sáng kiến kinh nghiệm “ một số biện pháp giúp trẻ 5 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

BẢNG CHẤM ĐIỂM ĐỀ TI, SNG KIẾN KINH NGHIỆM ** Tên đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổihiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học ” - Tn tc giả: L Chu Pha - Đơn

PHỊNG GIO DỤC V ĐÀO TẠO HUYỆN ĐỨC HỊA

TRƯỜNG MẦM NON SƠN CA

SÁNG KI N KINH NGHI M ẾN KINH NGHIỆM ỆM

Tài

Gio vin: L CHU PHA Năm học: 2015-2016

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục trường:

+ Tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:

+ Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:

+ Hiệu quả:

+ Xếp loại:

., ngày tháng năm 2016 CT HĐ KHGD Hiệu trưởng Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục phòng GD- ĐT: + Tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:

+ Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:

+ Hiệu quả:

+ Xếp loại:

, ngày tháng năm 2016 CT HĐ KHGD Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục Sở GD- ĐT: + Tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:

+ Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:

+ Hiệu quả:

+ Xếp loại:

, ngày tháng năm 2016

CT HĐ KHGD

BẢNG CHẤM ĐIỂM ĐỀ TI, SNG KIẾN

KINH NGHIỆM

**

Tên đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổihiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học ”

- Tn tc giả: L Chu Pha

- Đơn vị:Trường Mầm Non Sơn Ca - Huyện Đức Ḥa - Tỉnh Long An

chuẩn

ĐiểmGVtựchấm

ĐiểmcủaHĐ

cơ sở

Điểm của HĐcấp huyện(Đối với GV

MN, TH vàTHCS)

ĐiểmcủaHĐngànhGD

ĐiểmcủaHĐcấptỉnh

- Cĩ cải tiến so với giải

pháp trước đây với mức

độ khá

2

- Có cải tiến so với giải

pháp trước đây với mức

độ trung bình

1,5

- Có cải tiến so với giải

pháp trước đây với mức

* Xác nhận của Hội đồng khoa học cơ sở:*Xác nhận của Hội đồng khoa học cấp huyện

(Ký tn, đóng dấu) (Ký tên, đóng dấu)

* Xác nhận của Hội đồng khoa học cấp tỉnh

(Ký tn, đóng dấu)

2 Nội dung cần giải quyết

3 Biện pháp giải quyết

4 Kết quả chuyển biến

nhanh của tất cả các mặt Nhân cách chỉ mới bắt đầu hình thành nhưng thành tựuđạt được là rất to lớn và có tác dụng quyết định đối với tương lai sau này của đứatrẻ Vì thế, giáo dục mầm non có một vị trí rất quan trọng trong sự nghiệp giáodục đào tạo con người Con người sẽ có một nhân cách trọn vẹn nếu ngay từ lứatuổi mầm non được chăm sóc và giáo dục đầy đủ ở mặt thể chất và tâm hồn.Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là phát triển đầy đủ các năng lực ngôn ngữ, trong

đó việc hình thành và phát triển vốn từ là cực kì quan trọng Yếu tố đầu tiên củangôn ngữ mà trẻ nhận biết là từ Từ là đơn vị cơ bản để tạo nên ngôn ngữ Hiểunghĩa từ sẽ giúp trẻ hiểu được ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp, trong nhậnthức thế giới xung quanh Tăng cường khả năng hiểu nghĩa từ của trẻ là một nộidung rất cơ bản của phát triển vốn từ cho trẻ

Ở trường mầm non, phát triển khả năng hiểu từ cho trẻ có thể được thực hiện

ở tất cả các hoạt động giáo dục và dạy học Tuy nhiên, phương tiện có hiệu quảnhất là cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Những bài thơ, câu chuyện vớikhả năng nhận thức của trẻ vừa giáo dục mỹ cảm văn chương, vừa phát triển lờinói, đặc biệt là lời nói nghệ thuật cho trẻ Văn học là nghệ thuật của ngôn từ Đếnvới văn chương là trước hết đứa trẻ đến với thế giới từ ngữ sinh động, biểu cảm,rất cần cho sự phát triển lời nói của trẻ Hiểu tác phẩm văn học, đứa trẻ phải hiểuđược trước hết ý nghĩa của từ ngữ trong đó vốn từ rất phong phú và giàu sức biểucảm

Năm học 2015-2016 tôi được nhà trường phân công đảm nhận dạy lớp lá 2,lớp tôi hiện có 36 cháu Hàng ngày cháu đến lớp học với cô, lớp học giống nhưmái nhà thứ hai của cháu vậy :“lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo , khi đến trường côgiáo như mẹ hiền”(Câu hát được trích trong bài hát “Cô và Mẹ” của tác giả PhạmTuyn ).Vì thế khi đến lớp cháu rất say mê kể cho cô nghe những mẩu chuyện thật

dễ thương mà khi cháu ở nhà nhìn thấy và nghe thấy Có nhiều cháu chưa hiểuđược nghĩa của từ cháu nói khi cô hỏi lại Điều đó làm tôi rất băn khoăn và trăntrở nên tôi đã suy nghĩ và chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu

nghĩa từ trong tác phẩm văn học” để có những biện pháp giúp trẻ hiểu nghĩa từđược tốt hơn.

2 Mục đích đề tài

- Dạy trẻ hiểu nghĩa từ là giúp trẻ hiểu một cách chính xác nghĩa của từ vàgiúp trẻ hiểu sâu hơn nội dung của truyện, thơ nhớ nội dung truyện, thơ nhờ đóngôn ngữ của trẻ được phát triển và trở nên mạch lạc, trong sáng hơn

- Giúp trẻ phát huy được tính tích cực cá nhân và khi tham gia học khôngcòn gy cho trẻ cảm giác nhàm chán khi học Trẻ không những nghe hiểu từ màcòn tham gia giải thích nghĩa của từ nhiều lần, trẻ trở nên mạnh dạn, tự tin hơn

- Giúp trẻ khám phá được khả năng của bản thân: Khả năng ăn nói, giao tiếp,ngôn từ

3 Lịch sử đề tài

Qua tìm hiểu ở sách báo, tạp chí, học hỏi ở đồng nghiệp và qua thực tiễndạy, tôi nhận thấy việc giúp cho trẻ hiểu nghĩa từ là rất quan trọng trong việc pháttriển ngôn ngữ của trẻ

Chính vì thế tôi quyết định chọn đề tài này

4 Phạm vi dề tài

Đề tài “ Làm quen văn học” đã được viết ở nhiều sách, nhiều tác giả đãnghiên cứu và viết thành sáng kiến kinh nhiệm Khác với đề tài trên, tôi không đềcặp đến toàn bộ phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với tác phẩm văn học màchỉ đi sâu vào Nghiên cứu những biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hiểunghĩa từ trong tác phẩm văn học tạo cơ hội cho cháu được trải nghiệm và sángtạo, được nói và giải thích nhiều hơn đồng thời làm cho ngôn ngữ cháu đượcmạch lạc, trong sáng hơn

II) NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM :

1 Thực trạng đề tài

Giúp trẻ hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học là giúp trẻ hiểu được nộidung, ý nghĩa của câu văn câu thơ mà không làm mất đi cảm xúc thẩm mĩ chungcủa tác phẩm văn học mang lại Có nghĩa là không thể tách từ ra khỏi câu buộctrẻ nắm khái niệm của từ bởi trẻ chỉ có thể hiểu từ trong câu văn, câu thơ, đoạnvăn, đoạn thơ, trong một văn cảnh nhất định Ngôn ngữ của tác phẩm sẽ khôngcòn vẻ đẹp nữa nếu đem ra mổ xẻ nó hết sức chi tiết và giải thích các từ rời rạc.Như vậy, giúp trẻ hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học là hiểu nghĩa hàm ngôn,nghĩa hiển ngôn, nghĩa cấu trúc ngữ pháp của câu để từ hình thức biểu đạt chỉ racái được biểu đạt trong câu Nghĩa hình ảnh để làm bật sáng hình ảnh trong tácphẩm, làm rõ dụng ý nghệ thuật của tác giả Việc hiểu nghĩa từ giúp trẻ hiểu sâusắc ý nghĩa, nét bản chất, vẻ tinh túy ẩn dấu trong từ hiểu được dụng ý nghệthuật, nỗi niềm mà tác giả gửi gắm trong đó

Ngoài ra, yếu tố gia đình cháu cũng rất quan trọng do cha mẹ chưa quan tâmđến việc đọc thơ hoặc khi đọc thơ, kể chuyện cho trẻ nghe, cha mẹ chỉ chú ý đến truyền đạt nội dung của tác phẩm Khi đứng trước những từ khó giải nghĩa cho trẻ, cha mẹ của cháu thường giải thích cho qua chuyện hoặc không giải thích gì

cả

Bản thn cơ giáo cũng không có những biện pháp tích cực để giúp trẻ hiểu đúng nghĩa của từ Từ đó mà trẻ chưa hiểu được nghĩa của từ một cách chính xác,chính bởi lẽ đó mà trẻ trở nên nhút nhát và không mạnh dạn tham gia vào việc giải nghĩa từ cũng như hạn chế hiểu nghĩa từ

Từ thực trạng vừa nêu trên, tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp cụthể khắc phục những khó khăn, hạn chế để giúp cháu hiểu nghĩa từ được tốt hơn

2 Nội dung cần giải quyết

Trước những thực trang trên thì tôi đã xây dựng được một số biện pháp

+ Cho trẻ quan sát trực quan kết hợp với lời giải thích.

+ Đối chiếu so sánh với những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa

+ Dùng lời để định nghĩa khái niệm nêu lên những nét đặc trưng trong nghĩacủa từ

+ Đặt từ vào các ngữ cảnh khác nhau

3 Biện pháp giải quyết

1 Biện pháp 1 : Cho trẻ quan sát trực quan kết hợp với lời giải thích

Lí luận ngôn ngữ cho rằng nghĩa của từ là sự phản ánh hiển nhiên của sự vật,hiện tượng hay quan hệ trong ý thức Lênin cũng đã từng khẳng định : “Nếu là tưduy đúng đắn nó sẽ đi từ cụ thể đến trừu tượng, nó không rời xa mà tiến lại gầntới chân lí Từ thụ cảm sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượngđến thực hành Đó là quá trình biện chứng của sự nhận thức hiện thực kháchquan”

Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của trẻ là cụ thể, cảm tính, tư duy trực quanhình tượng chiếm ưu thế Quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học không chỉ đơngiản là những từ ngữ, những câu văn, những mệnh đề tạo nên tác phẩm ở trẻ màcòn xuất hiện những biểu tượng mới, những mối liên hệ với hiện thực xã hộichúng cảm nhận trong đời sống non trẻ của mình Mối liên hệ ấy càng phong phúchặt chẽ bao nhiêu thì trẻ càng hứng thú với tác phẩm bấy nhiêu Bằng sự diễncảm của ngôn ngữ nghệ thuật tác phẩm đã mang trong mình các yếu tố trực quan.Tác phẩm văn học không chỉ là sự thông báo, nêu ra những sự kiện này hay sựkiện khác của cuộc sống mà tất cả những con người với đủ hình dáng, tính cách,tất cả thế giới đa dạng, sinh động của các loài vật, các bức tranh thiên nhiên với

sự phong phú của màu sắc, âm thanh được vẽ lên bằng ngôn ngữ hình tượng, trẻmẫu giáo có nhiều thuận lợi trong việc lĩnh hội tác phẩm văn học nghệ thuật,song việc tiếp thu ngôn ngữ để hình thành biểu tượng về cuộc sống được phản

ánh trong tác phẩm còn hạn chế nên trẻ rất cần việc nhờ đến hình tượng trực quanthể hiện bức tranh cuộc sống mà ngôn ngữ văn học miêu tả Điều đó giúp trẻ mẫugiáo nhận thức rõ ràng và cụ thể hơn những hình ảnh về sự vật đó gợi ra trong ýthức của mình Đồng thời nó còn có thể tạo nên những rung động, khơi gợinhững cảm xúc thẩm mĩ trong tâm hồn trẻ.

Ví dụ : Khi cô muốn cho trẻ cảm nhận được vẻ đẹp “trong suốt” của giọtsương mà tác giả Xuân Tửu miêu tả trong bài thơ “Giọt sương” Cô cho trẻ tậnmắt ngắm giọt sương đọng trên cánh hoa hoặc trên lá …

Các nhà tâm lí học, giáo dục học cũng chỉ ra rằng : Hiệu quả của quá trìnhdạy học phụ thuộc trực tiếp vào mức độ thu hút các giác quan của trẻ K.B.NinKy

đã đề cập đến vấn đề này : “Tính trực quan trong giáo dục không tách rời khỏingôn ngữ” Chính vì thế, việc sử dụng các phương tiện trực quan trong các giờhọc đối với trẻ đều được coi trọng T.A.Kômenxki đã nhấn mạnh : “Không có vậtthật thì có thể thay thế bằng tranh minh họa, bản vẽ”

Tuy nhiên, với mục đích giúp trẻ hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học nếuchỉ sử dụng đồ dùng trực quan riêng lẻ thì khó có thể đem lại hiệu quả giáo dụcnhư mong muốn Với đặc điểm tiếp nhận văn học và vốn ngôn ngữ của mẫu giáo

thì việc kết hợp dùng lời giảng giải giúp trẻ hiểu từ một cách sâu sắc, đầy đủ, hệthống và còn truyền những rung cảm đúng đắn sâu sắc của giáo viên đến cho trẻ.

Từ đó, khiến trẻ có những rung cảm, xúc cảm thẩm mĩ và khát vọng vươn tới cáiđẹp, cái thiện

* Mục đích biện pháp :

- Tăng hứng thú cho trẻ hiểu từ mới

- Rèn khả năng quan sát làm giàu trí tưởng tượng ở trẻ

Từ đó giúp trẻ hiểu nghĩa của từ và cảm thụ được vẻ đẹp của ngôn ngữ

* Cách tiến hành :

Để thực hiện biện pháp này thì chúng ta phải biết tiến hành như sau :

- Đối với trẻ mẫu giáo lớn khi tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc cô phải có sự lựa chọn tác phẩm sao cho phù hợp với trẻ ở độ tuổi này Tácphẩm văn học phải có tính giáo dục cao, từ ngữ trong sáng và phải phát huy đượctính tích cực, sáng tạo của trẻ

- Để giải thích cho trẻ hiểu từ trong tác phẩm văn học bằng biện pháp này thìtrước hết cần phải chọn từ có nghĩa cụ thể Có như vậy thì việc sử dụng đồ dùngtrực quan kết hợp với lời giải thích mới có hiệu quả

Ví dụ : Trong bài thơ “Giữa vòng gió thơm” có thể lựa chọn một số từ cónghĩa cụ thể sau để giải thích :

“Khép rủ” trong câu “Cánh màn khép rủ”

“Phe phẩy” trong câu “Phe phẩy quạt nan”

“Rung rinh” trong câu “Rung rinh góc màn”

Ví dụ : Câu thơ “Giọt sương trong suốt”

Hoặc như trong chuyện “Tấm Cám” có từ “Rách mướp” trong câu : “Hai

mẹ con Cám hí hửng sắm sửa quần lành, áo tốt, còn Tấm vẫn còn quần áo ráchmướp”

Đây là một số từ trong tác phẩm văn học có nghĩa cụ thể Để giải thích đượcnhững từ này thì bước tiếp theo trong biện pháp này là phải lựa chọn đồ dùngtrưc quan phù hợp với từ đó, kết hợp với lời giải thích

Về đồ dùng trực quan, giúp trẻ hiểu những từ trong tác phẩm văn học có thểdùng các loại sau : tranh ảnh, vật thật, mô hình, đèn chiếu, đàn … Sử dụng nhưthế nào, tiêu chuẩn của đồ dùng trực quan ra sao cũng là một vấn đề cần lưu ý.Nhìn chung yêu cầu về đồ dùng trực quan phải đảm bảo về kích thước, bố cục,màu sắc Nghĩa là những hình tượng trực quan phải đạt trình độ nghệ thuật, thểhiện được tinh thần tác phẩm, lựa chọn đồ dùng trực quan phải căn cứ theo những

sự vật, hiện tượng mà từ đó biểu thị cùng với đồ dùng trực quan và lời giải thíchcủa cô để giúp trẻ cảm nhận được chính xác về nội dung đó Lời giảng giải của

cô cần phải ngắn gọn, cô đọng, dễ hiểu và hấp dẫn đối với trẻ

Với những từ trong tác phẩm văn học chúng tôi đưa ra ở trên để giải thíchbằng biện pháp này thì sẽ tiến hành như sau :

- Khi đưa tác phẩm văn học đến với trẻ bằng cách này hay cách khác cô làmthế nào để trẻ cảm nhận và hiểu được nội dung tác phẩm

- Trước hết cô có thể đàm thoại bằng một số câu hỏi có liên quan tới tácphẩm cô định đem đến cho trẻ

- Cô đọc, cô kể diễn cảm cho trẻ nghe một đến hai lần để trẻ cảm nhận đượctoàn bộ nội dung bài thơ hay câu truyện

- Lựa chọn những từ khó trong tác phẩm giải thích cho trẻ, cô đọc diễn cảmlại một đến hai lần hoặc cả đoạn, cả câu

Ví dụ “phe phẩy” trong câu “Phe phẩy quạt nan” cô có thể dùng một chiếcquạt nan hoặc quạt giấy quạt nhẹ nhàng, chầm chậm và cô giải thích cho tre hiểu,

“phe phẩy” tức là quạt đều đều, quạt khẽ tạo thành một làn gió nhè nhẹ sẽ gợimột không gian yên tĩnh thể hiện được sự quan tâm, chăm sóc rất ân cần của béđối với Bà

Ví dụ từ “rung rinh” trong câu “Rung rinh góc màn”

Cô có thể dùng quạt quạt nhẹ vào một vật gì đó làm cho nó chuyển động nhẹnhàng Sự chuyển động đó chính là từ “rung rinh” ở trong câu thơ này, chính làngió nhẹ nhàng ấy đã làm cho các góc màn có sự chuyển động Điều đó làm chohình ảnh trong câu thơ có sự rung động hơn

Ví dụ : Câu thơ “Giọt sương trong suốt” để cho trẻ cảm nhận được vẻ đẹptrong suốt của giọt sương, cô cho trẻ tận mắt ngắm giọt sương đọng trên cánh hoa

hoặc trên lá hoa … Cô giải thích cho trẻ hiểu ‘giọt sương” được tác giả miêu tảvới một vẻ đẹp trong suốt, tinh khiết khi nó đọng trên lá.

Trong chuyện ‘Tấm Cám” có từ “rách mướp” trong câu : “Hai mẹ con Cám

hí hửng sắm quần lành áo tốt, còn Tấm vẫn quần áo rách mướp” Cô cho trẻ quansát bức tranh vẽ Cám quần áo đẹp lộng lẫy, còn Tấm quần áo rách nhiều chỗ vàdùng lời giải thích “rách mướp” là rách rất nhiều chỗ, rách xơ xác, cô sử dụngbức tranh này không những giúp trẻ cảm nhận trực tiếp hình ảnh “rách mướp”bằng các giác quan mà cùng với lời giải thích sẽ giúp trẻ hiểu rõ bản chất nộidung ý nghĩa của từ Trong câu chuyện tác giả muốn diễn tả cô Tấm phải chịucực khổ

Việc lựa chọn những từ cần giải thích làm rõ mục đích yêu cầu của tiết học

là hoàn toàn phụ thuộc vào ý đồ chủ quan và nghệ thuật sử dụng đồ dùng trựcquan của cô giáo Vì vậy việc sử dụng biện pháp này, cô cần sử dụng đồ dùngtrực quan một cách linh hoạt, sáng tạo, kết hợp với lời giảng giải diễn tả về nghĩa

từ trong văn cảnh đó sẽ giúp trẻ hiểu và cảm nhận từ ngữ nghệ thuật một cách sâusắc, tạo cho trẻ niềm say mê hứng thú, tích cực suy nghĩ, tìm tòi khám phá những

“bí ẩn” của thế giới xung quanh

2 Biện pháp 2 : Đối chiếu so sánh với những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa

Con người có thể nhận thức được một đối tượng nào đó thông qua sự đốichiếu những nét tương đồng, hay tương phản giữa đối tượng đó với một hoặc một

số đối tượng đã biết Qua sự so sánh đối chiếu với đối tượng đang xem xét, người

ta sẽ hiểu được về đối tượng đang xem xét và trong trường hợp này cũng vậy Đểhiểu được nghĩa của từ này chúng ta có thể dùng những từ khác quen thuộc hơn

có nghĩa giống với từ đó hoặc là có nghĩa trái ngược với từ đó

Dựa trên cơ sở lí luận này cùng với đặc điểm ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo từ 5

- 6 tuổi về vốn từ đã có một sự tích lũy khá phong phú về số lượng từ và các loại