Nhận thức được tầm quan trọng đặc biệt của phân môn Tập đọc nói chungvà việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 nói riêng trong giờ Tập đọc, để có kết quả cao mỗi giáo viê
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục tiểu học là bậc giáo dục khó nhất, là nền móng đầu tiên để giúp con người tồn tại và phát triển Đặc biệt là môn Tiếng Việt có vị trí quan trọng trong tất cả các môn ở trường, nó hình thành khả năng giao tiếp, là cơ sở giúp phát triển tư duy cho trẻ để tiếp thu các môn học khác
Tiếng Việt ở Tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu, Kể chuyện, Tập làm văn, Chính tả, Tập viết mỗi phân môn đều có một chức năng khi dạy tiếng Việt cho học sinh đồng thời cũng chuẩn bị vốn cho học sinh khi học văn Trong việc dạy tiếng mẹ đẻ cho học sinh đọc và hiểu được nội dung bài thì phân môn Tập đọc có vai trò thật quan trọng Tập đọc chẳng những giúp các em
có kĩ năng nghe tốt, đọc thông, viết thạo mà còn giúp các em hiểu được nội dung văn bản Đọc diễn cảm giúp các em cảm thụ được những cái hay, cái đẹp của nghệ thuật văn chương Ngoài ra, Tập đọc còn có tác dụng rất to lớn trong việc giáo dục tình cảm cho học sinh ở lứa tuổi tiểu học Qua phân môn Tập đọc, các
em được tiếp xúc với những áng văn, áng thơ hay chọn lọc dạy trong chương trình Học sinh được tiếp xúc với thế giới muôn hình, muôn vẻ ở xung quanh qua nghệ thuật ngôn từ Từ đó làm cho học sinh cảm nhận được vẻ tinh túy của thế giới đó bằng ngôn ngữ tiếng Việt Tuy nhiên, do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của các em chưa thể cảm nhận hết hoặc có cảm nhận cũng không thể diễn đạt tốt vì vốn ngôn ngữ của các em còn quá đơn giản, ít ỏi và chưa phong phú Nên quá trình dạy Tập đọc để cho các em đọc đúng đã là khó, để các em đọc diễn cảm được nội dung còn khó khăn gấp nhiều lần
Trong các giờ Tập đọc - học thuộc lòng học sinh biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ đã tạo cho các em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn học đáng kể cho trẻ em Cũng thông qua các bài văn đã học, các em hiểu thêm về các vùng miền của đất nước, hiểu được công sức của các tầng lớp nhân dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hiểu được các truyền thống quý báu của dân tộc
Trang 2Nhận thức được tầm quan trọng đặc biệt của phân môn Tập đọc nói chung
và việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 nói riêng trong giờ Tập đọc, để có kết quả cao mỗi giáo viên phải nhận thức rõ và có phương pháp giảng dạy phù hợp sao cho: “ Nhẹ nhàng, chất lượng, hiệu quả”
Trong khi đó ở trường Tiểu học, việc dạy đọc, bên cạnh những thành công, còn nhiều hạn chế: học sinh của chúng ta chưa đọc được như mong muốn Kết quả đọc của các em chưa đáp ứng yêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc đặc biệt là kĩ năng đọc diễn cảm Vì chưa thể hiện diễn cảm trong bài đọc nên trong quá trình giao tiếp của các em cũng như chưa thể hiện được sự giao tiếp lịch sự như nói lời chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, mời, nhờ, yêu cầu, đề nghị mỗi học sinh
đã có được kĩ năng đọc diễn cảm thì chắc chắn việc cảm thụ văn học dễ dàng hơn
và sâu sắc hơn Nhiều giáo viên cũng còn lúng túng khi dạy Tập đọc: cần đọc bài với giọng như thế nào, làm thế nào để sửa chữa cách đọc cho học sinh diễn cảm hơn… đó là những trăn trở của mỗi giáo viên trong những giờ Tập đọc
Trong quá trình dạy Tập đọc lớp 4, tôi nhận thấy chất lượng đọc diễn cảm của học sinh lớp 4 nói chung và của lớp tôi nói riêng còn yếu Đặc biệt ngày nay
xã hội ta ngày càng phát triển thì nhu cầu đòi hỏi về tri thức con người ngày càng cao Trong đó, ngôn ngữ nói và viết là vô cùng cần thiết cho mỗi người Mỗi thành công không phải tự nhiên mà có được mà phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì ngay từ đầu Để góp phần nâng cao chất lượng đọc cho học sinh tôi
mạnh dạn đề xuất một vài kinh nghiệm nhỏ của mình:“ Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 ”.
II MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI:
Thật vậy học sinh có đọc thông thạo được và trên cơ sở đã hiểu nội dung câu thơ, câu văn, đoạn thơ, đoạn văn thì các em mới thể hiện được cảm xúc có nghĩa là đã hiểu tường tận về nội dung và nắm được ý nghĩa giáo dục của bài Điều đó khẳng định rằng trong tiết dạy Tập đọc lớp 4, việc luyện rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh là rất cần thiết Trong giờ học, học sinh biết đọc diễn cảm thì tiết học mới có hiệu quả cao và mới thể hiện được tầm quan trọng của bộ môn
Trang 3So với lớp 1- 2- 3 thì học sinh lớp 4 có điều kiện và kĩ năng đọc diễn cảm tốt hơn nhưng chỉ ở mức độ ban đầu (đọc diễn cảm một đoạn văn, khổ thơ) Học sinh được thực hành luyện tập từng bước để có thể đáp ứng nhu cầu cao hơn ở lớp 5 và các lớp trên
III LỊCH SỬ ĐỀ TÀI:
Đề tài nghiên cứu dựa vào vốn hiểu biết của mình qua nhiều năm giảng dạy Bên cạnh đó còn học hỏi thêm những kinh nghiệm, đọc thêm sách báo, chọn lọc những giải pháp thực thi hơn để khớp với xu hướng giáo dục hiện nay nhằm truyền thụ đến các em bằng con đường hiệu quả nhất, giúp các em khắc phục dần những khó khăn trong môn học, đem lại kết quả cao hơn trong học tập
IV PHẠM VI ĐỀ TÀI:
Tìm hiểu tình hình học Tiếng Việt qua phân môn Tập đọc, từ đó tổ chức dạy Tập đọc phù hợp
Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp Bốn/3
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI :
Từ năm học 1995 đến nay tôi được trực tiếp giảng dạy các em học sinh lớp
2, 3, 4, 5 cũng như quá trình quan sát, dự giờ việc dạy và học của thầy trò, của các đồng nghiệp trong thời gian trước đây, tôi thấy có những nhận xét sau:
Về người dạy học: Giáo viên khá tôn trọng phương pháp học mới: “Thầy thiết kế, trò thi công” lấy học sinh làm trung tâm Giáo viên cố gắng tìm tòi
nghiên cứu để giảng dạy phân môn tập đọc Tuy nhiên, giáo viên chỉ coi trọng một vấn đề đọc thành tiếng to, rõ hoặc có hướng dẫn đọc diễn cảm nhưng chỉ lướt qua , rèn đọc diễn cảm cho học sinh còn ít
Về người học: Học sinh đã biết đọc thành tiếng bài văn, bài thơ, đã để ý và
đọc đúng các phụ âm khó Nhưng đọc hiểu nắm nội dung bài còn rất ít do vậy chưa nêu được ý chính của bài mà phải nhờ sự gợi ý của giáo viên, đọc diễn cảm toàn bài văn chưa tốt Khi đọc ở các dấu phẩy, dấu chấm còn ngừng nghỉ chưa hợp lí còn tùy hứng, chưa đọc đúng giọng câu hỏi, câu cảm, câu khiến
Có ba yêu cầu của việc luyện đọc thành tiếng trong giờ dạy Tập đọc (đọc đúng, đọc nhanh, đọc diễn cảm) Đọc diễn cảm thể hiện rõ nhất kĩ năng đọc của học sinh Khi đọc diễn cảm, các kĩ năng đọc đúng, đọc nhanh đã đồng thời được thể hiện Do đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 4 mang tính cụ thể, do vốn ngôn ngữ và vốn sống của các em còn hạn chế nên chúng ta không tổ chức dạy học văn với tư cách là một môn học độc lập Như chúng ta đã biết đọc diễn cảm chỉ thực hiện được trên cơ sở học sinh đã đọc đúng, đọc lưu loát và trôi chảy toàn bài văn Bởi vậy việc rèn cho học sinh luyện đọc đúng là khâu đầu tiên của việc rèn đọc diễn cảm và đã thực hiện ở các lớp 1, 2, 3 Chính vì vậy đọc diễn cảm là phương tiện dạy học đồng thời là biện pháp dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy tích hợp văn qua môn Tiếng Việt
Qua vài tuần thực dạy tôi thấy số lượng học sinh đã biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ rất ít Cụ thể điều tra chất lượng đọc của học sinh lớp 4/3 đầu năm học 2015 -2016 với 36 học sinh, kết quả như sau:
Trang 5Mức độ Số lượng Tỉ lệ
Đọc nhỏ, ấp úng, ngắt nghỉ chưa đúng chỗ 15 em 41.7%
Đọc to rõ, lưu loát, chưa diễn cảm 6 em 16.7%
Trước thực trạng đó, tôi đã phân tích và tự đặt ra cho mình câu hỏi: phải làm gì? làm như thế nào? để khắc phục tình trạng đó và nâng cao chất lượng đọc cho học sinh Qua quá trình nghiên cứu tôi đã tiến hành sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu đó là: Phương pháp điều tra, phương pháp đối chứng và phương pháp tổng quát Phương pháp điều tra không chỉ dừng lại ở điều tra thực trạng mà phải điều tra từng giai đoạn trong suốt năm học Ở mỗi giai đoạn tôi đều lấy kết quả đã đạt được để đối chứng với kết quả giai đoạn trước, với kết quả năm trước và cuối cùng đi tổng hợp số liệu và rút ra bài học kinh nghiệm
Từ yêu cầu thực tiễn của việc dạy Tập đọc nói chung và rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh lớp 4, tôi đã tự đặt cho mình phải nhận thức đầy đủ tầm quan trọng, yêu cầu của bộ môn, đặc biệt về nội dung và phương pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm để đáp ứng với yêu cầu đề ra
Trong giảng dạy phân môn Tập đọc, qua nhiều năm gần đây, tôi đã tích cực nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm giảng dạy, cách truyền thụ kiến thức, đặc biệt là việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh Muốn rèn cho học sinh đọc diễn cảm tốt, trước hết trong mọi giờ Tập đọc giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách phát âm chuẩn, đọc đúng, trôi chảy, sau đó mới yêu cầu học sinh đọc diễn cảm Trong phương pháp dạy học, những yêu cầu đó gọi là chất lượng đọc được thể hiện đồng thời và chi phối lẫn nhau Tính đúng đắn sẽ nâng cao tốc độ đọc và cho phép đọc có ý thức hơn Nếu không hiểu cái đang đọc thì không thể đọc lưu loát và diễn cảm được
Đọc diễn cảm thể hiện ở kĩ năng dùng ngữ điệu, biết nghỉ hơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở dấu phẩy, hoặc chỗ cần tách ý, biết đọc liền các tiếng trong từ ghép, từ láy hoặc cụm từ cố định Ngoài ra cần biết đọc đúng giọng câu kể, câu hỏi, biết
Trang 6phân biệt giọng người dẫn chuyện với từng tuyến nhân vật có tính cách khác nhau Đọc diễn cảm là biểu hiện cao của đọc có ý thức và chỉ thực hiện đựơc trên
cơ sở đọc đúng và đọc nhanh Do vậy dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu cầu phát âm đúng song cũng không nên qua nhấn mạnh ở các phụ âm: tr – ch; r – gi; s – x làm giọng đọc mất tự nhiên
II NỘI DUNG CẦN GIẢI QUYẾT:
Để đạt được những yêu cầu trên tôi đã tiến hành các vấn đề sau:
- Sự chuẩn bị của giáo viên và việc phân loại học sinh
- Sự chuẩn bị của học sinh
- Tiến hành bài dạy
III BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:
3.1 Biện pháp 1: Sự chuẩn bị của giáo viên và việc phân loại học sinh
- Trước hết muốn rèn cho học sinh đọc thành tiếng đúng thì giáo viên phải đọc hay (đọc diễn cảm) Để đạt được yêu cầu trên thì giáo viên phải rèn luyện bản thân mình đọc đúng, đọc hay Không cho phép giáo viên dạy tập đọc mà lại đọc chưa chuẩn Trước khi soạn bài, giáo viên phải đọc bài nhiều lần, đọc thể hiện được cảm xúc của tác giả khi viết bài văn đó Dành thời gian cho việc soạn bài và thiết kế các họat động cụ thể của thầy và trò ở từng đoạn của bài Giáo viên phải chú ý đến khâu rèn đọc cho học sinh, chú ý đến đối tượng học sinh đọc chưa đúng Nhất là ở những phần luyện đọc, giáo viên nên sửa chữa, rèn dứt điểm cho học sinh phát âm ở từng cặp phụ âm mà em đó hay phát âm sai hoặc đọc chưa đúng
- Tham khảo nội dung sách hướng dẫn giảng dạy để lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức học tập cho phù hợp với đối tượng của lớp mình
- Sưu tầm đồ dùng dạy học, tranh ảnh minh họa phục vụ cho bài dạy để học sinh hứng thú học tập tiếp thu bài sâu hơn
- Chú ý đến yêu cầu phân môn Tập đọc: đó là rèn đọc, rèn đọc càng nhiều càng tốt
Trang 7- Bước đầu biết đọc diễn cảm ở bài văn hay bài thơ nói chung, có cảm xúc, biết nhấn giọng ở những từ gợi cảm, gợi tả, biết đọc các lời tác giả, lời nhân vật
Trong lớp tôi có em Hiểu Khang khi đọc luôn phát âm sai giữa ch/ tr, s/ x cho nên tôi hướng dẫn em cách phát âm như sau: khi phát âm tr đầu lưỡi thụt vào,
ch lưỡi để thẳng, s thì cong lưỡi lên, x thì đưa đầu lưỡi xuống Sau đó tôi tìm nhiều từ có phụ âm ch/ tr; s/ x để gọi em phát âm Gọi em khá đọc trước, em
nghe đọc lại, đọc nhiều lần sửa đến khi em đọc đúng Khi đã sửa cho em đọc đúng rồi, trong các tiết học sau tôi luôn luôn chú ý đến em khi đọc xem em còn mắc lỗi lại nữa không để kịp uốn nắn, sửa chữa nếu em mắc lại Vì số lượng học sinh mắc lỗi này không nhiều nên tôi sửa sai triệt để Và các phụ âm khác khi học sinh phát âm sai tôi tiến hành tìm các từ ngữ có âm đó luyện phát âm cho học sinh ngay trong phần luyện đọc Từ đó làm đà để luyện đọc diễn cảm cho các em
dễ dàng hơn Sau khi nhận lớp, tôi đã ổn định chung tổ chức lớp Qua tìm hiểu điều tra để nắm chắc đối tượng học sinh và lựa chọn, đặc biệt là về kĩ năng đọc và phân loại học sinh theo ba đối tượng:
Đối tượng 1: Học sinh biết đọc diễn cảm
Đối tượng 2: Học sinh mới chỉ biết đọc to, rõ, lưu loát
Đối tượng 3: Học sinh đọc nhỏ, ấp úng
Dựa vào đó, tôi đã sắp xếp chỗ cho học sinh những em đọc yếu ngồi cạnh những em đọc khá, đọc tốt để đôi bạn cùng tiến Tôi tiến hành công việc tiếp theo
là giới thiệu cấu tạo chương trình phân môn Tập đọc để các em nắm được các chủ
đề chính trong từng học kì và cả năm học Đồng thời nêu tầm quan trọng, yêu cầu
cơ bản về việc rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm giúp các em cảm thụ bài văn, bài thơ của từng chủ đề Hướng dẫn mỗi em đóng một quyển sổ để ghi những câu, những đoạn, bài văn, bài thơ hay có giá trị về nội dung và nghệ thuật
3.2 Biện pháp 2: Sự chuẩn bị của học sinh
Ở nhà, tôi yêu cầu học sinh đọc kỹ bài nhiều lần cho trôi chảy, và chuẩn bị trước phần câu hỏi, tìm hiểu nội dung bài trong sách giáo khoa, đề ra các yêu cầu
Trang 8phù hợp với từng đối tượng học sinh Có đọc trước bài ở nhà, học sinh mới biết được từ nào khó đọc, hay sai để vào lớp nghe cô hướng dẫn sửa chữa
Ở lớp, tôi luôn chú ý đến tư thế đọc của học sinh, khi đọc cần ngồi ngay ngắn, phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp Khi đứng đọc, tư thế phải đàng hoàng, thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm đúng cách Tôi luôn nhắc cho học sinh hiểu được khi đọc thành tiếng là đọc cho cô và tất cả các bạn trong lớp cùng nghe chứ không phải chỉ để một mình cô nghe nên cần đủ cho tất cả nghe rõ mà cũng không cần đọc quá to Đối với học sinh đọc quá nhỏ, tôi kiên nhẫn luyện đọc cho các em và động viên khuyến khích các em đọc to dần lên
3.3.Biện pháp 3: Tiến hành bài dạy
Sau phần tìm hiểu bài, tôi yêu cầu học sinh đọc thật tốt một đoạn nhằm
“thăm dò” khả năng thể hiện sự cảm nhận nội dung bằng giọng đọc của học sinh
- Qua giọng đọc của học sinh, tôi dẫn dắt, gợi ý để các em phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế và tự tìm ra cách đọc hợp lí
Ví dụ : bài Tập đọc “ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”
“ Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan,/ đừng rời lưng mẹ
Mẹ giã gạo/ mẹ nuôi bộ đội Nhịp chày nghiêng/ giấc ngủ em nghiêng
Mồ hôi mẹ rơi/ má em nóng hổi Vai mẹ gầy/ nhấp nhô làm gối ”
Bài đọc nói lên tình yêu của người mẹ Tà ôi đối với con và đối với cách mạng khi đọc bài các em đọc với giọng như thế nào ? Vậy để thể hiện tốt điều này chúng ta cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào ?
Việc giáo viên đọc mẫu nhằm minh họa, gợi ý hoặc “ tạo tình huống” cho học sinh nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc
Ví dụ : Bài “ Tre Việt Nam”
Trang 9Giáo viên đọc mẫu, yêu cầu học sinh: Nghe và phát hiện cách đọc của cô (ngắt nhịp ở chỗ nào, nhấn giọng hay cao giọng, kéo dài giọng ở từ ngữ
nào?) Vì sao khi đọc câu thơ có dấu chấm hỏi cô chỉ cần nhấn giọng ở các từ “ lũy, thành” mà không cần đọc cao giọng ở tiếng cuối câu hỏi ?
Thân gầy guộc, lá mong manh /
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi ? Sau đó giáo viên cho học sinh thực hành luyện đọc diễn cảm (theo cặp, theo nhóm) để các em tự rút kinh nghiệm cho mình, hình thành kĩ năng nhận xét
và tự nhận xét Tiếp theo tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp để các em học tập lẫn nhau và được giáo viên động viên, uốn nắn
Tuy nhiên, trước khi dạy bài đọc tôi cần tìm hiểu kĩ bài dạy xem bài Tập đọc đó là văn bản nghệ thuật hay là phi nghệ thuật
1 Đối với văn bản nghệ thuật:
Tôi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm thông qua dẫn dắt, gợi mở giúp các
em thể hiện tình cảm, thái độ qua giọng đọc phù hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài cụ thể là
* Học sinh bước đầu biết làm chủ giọng đọc, nhấn giọng những từ gợi tả, gợi cảm, từ ngữ chìa khóa làm nổi bật ý chính trong câu.
Ví dụ: Bài Tập đọc “Con sẻ”
“Bỗng từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già có bộ ức đen nhánh lao xuống như hòn đá rơi trước mõm con chó Lông sẻ già dựng ngược, miệng rít lên tuyệt vọng và thảm thiết Nó nhảy hai ba bước về phía cái mõm há rộng đầy răng của con chó.
Sẻ già lao đến cứu con, lấy thân mình phủ kín sẻ con Giọng nó yếu ớt nhưng hung dữ và khản đặc ”
Khi đọc đoạn 2, đoạn 3, tôi gợi ý học sinh “Hình ảnh sẻ mẹ lao xuống lấy thân mình che chở cho con” được tác giả miêu tả rất sinh động, khi đọc đoạn này các em cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào?
Trang 10Học sinh biết nhấn giọng vào những từ gợi tả hành động, dáng vẻ của sẻ già khi lao xuống cứu con
* Học sinh biết thể hiện ngữ điệu, sự thay đổi tốc độ, cao độ, cường độ, trường
độ phù hợp với từng loại câu kể, câu hỏi, cảm cảm, câu khiến.
Ví dụ: Bài Tập đọc “Ga- vrốt ngoài chiến lũy”
Khi đọc đoạn miêu tả chi tiết thể hiện lòng dũng cảm của Ga- vrốt, giáo viên lưu ý học sinh sự thay đổi giọng đọc như sau:
- Cậu làm trò gì đấy?- Cuốc-phây- rắc hỏi (Câu hỏi thể hiện sự ngạc
nhiên)
- Em nhặt cho đầy giỏ đây! (Câu cảm thể hiện sự bình tĩnh).
- Cậu không thấy đạn réo à? (Câu hỏi như nhắc nhở Ga- vrốt không được
liều mình)
Ga - vrốt trả lời:
- Có chứ, nó rơi như mưa ấy Nhưng làm sao nào? (Khi đọc lên giọng ở câu hỏi thể hiện sự hồn nhiên)
Cuốc- phây- rắc thét lên:
- Vào ngay! (Câu khiến thể hiện sự đề nghị , mệnh lệnh kèm sự lo lắng)
- Tí ti thôi! - Ga - vrốt nói (thể hiện sự tinh nghịch)
Trong đoạn đọc diễn cảm tôi cũng lưu ý học sinh: Đối với bài văn xuôi ngoài việc đọc tốt các câu chúng ta còn phải biết ngắt hơi ở chỗ không có dấu câu nhưng chỗ đó là chỗ tách ý
Ví dụ: Bài Tập đọc “Con sẻ":
Học sinh ngắt câu dài: “Chợt / nó dừng chân và bắt đầu bò, tuồng như đánh hơi thấy vật gì.” hoặc câu “Bỗng / từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già
có bộ ức đen nhánh lao xuống như hòn đá / rơi trước mõm con chó.”