Bên cạnh các năng lực như: năng lực chẩn đoán nhu cầu và đặc điểm của đối tượng giáo dục, năng lực thiết kế về kế hoạch giáo dục, năng lực tổ chức và thực hiện kế hoạch giáo dục, năng lự
Trang 1ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ - MỘT NĂNG LỰC CĂN BẢN CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
ThS Nguyễn Thị Nga
Trường CĐSP Nghệ An
Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của nước ta hiện
nay, giáo viên Tiểu học là một trong những nhân tố quyết định đến chất lượng giáo
dục Để thực hiện thành công "đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam",
người dạy cần phải có các kỹ năng, các năng lực khác nhau Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi đề cập đến năng lực căn bản của giáo viên Tiểu học trong giai đoạn hiện nay là năng lực đổi mới kiểm tra đánh giá
Abstract: In the context of globalization and international integration of our
country today, Primary teachers is one of the factors determining the quality of education.To successfully implement"radical innovation, comprehensive education that Vietnam ", the teacher must have a lot of skills and different capacities Within the scope of this article, we refer to the basic capacity of primary teachers in the current period that is innovative capacity assessment
1 Đặt vấn đề
Vấn đề đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục hiện nay đang là một vấn đề cấp thiết, thu hút sự quan tâm sâu sắc của Đảng, ngành giáo dục và của toàn xã hội Để thực hiện thành công đổi mới, giáo viên đóng một vai trò thiết yếu, là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục Bởi thế, việc phát triển các năng lực cần có của đội ngũ giáo viên hiện nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Một trong những năng lực quan trọng không thể thiếu của người giáo viên trong thời điểm hiện nay đó chính là năng lực kiểm tra đánh giá
Ra đời từ năm 1993, kiểm tra đánh giá trở thành một trong những tiêu chuẩn năng lực dành cho người giảng dạy Bên cạnh các năng lực như: năng lực chẩn đoán nhu cầu và đặc điểm của đối tượng giáo dục, năng lực thiết kế về kế hoạch giáo dục, năng lực tổ chức và thực hiện kế hoạch giáo dục, năng lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giáo dục, Năng lực nền tảng nghề nghiệp giáo viên, năng lực tầm nhìn giáo dục có tính chiến lược, thì năng lực giám sát, đánh giá kết quả các hoạt động giáo dục là một trong những năng lực không thể thiếu của người giáo viên trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo
Trang 22 Tầm quan trọng và mục đích của việc kiểm tra đánh giá
Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng
và có mối liên hệ khăng khít Trong đó, kiểm tra là phương tiện còn đánh giá là mục đích Kiểm tra, đánh giá có giá trị không chỉ cho người dạy mà cả với người học trong quá trình giáo dục
Trước hết, đối với học sinh, việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên, hệ thống sẽ giúp học sinh có những hiểu biết kịp thời thông tin liên hệ ngược bên trong, điều chỉnh hoạt động học tập chính của mình Điều này được thể hiện cả 3 mặt: giáo dưỡng, giáo dục và phát triển
Về mặt giáo dưỡng: kiểm tra, đánh giá giúp các em học sinh thấy được năng lực của mình ở mức độ nào? Tiếp thu được bao nhiêu vốn kiến thức từ phía thầy cô truyền tải cũng như khả năng tự học? Cần phải khắc phục những yếu kém gì và phát huy những mặt mạnh nào mình đang có? Từ đó, giúp các em có cơ hội nắm chắc những yêu cầu của từng phần trong chương trình học tập
Về mặt giáo dục: Kiểm tra, đánh giá sẽ giúp học sinh có ý thức trách nhiệm trong học tập, khắc phục được những tư tưởng sai trái như: cào bằng, đối phó với thi cử; nâng cao ý thức kỷ luật trong các kỳ thi; cũng cố được sự kiên định, tự tin Đồng thời hình thành ở học sinh nhu cầu và thói quen tự kiểm tra đánh giá
Về mặt phát triển: Thông qua việc kiểm tra đánh giá học sinh có điều kiện để tiến hành các hoạt động trí tuệ như: phát triển năng lực tư duy sáng tạo, hoàn thiện những kỹ năng, kỷ xảo vận dụng tri thức đã học, kỹ năng khái quát hóa, hệ thống hóa, ghi nhớ, tái hiện
Riêng đối với giáo viên, việc kiểm tra đánh giá sẽ giúp cho người giáo viên những "thông tin ngược", để có thể điều chỉnh phương pháp dạy học của mình Việc kiểm tra, đánh giá kết hợp theo dõi thường xuyên đối với học sinh tạo điều kiện cho giáo viên nắm được chính xác trình độ, năng lực của từng học sinh trong lớp do mình giảng dạy Từ đó, phân loại: giỏi, khá, trung bình, yếu kém và có phương pháp điều chỉnh kịp thời dể hỗ trợ các em Đây cũng là cơ hội để giáo viên cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, hoàn thiện việc tự học của bản thân bằng con đường nghiên cứu khoa học giáo dục
3 Đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực của người học
Có một thực tế không thể phủ nhận rằng, lâu nay, giáo viên quen với cách đánh giá truyền thống, nghĩa là dựa vào kết quả bài kiểm tra đã chấm trên một biểu điểm đã
Trang 3xây dựng để đánh giá, xếp loại học sinh Khi dạy học, giáo viên thường tập trung vào mục tiêu và nội dung chương trình nên khi kiểm tra, đánh giá bao giờ cũng quá coi trọng về mặt nội dung kiến thức Do đã quen với nếp nghĩ kiểm tra, đánh giá là khâu cuối cùng trong quá trình dạy học nên hoạt động này thường được tiến hành sau một thời gian học tập của học sinh, không được diễn ra một cách thường xuyên, kịp thời
Theo tinh thần của: "Đổi mới toàn diện" được đặt ra trong nghị quyết số 88/2014/QH13, việc dạy học chuyển từ mục tiêu cung cấp tri thức sang hình thành các năng lực ở người học là một yêu cầu bắt buộc và dĩ nhiên kiểm tra, đánh giá sẽ là khâu vô cùng quan trọng Khác với chương trình dạy học theo yêu cầu nội dung, chương trình dạy học theo yêu cầu phát triển năng lực, giáo viên không nên quá chú trọng vào nội dung kiến thức (bởi nội dung kiến thức có ở rất nhiều các kênh thông tin khác nhau: sách giáo khoa, sách tham khảo, Internet, băng hình ) mà cần dạy học một cách tích cực Nghĩa là: cần hình thành và phát triển ở người học các năng lực như: năng lực tư duy, năng lực tự học, năng lực tự quản lý bản thân và phát triển bản thân, năng lực thực hiện và giải quyết vấn đề Để làm được điều này người dạy phải áp dụng
đa dạng các hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá như: phương pháp quan sát
và phương pháp vấn đáp, phương pháp kiểm tra miệng, kiểm tra viết bằng trắc nghiệm, tự luận - khách quan, kiểm tra thực hành; đánh giá bằng sản phẩm, hồ sơ học sinh, trình bày miệng, thảo luận nhóm Do mỗi hình thức kiểm tra, đánh giá đều có những ưu, nhược điểm nhất định nên phải vận dụng các phương pháp như thế nào để hạn chế các nhược điểm, tăng cường khả năng đánh giá một cách chính xác, khách quan Điều này phụ thuộc phần lớn vào tài năng cũng như bản lĩnh nghề nghiệp của mỗi giáo viên
Đổi mới kiểm tra, đánh giá theo tinh thần mới cũng không chỉ dựa vào kết quả học tập ở trên lớp mà qua rất nhiều các họat động khác như: hoạt động ngoài giờ lên lớp, kỹ năng sống, giá trị sống v.v
Do bản chất của đánh giá "không chỉ đơn thuần là sự ghi nhận thực trạng, phân loại và cách đánh giá kết quả về định lượng học sinh, mà thông qua đánh giá để đổi mới cách học, cách dạy và thay đổi thực trạng theo hướng mục tiêu" [6, tr.45] Vì thế, đánh giá không thể là khâu sau cùng, khâu thứ yếu mà là khâu quan trọng phải được chuẩn bị ngay từ khi lập kế hoạch dạy học
Bởi kiểm tra đánh giá là một bộ phận hợp thành không thể thiếu trong quá trình giáo dục nên để giáo viên có năng lực đánh giá học sinh, đáp ứng nhiệm vụ khó khăn khi thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trước hết người giáo viên
Trang 4phải luôn tự trau dồi kiến thức đánh giá (nội dung tâm lý học, giáo dục học, có liên quan đến lĩnh vực đánh giá của học sinh Những khái niệm như, đánh giá theo quá trình, đánh giá phát triển, đánh giá kết thúc hay đánh giá tổng kết); bồi dưỡng và nâng cao các kỹ thuật đánh giá, những kinh nghiệm quan sát, ghi chép đặt câu hỏi, giao tiếp trong quá trình dạy học và tổ chức hoạt động học tập của học sinh
Giáo viên phải thường xuyên sinh hoạt chuyên môn, thảo luận về những yêu cầu đổi mới trong giáo dục và cùng chia sẻ những kinh nghiệm về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Năng lực kiểm tra, đánh giá của giáo viên đòi hỏi những kỹ năng thiết kế để kiểm tra, xây xựng chuẩn đánh giá, xử lý kết quả kiểm tra, công khai kết quả đánh giá thành tích học tập, năng lực và phẩm chất của mỗi học sinh trong lớp Đánh giá phải từ nhiều nguồn thông tin khác nhau Đòi hỏi người giáo viên phải thường xuyên kết hợp với cha mẹ học sinh, cộng đồng để thu thập thông tin, “tín hiệu ngược” để bổ sung vào
dữ liệu đánh giá học sinh Ngoài ra cần để học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, điều này rất quan trọng Bởi thông qua việc tự đánh giá học sinh tự nhìn lại mình và nâng cao hơn giá trị và hiệu quả đánh giá
Khi kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, giáo viên cần phải tuân thủ các yêu cầu sư phạm sau:
Thứ nhất, phải đảm bảo tính khách quan trong đánh giá Điều này có nghĩa là
khi đánh giá kết quả của học sinh, giáo viên phải phản ánh trung thực kết quả lĩnh hội nội dung tài liệu học tập của học sinh so với yêu cầu do chương trình quy định Nội dung kiểm tra phải phù hợp với các yêu cầu chung của chương trình Tổ chức ra đề, kiểm tra, đánh giá phải nghiêm minh, khoa học
Thứ hai, yêu cầu đảm bảo tính toàn diện Trong quá trình kiểm tra, đánh giá kết
quả của học sinh về khối lượng và chất lượng chiếm lĩnh kiến thức kỹ năng vận dụng thuộc về các môn học; về kết quả phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, tư duy sáng tạo,
ý thức thái độ, chú ý đánh giá cả số lượng và chất lượng, cả nội dung và hình thức
Thứ ba, yêu cầu phải đảm bảo tính thường xuyên và hệ thống Đánh giá là khâu
quan trọng phải được đặt ra từ khi lập kế hoạch để theo dõi, quan tâm suốt trong thời gian tổ chức hoạt động dạy học, không phải khi công việc đã hoàn thành Nghĩ là đánh giá đồng hành cùng quá trình hoạt động giáo dục Bởi thế hoạt động này phải diễn ra một cách có hệ thống, bài bản, tuyệt đối không được ngắt quãng, mà phải được tổ chức thường xuyên ngay trong từng bài học Nhờ đó, giáo viên mới có được một sự phản hồi nhanh, kịp thời sữa chữa và khắc phục những lỗ hổng về kiến thức cho các em
Trang 5Để đạt được kết quả tốt trong hoạt động đánh giá dạy học, giáo viên phải biết khuyến khích tư duy năng động sáng tạo, phát triển sự chuyển biến thái độ, xu hướng hành vi của học sinh trước những vấn đề của đời sống cá nhân, gia đình, cộng đồng, rèn luyện cho học sinh năng lực phá hiện sớm, giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh trong thực tế cuộc sống
Trong giai đoạn hiện nay, tất cả giáo viên Tiểu học cần phải nắm rõ Thông tư 30/2014/TT - BGDĐT về những quy định mới về cách đánh giá học sinh Tiểu học Việc dánh giá, phải dựa vào quan sát các biểu hiện hoạt động của học sinh trong suốt quá trình học tập Tuy nhiên, sự thay đổi này gặp không ít khó khăn Việc chuyển từ đánh giá bằng điểm số sang đánh giá bằng nhận xét khiến cho giáo viên chịu rất nhiều
áp lực Làm thế nào để nhận xét bằng một câu ngắn gọn, đảm bảo diễn đạt được sự tiến bộ hoặc lỗi của học sinh là một bài toán khó, không dễ dàng đối với giáo viên Do
đó, giáo viên cần rất thận trọng trước những lời khen, chê đối với học sinh Lời khen hợp lý, đúng thời điểm sẽ đem lại những hiệu quả tích cực, ngược lại, lời chê không đúng lúc sẽ ảnh hưởng lớn đến tâm lý của học sinh, thậm chí là gây nên những hậu quả khôn lường
4 Kết luận
Nói tóm lại, đổi mới kiểm tra, đánh giá vừa là một trong những biện pháp hữu hiệu, vừa là một năng lực cần có của người giáo viên để hoàn thành những mục tiêu giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiện nay Trong những năm qua, do tác động tích cực từ nhiều phía nên nhận thức và chất lượng hoạt động kiểm tra đánh giá của đội ngũ giáo viên trường Tiểu học gần đây đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần làm cho hiệu quả giáo dục và dạy học từng bước được cải thiện Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thực
tế, việc kiểm tra, đánh giá còn mang nặng tính hình thức, vì thành tích nhiều hơn là phản ánh thực chất năng lực người học.Vì vậy, để kiểm tra đánh giá chất lượng giáo dục thực
sự là khâu đột phá trong lộ trình triển khai đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo thì rất cần đến sự tâm huyết và tài năng của các nhà giáo
TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] BCH TW Đảng khóa XI (2013), Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, ngày 4/11, Hà Nội
[2] Hồ Sỹ Anh (2013), Tìm hiểu về kiểm tra đánh giá học sinh và đổi mới kiểm tra
đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực, Tạp chí Khoa học - Trường ĐHSP
TP.Hồ Chí Minh, Số 50, tháng 9
Trang 6[3] Nguyễn Công Khanh (Chủ biên) (2014), Kiểm tra đánh giá trong giáo dục, NXB
Đại học Sư phạm Hà Nội
[4] Nghị quyết 88/2014/QH13 về đổi mới chương trình, sách giáo dục phổ thông
[5] Thông tư 30/2024/TT - BGDĐT đánh giá học sinh Tiểu học,
Thuvienphapluat.Vn/ /Thong-tu-30-2014-TT-BGĐT-danh-gia-hoc-sinh-tieu-hoc-247873 aspx
[6] Đặng Tự Ân (20150), Năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong thời kỳ đổi mới,
NXB Hồng Đức