m v thu gom rác th i trong v n m t ngày m t l n Sau khi

đ c chuy n đ n C s tái ch nguyên v t li u, rác th i trong v n đ c phân lo i thành các ch t có th ch bi n thành phân compost nh lá cây, các cây con, thân c b

c t t a, và các ch t có th dùng làm c i đ t Ch bi n phân compost b ng cách ph i khô

là ph ng pháp th ng đ c s d ng, và m c dù theo lý thuy t, th i gian rác chuy n hoá thành phân compost ch là 2 tháng nh ng theo kinh nghi m c a công nhân, th i gian phân hu vào mùa m a ph i là 3 tháng và mùa khô là 4 tháng Sau khi đ c ch

bi n thành phân compost, các ch t th i d th a s đ c sàng l c, sau đó nh ng nguyên

v t li u đã đ c sàng l c này đ c gom thành đ ng và ch phân hu ti p Phân compost khi đã phân hu đ đ s đ c ch l i v các khách s n đ bón cây

th c i thi n trong t ng lai g n tình tr ng l c h u v công ngh s d ng trong ho t

đ ng kinh doanh du l ch và y u kém trong qu n lý và x lý rác th i

Thành ph n rác th i du l ch Vi t Nam ph n nh th c t chung c a m t

n c đang phát tri n v i m c s ng và trình đ k thu t còn th p

b Vi c thu gom và qu n lý rác th i du l ch nh ng trung tâm du l ch l n

Vi c thu gom rác th i du l ch Vi t Nam hi n nay ch y u đ c th c hi n v i

ch t th i r n, còn đ i v i n c th i và khí th i thì hi n nay còn ít đ c thu gom và x

lý tr c khi th i vào môi tr ng t nhiên M t s l ng ít đ n v ho t đ ng kinh doanh du l ch có x lý n c th i và khí th i tr c khi th i ra ngoài Vi t Nam b t đ u

áp d ng phí b o v môi tr ng đ i v i n c th i nên hy v ng s l ng c s s n

xu t, kinh doanh thu gom và x lý n c thauir tr c khi x th i ra ngoài s t ng lên

Hình1.3 Mô hình thu gom và x lý rác th i du l ch Vi t Nam

Ngu n: Nguy n Xuân Nguyên, 2004

Thu gom rác th i du l ch các trung tâm du l ch t i Vi t Nam đ c t ch c

có h th ng, hi n t i ch y u do các công ty môi tr ng đô th do Nhà n c thành

l p đ m nhi m chung c v i rác th i r n sinh ho t T t c các trung tâm du l ch đ u

có t m t đ n vài công ty nh v y, tùy thu c vào quy mô và l ng khách m t s trung tâm du l ch l n đã b t đ u có công ty t nhân tham gia và xu h ng này lan

r ng v i ch tr ng c a Nhà n c thu hút r ng rãi các thành ph n kinh trong thu gom và x lý rác th i du l ch

Hi n nay theo đánh giá trong Báo cáo hi n tr ng môi tr ng qu c gia hàng n m thì n ng l c thu gom rác th i du l ch các trung tâm du l ch nh và v a ch vào kho ng 20-30%, trung tâm du l ch vào kho ng 60-80% t ng l ng rác th i phát sinh

T l thu gom rác th i du l ch còn khiêm t n nói trên là b i m t ph n n ng

l c ho t đ ng c u các t ch c môi tr ng còn y u và thi u, ph ng ti n thu gom và

v n chuy n còn thô s c ng nh ngu n tìa chính huy đ ng đ c cho công vi c này còn r t h n ch , ph n khác công tác này ch a m r ng ra đ c đ thu hút s tham gia c a các khu v c t nhân

1.4.6 Bài h c qu n lý rác th i du l ch Bãi Cháy, thành ph H Long

Thành ph H Long có ti m n ng du l ch r t l n Bên c nh di s n th gi i là