sáng kiến kinh nghiệm một số phương pháp giúp học sinh lớp 8 học tốt phân môn tđn

Đối với bộ môn âm nhạc, được xếp vào những bộ môn phụ, vì vậy việc tìm kiếm những phương pháp dạy học để giúp việc học tập trở nên vui vẻ, thú vị là điều thật sự cần thiết.. Riêng đối vớ

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD nhà trường:

− Tác dụng thực tiễn, khoa học sư phạm:

− Hiệu quả:

− Xếp loại:

, ngày…… tháng…… năm 2016

CT-HĐ KHGD

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD Phòng giáo dục – đào tạo:

− Tác dụng thực tiển, khoa học sư phạm:

− Hiệu quả:

− Xếp loại:

, ngày…… tháng…… năm 2016

CT-HĐ KHGD

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD Sở giáo dục – đào tạo:

− Tác dụng thực tiển, khoa học sư phạm:

− Hiệu quả:

− Xếp loại:

, ngày…… tháng…… năm 2016

CT-HĐ KHGD

MỤC LỤC

1 Đặt vấn đề 4

2 Mục đích chọn đề tài 4

3 Lịch sử đề tài 5

4 Phạm vi đề tài 5

II/ Nội dung công việc đã làm: 1 Thực trạng đề tài 6

2 Nội dung cần giải quyết 6

3 Biện pháp giải quyết 6

4 Kết quả chuyển biến của đối tượng 12

III/ Kết luận: 1 Tóm lược giải quyết 14

2 Phạm vi, đối tượng áp dụng 15

3 Kiến nghị, đề xuất 15

PHỤ LỤC

 Tài liệu tham khảo:

1 Sách giáo khoa Âm nhạc và Mỹ thuật 8 – Bộ Giáo dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản Giáo Dục).

2 Sách giáo viên Âm nhạc 8 – Bộ Giáo dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản Giáo Dục).

3 Âm nhạc và phương pháp dạy học(Nhóm tác giả: Nguyễn Minh Toàn – Nguyễn Hoàng Thông – Nguyễn Đắc Quỳnh)

4 Giáo dục học (Nhà xuất bản Giáo Dục).

5 Phương pháp dạy học âm nhạc – Ngô Thị Nam ( Nhà xuất bản Giáo Dục).

6 Phương pháp dạy học (Hoàng Long – Hoàng Lân).

7 Giáo trình thực hành sư phạm âm nhạc (Hoàng Long, Hoàng Lân).

8 Một số tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học.

9 Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học ở THCS

Bộ Giáo dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản Giáo Dục).

10 Website của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo;

Website Giáo dục âm nhạc ở Việt Nam (Music Education in Vietnam).

11 Sách báo, tạp chí về giáo dục… và một số tài liệu khác.

**********

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

1 Đặt vấn đề:

Không ai nói rằng dạy học là một công việc dễ dàng, và việc tạo cảm hứng học tập cho người học lại càng khó khăn hơn Dù đối tượng người học của bạn

có là học sinh(1) lớp 8 hay sinh viên tại một trường nghề thì việc khiến người học muốn tự thực hành hay tự học đều là 1 thách thức Đó là chưa nói đến việc người học còn phân biệt giữa những môn chính và môn phụ làm cho việc dạy học không còn đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ

Đối với bộ môn âm nhạc, được xếp vào những bộ môn phụ, vì vậy việc tìm kiếm những phương pháp dạy học để giúp việc học tập trở nên vui vẻ, thú vị là điều thật sự cần thiết

Bên cạnh đó việc rèn luyện khả năng nghe âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vào việc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các em HS Phân môn Tập đọc nhạc(2) trong chương trình âm nhạc góp phần rất lớn trong mục tiêu giáo dục này

Qua 6 năm công tác ở trường, được tiếp xúc cả 4 khối lớp và qua những lần tâm sự, học hỏi kinh nghiệm với những giáo viên(3) lớn tuổi ở trường, tôi nhận ra rằng ở lứa tuổi HS lớp 8 có một sự thay đổi một cách đặc biệt về tâm sinh lý Điều đó, khiến cho việc dạy và học ở tất cả các môn học đều trở nên khó khăn Riêng đối với môn âm nhạc thì phần TĐN, các em rất lơ là, không hứng thú trong việc giải mã những nốt nhạc, làm cho tiết học nhạc trở nên nhàm chán

Từ đó, tôi đưa ra “Một số phương pháp giúp học sinh lớp 8 học tốt phân môn TĐN” để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học Đây

cũng là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy tại trường

2 Mục đích chọn đề tài:

Tìm ra một số biện pháp giúp GV dạy tốt phân môn TĐN và HS học tốt phân môn này

Từ sáng kiến này tôi vận dụng vào thực tiễn giảng dạy trong thời gian lâu dài

để nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân đồng thời trao đổi kinh nghiệm với những đồng nghiệp khác

3 Lịch sử đề tài:

Trước đây, hầu hết giáo viên dạy âm nhạc đều chịu ảnh hưởng sâu sắc về phương pháp dạy học theo cách truyền khẩu đối với phân môn TĐN mà không hướng dẫn giai điệu bài TĐN trên đàn Từ đó làm cho HS dần mất đi tính chủ động, tích cực, sáng tạo, mất sự nhạy cảm với âm nhạc Những tiết dạy như vậy thường không hiệu quả, không gây hứng thú cho HS Cách dạy – học như thế chưa đáp ứng được mục đích của môn học

Từ khi thay đổi về chương trình, nội dung SGK, phương pháp giảng dạy môn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở(4), những nhà nghiên cứu giáo dục đã đề xuất cách dạy – học TĐN, nên cho HS đọc nhạc dựa trên tiếng đàn làm mẫu của

GV Những kĩ năng đọc nhạc như: đọc đúng cao độ, trường độ, thể hiện sắc thái tình cảm, biểu diễn hoàn chỉnh một bài TĐN… được quan tâm và chú ý nhiều hơn, thể hiện qua những bài tập riêng cho mỗi tiết học

Dựa trên phương pháp đổi mới về dạy – học TĐN, kết hợp với các tiết trên lớp truyền thụ cho HS những kiến thức cơ bản về nhạc lí, hướng dẫn các

em vận dụng kiến thức đó vào từng bài TĐN Từ những tình huống cụ thể xảy

ra trên lớp trong các tiết dạy, giúp GV thấy được những sai sót chung của HS,

từ đó đề ra những biện pháp cụ thể hơn, xác thực hơn để HS có thể học tốt hơn phân môn TĐN

4 Phạm vi đề tài:

Do hạn chế về thời gian và khả năng nghiên cứu, việc nghiên cứu chủ yếu tập trung vào: HS lớp 8 tại trường THCS Long Hoà vào năm học 2015 – 2016

Khách thể nghiên cứu: Các tiết dạy học âm nhạc của chương trình âm nhạc lớp 8 có liên quan đến nội dung TĐN

.

Chú thích: Trong sáng kiến kinh nghiệm này:

(1) Học sinh được viết tắt là HS.

(2) Tập đọc nhạc được viết tắt là TĐN.

(3) Giáo viên được viết tắt là GV.

(4) Trung học cơ sở được viết tắt là THCS

II/ NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM:

1 Thực trạng đề tài:

Các em HS khối THCS nói chung, HS lớp 8 nói riêng có chung một hạn chế

đó là khả năng nhận biết nốt nhạc và khả năng đọc nhạc còn rất yếu, nhiều em không nhớ được vị trí của 7 nốt nhạc trên khuông nhạc

HS yêu thích môn âm nhạc, nhưng chủ yếu là thích phân môn hát còn các phân môn khác (nhất là TĐN) thì không quan tâm nhiều

Việc tiếp thu các kiến thức âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số HS có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Ở những bài TĐN có lời ca, HS chỉ thích ghép lời ca vào giai điệu nhưng như thế là chưa đủ Để thực hiện hoàn chỉnh phân môn TĐN đòi hỏi các em phải đọc đúng cao độ, trường độ, tính chất của bài, ghép lời ca diễn cảm… Những yêu cầu này trong tập thể các em chưa thực hiện đồng đều Bên cạnh đó, một số HS cá biệt khi đi học không mang tập, không chép bài, thường xuyên không thuộc bài nên không thực hiện được những yêu cầu của GV đưa ra

2 Nội dung cần giải quyết:

Để đọc tốt một bài TĐN, cần giúp HS nắm được ý nghĩa của việc đọc nhạc, tìm ra phương pháp rèn luyện phù hợp để HS nắm vững các kĩ năng đọc nhạc cơ bản, từ đó vận dụng vào bài TĐN cụ thể

3 Biện pháp giải quyết:

Giảng dạy âm nhạc thường có 2 loại cấu trúc giáo án :

- Giáo án chuyên đề : Chỉ dạy riêng một nội dung trong một tiết học Ví dụ :

Dạy riêng hát hoặc dạy riêng TĐN Ở bậc THCS, giáo án chuyên đề chỉ rơi vào

phân môn hát chứ không có ở phân môn TĐN

- Giáo án kết hợp : Là gắn hai hoặc ba nội dung trong một tiết học Ví dụ :

Hát + TĐN hoặc Hát +TĐN+Âm nhạc thường thức Các tiết dạy TĐN của chương

trình âm nhạc 8 đều là những tiết kết hợp 2 hoặc 3 nội dung, thường là TĐN kết hợp cùng ôn tập bài hát

Như vậy, việc dạy TĐN ở lớp 8 đều gặp không ít khó khăn nhất là về việc phân phối thời gian và truyền tải nội dung sao cho phù hợp nhất Một nội dung khó học, khó dạy nhưng lại bị hạn chế vô cùng về thời gian Để khắc phục tình trạng này, cần phải tập trung vào những vấn đề sau đây:

3.1 Những yêu cầu trong khi soạn kế hoạch bài học:

- Phải nghiên cứu kỹ bài học trong sách giáo khoa

- Xác định thật gọn, rõ, đầy đủ mục tiêu cần đạt và trọng tâm của tiết học

- Chọn phương pháp dạy học âm nhạc thích hợp để vận dụng

- Cố gắng thuộc giáo án để khi lên lớp tránh lệ thuộc vào giáo án

- Dự kiến thời gian ở mỗi nội dung để không bị cháy giáo án

3.2 Cách phân chia thời gian trong tiết học:

Phân chia thời gian là một kỹ năng rất quan trọng đối với GV dạy âm nhạc ở trường THCS bởi vì xác định thời gian không đúng nghĩa là GV đã không xác định đúng trọng tâm của tiết học Dưới đây là một số gợi ý về cách chia thời gian :

- Tiết học có một nội dung là dạy hát thì đương nhiên GV dành cả tiết thực hiện nội dung này

- Tiết học có hai nội dung là ôn tập bài hát và TĐN nên dành thời gian ôn hát

là 15 phút đọc nhạc là 30 phút

Như vậy, khi soạn giảng các tiết học có TĐN, GV cần phải nghiên cứu thật

kỹ, lựa chọn phương pháp thích hợp… và đặc biệt phải phân chia thời gian cho nội dung TĐN một cách thích hợp nhất, đảm bảo đúng trọng tâm và truyền tải hết các nội dung của tiết học

Đồng thời, phải tạo được sự yêu thích cho HS khi học TĐN ngay từ các tiết học đầu tiên có phân môn này Đây là điều không dễ và cần phải có thời gian để thực hiện Tuy nhiên, nếu thực hiện được, về sau, việc dạy phân môn TĐN cho HS

sẽ trở nên thuận lợi hơn, nhẹ nhàng hơn, tích cực hơn

3.3 Biện pháp giúp HS thuộc tên nốt nhạc trên khuông

Thực tế dạy học cho thấy có nhiều HS không thuộc tên các nốt nhạc trên khuông, các em thường viết tên từng nốt nhạc ở dưới khuông nhạc Để giúp HS thuộc tên nốt nhạc, GV có thể áp dụng một số biện pháp sau:

Sử dụng “Khuông nhạc bàn tay” đã được học ở chương trình âm nhạc lớp

3 (Cụ thể: tiết 16, tiết 20, tiết 24, tiết 29, tiết 31) để ghi nhớ tên nốt nhạc.

GV thường xuyên cho HS tập nói tên nốt nhạc hoặc cho các em tập chép nhạc

Treo bài TĐN trong lớp để HS luôn luôn được tiếp xúc với bản nhạc, nốt nhạc

Gợi ý HS sử dụng khuông nhạc có các nốt nhạc và tên nốt (để khi cần thiết, các em dễ dàng kiểm tra lại):

Giúp HS cảm thấy việc ghi nhớ tên nốt nhạc là đơn giản và dễ dàng

GV sử dụng bản nhạc không ghi tên nốt khi kiểm tra TĐN, đó là thách thức để HS phải cố gắng thuộc tên nốt

Thường xuyên củng cố tên nốt nhạc khi có điều kiện

3.4 Sử dụng các phương tiện dạy học TĐN hiệu quả:

Dạy Âm nhạc phải có những phương tiện cần thiết, nếu thiếu chúng, hiệu quả việc dạy học sẽ rất hạn chế Bên cạnh việc dạy TĐN cho HS, GV cần tạo điều kiện để các em được nghe bài hát (đối với những bài TĐN là những đoạn trích của bài hát), xem tranh ảnh, video… có liên quan (nếu có điều kiện) Những điều này sẽ gây được hứng thú học tập tích cực của HS, tránh được sự khô khan, nặng nề khi học TĐN, nhất là đối với những HS không có năng khiếu

âm nhạc

Sẽ hết sức phản khoa học và sai phương pháp hoàn toàn nếu dạy TĐN bằng phương pháp truyền khẩu Nhạc cụ là loại phương tiện đặc trưng, cần thiết

và hay được sử dụng nhất trong dạy học Âm nhạc Thông thường, GV sử dụng một vài nhạc cụ trong số nhiều loại như: đàn phím điện tử, ghi-ta, sáo recorder, kèn pianika (melodion),… và nhiều loại khác, có thể là nhạc cụ dân tộc hoặc những loại do GV tự chế tạo Ngày nay, GV thường sử dụng nhất vẫn là đàn phím điện tử, vừa hiện đại, vừa hiệu quả lại thông dụng Tuy nhiên, đôi khi lại trở nên khó khăn khi mất điện hoặc nhạc cụ bị hỏng hóc… GV âm nhạc cần phải chủ động trong việc khắc phục tình trạng này Ví dụ như: chuẩn bị đàn

ghi-ta (nếu chưa biết chơi ghi-ghi-ta thì cố gắng học những kỹ thuật cơ bản nhất), hoặc đơn giản hơn là chuẩn bị sẵn kèn pianika (melodion) để sử dụng khi cần thiết

Về phía HS, các em thường sử dụng một vài nhạc cụ gõ đơn giản như thanh phách, song loan, trống cơm, trống con, trống lắc, mõ… Cần phải luyện tập cho HS ý thức tự quản tốt khi sử dụng các nhạc cụ này trong giờ học âm nhạc nói chung, TĐN nói riêng Nếu không, điều này sẽ ảnh hưởng không tốt đến tiết dạy: không chỉ mất trật tự, mất thời gian mà đôi khi còn gây hư hại cho nhạc cụ hay xảy ra các tai nạn đáng tiếc

Bảng phụ nội dung bài TĐN cũng hết sức quan trọng trong tiết dạy TĐN

GV cần phải chuẩn bị tốt phần này Ở lớp 8, thiết bị dạy học có một bộ tranh ảnh gồm 8 bài TĐN GV nên liên hệ với nhân viên thiết bị của nhà trường để sử dụng bộ tranh này Nếu không có, GV có thể tự trang bị cho mình bằng nhiều cách như: chép bài TĐN ra khổ giấy lớn, photocopy phóng to, sử dụng máy chiếu v.v…

3.5 Phương pháp hướng dẫn, tự học, tự rèn luyện ở nhà

Để giúp các em có thể tự tin đọc được một bài TĐN mà không cần phải ghi chú dưới mỗi khuông nhạc, tôi thực hiện các bước như sau:

* Ở nhà: Cho học sinh tự viết bài TĐN vào vở trước khi đến lớp.

Trong lúc viết bài ở nhà hãy ghi nhận lại một số điều như: về nhịp, về cao

độ, trường độ, các ký hiệu âm nhạc có trong bài TĐN

* Trên lớp: Cho các em nhận xét và rút ra kết luận về bài TĐN đó.

Hướng dẫn HS cách đọc tiết tấu từng câu nhạc, nhận xét xem có sự giống nhau và khác nhau gì giữa các câu nhạc đó

Ví dụ: Ở 2 câu đầu của bài TĐN số 5- Lớp 8 (xem phía dưới), các em sẽ

được gợi ý cách đọc tiết tấu như sau:

Đen Đơn Đen Đơn | Đen Đơn Đơn Đơn Đơn |

xx x xx x xx x x x x

Đen Đơn Đơn Đơn Đơn | Đen chấm Đen lặng |

xx x x x x xx x xx x

6

8

Các em sẽ nhận xét và so sánh sự giống và khác nhau về tiết tấu của 2 câu đầu và 2 câu cuối Sau đó tự thực hiện cách đọc tiết tấu như 2 câu đầu

Giáo viên dùng thanh phách gõ tiết tấu của từng câu nhạc để học sinh đọc tên nốt nhạc theo tiết tấu mà GV vừa vỗ( Chú ý: Gv gõ tiết tấu mỗi câu 3 lần, HS lắng nghe sau đó đọc tên nốt theo âm hình tiết tấu mà

GV vừa vỗ) Điều này giúp cho HS ghi nhớ vị trí nốt nhạc và rèn tai nghe tiết tấu thật nhạy bén

3.6 Một số phương pháp khác

 Phương pháp tạo ấn tượng tích cực

Đồ mi son la son son đô si la

Xxx xxxxx

Đô rê mi rê đô rê đô son mi son đô

Nếu bạn muốn tạo động lực cho HS thì phải chứng minh được rằng

bạn là người đáng để HS lắng nghe Các em có thể nghi ngờ bạn vào ngày đầu tiên, nhưng bạn có thể cố gắng cải thiện để chiếm được niềm tin cũng như sự tôn trọng của các em Để làm được điều này, bạn phải trở nên nổi bật trong mắt

HS Bạn cần tạo ấn tượng tốt, vì vậy hãy đảm bảo rằng bạn trông thật đẹp khi bước vào lớp Hãy cố gắng ăn mặc đẹp hơn hay khác hơn một chút so với người bình thường

Bạn cần phải nắm bắt được sự chú ý của HS và giữ lấy sự chú ý đó Bày tỏ rõ quan điểm của mình Đừng nói nhiều quá và cũng đừng khăng khăng giữ ý kiến của mình Bạn cần tạo ấn tượng là một người hiểu biết, thông minh

và là người không ngại nói ra chính kiến của mình chứ không phải một người kiêu ngạo và chỉ biết đến bản thân

 Phương pháp tạo niềm tin vững chắc

Hãy say mê những gì bạn đang dạy Đôi mắt mở to cùng nụ cười lớn

và sự nhiệt tình chân thành của bạn chắc chắn sẽ tạo nên hiệu quả rất lớn đối với HS Ngay cả khi các em không hứng thú với môn học của bạn thì chính cách cư xử của bạn cũng có thể làm các em thích thú Bởi điều quan trọng nhất

là vì bạn kiên trì thể hiện tình yêu của bạn đối với vấn đề nào đó, HS sẽ sớm nhận ra bạn là một con người chân thành và đầy nhiệt quyết

Có khiếu hài hước Khi có óc hài hước, bạn sẽ dễ dàng thu hút HS, làm cho những nốt nhạc trở nên sống động hơn và giúp HS kết nối với bạn tốt hơn Vấn đề là, nếu bạn luôn luôn nghiêm túc thì HS sẽ thấy khó để quan tâm

và thực sự kết nối với bạn Bạn không cần phải làm một anh hề và lúc nào cũng đùa được nhưng nếu bạn tạo một môi trường học vui vẻ cho học sinh, các em sẽ

có động lực và thấy hứng thú hơn khi học

3.7 Những lỗi cần tránh khi dạy TĐN:

- Dạy sai kiến thức: Không được dạy sai kiến thức, dạy sai kiến thức TĐN sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc học môn âm nhạc nói chung, phân môn TĐN nói riêng của HS ở các bậc học cao hơn

- GV phải đọc đúng cao độ, trường độ đồng thời phải sửa sai kịp thời cho HS Xác định không đúng trọng tâm, luyện tập cao độ hoặc tiết tấu quá lâu Chỉ thực

hiện 4 bước (giới thiệu bài TĐN, tìm hiểu bài, luyện tập cao độ, luyện tập tiết tấu)

trong khoảng 10 phút, nếu kéo dài hơn có thể không đủ thời gian để đọc từng câu đồng thời làm giảm hứng thú học của HS

- Xác định nhầm mục tiêu dạy TĐN là để hát đúng lời ca Khi ôn TĐN chủ yếu là cho HS hát lời