Cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan bảo hiểm xã hội việt nam

Phương pháp thu thập thông tin: Nguồn thu thập các số liệu thứ cấp: Niên giám thống kê, các báo cáo tài chính của BHXH Việt Nam, các số liệu thu thập từ các Bộ, Ban ngành có liên quan đ

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

1.Lý do lựa chọn đề tài 1

2.Mục đích nghiên cứu của đề tài 1

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

4.Phương pháp nghiên cứu 2

5.Kết cấu đề tài 2

PHẦN I: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH 2

1.1Những nghiên cứu về cơ chế tài chính BHXH 2

1.2Những nghiên cứu về thu BHXH 3

1.3Những nghiên cứu về chi BHXH 3

1.4Những nghiên cứu về đầu tư quỹ BHXH 4

1.5Những nghiên cứu về cân đối quỹ BHXH 4

PHẦN II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH 5

2.1 Nguồn tài chính 5

2.2 Lập dự toán, phân bổ và giao dự toán thu, chi 5

2.3 Tập trung nguồn thu, quản lý và sử dụng nguồn thu 5

2.4 Hạch toán kế toán, lập và gửi báo cáo quyết toán 5

2.5 Mức chi phí quản lý và nguồn đảm bảo 6

2.6 Nội dung và mức chi phí quản lý 6

PHẦN III: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH VN 7

3.1 Những hạn chế 7

3.2 Nguyên nhân 8

3.3 Những kết quả đã đạt được và nguyên nhân 10

PHẦN KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ASXH An sinh xã hội

BHXH Bảo hiểm xã hội

NLĐ Người lao động

NSDLĐ Người sử dụng lao động

NSNN Ngân sách nhà nước

VN Việt Nam

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Cân đối thu - chi Quỹ BHXH tự nguyện giai đoạn 2008 - 2014 7 Bảng 3.2: Tình hình lao động tham gia BHXH trên tổng số lao động tham gia hoạt động kinh tế giai đoạn (2003-2013) 9 Bảng 3.3: Tỷ lệ hoàn thành thu BHXH bắt buộc giai đoạn 2007 đến 2012 11

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Lý do lựa chọn đề tài

BHXH là một trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội quốc gia, góp phần ổn định xã hội, thực hiện công bằng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Đây là một trong những nội dung quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội mà Đảng và Nhà nước ta hết sức chú trọng phát triển

BHXH là sự đảm bảo thay thế được bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội

Chính sách BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách kinh tế và xã hội của Nhà nước,

là những chủ trương, quan điểm, nguyên tắc BHXH để giải quyết các vấn đề xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo người lao động và các vấn đề kích thích phát triển kinh tế của từng thời kỳ Trong mỗi giai đoạn phát triển khinh tế khác nhau, chính sách BHXH được Nhà nước đề ra và thực hiện phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội từng giai đoạn

Để thực hiện tốt chức năng tổ chức thực hiện chế độ, chính sách BHXH phải tuân theo quy định của pháp luật

Vì thế cần có cơ chế quản lý tài chính đối với hoạt động của BHXH Việt Nam rõ ràng nhằm thúc đẩy việc sắp sếp, tổ chức bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao

Xuất phát từ mục tiêu trên tôi đã chọn đề tài "Cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan bảo hiểm xã

hội Việt Nam" để nghiên cứu

2.Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về BHXH, tài chính BHXH và đánh giá về cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH Việt Nam

- Phân tích thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH Việt Nam trong thời gian qua, qua đó rút ra những kết quả đạt được cũng như những hạn chế và nguyên nhân của của những kết quả, hạn chế đó

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: BHXH Việt Nam (bao gồm cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện)

Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH Việt

Nam từ sau đổi mới chính sách BHXH đến nay

4.Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu: thu thập thông tin, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh đối

chứng để phân tích cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở những kiến thức đã tích lũy được về tài chính BHXH, kết hợp với việc tham khảo các tài liệu trong và ngoài nước về lĩnh vực này Tác giả đã phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa thành những vấn đề lý luận chung về cơ chế tài chính BHXH

Phương pháp thống kê, so sánh đối chiếu: đề tài phân tích, so sánh, đối chiếu các số liệu thống

kê về tình hình thu chi của quỹ BHXH qua các giai đoạn Từ đó đề xuất những phương án phù hợp nhằm nâng cao cơ chế quản lý chính cho BHXH Việt Nam

Phương pháp thu thập thông tin:

Nguồn thu thập các số liệu thứ cấp: Niên giám thống kê, các báo cáo tài chính của BHXH Việt Nam, các số liệu thu thập từ các Bộ, Ban ngành có liên quan đến BHXH

5.Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài được kết cấu thành 3 phần như sau:

Phần I: Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến cơ chế quản lý tài chính tại

cơ quan BHXH

Phần II: Cơ sở lý thuyết về cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH

Phần III: Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại cơ quan BHXH việt nam

PHẦN I: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH

1.1 Những nghiên cứu về cơ chế tài chính BHXH

Các công trình nghiên cứu về cơ chế tài chính BHXH bao gồm: Đề tài khoa học cấp Bộ (2007),

Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện cơ chế vận hành và mô hình tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội do TS Nguyễn Thị Lan Hương chủ nhiệm; Đề tài khoa học cấp Bộ (2003), Cơ chế và chính sách tài chính đối với hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam, do Dương Đăng Chinh và Vũ Đình

Ánh đồng chủ nhiệm; Đề tài khoa học cấp Bộ (1997), Vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện

chính sách BHXH của TS Bùi Văn Hồng Ngoài ra còn có các bài viết của các tác giả, Agenda for

Social security: Challenges for the new congress and the new administration, Social Secutity

Advisory Board, Febbruary 2001, Margaret S.Malon (2001) - Facing reality about social security

(Đối mặt với những vấn đề của ASXH) The CPA Journal, May 2005, Louis Grumets.YiFeang

(1999), Zhigang Xu, RanTao(2004); Nghiên cứu về hệ thống ASXH ở Trung Quốc.

Các nghiên cứu trên đã phân tích, đánh giá và chỉ ra những ưu điểm, cũng như những nhược điểm của từng cơ chế tài chính BHXH từ đó đề xuất những kiến nghị cần đổi mới và hoàn thiện cơ chế tài chính BHXH

1.2 Những nghiên cứu về thu BHXH

1 Luận án tiến sĩ của Phạm Trường Giang (2010), Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam

Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về cơ chế thu BHXH, nghiên cứu sự phối hợp giữa các bộ phận trong hệ thống thu BHXH, từ đó phát hiện ra những tồn tại, bất cập Trên

cơ sở phân tích thực trạng công tác thu BHXH ở Việt Nam, luận án đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam

- Đối tượng nghiên cứu của luận án là cơ chế thu BHXH

- Phạm vi nghiên cứu của luận án chỉ tập trung nghiên cứu loại hình BHXH bắt buộc

2 Đề tài khoa học cấp Bộ doTS Dương xuân Triệu làm chủ nhiệm (2000), Cơ sở khoa học

hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH

- Mục đích nghiên cứu của đề tài hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH Đề xuất các biện pháp quản lý thu BHXH phù hợp với từng loại đối tượng tham gia BHXH Thông qua việc nghiên cứu kinh nghiệm thu BHXH của một số nước như Nhật Bản, Indo, Mỹ, Singapo và thực trạng công tác quản lý thu BHXH của Việt Nam qua các thời kỳ, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH như: hoàn thiện các quy định thu BHXH bao gồm mức thu, tiền lương tối thiểu, đăng ký lao động tham gia BHXH; hoàn thiện quy trình thu BHXH theo từng loại đối tượng tham gia BHXH; áp dụng quản lý thu BHXH bằng công nghệ tin học Nội dung của đề tài tập trung vào hoạt động tác nghiệp của cơ quan thực hiện chính sách BHXH

1.3 Những nghiên cứu về chi BHXH

1 Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Chính (2010), Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động

chi trả các chế độ BHXH Luận án làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến công tác tổ chức

và hoạt động chi trả các chế độ BHXH cho người lao động Phân tích thực trạng hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH cho người lao động ở Việt nam

- Trong hoạt động chi trả BHXH, luận án đã phân tích và rút ra những vấn đề còn tồn tại như: việc lập kế hoạch chi còn có những sai sót, báo cáo quyết toán chậm, công tác hướng dẫn kiểm tra còn chưa sâu sát, phương tiện vận chuyển và bảo quản tiền mặt còn thiếu, mạng lưới thông tin chưa được phủ khắp các tỉnh, thành, lệ phí chi trả thấp, còn một bộ phận người sử dụng lao

động chưa làm tròn trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động… từ đó làm ảnh hưởng đến hoạt động chi trả và quyền lợi của các đối tượng hưởng BHXH Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam trong thời gian tới Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác tổ chức chi trả BHXH Phạm vi nghiên cứu của đề tài là quỹ BHXH bắt buộc ở Việt Nam

1.4 Những nghiên cứu về đầu tư quỹ BHXH

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Trọng Thản (2005), Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư từ quỹ BHXH ở Việt Nam Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về bản chất của quỹ BHXH và các mô hình tổ chức quỹ BHXH Những cơ sở lý thuyết của hoạt động đầu tư quỹ BHXH, đánh giá toàn diện về quá trình tạo lập và sử dụng quỹ BHXH ở Việt Nam cũng như sự định lượng và

sử dụng quỹ trong hoạt động đầu tư quỹ BHXH, từ đó xây dựng các quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ BHXH

Về phạm vi nghiên cứu, luận án cũng tập trung vào nghiên cứu BHXH bắt buộc (vào thời điểm này chính sách BHXH tự nguyện chưa được triển khai) Về không gian luận án nghiên cứu BHXH giai đoạn 1995- 2003

Những nghiên cứu của luận án một mặt góp phần hoàn thiện những vấn đề lý luận và thực tiễn

về đầu tư tài chính BHXH và hiệu quả đầu tư tài chính BHXH Luận án cũng đóng góp những ý tưởng khoa học để xây dựng hệ thống các định chế pháp lý liên quan đến hoạt động tài chính của ngành BHXH, góp phần trực tiếp vào việc xác định những chiến lược đầu tư tài chính BHXH trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam

1.5 Những nghiên cứu về cân đối quỹ BHXH

1 Đề án của TS Đỗ Văn Sinh (2011), Đánh giá hoạt động qũy BHXH, bảo hiểm y tế; tính toán

dự báo cân đối quỹ BHXH, bảo hiểm y tế đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 Mục đích của

đề án là đánh giá tình hình hoạt động của quỹ BHXH trong thời gian qua Dự báo cân đối quỹ BHXH đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cân đối, tăng trưởng bền vững cho quỹ BHXH

2 Đề tài khoa học cấp bộ 2007-01-02, Các giải pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH bắt buộc khi

thực hiện Luật BHXH, do TS Phạm Đỗ Nhật Tân làm chủ nhiệm Mục đích của đề tài làm rõ cơ sở

lý luận các yếu tố tác động đến thu - chi và tăng trưởng quỹ BHXH Đánh giá thực trạng quỹ BHXH và khả năng cân đối của quỹ trong dài hạn thông qua việc phân tích các tác động từ những quy định mới về chế độ, chính sách BHXH bắt buộc theo Luật BHXH và sự tác động mới của việc điều chỉnh tiền lương, tiền công của Nhà nước Đề tài cũng làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc giám sát, quản lý hoạt động thu, chi và sử dụng quỹ BHXH bắt

buộc Đề xuất một số giải pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH bắt buộc khi thực hiện luật BHXH.

PHẦN II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH

2.1 Nguồn tài chính

Nguồn tài chính quỹ BHXH, bao gồm cả khoản kinh phí ngân sách nhà nước cấp hằng năm để chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho người thụ hưởng thuộc đối tượng do ngân sách nhà nước đảm bảo

Mức chi cụ thể của từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam quy định; trong đó, mức chi cho tổ chức làm đại lý chi trả bằng 63% mức chi do Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam quy định (Điều 4, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

2.2 Lập dự toán, phân bổ và giao dự toán thu, chi

Hằng năm, cùng thời gian quy định về lập dự toán ngân sách nhà nước, BHXH Việt Nam tổng hợp dự toán thu, chi của các cơ quan, đơn vị liên quan, trình Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam thông qua và báo cáo Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế về thu, chi bảo hiểm, chi phí quản lý và kế hoạch đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng các quỹ bảo hiểm

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư xem xét, tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ quyết định giao dự toán thu, chi cho BHXH Việt Nam Đối với dự toán chi lương hưu, trợ cấp BHXH cho người thụ hưởng thuộc đối tượng do ngân sách nhà nước đảm bảo, Bộ Tài chính tổng hợp vào dự toán chi ngân sách nhà nước, trình cấp thẩm quyền quyết định theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước

Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được Quyết định giao dự toán của Thủ tướng Chính phủ, BHXH Việt Nam có trách nhiệm thực hiện xong việc giao dự toán cho các đơn vị trực thuộc, BHXH Bộ Quốc phòng, BHXH Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Trường hợp Nhà nước ban hành chính sách, chế độ làm thay đổi dự toán đã được Thủ tướng Chính phủ giao, Bộ trưởng Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh dự toán cho BHXH Việt Nam tương ứng với mức điều chỉnh theo chế độ mới và báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả thực hiện (Điều

5, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

2.3 Tập trung nguồn thu, quản lý và sử dụng nguồn thu

Cơ quan BHXH thu tiền đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của các đối tượng và chuyển về BHXH Việt Nam để quản lý theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam

BHXH Việt Nam có trách nhiệm chuyển đủ và kịp thời nhu cầu kinh phí cho các đơn vị trực thuộc, BHXH Bộ Quốc phòng, BHXH Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để tạm ứng, thanh toán, chi trả các chế độ cho người thụ hưởng và chi phí quản lý (Điều 6, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

2.4 Hạch toán kế toán, lập và gửi báo cáo quyết toán

Quỹ BHXH được quản lý và sử dụng theo quy định của pháp luật về BHXH, được quản lý tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch, hạch toán độc lập theo các quỹ thành phần và cân đối thu, chi theo từng quỹ tại BHXH Việt Nam

Số quyết toán thu tiền đóng BHXH là số tiền thực thu, gồm: số tiền đóng của người tham gia, số tiền ngân sách nhà nước đóng, hỗ trợ mức đóng và số tiền lãi chậm đóng (nếu có)

Cơ quan BHXH các cấp, BHXH Bộ Quốc phòng, BHXH Bộ Công an, phải thực hiện công tác

kế toán, thống kê theo quy định của pháp luật về kế toán, thống kê; lập và gửi báo cáo quyết toán cho cơ quan có thẩm quyền để xét duyệt, thẩm định theo quy định

BHXH Việt Nam có trách nhiệm xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm cho các đơn

vị trực thuộc; thẩm định và thông báo quyết toán năm cho BHXH Bộ Quốc phòng, BHXH Bộ Công an, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; tổng hợp và lập báo cáo quyết toán năm trình Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam thông qua, gửi Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Bộ Tài chính thẩm định quyết toán năm và thông báo kết quả thẩm định quyết toán năm cho BHXH Việt Nam đối với khoản kinh phí ngân sách nhà nước cấp chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho người thụ hưởng thuộc đối tượng do ngân sách nhà nước đảm bảo (Điều 7, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

2.5 Mức chi phí quản lý và nguồn đảm bảo

Chi phí quản lý BHXH gồm:

Chi thường xuyên của cơ quan BHXH các cấp được xác định theo số lượng người làm việc trên

cơ sở vị trí việc làm và cơ cấu công chức, viên chức theo ngạch được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của pháp luật về công chức, viên chức và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo quy định của cấp có thẩm quyền

Chi thường xuyên đặc thù về tổ chức thực hiện BHXH, và chi không thường xuyên được xác định trên cơ sở nhiệm vụ được giao và mức chi theo chế độ quy định

Nguồn kinh phí để thực hiện các nhiệm vụ chi phí quản lý BHXH gồm:

Chi phí quản lý BHXH được trích từ tiền sinh lời của hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH

Mức trích cụ thể từ các nguồn quy định tại Khoản này thực hiện theo quy định của Thủ tướng Chính phủ

Thu từ tiền lãi phát sinh trên tài khoản tiền gửi chi phí quản

Hỗ trợ của ngân sách nhà nước để thực hiện nhiệm vụ được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao (nếu có)

Hỗ trợ của tổ chức, cá nhân ở trong nước và nước ngoài; Các khoản thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật (Điều 8, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

2.6 Nội dung và mức chi phí quản lý

Chi tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, nội dung và mức chi thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Trường hợp cơ quan BHXH phối hợp với cơ quan, tổ chức liên quan thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phát triển BHXH, thì thực hiện theo phương thức ký hợp đồng thực hiện công việc chuyên môn, trong đó thỏa thuận mức chi, yêu cầu về khối lượng công việc, nội dung công việc và thời gian thực hiện

Chi tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ về BHXH: Nội dung và mức chi thực hiện theo quy định của pháp luật về chế độ công tác phí, chế độ chi tổ chức các cuộc hội nghị đối với các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

Chi công tác quản lý người tham gia, người thụ hưởng BHXH

Chi công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát

Chi hoạt động của Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam theo quy định của cấp có thẩm quyền.Chi mua sắm hiện đại hóa hệ thống quản lý

Chi đầu tư phát triển

Chi hoạt động bộ máy của cơ quan BHXH các cấp, gồm:

Chi thường xuyên gồm

Chi tiền lương, tiền công, phụ cấp lương và các khoản đóng góp theo lương theo chế độ do Nhà nước quy định;

Chi quản lý hành chính: Nội dung và mức chi thực hiện theo quy định của Mục lục Ngân sách

nhà nước và chế độ chi tiêu tài chính hiện hành đối với cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp; Chi bảo đảm hoạt động của tổ chức Đảng, đoàn thể và chế độ đối với cán bộ tự vệ theo chế độ quy định

Chi không thường xuyên, gồm:

Chi nghiên cứu khoa học cấp cơ sở: Thực hiện theo quy định của pháp luật về chế độ chi tiêu đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ;

Chi đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức theo chương trình của Nhà nước (không bao gồm các khoản chi quy định tại Khoản 2 Điều này): Nội dung và mức chi thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng kinh phí đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức nhà nước; Chi đóng niên liễm cho các tổ chức quốc tế (nếu có);

Chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do Nhà nước quy định; Chi hỗ trợ công tác điều động, luân chuyển, biệt phái cán bộ, công chức, viên chức trong ngành BHXH Việt Nam theo chế

độ quy định;

Chi phí thuê mướn; chi phí thực hiện hợp đồng thuê khoán công việc hoặc hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật về lao động đối với những công việc không cần thiết bố trí biên chế thường xuyên (Điều 8, QĐ số: 60/2015/QĐ-TTg)

PHẦN III: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BHXH VN 3.1 Những hạn chế

Hệ thống luật pháp, chính sách về BHXH ngày càng được bổ sung thường xuyên, không ngừng được xây dựng mới và hoàn thiện phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Nhiều văn bản được thể chế hóa ngày càng đồng bộ hơn, nhiều chương trình quốc gia được triển khai và sát với thực tiễn cuộc sống

Hệ thống tổ chức bộ máy thực hiện BHXH từng bước được thiết lập, củng cố, hoàn thiện và điều chỉnh theo hướng tách chức năng quản lý nhà nước với chức năng cung cấp dịch vụ, tạo điều kiện cho hệ thống BHXH hoạt động phù hợp với cơ chế mới Đội ngũ cán bộ tổ chức triển khai, thực hiện chính sách BHXH ngày càng được tăng cường cả về số lượng và chất lượng

Nhận thức của xã hội cả từ phía người quản lý và người dân đang dần được nâng cao, người dân ngày càng nhận thức được đúng đắn hơn về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong tham gia vào

hệ thống an sinh xã hội

Từ khi luật BHXH 2014 được thực thi đến nay, do số lượng người tham gia BHXH tăng nhanh cùng với việc Nhà nước điều chỉnh tăng tiền lương tối thiểu trong giai đoạn này nên số thu BHXH đã tăng cao Tình hình thu BHXH từ NLĐ và NSDLĐ giai đoạn 2008- 2014 được thể hiện trong Bảng 3.1

Bảng 3.1: Cân đối thu - chi Quỹ BHXH tự nguyện giai đoạn 2008 - 2014

Đơn vị: Tỷ đồng

2008

Năm 2009

Năm 2010

Năm 2011

Năm 2012

Năm 2013

2014 (ước)

3 Tỷ lệ số chi/

Ghi chú: (*) Thu từ đóng góp của người lao động; (**) Chi trả trợ cấp BHXH

Nguồn: Bảo hiểm xã hội Việt Nam

Số liệu bảng 3.1 cho thấy, số thu từ đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động vào quỹ BHXH tăng nhanh qua từng năm Năm 2008 số thu BHXH tự nguyện đạt đạt 10,8 tỷ đồng, năm 2013 đạt 556 tỷ đồng và năm 2014 ước đạt 711,6 tỷ đồng

Ước tính đến cuối năm 2014, tổng số kết dư quỹ BHXH tự nguyện là 2.282,2 tỷ đồng, tăng 682,3 tỷ đồng, tương ứng tăng 42,6% so với năm 2013

Có được kết quả trên là do BHXH Việt Nam thời gian qua đã áp dụng nhiều biện pháp để tổ chức thực hiện thu BHXH Hiện nay, công tác thu BHXH được thực hiện qua ba hình thức: thu chuyển khoản, thu từ ngân sách nhà nước chuyển sang và thu bằng tiền mặt, đảm bảo thu đúng, thu

đủ, thu kịp thời và tuân thủ quy định của pháp luật, góp phần làm căn cứ để giải quyết chế độ cho người lao động được đầy đủ, kịp thời, chính xác

Mặc dù BHXH Việt Nam đã tổ chức tuyên truyền, thông tin rộng rãi về chế độ, chính sách BHXH, đồng thời cũng đã áp dụng nhiều biện pháp tích cực để thu BHXH nhưng tình trạng nợ đóng, trốn đóng BHXH vẫn xảy ra, đặc biệt là trong những năm gần đây khi tình hình kinh tế suy thoái, đã ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ Hiện nay, tình trạng nợ đóng BHXH còn khá phổ biến trong các doanh nghiệp, nhiều doanh nghiệp trong đó có cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hàng chục năm nay không đóng tiền BHXH cho NLĐ với số tiền lên đến hàng chục tỷ đồng

Hiện nay, số nợ và tình trạng trốn tránh tham gia BHXH cho NLĐ của các đơn vị sử dụng lao động rất lớn Số nợ này chủ yếu tập trung ở khu vực sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Tính đến hết năm 2015, có 283.244 đơn vị tham gia BHXH bắt buộc tăng 7,3% so năm 2014, tương ứng với 19.249 đơn vị; số người tham gia BHXH bắt buộc là 12.065.378 người, tăng 5,35% so với cùng kỳ năm 2014, tăng 612.856 người

Về tình hình nợ đóng, chậm đóng BHXH, năm 2015, nợ BHXH bắt buộc là 5.692 tỷ đồng, bằng 3,78% tổng số phải thu và giảm 1,04% so năm 2014, tương ứng số nợ giảm 936 tỷ đồng Số nợ BHXH bắt buộc vẫn tập trung nhiều ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, chiếm gần 9% số phải thu và hơn

60% tổng số nợ (Nguồn:BHXH Việt Nam)

Về việc xử lý nợ đọng BHXH hiện nay, Phó kiểm toán trưởng (chuyên ngành VII Kiểm toán Nhà nước) Trần Nhật Thành cho rằng, tình trạng nợ đọng, chậm đóng BHXH diễn ra ở hầu hết các địa phương nên BHXH Việt Nam cần phải phân loại từng loại hình nợ BHXH, xác định số nợ thực tế Bởi

có những “món” không còn khả năng thu hồi nên cần phải phân loại để có cơ chế tác động với những

số nợ thực tế Có thể thấy rõ, những địa phương nào phối hợp tốt, thì tình trạng nợ giảm nhưng với địa phương thanh tra lao động không “ủng hộ” thì số nợ lớn Năm 2016, BHXH được bổ sung chức năng thanh tra cùng với sự phối hợp của các bộ, ngành trong vấn đề này, đây sẽ là điều kiện tốt để vấn đề nợ đọng BHXH lâu nay sẽ được giải quyết

3.2 Nguyên nhân

Thứ nhất, tỷ lệ bao phủ của hệ thống BHXH còn thấp, mặc dù đối tượng tham gia BHXH hàng

năm vẫn tăng, song tốc độ tăng bình quân năm thấp hơn tốc độ tăng của người lao động bước vào khu vực làm công ăn lương, nên tỷ lệ độ bao phủ BHXH còn thấp, cụ thể

Đối với BHXH bắt buộc, việc phát triển đối tượng tham gia BHXH thực tế tuy đã có bước chuyển biến, song chưa đáp ứng yêu cầu Mặc dù, theo Luật BHXH, đối tượng BHXH bắt buộc hiện hành bao gồm cả khu vực chính thức và phi chính thức, song thực tế, chủ yếu bao gồm NLĐ thuộc khu vực chính thức Tập trung chủ yếu vào nhóm người lao động thuộc khối hành chính sự