skkn một số biện pháp giúp trẻ phát triển vốn từ ( 2 3 tuổi)

Ở giai đoạn này, chúng ta cần giúp trẻ phát triển, mở rộng các từ loại trong vốn từ, biết sử dụng nhiều loại câu bằng cách thường xuyên tròchuyện với trẻ về những sự vật, sự việc trẻ nhì

Vốn từ là nền móng để phát triển ngôn ngữ, mà ngôn ngữ đóng vai tròquan trọng trong sự phát triển về trí tuệ của trẻ Vốn từ được sử dụng trong lờinói được coi là một phương tiện tác động rất tinh tế trong hệ thống xây dựngmôi trường sư phạm có định hướng, bởi trong ngôn ngữ nói không chỉ cóthông tin mà còn có ý nghĩa tình cảm Ngôn ngữ nói có thể tạo nên hiện thựctâm lý có sức mạnh đặc biệt Trên con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa, mộtnền giáo dục xã hội chủ nghĩa cần đào tạo những con người hoàn thiện về mọimặt Trong đó phát triển vốn từ phong phú nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạcsau này cho trẻ và có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện ở trẻ.

1.2.Lý do chủ quan:

Trẻ từ 2 đến 3 tuổi có số lượng từ tăng rất nhanh đặc biệt là ở trẻ 22 tháng

và trẻ 30 tháng Ở giai đoạn này, chúng ta cần giúp trẻ phát triển, mở rộng các

từ loại trong vốn từ, biết sử dụng nhiều loại câu bằng cách thường xuyên tròchuyện với trẻ về những sự vật, sự việc trẻ nhìn thấy trong sinh hoạt hằngngày Nói cho trẻ biết các từ biểu hiện về các đặc điểm, tính chất, công dụngcủa chúng Cho trẻ xem tranh, kể cho trẻ nghe các câu chuyện đơn giản quatranh Đặt một số loại câu hỏi trẻ biết kể chuyện theo tranh bằng ngôn ngữ củatrẻ

2 Cơ sở lý luận và thực tiễn:

2.1 Cơ sở lý luận:

Trẻ mầm non có nhu cầu rất lớn về mặt nhận thức, trẻ khát khao được tìmhiểu khám phá thế giới xung quanh mình trong đó ngôn ngữ là công cụ của tưduy Các nhà nghiên cứu giáo dục đều khẳng định phát triển vốn từ là nền tảngquan trọng để phát triển ngôn ngữ, có ý nghĩa quan trọng quyết định đến mọimặt sau này của trẻ Ngôn ngữ chỉ có ở con người và cũng chính từ lao độngcon người tiến hoá từ vượn thành người và phát triển.

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người Sốngtrong xã hội con người phải luôn giao tiếp, mà khi giao tiếp con người phải sửdụng vốn từ để biểu đạt với những người xung quanh Vốn từ của cá nhân pháttriển thì ngôn ngữ cũng phát triển từ đó phương tiện giao tiếp quan trọng nhất

mà xã hội loài người tồn tại và phát triển Theo tinh thần đổi mới đã được nêutrong nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục lần thứ III (năm 1979)

để nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ cần phải phát triển vốn từ, đặt nền móngđầu tiên hình thành phát triển ngôn ngữ tạo tiền đề cần thiết cho trẻ bước vàonhững lớp cao hơn

2.2 Cơ sở thực tiễn:

- Do sĩ số lớp đông trẻ 24 tháng nhiều nên khả năng dùng từ chưa chínhxác, phát âm chưa rõ, nói chưa tròn câu

- Căn cứ vào thực tế, kết quả các hoạt động dạy thơ, chuyện, tập nói

- Dựa vào nhu cầu cần được giao tiếp, trò chuyện của trẻ

lượng không nhỏ và rất khó cho trẻ tiếp cận các hoạt động khác sau này bởi trẻmột phần nghèo nàn về vốn từ, một phần trẻ không biết diễn đạt sao cho mạchlạc Xuất phát từ những lý do trên mà tôi tiếp tục nghiên cứu đề tài phát triểnvốn từ cho trẻ 24- 36 tháng ở lớp tôi.

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Trình độ nhận thức của trẻ trong một lớp không đồng đều

- Trí nhớ của trẻ còn hạn chế chính vì vậy mà trẻ chưa biết cách sắp xếptrật tự các từ trong câu nên khi phát âm trẻ thường bỏ bớt từ, cách diễn đạt lờicủa trẻ chưa tốt

1.1 Kết quả khảo sát:

Vào đầu năm học qua cuộc khảo sát trẻ ở lớp tôi rút ra được kết luận đa

số vốn từ của trẻ chưa nhiều, khả năng vốn từ của trẻ đầu năm như sau:

Nhận xét kết quả:

Qua kết quả khảo sát tôi thấy đa số các cháu chưa tự tin trong giao tiếp,nói không tròn câu, phát âm chưa rõ vốn từ của trẻ còn ít nên việc giao tiếp vớingười lớn và bạn bè còn nhút nhát, các hoạt động nhận biết tập nói chưa đạthiệu quả cao

1.3.Nguyên nhân những hạn chế:

- Do chưa chú ý rèn luyện việc phát âm cho trẻ

- Chưa gây hứng thú trong các hoạt động phát triển ngôn ngữ

- Phụ huynh ít trò chuyện với trẻ

2 Nội dung cần giải quyết:

- Cung cấp mở rộng vốn từ cho trẻ

- Sử dụng đồ chơi, tranh ảnh

- Tổ chức môi trường chơi phù hợp với trò chơi dạy trẻ phát triển vốn từ

- Dùng lời nói mẫu kết hợp cho trẻ nhắc lại

- Sửa lỗi sai cho trẻ trong khi chơi

KHẢ NĂNG VỐN TỪ CỦA TRẺ

SỐ TRẺ

TỶ

LỆ %

Trẻ nói tròn câu, tròn ý 9/31 29.03Trẻ nói không tròn câu 13/31 41.93

Trẻ diễn đạt được ý muốn nói 02/31 6.45

- Lồng ghép nội dung các hoạt động khác vào trò chơi phát triển vốn từcho trẻ

- Khen ngợi, khuyến khích, động viên

Năm học 2015- 2016 tôi đã thêm ba nội dung cần giải quyết như sau:

- Phát triển vốn từ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi

- Trang trí lớp học, các góc chơi, làm đồ dùng đồ chơi theo từng chủ đềnhánh phong phú, bắt mắt, hấp dẫn trẻ

- Phối hợp với phụ huynh

3 Biện pháp giải quyết:

Năm học 2014- 2015 tôi đã áp dụng các biện pháp: cung cấp mở rộng vốn

từ cho trẻ, sử dụng đồ chơi tranh ảnh, tổ chức môi trường chơi phù hợp với tròchơi dạy trẻ phát triển vốn từ, dùng lời nói mẫu kết hợp cho trẻ nhắc lại, sửa lỗisai cho trẻ trong khi chơi, lồng ghép nội dung các hoạt động vào trò chơi pháttriển vốn từ cho trẻ, khen ngợi động viên khuyến khích

3.1 Cung cấp mở rộng vốn từ cho trẻ:

- Cần cung cấp cho trẻ đủ vốn từ để trẻ có thể sử dụng trong giao tiếp, thểhiện nhu cầu của mình, nhận thức thế giới xung quanh, sử dụng phát triểntrong các hoạt động khác nhau Trước tiên, trẻ cần lĩnh hội những từ sinh hoạt (tên các bộ phận của cơ thể, tên đồ dùng, quần áo, thức ăn…), từ chỉ tên gọi củacác đối tượng trong thế giới xung quanh gần gũi trẻ ( đất, cát, nắng, gió, cây,hoa, chó, mèo…), từ xã hội ( chỉ nghề nghiệp, , lễ hội…), từ chỉ cảm xúc, tìnhcảm, thái độ, …( vui, buồn, tốt, xấu, yêu, ghét)

* Mở rộng vốn từ chỉ đặc điềm, phẩm chất, quan hệ của các đối tượng

trên cơ sở quan sát, phân tích, so sánh các sự vật, hiện tượng ( thơm- khôngthơm, to- nhỏ, nóng – lạnh…)

* Mở rộng vốn từ chỉ những khái niệm đơn giản trên cơ sở phân tích,

tổng hợp những thuộc tính, bản chất của sự vật hiện tượng ( gia súc, phươngtiện giao thông…)

Nội dung vốn từ cần dạy cho trẻ được xây dựng dựa trên các nguyên tắc:

từ dể đến khó, từ gần đến xa, từ việc dạy trẻ biết sử dụng từ đúng đến biết dùng

từ mang tính biểu cảm

Ví dụ:

* Cho cháu xem hình ảnh về các loại quả, cô cung cấp từ cho trẻ, quả dễtrẻ nói còn quả khó cô cung cấp vốn từ cho trẻ : Khế, bưởi, măng cụt, sầuriêng, thanh long, ổi, thơm, vải, dâu, chùm, buồng, nải, vỏ mỏng, dày, cứng,mềm , thơm, không thơm, uống, xay sinh tố, nấu chè, vitamin, cắt, gọt…

* Những từ ngữ về cuộc sống xung quanh trẻ:

+ Gọi tên bố mẹ anh chị em, tên trường mầm non, tên cô giáo, tên cácbạn

+ Nhận được tên gọi của các phòng và các nơi quen thuộc

VD: Chúng ta cùng đi bộ nhé Đầu tiên chúng ta nhón chân nhẹ nhàng đivào góc sách truyện Chúng ta đang ở góc sách truyện

Nào, chúng ta nhảy ra khỏi hàng rào nào!

Ôi, cô quên mất chúng ta đang ở đâu rồi

Con có thể chỉ cho cô biết chúng ta đang ở đâu không?

Chơi các trò chơi ngoài trời, dẫn trẻ đi thăm các địa điểm trong sân chơi ởtrường

+ Làm quen với các đồ dùng trong nhà hàng ngày, gọi tên nơi để các đồdùng trong nhà, trường, lớp học

 Những từ ngữ về cuộc sống xã hội

+ Cho trẻ làm quen với cuộc sống của đất nước: ngày lễ hội, tết nguyênđán, tết trung thu…

+ Nói được một số từ ngữ về các chú bộ đội, công an, công nhân, nôngdân…

+ Gọi đúng tên và lợi ích của một số phương tiện giao thông phổ biến

 Những từ ngữ nói về thế giới tự nhiên

+ Cho trẻ nhận biết và gọi tên một số loại rau, hoa, quả thông thường + Nhận biết và gọi đúng tên một số con vật nuôi trong gia đình

+ Dạy cho trẻ nói đúng những từ chỉ hiện tượng tự nhiên

3.2 Sử dụng đồ chơi, tranh ảnh

Trong số các trò chơi dạy trẻ phát triển vốn từ, có nhiều trò chơi sử dụngtranh ảnh, đồ chơi Đồ dùng trực quan khiến cho trò chơi trở nên hấp dẫn hơnđối với trẻ Riêng đối với trò chơi dạy trẻ phát triển vốn từ để trẻ nhớ lâu các

từ, các cụm từ, danh từ, tính từ thì việc gây ấn tượng về từ ngữ cho trẻ cũnggóp phần quan trọng trong việc làm tăng vốn từ cho trẻ

Tuỳ vào mục đích của vốn từ cần cung cấp, cần lựa chọn những bức tranh,

đồ chơi có tên gọi giúp trẻ ghi sâu vốn từ

Ví dụ:Trò chơi “Xem ai gọi nhanh” để giúp trẻ củng cố các danh từ chỉtên gọi của các con vật, cần đưa ra các bức tranh về con vật để trẻ gọi tên Việccho trẻ xem tranh sẽ gây ấn tượng giúp cho trẻ nhớ từ lâu hơn

Lựa chọn càng nhiều tranh ảnh, đồ chơi với nhiều tên gọi khác nhau sẽgiúp trẻ có điều kiện ôn lại vốn từ đã có và đa dạng hơn các vốn từ trong tròchơi Đó cũng là hình thức kiểm tra vốn từ mà trẻ đã có Với trò chơi “ Gọi têncác bộ phận cơ thể”

VD: Nói với trẻ về tên gọi của những bộ phận mà trẻ không biết: Đây làcái gì ? À đúng rồi ! Đó là cái chân Và đây là cái gì ? Đó là cái cổ đấy !

Các tên gọi khác nhau của bộ phận trên cơ thể sẽ làm tăng vốn từ và giúptrẻ nhớ lâu hơn Biện pháp này được sử dụng trong các trò chơi phát triển vốn

từ cho trẻ có sử dụng trò chơi Các tranh, ảnh, đồ chơi được lựa chọn để sửdụng cần phong phú đa dạng về màu sắc, chủ đề mà trẻ đã được học và liênquan đến nội dung của trò chơi Vật được lựa chọn có tên không quá dài Trẻ

đã được làm quen các từ chỉ tên gọi, đặc điểm, trước khi tiến hành chơi Sốlượng tranh ảnh, đồ chơi đưa ra không quá nhiều, số lượng vốn từ phải phùhợp với khả năng của trẻ và thời gian tiến hành trò chơi Mỗi lần tổ chức chotrẻ chơi chỉ nên lựa chọn một chủ đề nhất định để trẻ không bị nhầm lẫn các từchỉ tên gọi

3.3 Tổ chức môi trường chơi phù hợp với trò chơi dạy trẻ phát triển vốn từ

Biện pháp này giúp cho trẻ tăng khả năng tiếp thu, trẻ có môi trường ngônngữ chuẩn để học, làm tăng vốn từ cho trẻ.Lựa chọn trò chơi phù hợp với mụcđích giáo dục Lựa chọn thời điểm tiến hành trò chơi: Trẻ ngồi một chỗ chơihay trong trò chơi có kết hợp vận động, trò chơi có tiêu hao nhiều năng lượnghay không….Để từ đó sắp xếp trò chơi trong thời gian biểu một ngày của trẻphù hợp với các hoạt động khác Ngoài ra cần lựa chọn sân chơi, phòng phùhợp với trò chơi

Ví dụ: Sau một giờ hoạt động tạo hình như trẻ ngồi vẽ, nặn mà còn sắpxếp trò chơi tĩnh làm cho trẻ ngồi nhiều sẽ nhanh chán và không tập trung vàotrò chơi Ngoài ra cũng không nên tổ chức trò chơi khi trẻ đã quá mệt với cáchoạt động tiêu hao nhiều năng lượng như các bài tập vận động sẽ làm cho trẻkhông có khả năng tập trung và hứng thú khi chơi

Chọn nơi chơi thoáng mát, yên tĩnh để trẻ tập trung nghe cô nói trò chơi,trẻ tập trung chơi hơn và cô dễ dàng nhận ra lỗi về ngôn ngữ của trẻ nhằm sửasai và giúp trẻ khắc phục Cô cần làm mẫu trong quá trình chơi, quan tâm chú

ý nhiều đến trẻ thường hay mắc lỗi về ngôn ngữ Trò chơi phát triển ngôn ngữthì yếu tố hàng đầu là trẻ phải được nói nhiều Do đó cần tạo điều kiện hay gợi

ý, gợi mở để trẻ được nói nhiều và nhiều trẻ được nói chứ không riêng một vàitrẻ thôi Biện pháp này đòi hỏi ta cần căn cứ vào đặc điểm của đa số các trẻtrong lớp về sở thích hay hứng thú để tổ chức trò chơi phù hợp hơn.

VD: Khi nói chuyện với trẻ phải tạo cho trẻ hứng thú với các từ Cố gắngđọc thật vần, thêm giai điệu, hoặc sử dụng những loại âm sắc khác nhau để trẻnhận thấy giống như một trò chơi

Hãy nhìn con rắn mà cô vừa nặn dây, Lan !

Rắn dài dài, rắn uốn lượn

Rắn trườn trườn, trườn khắp nơi

3 4 Dùng lời nói mẫu kết hợp cho trẻ nhắc lại

Việc dùng lời nói mẫu và cho trẻ nhắc lại nhằm cung cấp cho trẻ nhữngchuẩn về ngôn ngữ, về vốn từ và còn giúp trẻ khắc sâu những kiến thức đã học

về ngôn ngữ Khi trẻ được tận tai nghe sẽ giúp trẻ nhận biết rõ về ngôn ngữ.Trước mỗi trò chơi cần xác định những vốn từ cần cung cấp và củng cố chotrẻ

VD: Cái gì đây ? Đó là cái đàn ( cô đàn thử)

Con có thể đàn thử ( cho trẻ thử)

Con đàn rất hay

Con nói ” cái đàn” xem nào ! Ồ rất tốt

Hay trẻ nói theo mẫu của một câu chuyện nào đó: < Chiếp chiếp cứu tôivới Con xin lỗi mẹ >

Trong các trò chơi dân gian cần sử dụng các từ ngữ dân gian là các bài vè,

ca dao, đồng dao, trẻ bắt buộc phải thuộc lòng Đây là thời gian quan trọng đểcung cấp các vốn từ để giúp trẻ hiểu rõ nghĩa của từ kếp hợp với giải thích các

từ giúp trẻ nắm rõ nội dung hơn Cần chú ý đến vị trí ngồi hay đứng của trẻsao cho thích hợp, có thể quan sát, nghe hiểu và bắt chước dễ dàng hơn Cho

vài trẻ lên làm mẫu để cô sửa sai nếu có và cũng để trẻ làm quen với trò chơinày

VD: Cho trẻ đọc kéo cưa lừa xẻ: ta cho cho vừa đọc vừa làm động táctheo cô thể hiện sự vui tươi hồn nhiên của bài Vừa chơi cô vừa cung cấp từ <kéo cưa, lừa xe, bú tí, >

Trong quá trình đọc cho trẻ nghe, cần chú ý đến ngữ điệu của câu nói chophù hợp với bài vè, đồng dao, ca dao và cần nhấn mạnh những từ cần cung cấpcho trẻ và giải thích những từ cho trẻ chưa hiểu để góp phần thu hút sự chú ý,tập trung của trẻ hướng lên cô, giúp trẻ ghi nhớ từ và ghi nhớ lâu hơn Biệnpháp này thường được thực hiện trước khi tổ chức trò chơi Trong quá trìnhchơi khi thấy trẻ sử dụng từ sai ta sẽ sử dụng biện pháp này để sửa sai cho trẻ

3 5 Sửa lỗi sai cho trẻ trong khi chơi

Không phải trò chơi phát triển vốn từ nào người giáo viên cũng có thểtheo sát được từng trẻ Đối với những trò chơi tập trung cả nhóm lớn thì khóphát hiện để sửa sai cho trẻ Đối với những trò chơi đòi hỏi cá nhân trẻ phải tựđưa ra câu trả lời thì mới dễ dàng phát hiện lỗi sai khi sử dụng từ của trẻ Vìvậy ta cần tổ chức những trò chơi cho tất cả các cá nhân trẻ đều được nói màvẫn giúp cho chúng ta có thể bao quát cả nhóm Việc sữa lỗi về cách dùng từtrong lúc chơi cần phải khéo léo, tránh làm cho trẻ bị làm phiền hoặc làm mấthứng thú chơi của trẻ Khi phát hiện ra trẻ sử dụng từ sai, ta không nên cắtngang lời trẻ nói rồi sửa sai mà ta nên tham gia chơi cùng trẻ và gợi ý để trẻ trảlời đúng từ

Ví dụ: Trò chơi “Xem ai gọi nhanh” Khi cô đưa hình con chim mà trẻ lạinói con gà thì ta nên gợi ý thêm cho trẻ trả lời lại như: con này có khả năng baytrên bầu trời Như vậy trẻ sẽ nhận ra lỗi sai và sửa lại mà không cảm thấy xấu

hổ hay tự ti

Một điều quan trọng trong sửa sai cho trẻ là không bao giờ được nhắc lạilỗi sai của trẻ Nhắc lại lỗi sai khiến trẻ dể bị rối loạn, mất phương hướng và

trẻ sẽ không có đủ tự tin để tham gia tiếp tục trò chơi Cô nên lờ đi những lỗisai đó, hướng trẻ và các trẻ còn lại vào việc sử dụng đúng từ Tránh các câu đạiloại như: Con nói sai rồi, từ đó không đúng” mà giáo viên gợi ý thêm về những

gì có liên quan đến từ đó để trẻ trả lời đúng Biện pháp này giúp trẻ nhận ra lỗisai và tự sửa với sự giúp đỡ của cô mà không ảnh hưởng đến quá trình chơi vàtâm lý của trẻ

3.6 Lồng ghép nội dung các hoạt động khác vào trò chơi phát triển vốn từ cho trẻ

Trò chơi nào cũng vậy không phải chỉ chơi một lần mà đã thành côngđược mà phải cho trẻ chơi nhiều lần cùng một trò chơi Do đó nội dung trongmột trò chơi phải thay đổi linh hoạt tạo cho trẻ cảm giác mới mẻ, hứng thú vớitrò chơi.Lựa chọn nội dung tích hợp phải phù hợp với trò chơi, nội dung vốn

từ, phạm vi kiến thức cần ôn luyện trong lĩnh vực tích hợp phù hợp với chủ đề.Nội dung lồng ghép phải nhẹ nhàng không chứa đựng kiến thức quá nhiều,phải phù hợp với trò chơi, không tích hợp một cách gượng ép

Thông qua hoạt động thơ, chuyện, tập nói: Giờ học này cung cấp một sốlượng lớn các từ Để những tiết học này có hiệu quả cao trong việc phát triểnvốn từ cho trẻ, cô cần phải thực hiện tốt những yêu cầu chung về tổ chức giờhọc nhưng cũng cần đầu tư thích đáng cho nhiệm vụ phát triển vốn từ bằngviệc xác định những từ ngữ cần cung cấp, cho trẻ lập đi lập lại nhiều lần những

từ mới, từ khó

+ Dạy trẻ đọc thơ: Dựa vào đặc điểm 24-36 tháng là trẻ thích đọc nhẩmtheo cô và đọc các từ cuối của câu thơ Khi đọc thơ cho trẻ nghe tôi đọc chậmrãi diễn cảm, kết hợp với động tác minh hoạ Khuyến khích trẻ đọc theo cô.Khi trẻ đã thuộc, tôi động viên trẻ xung phong lên đọc theo nhóm, đọc cá nhân,rèn cho trẻ đọc rõ ràng diễn cảm không nói ngọng Trong bài thơ, tôi giảng giải

để trẻ hiểu nghĩa của từ