skkn biện pháp học tốt chương sinh sản sinh dưỡng môn sinh học lớp 6

Sinh học là một môn học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, sinh học nghiên cứu về các vấn đề trong thực tế như: Thực vật, Động vật và Con người, do đó Sinh học góp phần cung cấp cho học s

“BIỆN PHÁP HỌC TỐT CHƯƠNG SINH SẢN SINH DƯỠNG MÔN SINH

Sinh học là một môn học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, sinh học nghiên cứu về các vấn đề trong thực tế như: Thực vật, Động vật và Con người, do đó Sinh học góp phần cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản nhưng rất quan trọng để học sinh có thể bước vào cuộc sống thực tế như:

Thứ nhất là về kiến thức học sinh nắm được một số đặc điểm

cơ bản về hình thái, cấu tạo, họat động sinh lí, đặc điểm sống và sinh sản của từng sinh vật trong tự nhiên

Thứ hai là về kỹ năng học sinh được rèn luyện một số kỉ năng quan trọng của bộ môn như: Quan sát, ghi chép, vẽ hình, làm thí nghiệm, thực hành,tự học hay hoạt động theo nhóm và khả năng trình bày trước tập thể…

Thứ ba là rèn luyện cho học sinh những năng lực tư duy như:

óc quan sát, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa trừu tượng hóa vấn đề,….Từ đó học sinh có thể vận dụng kiến thức đã học của mình vào việc giải thích các hiện tượng tự nhiên mà từ trước đến giờ học sinh không giải thích được

Thứ tư là bồi dưỡng cho học sinh thế giới quan duy vật biện chứng, góp phần giáo dục tư tưởng tình cảm, ý thức hành vi bảo vệ môi trường, lòng yêu quê hương đất nước con người … Từ những nhiệm vụ quan trọng của bộ môn như trên, đặc biệt với học sinh lớp 6 ở độ tuổi 11-12 năng lực tư duy trừu tượng còn yếu, việc hình thành các khái niệm dựa trên quan sát cụ thể dẫn đến hình thành các biểu tượng rồi từ đó mới xây dựng nên khái niệm, cho nên việc nghiên cứu thực vật thuận lợi hơn nhất là việc nghiên cứu những bộ phận riêng biệt của cơ thể thực vật điển hình là cây xanh có hoa theo từng cơ quan: Cơ quan sinh dưỡng( Rễ, Thân, Lá ), Cơ quan sinh sản ( Hoa, Quả, Hạt )… Khi nghiên cứu về sinh sản học sinh bắt đầu làm quen với các khái niệm như: Sinh sản vô tính, sinh sản

hữu tính … Đây là những khái niệm trừu tượng mà học sinh chỉ tiếp thu được qua hình ảnh, mô hình, sách giáo khoa và lời giảng của giáo viên nên học sinh tiếp thu kiến thức về sinh sản rất thụ động, đặc biệt khi học sinh vận dụng vào thực hành các em chưa nắm rõ

về lý thuyết do đó thực hành còn lúng túng, giải thích trên cơ sở khoa học chưa chính xác không mang tính lôgíc, không áp dụng được với điều kiện thực tế địa phương Hơn nữa khi phát biểu về các khái niệm về sinh sản học sinh chỉ phát biểu khái niệm theo sách giáo khoa mà đa số các em không hiểu hết được ý nghĩa các khái niệm đó

Là một giáo viên dạy sinh học ở trường THCS, được phân công phụ trách dạy môn sinh học lớp 6 Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy rằng học sinh hiểu rất mơ hồ về chương sinh sản sinh dưỡng, thậm chí nhiều em không có say mê hứng thú khi học chương này Để giúp các em hứng thú trong học tập, khi học lý thuyết xong phải vận dụng vào thực hành Từ đó kiến thức trên mới khắc sâu được Từ những suy nghĩ trên tôi đã đúc kết qua nhiều

năm giảng dạy sinh học 6 “Biện pháp học tốt chương sinh sản

sinh dưỡng môn sinh học lớp 6”

Đề tài mà tôi nghiên cứu đã có nhiều tác giả viết thành những công trình nghiên cứu lớn như: Phương pháp giảng dạy sinh học của Trần Bá Hoành, Đổi mới dạy học sinh học ở trường THCS của Nguyễn Quang Vinh … hay đã được rất nhiều đồng nghiệp viết thành những sáng kiến kinh nghiệm, hoặc nhiều bài báo, tạp chí cũng đã viết nhiều về vấn đề này Riêng bản thân tôi, tôi đã nghiên cứu và áp dụng vào giảng dạy ở học sinh lớp 6 trường trung học cơ

sở An Ninh năm học 2015-2016, đạt được một số kết quả khả quan

cập đến các vấn đề cần thiết, phù hợp với tình hình thực tế địa phương để giúp học sinh lớp 6 học tốt chương sinh sản sinh dưỡng Tôi chỉ chú trọng đến các vấn đề, làm sao tạo cho các em có tinh thần tự giác, lòng say mê học tập bộ môn, hình thành thói quen học tập khoa học, đặc biệt học sinh có thể học tập qua tham quan, học tập những kinh nghiệm, mô hình của nông dân sản xuất giỏi ở địa phương, chủ yếu về vấn đề tìm hiểu và nhận biết mẫu vật để giúp các em học sinh trường THCS An Ninh học tốt chương sinh sản dinh dưỡng tự nhiên

Phần II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI

Qua nhiều năm giảng dạy môn sinh học lớp 6 ở trường THCS

An Ninh sau khi dạy xong chương sinh sản sinh dưỡng, tôi đã tiến hành kiểm tra và ghi nhận lại kết quả của các lần kiểm tra của lớp thí điểm ở những năm gần đây Kết quả thu được như sau:

Từ những số liệu ở bản trên cho thấy:

+ Năm học: 2011-2012 chỉ có 55% học sinh đạt điểm trung bình trở lên và 45% học sinh đạt điểm dưới trung bình

+ Năm học: 2012-2013 tỉ lệ học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên

là 60,1% và tỉ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình là39,9%

+ Năm học : 2013-2014 tỉ lệ học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên

là 73,2% và tỉ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình là 26,8%

+ Năm học : 2014-2015 tỉ lệ học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên

là 78,6% và tỉ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình là 21,4%

- Như vậy qua nhiều năm giảng dạy với phương pháp đổi mới chưa thật tốt, còn nhiều hạn chế, kết quả cho thấy tỉ lệ học sinh từ trung bình trở lên khoảng 55%-75% và tỉ lệ học sinh dưới trung bình cũng khá cao 20% - 40%

Qua tìm hiểu thực tế khi giảng dạy ở lớp, kết hợp với gia đình

và tìm hiểu ở học sinh tôi đã tìm ra được những nguyên nhân dẫn đến tình hình trên:

- Nguyên nhân thứ hai: Đa số các em học sinh nhà ở rất xa trường, con nhà nghèo, ngoài giờ học các em phải phụ giúp gia đình nên các em không có thời gian chuẩn bị cho môn học

- Nguyên nhân thứ ba: do các tiết học chưa sinh động phù hợp đặc điểm tâm lý học sinh đa số học sinh chỉ tiếp thu kiến thức thụ động từ phía giáo viên, học thuộc bài theo nội dung ghi bài là

đủ

- Nguyên nhân thứ tư: học sinh chưa có phương pháp tự học

- Nguyên nhân thứ năm: Giáo viên chưa có kế họach năm khi giảng dạy môn sinh học 6

- Nguyên nhân thứ sáu: Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị nhưng không có kế hoạch kiểm tra, động viên nhắc nhở giúp đỡ học sinh làm tốt công việc mà giáo viên yêu cầu

- Nguyên nhân thứ bảy: Giáo viên chưa có vườn sinh học ở trường nên không thể giảng dạy theo phương pháp thực hành, đặc biệt là không thể tổ chức cho học sinh thực hành ở tại vườn trường

-Nguyên nhân thứ tám: khi giảng dạy giáoviên chưa lựa chọn,

II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

Sau thời gian giảng dạy học sinh lớp 6 của trường THCS An Ninh qua các năm tôi đã quan sát, phân tích và tìm ra được một số kinh nghiệm giúp học sinh học tốt chương sinh sản sinh dưỡng như sau:

1 Lựa chọn, sử dụng và kết hợp tốt các phương pháp dạy học : khi giảng dạy cho học sinh ở trường có rất nhiều phương

pháp đề lựa chọn, trong đó mỗi phương pháp dạy học đều có những ưu khuyết điểm riêng của nó như: Nhóm phương pháp dùng lời nguồn thông tin chủ yếu dẫn tới sự hình thành kiến thức là lời giảng của thầy,câu trả lời của học sinh, thông tin sách giáokhoa… Nhóm phương pháp trực quan học sinh tiếp thu những kiến thức chủ yếu bằng các giác quan ( nhìn, nghe, cảm giác,…) Còn đối với phương pháp thực hành học sinh có thể trực tiếp thao tác trên các mẫu vật tự nhiên, rồi từ đó các em rút ra được những kết luận của bài học

Do đó khi giảng dạy nếu biết lựa chọn, sử dụng và kết hợp tốt các phương pháp dạy học thì học sinh vừa được quan sát tranh ảnh, mẫu vật,bàn bạc thảo luận những vấn đề vướng mắc vừa được thực hành thí nghiệm trên các vật thật….từ đó các em có thể

đễ dàng rút ra những kết luận bài học một cách vững chắc và sâu sắc nhất

Ví dụ:khi dạy phần 2 chiết cành bài 27 “Sinh sản sinh dưỡng do ngừơi”

Gv: cho học sinh quan sát hình 27.2 kết hợp những thông tin sách giáo khoa và những kiến thức về thực tế thảo luận trả lời:

1 Chiết cành là gì? Nêu các bước chiết cành?

2 Hãy tiến hành các bứơc chiết cành trên mẩu vật thật?

Với những yêu cầu như trên học sinh vừa được trao đổi thảo luận, quan sát tranh sách giáo khoa, vừa được tiến hành thực hiện chiết cành trên vật thật từ đó không những giúp các em tiếp thu kiến thức rất tốt mà còn rất hứng thú khi học bài này sẳn sàng hoàn thành mọi yêu cầu của giáo viên giao phó

- Hình ảnh minh họa một số phương pháp học của học sinh

2 Tạo cho các em tinh

thần tự giác, lòng say mê

học tập bộ môn:

Muốn cho học sinh học

tốt môn sinh học nói chung, chương sinh sản sinh dưỡng nói riêng đòi hỏi học sinh phải có tinh thần tự giác lẫn lòng đam mê học tập Trong đó vấn đề quan trọng nhất khi học chương sinh sản sinh dưỡng là tinh thần tự giác học tập của học sinh,do đó khi giảng dạy tôi đã thực hiện những vấn đề như sau:

2.1 Khi bắt đầu nhận lớp giảng dạy tôi thông báo cho các em biết ở chương trình sinh học lớp 6 có một cột điểm thực hành thuộc

hệ số 1, cột điểm thuộc hệ số 1 tôi sẽ ghi nhận sự chuẩn bị của từng học sinh qua các bài dạy và bài làm thực hành của học sinh

2.2 Lập bảng theo dõi để chấm điểm sự chuẩn bị hoặc thực hành của học sinh (Mỗi phần một bảng riêng) Đến cuối học kì tôi lấy điểm trung bình của các lần chuẩn bị và thực hành của học sinh Lưu ý ở mỗi tiết dạy hoặc tiết thực hành tôi thường xuyên kiểm tra nhắc nhở, cho điểm tốt đối với những em chuẩn bị đầy đủ hoặc thực hành chính xác đồng thời phê bình cho điểm xấu đối với những trường hợp không có sự chuẩn bị hoặc thực hành không đạt

2.3 Nêu ra nhiều công trình nghiên cứu của các nhà sinh học lớn và những thành tựu của nó như: Men Đen nghiên cứu ở đậu Hà Lan 12 năm liền, Páp Lốp nghiên cứu sự hình thành và ức chế phản

xạ có điều kiện ở chó … Một số thành tựu khoa học sinh học lớn ở trong nước như: Nhân giống vô tính hoa Phong Lan ở Đà Lạt, tạo được nhiều giống Lúa lai …

Từ những ví dụ trên sẽ kích thích được sự tò mò, ham học hỏi, cuối cùng xây dựng lòng say mê vô hạn đối với môn học của học sinh,

khi học tập chương sinh sản sinh dưỡng

Ngoài ra trong các tiết dạy tôi thường xuyên liên hệ thực tế để học sinh tự liên hệ bản thân và đưa ra phương hướng để học sinh

có thể hướng tới tương lai của mình

3 Dạy cho học sinh phương pháp tự học:

Khi giảng dạy ở trường tôi không chỉ chú trọng vào viêc truyền thụ kiến thức mà còn chú trọng hơn nữa việc hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự học Khi tiến hành giảng dạy thực tế tôi đã

áp dụng rất nhiều biện pháp và cuối cùng tôi đã rút ra được các bước để giúp học sinh tư học tập một cách độc lập như sau:

Hướng dẫn học sinh kĩ năng quan sát phân tích kênh hình, kênh chữ, số liệu, biểu đồ và kĩ năng thực hiện các lệnh sách giáo khoa …

Hướng dẫn học sinh cách rút ra kết luận bài học từ những nội dung đã quan sát thực hiện theo yêu cầu giáo viên hoặc của sách giáo khoa

Từ đó, tôi đã áp dụng vào giảng dạy chương sinh sản sinh dưỡng như sau Khi dạy phần 1 bài” Sinh sản sinh dưỡng do người

”

Bước 1: Tôi hướng dẫn học sinh quan sát thật kĩ hình 27.1 so sánh sự khác nhau giữa hình A và hình B Sau đó tôi cho học sinh đọc câu hỏi phần yêu cầu Như vậy dựa vào hình mà chính các em quan sát ở trên các em sẽ trả lời được nội dung của phần yêu cầu

Bước 2: Giáo viên gợi ý cho học sinh nêu những điều kiện cần cho cành giâm ?(cành giâm như thế nào? đất như thế nào?)

Cuối cùng học sinh sẽ tự trả lời được: Giâm cành là gì? Đó là nội dung của bài học ở phần 1

Tương tự như vậy tôi đã tiến hành ở nhiều bài khác nhau và tôi đã thấy rằng phương pháp này rất hiệu quả, đặc biệt khi áp dụng vào chương sinh sản sinh dưỡng tôi thấy học sinh có thể trả lời tất

cả các khái niệm như: Thế nào là sinh sản sinh dưỡng ? Thế nào là giâm cành? Thế nào là chiết cành ? Thế nào là ghép cây ? hơn nữa học sinh có thể tự nghiên cứu các bài tương tự và tự rút ra bài học cho mình

4 Xây dựng kế hoạch giảng dạy bộ môn Sinh học 6:

Qua nhiều năm giảng dạy sinh học lớp 6 ,tôi đã thấy rằng ở sinh học lớp 6 cần rất nhiều mẩu vật, dụng cụ, tranh ảnh mô hình… Cho từng bài học Trong đó có mẩu vật chỉ chuẩn bị trước 1 ngày (

ví dụ như: các loại lá, các loại rễ, củ hành, cà chua…) Có mẩu vật chuẩn bị trước 2-3 ngày (ví dụ như: Hạt nẩy mầm, vận chuyển các chất trong thân, …) Khi dạy chương sinh sản sinh dưỡng tôi phải chuẩn bị trước 2-3 tuần để có mẩu vật dạy ghép cây, cành chiết, cành giâm… Do đó tôi đã suy nghĩ và xây dựng cho mình một kế hoạch giảng dạy như sau:

Số Tên bài dạy Loại kiến thức của bài dạy Mẩu vật cần chuẩn bị

tiết

Bài kiến thức mới

Bài ôn tập

Bài thực hành

Trong bài học

Phần chuẩn bị cho bài sau (Bài

kế tiếp và các bài sau)

thể sống

x

Cây đậu,hòn đá,con gà…

h.2.1 Đại diện một

số sinh vật,bảng phụ trang

H.17.2 Thí nghiệm bóc vỏ cây của bạn Tuấn trang

49

Hình 17.1 Thí nghiệm với hoa Hồng

và 20.4 sơ

đồ cấu tạo phiến lá trang 65và

chuẩn bị cây ghép, cành chiết, cành giâm cho bài 27”sinh sản sinh

gì và mẩu vật gì,đặc biệt trong thời gian này phải chuẩn bị cho bài sau những gì ? (vì có mẩu vật chuẩn bị trong thời gian ngắn, có mẩu vật chuẩn bị trong thời gian dài) Như vậy khi giảng dạy chương sinh sản sinh dưỡng thì tôi có thể chuẩn bị cành chiết, cành giâm, cây ghép từ trước khi tôi còn dạy bài “Đặc điểm bên ngoài của lá” mà không bị động về thời gian, hơn nữa khi dạy chương sinh sản sinh dưỡng sẽ tạo được niềm đam mê, lòng tin tưởng của học sinh vào mức độ chính xác khoa hoc của bộ môn và học sinh càng hứng thú khi học chương này

5 Hình thành thói quen cách học “khoa học”, vận dụng lý thuyết để giải thích hiện tượng tự nhiên

Ngay từ đầu năm học khi tôi nhận lớp tôi đã chủ động liên hệ giáo viên của lớp trước để rút kinh nghiệm về việc học tập môn tự nhiên xã hội của học sinh Sau đó khi giảng dạy tôi tổ chức nhiều hình thức học tập theo phương pháp giảng dạy mới góp phần xóa đi thói quen học thụ động, chỉ ghi bài khi giáo viên đọc chép, sau đó về nhà học thuộc lòng bài theo lời dặn dò của giáo viên… Còn với phương pháp mới học sinh sẽ hoạt động theo nhóm hoặc cá nhân các em được đặt vấn đề tham gia giải quyết vấn đề, bàn luận, nhận

Ngoài ra khi giảng dạy tôi đặc biệt chú ý đến loại kiến thức có liên quan đến hiện tượng tự nhiên, đây là kiến thức mà những người đi trước đã đúc kết được mà học sinh chỉ thừa hưởng và vận dụng do đó khi giảng dạy giáo viên phải áp dụng nó trên một hiện tượng tự nhiên thực sự để học sinh tham khảo và tiếp tục giải thích các hiện tượng khác mà không cần sự hướng dẫn của giáoviên

Ví dụ: Khi dạy bài 27 “Sinh sản sinh dưỡng do người” phần hai : Chiết cành

Giáo viên: Cho học sinh thảo luận 5 phút trả lời các câu hỏi

1 Chiết cành là gì? cho ví dụ những cây có thể chiết cành?

2 Nêu phương pháp chiết cành ?

3 Vì sao mép vỏ phía trên mới ra rễ ?

Học sinh: Thảo luận theo nhóm trả lời Sau đó đó tôi gợi mỡ

để học sinh tự trả lời được lợi ích của việc trồng cây bằng cành chiết so với trồng cây bằng hạt

Khi học sinh trả lời những câu hỏi đó chính xác đã xây dựng lòng tự tin và hình thành nhân cách học sinh

6 Hướng dẫn học sinh nắm vững lý thuyết và vận dụng lý thuyết để thực hành:

Lý thuyết được đúc kết từ thực tiễn Thực tiễn kiểm chứng lại

lý thuyết như vậy lý thuyết và thực tiễn là hai mặt tồn tại song song

hỗ trợ nhau Do đó khi giảng dạy giáo viên phải truyền thụ cho học sinh nắm vững được lý thuyết, trình tự, cách thực hiện trên lý thuyết

và ý nghĩa của những việc làm đó, ưu khuyết điểm của biện pháp

đó

Sau đó giáo viên có thể kiểm tra lý thuyết bằng nhiều hình thức như: Hỏi đáp, chọn câu đúng,điền từ, giải thích … để học sinh nắm vững lý thuyết đã học