skkn lồng ghép một số hiện tượng, vấn đề xảy ra trong thực tế vào giảng dạy môn hóa học 9

Xuất phát từ những thực tế, những vấn đề đó và một số kinh nghiệm tronggiảng dạy bộ môn hóa học, tôi thấy để góp phần cho chất lượng giáo dục bộ môn hóahọc được nâng cao, học sinh hứng t

PHẦN A: LỜI NÓI ĐẦU

I Lí do chọn đề tài.

1 Cơ sở lí luận

Giáo dục thế hệ trẻ là nhiệm vụ mà tất các các quốc gia trên thế giới đều coi là chiến lược của dân tộc mình Vì thế đại hội lần IX, Đảng cộng sản Việt Nam trong nghị quyết ghi rõ: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, tương lai của một dân tộc, một quốc gia phải nhìn vào nền giáo dục của quốc gia đó.

Nói về tầm quan trọng của giáo dục cho thế hệ trẻ nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Non sông Việt Nam

có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn công học tập của các cháu”

Nhằm thực hiện mục tiêu của ngành giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước Bản thân là một giáo viên đứng lớp giảng dạy bộ môn Hóa học tôi nhận thấy rằng: Hoá học là một môn khoa học gắn liền với thực tiễn cuộcsống, do đó hóa học là môn học rất quan trọng trong nhà trường phổ thông nói chung

và trường THCS nói riêng Môn hoá học THCS cung cấp cho học sinh một hệ thốngkiến thức phổ thông, cơ bản và thiết thực đầu tiên về hoá học, là giáo viên bộ môn hoáhọc thì cần hình thành ở các em học sinh một kỹ năng cơ bản, thói quen học tập vàlàm việc khoa học để làm nền tảng cho việc hình thành quá trình học tập, phát triểnnăng lực nhận thức, năng lực hành động Có những phẩm chất cần thiết như cẩn thận,kiên trì, trung thực, tỉ mỉ, chính xác, yêu chân lí khoa học, có ý thức trách nhiệm vớibản thân, gia đình và xã hội có thể hoà hợp với môi trường thiên nhiên, chuẩn bị chohọc sinh học lên cao và đi vào cuộc sống lao động

Tuy nhiên việc lĩnh hội kiến thức hoá học của học sinh là hết sức khó khăn Mặt khác, Hóa học là một môn học hoàn toàn mới lạ đối với học sinh ở THCS, mà khối lượng kiến thức học sinh cần lĩnh hội tương đối nhiều và hơi khô khan so với những môn học khác Phần lớn các bài gồm những khái niệm mới, rất trừu tượng, khó hiểu Do đó, giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học gây được hứng thú học tập bộ môn giúp các em chủ động lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, không gượng ép, tạo cho các em một tâm lý

thoải mái, thích khám phá là điều cần quan tâm Khi học sinh có hứng thú, niềm say mê với môn Hóa sẽ giúp học sinh phát huy được năng lực tư duy, khả năng tự học và óc sáng tạo Để từ đó nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung là vấn đề hết sức quan trọng trong quá trình dạy học của giáo viên Chính vì vậy, tôi nghĩ đổi mới phương pháp dạy học phải thể hiện được ba tính chất cơ bản sau:

Một là: Phát huy tính tích cực, năng lực tư duy, óc sáng tạo và khả năng tự học của học sinh trong quá trình học tập.

Hai là: Giảng dạy và học tập phải gắn liền với thực tế cuộc sống, học đi đôi với hành.

Ba là: Rèn luyện được kĩ năng sống, ý thức và tinh thần trách nhiệm cho học sinh Kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy hóa học tôi nhận thấy rằng: Học sinh thấyhứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có địnhhướng liên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàngngày Rất nhiều kiến thức hóa học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiênxung quanh chúng ta

Xuất phát từ những thực tế, những vấn đề đó và một số kinh nghiệm tronggiảng dạy bộ môn hóa học, tôi thấy để góp phần cho chất lượng giáo dục bộ môn hóahọc được nâng cao, học sinh hứng thú học tập người giáo viên ngoài phát huy tốt cácphương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các hiện tượng hóa học, các vấn đềthực tiễn trong đời sống đưa vào bài giảng bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm pháthuy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú

trong học tập bộ môn Từ những lí do đó tôi chọn đề tài: “Lồng ghép một số hiện

tượng, vấn đề xảy ra trong thực tế vào giảng dạy môn hóa học 9”.

2 Cơ sở thực tiễn

Môn hoá học trong trường trung học cơ sở giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trí dục của học sinh Mục đích của môn học là giúp cho học sinh hiểu đúng đắn và hoàn chỉnh, nâng cao tri thức, hiểu biết về thế giới, con người thông qua các bài học, giờ thực hành của hoá học Học hoá để hiểu, giải thích được các vấn đề thực tiễn thông qua cơ sở khoa học, sự chuyển hoá của các chất bằng các phương trình

phản ứng hoá học Đồng thời là khởi nguồn, là cơ sở phát huy tính sáng tạo, tạo ra những ứng dụng phục vụ trong đời sống của con người Hoá học góp phần giải tỏa, xoá

bỏ hiểu biết sai lệch làm hại đến đời sống, tinh thần của con ngời

Để đạt được mục đích của học hoá học trong trường thì giáo viên dạy hoá học là nhân tố tham gia quyết định chất lượng Do vậy, ngoài những hiểu biết về hoá học, người giáo viên dạy hoá học còn phải có phương pháp truyền đạt thu hút gây hứng thú khi lĩnh hội kiến thức hoá học của học sinh, cũng như phân tích, giải thích cho học sinh rõ những vấn đề mà các em hỏi, các em quan tâm Đó là vấn đề rất quan trọng và cần nghiên cứu nghiêm túc Trong sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) này, tôi có đề cập đến một khía cạnh

“Lồng ghép một số hiện tượng, vấn đề xảy ra trong thực tế vào giảng dạy môn hóa học 9” với mục đích góp phần làm cho học sinh hứng thú và đam mê với môn học… Để hoá học không còn mang tính đặc thù khó hiểu như một “thuật ngữ khoa học”.

II Mục đích đề tài.

Xây dựng hệ thống một số hiện tượng, vấn đề xảy ra trong thực tiễn

Vận dụng hệ thống các hiện tượng, vấn đề đã xây dựng để lồng ghép vào quátrình dạy học trong chương trình hóa 9 nhằm giáo dục ý thức, tinh thần trách nhiệm

và tăng hứng thú học tập cho học sinh

III Lịch sử đề tài

Vào một ngày, đó là ngày 22 tháng 9 năm 2014 tôi đang dạy “bài 8: Một sốbazơ quan trọng” tại lớp 9/2 trường THCS Hưng Điền B sau khi dạy xong phần lýthuyết thì từ cuối lớp có một học sinh nam giơ tay hỏi “thưa cô, cô có tin trên đời này

có ma không cô, em nghe nội em kể hồi xưa ma nhiều lắm Đi đâu về mà ngang nghĩađịa là sợ phát khiếp vì có những đóm lửa lập lòe, lập lòe thấy ghê lắm”, có em kháchỏi “lúc này em nghe rất nhiều thông tin là ở thành phố người ta thường sản xuất giábằng hóa chất Trung Quốc, người ta còn dùng dầu nhớt thải để kích thích rau muốngnhanh lớn, xanh non phải không cô?”

Khi nghe được câu hỏi ấy thì tôi thấy thì ra học sinh cũng rất quan tâm đến vấn

đề thời sự cũng như là các hiện tượng xảy ra trong thực tế, đặc biệt là vấn đề “maquỷ” hay dị đoan Và từ đó, tôi cũng suy nghĩ nếu trong các tiết học mà mình có nêu

một số hiện tượng hay vấn đề nào đó xảy ra trong thực tế thì hay biết mấy và nhìn lạithời gian trước, khi chưa áp dụng đề tài tôi thấy trong quá trình giảng dạy nếu giáoviên chỉ giảng những phần kiến thức cũng như là nội dung chỉ giới hạn trong sáchgiáo khoa thì học sinh sẽ đâm ra buồn chán, không hứng thú từ đó không kích thíchđược được khả năng tư duy của học sinh dẫn đến việc là không thích học môn hóa,tiết học sẽ diễn ra một cách lặng lẽ, tẻ nhạt, học sinh chỉ mong cho tiết học kết thúcnhanh Nhưng nếu mà trong quá trình giảng dạy giáo viên lồng ghép một số hiệntượng, vấn đề xảy ra trong thực tế thì trước hết là sẽ có sự tranh luận giữa giáo viên vàhọc sinh, giữa học sinh với học sinh và khi đó học sinh thì hiểu ra được các hiệntượng, vấn đề đó là có cơ sở khoa học chứ không theo một yếu tố tâm linh hay dịđoan mà người xưa truyền miệng Sau nữa là học sinh sẽ chú ý vào những vấn đề màcác em nhìn thấy được trong thực tế sau đó trao đổi với nhau và cuối cùng là vào lớphỏi giáo viên Từ những câu hỏi nhỏ này khi được giáo viên giải thích và đã hiểu thìcác em sẽ hào hứng, thích thú học hóa hơn, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinhgần gũi hơn, học sinh thích khám phá và tìm tòi hơn, tăng sự hiểu biết, sự tự tin chocác em trong quá trình giao tiếp dẫn đến chất lượng học tập tốt hơn nên năm học quatôi đã nghiên cứu đề tài này

IV Phạm vi đề tài.

1 Đề tài nghiên cứu về vấn đề.

Lồng ghép một số hiện tượng, vấn đề xảy ra trong thực tế tích hợp giáo dụcmôi trường, rèn luyện tinh thần trách nhiệm và kĩ năng sống cho học sinh

2 Đối tượng nghiên cứu.

Học sinh lớp 91, 92, 93 trường THCS Hưng Điền B

3 Phạm vi đề tài.

Các bài dạy trong chương trình hóa học lớp 9

PHẦN B: NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP

I Thực trạng

1 Cơ sở lí luận.

Trước tình hình chung của giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học đã và đang thực sự là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Một trong những yếu tố để đạt giờ dạy có hiệu quả và tiến bộ là phải phát huy tính thực tế, tính tích cực, tăng cường giáo dục về môi trường, về tư tưởng vừa mang bản sắc dân tộc mà không mất đi tính cộng đồng, những vấn đề cũ nhưng không cũ mà vẫn có tính chất cập nhật và mới mẻ, đảm bảo: tính khoa học – hiện đại, cơ bản; tính thực tiễn và giáo dục kỹ thuật tổng hợp; tính hệ thống sư phạm

2 Cơ sở thực tiễn.

Đối với học sinh trường THCS Hưng Điền B, do còn nhỏ nên suy nghĩ của các

em cũng rất đơn giản thích thầy cô nào thì học tốt môn của thầy cô đó Do đó, ngườigiáo viên phải biết nắm tâm lý và đặc điểm lứa tuổi của học sinh, muốn cho các emthích học môn mình thì mỗi thầy cô giáo phải có một chiêu gì đó hay một phươngpháp dạy học như thế nào đó để thu hút học sinh và từ đó đưa ra các phương phápgiảng dạy cho phù hợp, kích thích sự ham học cũng như khả năng tư duy của họcsinh Do đó, để học sinh ham thích học môn hóa thì trong các tiết dạy tôi đều có lồngghép một số hiện tượng, vấn đề xảy ra trong tự nhiên và trong đời sống hàng ngày vào

để kể, giải thích cho các em biết các hiện tượng, vấn đề đó xảy ra là do đâu

Trong quá trình dạy học, dựa vào sự hướng dẫn của giáo viên học sinh thựchiện các hoạt động chủ yếu theo một quy trình sau:

Thu thập thông tin: quan sát hiện tượng tự nhiên, các vấn đề xảy ra trong thựctiễn, những thông tin cần thiết về các hiện tượng hóa học cần học

Xử lí thông tin: thông qua một hệ thống câu hỏi, kiến thức giáo viên hướng dẫnhọc sinh căn cứ vào thông tin đã thu thập để rút ra những kết luận cần thiết

Vận dụng: Dựa vào kết luận đã rút ra từ bài học, học sinh vận dụng vào thựctiễn để hiểu hơn về hiện tượng, vấn đề xảy ra đó

Tuy nhiên tùy thuộc vào từng bài giảng cụ thể giáo viên có thể lồng ghép giảithích các hiện tượng trong thực tế vào bài dạy của mình cho phù hợp như:

* Lồng ghép vào phần mở bài:

Ví dụ: Trước khi vào giảng dạy bài: Sự ăn mòn kim loại và bảo vệ kim loại

không bị ăn mòn, giáo viên có thể nêu vấn đề vào bài với câu hỏi sau: Tại sao những

đồ dùng bằng sắt hay hợp kim của sắt thường bị gỉ tạo thành gỉ sắt và dần dần đồ vật không dùng được ?

* Lồng ghép trong quá trình giảng dạy:

Ví dụ 1: Khi dạy xong phần tính chất vật lí của axit sunfuric giáo viên có thể

cho học sinh trả lời câu hỏi: Vì sao không nên rót nước vào axit sunfuric đậm đặc

mà chỉ có thể rót từ từ axit sunfuric đậm đặc vào nước ?

Ví dụ 2: khi dạy xong phần muối natriclorua của bài 10: Một số muối quan

trọng Mặc dù, phần muối kali nitrat giảm tải nhưng tôi cũng giới thiệu sơ qua về

muối này và lồng ghép vấn đề đang rất được quan tâm trong thời gian dài là muối

kali nitrat là hóa chất được dùng để tẩy thịt thối thành thịt tươi

* Lồng ghép khi kết thúc bài học

Ví dụ: Khi giảng dạy xong bài “phân bón hóa học” giáo viên có thể cho học

sinh giải thích câu ca dao sau:

“ Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”.

Thực tế giảng dạy cho thấy: Môn hoá học trong trường THCS là một trong những môn học khó, nếu không có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp với thế hệ học trò thì dễ làm cho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận Đã có hiện tượng một số bộ phận học sinh không muốn học hoá học và ngày càng lạnh nhạt Để áp dụng

đề tài vào trong giảng dạy tôi đã thực hiện một số hoạt động sau:

- Điều tra về mức độ, thái độ của học sinh về nội dung của đề tài

- Xác định mục tiêu, chọn lọc các trường hợp cần nhận biết, xây dựng nguyêntắc áp dụng cho mỗi trường hợp, lựa chọn các câu hỏi cần thiết liên quan đến từng nộidung bài và dự đoán các tình huống có thể xảy ra khi thực hiện.

- Sưu tầm tài liệu và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp

* Số liệu thống kê:

Đối tượng nghiên cứu: 93 học sinh lớp 91, 92, 93

Độ tuổi : 14 - 16 tuổi

Thời gian: Từ tháng 9/2014 đến tháng 10/2015

Kết quả nghiên cứu:

* Kết quả khảo sát việc ham thích học môn Hoá học.

Trước khi thực hiện đề tài này, học sinh còn rất mơ hồ trong việc nắm bắt cáckiến thức Học sinh chưa biết, hiểu và vận dụng… giáo viên cũng chưa đi sâu vào quátrình giải thích, giải quyết các vấn đề nên học sinh hay nhàm chán Những học sinh cókhả năng tư duy không cao thì có xu hướng sợ học bộ môn này Đặc biệt là trườngchưa có phòng thực hành bộ môn nên các tiết thực hành chỉ dừng lại ở mức độ thínghiệm biểu diễn của giáo viên vì vậy không tạo được mục tiêu thúc đẩy ý thức họctập cũng như sự yêu thích bộ môn cho học sinh

II Nội dung cần giải quyết.

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học, tôi đã thấy rằng: “Lồng ghép các hiện tượng thực tế, các vấn đề xảy ra trong thực tế vào giảng dạy hóa học 9” sẽ tạo hứng thú, khơi

dậy niềm đam mê, ý thức trách nhiệm; học sinh hiểu được vai trò và ý nghĩa thực tiễn trong học hoá học Để thực hiện được, người giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài giảng, xác định được kiến thức trọng tâm, tìm hiểu, tham khảo các vấn đề thực tế liên quan phù hợp với từng học sinh ở trường, đôi lúc cần quan tâm đến tính cách sở thích của đối tượng tiếp thu, hình thành giáo án theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, phải mang tính hợp lý và hài hoà; đôi lúc có khôi hài nhưng sâu sắc, vẫn đảm nhiệm được mục đích học môn hoá học Tuy nhiên, thời gian giành cho vấn đề này là không nhiều,

“nó như thứ gia vị trong đời sống không thể thay cho thức ăn nhưng thiếu nó thì kém đi chất lượng của món ăn ”

III Giải pháp.

Trong quá trình thực hiện tôi đã lựa chọn những nội dung, hiện tượng trongthực tế có liên quan đến các bài học trong chương trình hóa học 9 và phân bố chúngvào cụ thể từng bài học như sau:

Bài 1: Tính chất hóa học của Oxit, khái quát về sự phân loại oxit.

Ví dụ: “Hiện tượng mưa axit” là gì ? Tác hại như thế nào ?

Giải thích: - Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô,

xe máy) có chứa các khí SO2, NO, NO2,…Các khí này tác dụng với oxi O2 và hơinước trong không khí nhờ xúc tác là các oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy)hoặc ozon tạo ra axit sunfuric H2SO4 và axit nitric HNO3

2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4 2NO + O2 → 2NO2

4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3

Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit Trong đó H2SO4 lànguyên nhân chính gây ra mưa axit

- Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới Mưaaxit làm mùa màng thất thu, làm mất cân bằng sinh thái, thay đổi độ pH trong đất,trong nước và phá hủy các công trình xây dựng, các tượng đài làm từ đá cẩm thạch,

đá vôi, đá phiến (các loại đá này thành phần chính là CaCO3):

CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2 + H2O

CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2 + H2O

Áp dụng: Nêu vấn đề khi vào học bài mới.

Bài 2: Một số oxit quan trọng.

Ví dụ 1: Tại sao khi cho vôi sống vào nước, ta thấy khói bốc lên mù mịt, nước

vôi sôi lên và nhiệt độ hố vôi rất cao có thể gây nguy hiểm cho tính mạng của người

và động vật Do đó, cần tránh xa hố đang tôi vôi hoặc sau khi tôi vôi ít nhất 2 ngày.

Giải thích: Khi tôi vôi đã xảy ra phản ứng tạo thành canxi hiđroxit:

CaO + H2O Ca(OH)2Phản ứng này tỏa rất nhiều nhiệt nên làm nước sôi lên và bốc hơi đem theo cảnhững hạt Ca(OH)2 rất nhỏ tạo thành như khói mù trắng Do nhiệt tỏa ra nhiều nênnhiệt độ của hố vôi rất cao Do đó người và động vật cần tránh xa hố vôi để tránh rơixuống hố vôi tôi sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần đặt vấn đề vào bài

Ví dụ 2: Khoảng thời gian gần đây ở thành phố Hồ Chí Minh vào sáng sớm

hay gặp hiện tượng gọi là “mù khô” Vậy mù khô là gì? Nó gây ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe con người và cách phòng chống ra sao?

Giải thích: Mù khô hiện tượng không khí bị ô nhiễm nặng do lượng khí thải và

bụi khói của các nhà máy, xí nghiệp, các vụ cháy rừng gây ra được tích tụ ở tầngkhông khí thấp, sát mặt đất không thể khuếch tán được Khoảng thời gian gần đây cómột vụ cháy rừng ở Inđônêsia làm cho các khu vực ở thành phố Hồ Chí Minh bị ảnhhưởng bởi hiện tượng này Việc giám sát môi trường cho thấy hàm lượng khí SO2trong không khí rất cao Khí SO2 quyện vào với sương mù buổi sáng gây ra, khí SO2không màu, độc Khí này ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người như: gây ho,viêm đường hô hấp, viêm nhiễm mắt, viêm giác mạc Cách phòng chống là ra đườngphải luôn đeo kính chắn bụi, đeo khẩu trang Về đến nhà thì phải tắm gội liền, thayquần áo, vệ sinh mắt, mũi bằng nước muối sinh lý, hạn chế ra đường nếu không cầnthiết

Áp dụng: Giáo viên có thể lồng ghép vấn đề trên sau khi học xong phần tính

chất vật lí của SO2



Bài 3: Tính chất hóa học của axit.

Ví dụ 1: Vì sao nước rau muống đang xanh khi vắt chanh vào thì chuyển sang

màu đỏ ?

Giải thích: Có một số chất hóa học gọi là chất chỉ thị màu, chúng làm cho màu

của dung dịch thay đổi khi độ pH của dung dịch thay đổi Trong rau muống (và vàiloại rau khác) có chất chỉ thị màu này, trong chanh có 7% axit xitric Vắt chanh vàonước rau làm dung dịch có tính axit, do đó làm thay đổi màu của nước rau Khi chưavắt chanh nước rau muống màu xanh là chứa chất kiềm

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của axit khi tác dụng với chất chỉ thị màu

Ví dụ 2: Axit clohiđric có vai trò như thế nào đối với cơ thể ?

Giải thích: Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất

của cơ thể Trong dịch dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng chừng0,0001 đến 0,001 mol/l (có độ pH tương ứng là 4 và 3) Ngoài việc hòa tan các muốikhó tan, nó còn là chất xúc tác cho các phản ứng phân hủy các chất gluxit (chấtđường, bột) và chất protein (đạm) thành các chất đơn giản hơn để cơ thể có thể hấpthụ được

Lượng axit trong dịch dạ dày nhỏ hơn hay lớn hơn mức bình thường đều gây bệnhcho người Khi trong dịch dạ dày có nồng độ axit nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH>4,5)người ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại nồng độ axit lớn hơn 0,001 mol/l (pH<3,5)người ta mắc bệnh ợ chua

Áp dụng: Giáo viên có thể đưa vấn đề này trong phần củng cố

Ví dụ 3: Giáo viên đặt ra câu hỏi “các em thường nói câu không có lửa thì

sao có khói” Ngày hôm nay cô sẽ chứng minh cho các em biết được sự thật là “ không có lửa cũng có thể có khói”.

Giải thích: Giáo viên giải thích hiện tượng này bằng thí nghiệm: Lấy hai đũa

thủy tinh ở đầu có quấn một ít bông Nhúng một đũa vào axit clohiđric đậm đặc vànhúng đũa thứ hai vào dung dịch amoniac 25% Đưa hai đầu đũa lại gần nhau Khóitrắng sẽ xuất hiện ở hai đầu đũa do sự tạo thành amoni clorua

NH3 + HCl NH4Cl

Áp dụng: Giáo viên có thể chứng minh vấn đề này sau khi học xong bài tính

chất hóa học của axit

Bài 4: Một số axit quan trọng.

Ví dụ: Vì sao không nên rót nước vào axit sunfuric đậm đặc mà chỉ có thể rót

từ từ axit sunfuric đậm đặc vào nước ?

Giải thích: Khi axit sunfuric tan vào nước sẽ tỏa ra một nhiệt lượng lớn Axit

sunfuric đặc giống như dầu và nặng hơn trong nước Nếu bạn cho nước vào axit, nước

sẽ nổi trên bề mặt axit Tại vị trí nước tiếp xúc với axit nhiệt độ cao làm cho nước sôimãnh liệt và bắn tung tóe gây nguy hiểm

Trái lại khi bạn cho axit sunfuric vào nước thì tình hình sẽ khác: axit sunfuric đặc nặng hơn nước, nếu cho từ từ axit vào nước, nó sẽ chìm xuống đáy nước, sau đó

phân bố đều trong toàn bộ dung dịch Như vậy nhiệt lượng sinh ra được phân bố đềutrong dung dịch, nhiệt độ sẽ tăng từ từ không làm cho nước sôi lên một cách quá

nhanh Một chú ý thêm là khi pha loãng axit sunfuric bạn luôn luôn nhớ là “ phải rót

từ từ ” axit vào nước và không nên pha trong các bình thủy tinh Bởi vì thủy tinh sẽ dễ

vở khi tăng nhiệt độ trong quá trình pha

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho học sinh trả lời về cách pha

loãng axit H2SO4 khi dạy phần tính chất vật lí của axit sunfuric đặc

Bài 7: Tính chất hóa học của bazơ.

Ví dụ 1: Vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau ?

Giải thích: Do trong nọc của ong, kiến, nhện (và một số côn trùng khác) có

axit hữu cơ tên là axit formic (HCOOH) Vôi là chất bazơ nên trung hòa axit làm ta

đỡ đau

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của bazơ

Ví dụ 2: Xúc xích một món ăn rất được ưa thích của giới trẻ hiện nay Tuy

nhiên, mới đây trên các trang mạng xuất hiện hình ảnh một người phụ nữ đang “sơ



chế” những cây xúc xích trong thau có pha nước rửa chén trước khi đem nướng để

nó trở thành một món ăn thơm lùng Bạn có rùng mình khi thấy cảnh tượng này?

Giải thích: Dường như vấn nạn thực phẩm bẩn tràn lan đã khiến đa phần mọi

người phải rùng mình, lo lắng Thành phần của nước rửa chén gồm: NaOH, Na2SO4,NaHCO3, Hec, Las, Laurin, màu, mùi, Do đó, nếu rửa xúc xích bằng nước rửachén thì các hóa chất này sẽ vào cơ thể ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe Đặc biệt làNaOH khi vào cơ thề thì nó sẽ tác động xấu đến dạ dày, ăn mòn miệng, làm chứcnăng của hệ tiêu hóa bị suy giảm, ung thư Do đó, để đảm bảo về an toàn thực phẩmchúng ta nên vô siêu thị mua về và tự chế biến

Áp dụng: Giáo viên có thể lồng ghép vấn đề này vào cuối bài phần củng cố Bài 8: Một số bazơ quan trọng.

Ví dụ 1: Thạch dừa, thạch thốt nốt, thạch rau câu là món ăn rất được ưa thích

nó vừa mát, vừa giải khát lại vừa ngon đặc biệt vào mùa hè Vậy ăn thạch dừa, thạch thốt nốt, thạch rau câu nhiều có bị bệnh hay không?

Giải thích: Ăn nhiều thạch dừa, thạch thốt nốt, thạch rau câu có nguy cơ ngộ

độc rất cao vì nó dễ bị nhiễm khuẩn và biến chất trong quá trình chế biến Muốn cóđược một ly thạch ngon lành thì nhà sản xuất cũng đã cho vào quá trình sản xuất hàngchục loại hóa chất có hại như: giấm, thuốc tẩy, phân bón NPK, SA, DP Muốn thạch

có màu trắng thì ngâm vào giấm, để bảo quản được lâu thì cho thuốc tẩy vào hoặcdung dịch NaOH vào, trong quá trình nấu người ta cho phân DP vào để tạo sự cô đặc.Còn phân SA và NPK làm cho miếng thạch được dày lên Thuốc tẩy thì rất độc hại,còn các loại phân chỉ cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng, không phải cung cấpcho con người Tóm lại, không được ăn thạch dừa, thạch thốt nốt, thạch rau câu khôngnhãn mát được bán ngoài chợ, vì nó ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe đặc biệt là nódẫn đến tác hại về sinh sản, sỏi bàng quang hay suy thận, sỏi thận, thậm chí là ungthư Tuy nhiên, nếu muốn ăn được thạch rau câu ngon thì ta có thể tự làm ở nhà vàphải sử dụng liền không được để lâu vì để lâu sẽ nhiễm khuẩn rất độc

Áp dụng: Giáo viên có thể lồng ghép vấn đề này sau khi học xong phần tính

chất vật lý của NaOH

Ví dụ 2: Dừa bán ngoài vỉa hè vì sao khi gọt vỏ để lâu vẫn trắng tinh mà

không bị đen.

Giải thích: Vì các quả dừa đó đã được ngâm qua hóa chất đặc biệt là ngâm qua

thùng chứa dung dịch NaOH hoặc thùng chứa thuốc tẩy Dung dịch NaOH và thuốctẩy có tính tẩy rất mạnh làm cho quả dừa trắng tinh và có thể để cả tuần vẫn không bịvàng nâu, thâm đen Khách hàng khi mua thấy dừa trắng là thích nên mua nhưngkhông hề biết là các quả dừa đó đã bị ngâm qua hóa chất Nếu uống nhầm các quả dừangâm hóa chất, thì hóa chất khi ngấm vào ruột và nước dừa sau đó vào cơ thể người

có thể gây các bệnh về đường tiêu hóa, bệnh về đường hô hấp, đột biến tế bào Do đó,

để đảm bảo về mặt sức khỏe chúng ta nên mua các quả dừa còn vỏ, không gọt sẵn, khiphát hiện nước dừa có mùi vị lạ thì tuyệt đối không được sử dụng, nhất là đối với trẻem

Áp dụng: Giáo viên có thể lồng ghép vấn đề này sau khi học xong phần tính

chất của NaOH

Ví dụ 3: Tại sao khi quét vôi lên tường thì lát sau vôi khô và cứng lại ?

Giải thích: Vôi thành phần chính là canxi oxit và canxi hiđroxit, là chất tan ít

trong nước nên khi cho nước vào tạo dung dịch trắng đục, khi quét lên tường thìCa(OH)2 nhanh chóng khô và cứng lại vì tác dụng với CO2 trong không khí theophương trình:

Ca(OH)2 + CO2 CaCO3 + H2O

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố tính chất hóa học

của canxi hiđroxit

Bài 9: Tính chất hóa học của muối.

Ví dụ 1: Tại sao khi nấu nước giếng ở một số vùng lại có lớp cặn ở dưới đáy

ấm, đáy nồi? Cách tẩy lớp cặn này?

Trong tự nhiên nước ở một số vùng là nước cứng tạm thời, là nước có chứamuối Ca(HCO3)2, Mg(HCO3)2 Khi nấu sôi sẽ xảy ra phản ứng hoá học :

Mg(HCO3)2 MgCO3 + CO2 + H2O

CaCO3, MgCO3 tạo thành, đóng cặn Cách tẩy cặn ở ấm, nồi: Cho vào ấm, nồi một ượng giấm (CH3COOH 5%) và rượu, đun sôi rồi để nguội qua đêm thì tạo thành mộtlớp cháo đặc chỉ hớt ra và lau mạnh là sạch.

l-Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 2: Vì sao muối NaHCO 3 được dùng để chế thuốc đau dạ dày?

Trong dạ dày, có chứa dung dịch HCl Người bị đau dạ dày là người có nồng

độ dung dịch HCl cao (pH < 3) làm dạ dày bị bào mòn NaHCO3 dùng để chế thuốcđau dạ dày vì nó làm giảm hàm lượng dung dịch HCl có trong dạ dày nhờ phản ứng:

NaHCO3 + HCl NaCl + H2O + CO2

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 3: Tại sao phải ăn muối có iod?

Ăn muối iod để bổ sung hàm lượng iod cho cơ thể, trong cơ thể một người trưởng thành có chứa 20 – 50mg iod chủ yếu tập trung tuyến giáp trạng, thiếu iod trong tuyến này thì cơ thể sẽ bị một số bệnh: Bướu cổ, nặng hơn là dẫn đến đần độn, phụ nữ thiếu iod dẫn đến vô sinh, có biến chứng sau khi sinh Mỗi ngày phải đảm bảo cho cơ thể bổ sung một lượng iod < 150 microgam Muối iod là muối có trộn thêm một lượng nhỏ hợp chất của iod (thường là KI hoặc KIO3) Thí dụ: trộn 2,5kg KI vào một tấn muối ăn Tuy nhiên, hợp chất iod có thể bị phân hủy ở nhiệt độ cao Vì vậy, phải thêm muối iod sau khi thực phẩm đã được nấu chín.

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần đặt vấn đề vào bài Giúp học sinh hiểu được vai trò tại sao toàn dân phải dùng muối iod Giúp các em tự nhận thấy tầm quan trọng của muối iod, tăng tính hiểu biết hơn.

Ví dụ 4: Đậu hủ (đậu phụ) là món ăn hay được dùng trong các bữa ăn chay Các

món ăn được làm từ đậu hủ tiêu thụ với số lượng lớn, được chế biến từ đậu nành rất có lợi cho sức khỏe Tuy nhiên, hiện nay trong quá trình sản xuất để tiết kiệm chi phí và thời gian thì người ta đưa rất nhiều các phụ phẩm công nghiệp độc hại vào gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe Vậy các phụ phẩm nào được đưa vào đậu phụ và việc đưa các phụ

phẩm đó vào có tác dụng gì, tác hại ra sao?



Giải thích: Hiện nay trong quá trình sản xuất đậu hủ vì lợi nhuận người ta đưa vào những loại hóa chất sau: food Additives BZ 168, Myuc STD, PhosAn, CarFosel, Pearl po9, Natri hidro sunfit Những hóa chất này bị nghiêm cấm trong chế biến thực phẩm Trong đó, food Additives BZ 168, Myuc STD, PhosAn, CarFosel, Pearl po9 được đưa vào có tác dụng làm cho đậu hủ dai, mềm, Natri hidro sunfit có tác dụng làm trắng mịn Natri hidro sunfit là phụ phẩm được dùng nhiều trong ngành dệt, nhuộm, tẩy trắng bột giấy Các chất này khi vào cơ thể, tích tụ lâu ngày gây ung thư, hen suyễn, những chứng bệnh về đường hô hấp, tậm chí nó còn gây ngộ độc dây thần kinh ngoại biên, thần kinh trung ương.

Áp dụng: Giáo viên có lồng ghép vấn đề trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 5: Học sinh đưa ra vấn đề “hôm qua mẹ em mua thuốc chuột về bẫy

chuột, và đêm đó có hai con chuột bị chết” Vậy thuốc chuột là gì? Cái gì đã làm chuột chết?

Giải thích: Thuốc chuột là Zn3P2, sau khi ăn Zn3P2 bị thủy phân rất mạnh, làmlượng nước trong cơ thể chuột giảm đi, nó khát và đi tìm nước:

Zn3P2 + 6H2O 3Zn(OH)2 + 2PH3Chính PH3 đã làm chuột chết Càng nhiều nước đưa vào PH3 thoát racàng nhiều chuột càng nhanh chết Nếu không có nước chuột càng lâu chết

Áp dụng: Giáo viên có lồng ghép vấn đề trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 6: Tại sao củ mì lại rất độc?

Giải thích: Nguyên nhân ngộ độc khi ăn củ mì là do trong củ mì có chứa hợp

chất xyanua rất độc Trong đó, KCN và NaCN là những hợp chất có tính độc cựcmạnh Người ta có thể ăn 90mg KCN hoặc NaCN thì trong thời gian rất ngắn sẽ tửvong Nguyên nhân tử vong là do các hợp chất này có thể tạo phức bền với các kimloại trong các enzim cũng như trong hồng cầu Do các enzim hô hấp bị phá hoại làmngừng tác dụng bình thường của sự hô hấp cũng như quá trình trao đổi chất Sau khicác hồng cầu bị phá hoại, làm máu mất tác dụng vận chuyển oxi, làm cho các tế bàocủa các tổ chức trong cơ thể không thể nhận oxi làm tê liệt hệ thần kinh trung ương.Dẫn đến chết ngạt





Áp dụng: Giáo viên có lồng ghép vấn đề trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 7: Hàn the là chất gì?

Giải thích: Hàn the có thành phần chính là chất Natri tetraborat (hay là Borac), ở

dạng tinh thể ngậm nước Tinh thể trong suốt, tan nhiều trong nước nóng, không tan trong cồn 900 Trước đây, người ta thường dùng hàn the làm chất phụ gia cho vào giò lụa, bánh phở, bánh cuốn, … để cho những thứ này khi ăn sẽ cảm thấy dai và giòn Ngay từ năm

1985, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã cấm dùng hàn the làm chất phụ gia cho thực phẩm

vì nó độc, có thể gây sốc, trụy tim, co giật và hôn mê.

Áp dụng: Giáo viên có thể nêu vấn đề này trong bài dạy về một số muối quan trọng.

Bài 10: Một số muối quan trọng.

Ví dụ 1: Vì sao muối thô dễ bị chảy nước ?

Giải thích: Muối ăn có thành phần chính là natri clorua, ngoài ra còn có ít

muối khác như magie clorua …, Magie clorua rất ưa nước, nên nó hấp thụ nước trongkhông khí và rất dễ tan trong nước Muối sản xuất càng thô sơ thì càng dễ bị chảynước khi để ngoài không khí

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần trạng thái tự nhiên.

Ví dụ 2: Muối ở biển có từ đâu ?

Giải thích: Các con sông, suối, …Các dòng nước trên lục địa đều chảy về biển,

đại dương và hoà tan mọi chất có thể hoà tan Do quá trình bay hơi, các nguyên tố,hợp chất tụ tập trong nước biển ngày càng nhiều theo thời gian, trong đó nhiều nhất làNaCl, MgCl2 và một số ít muối khác tạo nên muối biển

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần trạng thái tự nhiên.

Ví dụ 3: Vì sao khi luộc rau muống nên cho vào trước một ít muối ăn (NaCl)?

Giải thích: Do nhiệt độ sôi của nước ở áp suất 1at là 100oC, nếu ta thêm NaClthì lúc đó làm cho nhiệt độ của nước muối khi sôi (dung dịch NaCl loãng) là > 100oC

Do nhiệt độ sôi của nước muối cao hơn của nước nên rau chín nhanh hơn, thời gianluộc rau không lâu nên rau ít mất vitamin Vì vậy, khi đó rau muống sẽ mềm hơn vàxanh hơn

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học Vấn đề này có thể có học sinh biết nhưng có học sinh không để ý và nếu được biết đến thì các em

có thể tiến hành thí nghiệm ngay trong mỗi buổi nấu ăn, góp phần tạo thêm một mẹo vặt trong nấu ăn.

Ví dụ 4: Khoảng thời gian gần đây trên tivi hay đưa tin: càng gần đến Tết, cơ quan chức năng càng phát hiện nhiều vụ vận chuyển thịt thối, giết mổ heo chết Vậy bằng cách

nào mà thương lái có thể bán được các loại thịt này cho người tiêu dùng Hậu quả ra sao?

Giải thích: Thương lái mua thịt thối, mua heo chết với giá rẻ để bán cũng như chế biến các sản phẩm được làm từ thịt như lạp xưởng, xúc xích , những miếng thịt thối rữa

sẽ trở nên “tươi ngon” khi chúng được ngâm trong hai loại hóa chất độc hại đó là: saltpetre (KNO3), natrisunfit (Na2SO3) Khi cho thịt thối vào dung dịch chứa KNO3 thì làm cho miếng thịt thối trở nên tươi ngon và có màu sắc giống như màu miếng thịt vừa

mổ tuy nhiên khi ngâm vào dung dịch KNO3 thì chỉ làm cho miếng thịt tươi ngon hơn chứ chưa khử được mùi hôi của thịt thối Do đó, công đoạn thứ hai là người ta sẽ tiếp tục cho miếng thịt đó vào dung dịch natrisunfit, natrisufit có tính oxi hóa mạnh, tẩy mất mùi hôi của thịt thối Với 2 loại hóa chất này người ta có thể “hô biến” thịt thối thành “thịt tươi” Và bán ra thị trường với giá như giá của thịt tươi Do đó, chúng ta cần bổ sung cho mình những kĩ năng cũng như kinh nghiệm để phân biệt thịt thối và thịt tươi ngon để không ảnh hưởng đến chất lượng của bữa ăn và sức khỏe của gia đình.

Áp dụng: Giáo viên có thể áp dụng vấn đề này vào phần củng cố bài Mặc dù, phần muối KNO3 bị giảm tải nhưng giáo viên có thể lồng ghép vấn đề này để mở rộng kiến thức cho học sinh.

Bài 11: Phân bón hóa học.

Ví dụ 1: Vì sao người ta dùng tro bếp để bón cho cây ?

Giải thích: Trong tro bếp có chứa muối K2CO3, cung cấp nguyên tố kali chocây

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 2: Cao dao Việt Nam có câu:

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

Câu này mang hàm ý của khoa học hoá học như thế nào?

Giải thích: Câu ca dao nhắc nhở người trồng lúa:

Vụ chiêm khi lúa đang trổ đòng đòng mà có trận mưa rào, kèm theo sấm chớpthì sẽ rất tốt và cho năng suất cao sau này

Do trong không khí có ~ 80% khí N2 và ~ 20% khí O2, khi có chớp (tia lửađiện) sẽ tạo điều kiện cho N2 hoạt động:

N2 + O2 2 NO

Khí NO2 sẽ tan trong nước mưa:

4NO2 + 2H2O + O2 4HNO3

HNO3 H+ +

NO3-Nhờ hiện tượng này, hàng năm làm tăng 6 −7 kg đạm cho mỗi hecta đất

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng kiến thức.

Ví dụ 3: Vì sao hiện nay đất sử dụng trong nông nghiệp bị ô nhiễm nặng do

phân bón và thuốc bảo vệ thực vật?

Giải thích: Loại ô nhiễm này gây nên do sử dụng phân bón hoá học, thuốc trừ

sâu, chất diệt cỏ và các chất kích thích thực vật trong sản xuất nông nghiệp Để tăngnăng suất mùa màng ở nước ta có xu hướng tăng cường sử dụng các chất hóa học Vìvậy gây ô nhiễm đất, có khi làm đất chua, làm cứng đất, làm thay đổi cân bằng cácchất dinh dưỡng giữa cây trồng và đất

Sử dụng phân hóa học quá liều cũng làm cho đất bị chua, do hệ thống tưới tiêukhông hợp lí, do khí hậu nhiệt đới nắng nhiều, mưa nhiều, đất trồng trọt bị rửa trôimất lớp mùn hữu cơ, dưới tác dụng của ánh sáng, một số hợp chất của lưu huỳnh bịoxi hóa thành axit H2SO4 Axit H2SO4 tác dụng với sắt, nhôm trong keo đất thànhnhôm sunfat và sắt sunfat gây ra đất phèn Đất phèn là loại đất chua rất khó trồng trọt

Cũng giống như phân bón hóa học, các loại thuốc bảo vệ thực vật cũng bị rửatrôi theo nguồn nước rất lớn, gây ô nhiễm môi trường Cũng do thuốc bảo vệ thực vật

đã làm giảm số lượng của nhiều loài sinh vật có ích (ong mắt đỏ, các loài nắm có ích)làm giảm đa dạng sinh học, làm xuất hiện các loài sâu bệnh kháng thuốc và là nguyênnhân bùng nổ nạn dịch rầy nâu, đạo ôn.

Vì vậy phải sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đúng liềulượng và quy cách

Áp dụng: Giáo viên có lồng ghép trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 4: Chả cá là món ăn cực ngon và cực kỳ bổ dưỡng, đã trở thành một

món ăn nổi tiếng ở khắp xa, gần Tuy nhiên, hiện nay do chạy theo lợi nhuận mà chả

cá bây giờ được tẩm rất nhiều loại hóa chất gây hoang mang cho người tiêu dùng Vậy các hóa được tẩm vào chả cá là gì?

Giải thích: Do chả cá rất nhanh bị hôi thối và ương lên nếu bán không hết

trong một giờ, nên để bảo quản cho chả cá được lâu, dai và không ôi thối thì người tacho vào chả cá một lượng lớn ure và chloramphenicol Hai hóa chất này bị cấm sửdụng trong bảo quản và chế biến thực phẩm, nó ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe conngười đặc biệt là chất chloramphenicol gây ức chế tủy xương, suy giảm bạch cầu, tiểucầu, hồng cầu, làm thiếu máu Vậy muốn cho gia đình thưởng thức món chả cá ngontrong bữa cơm thì chúng ta nên chịu khó tự tay làm chả cá và chế biến thành các món

ăn đảm bảo chất dinh dưỡng hạn chế mua chả cá ngoài chợ

Áp dụng: Giáo viên có thể lồng ghép vấn đề này vào cuối bài phần củng cố Bài 12: Mối liên hệ giữa các hợp chất vô cơ.

Ví dụ 1: Tại sao để cải tạo đất ở một số ruộng chua (bị nhiễm phèn) người ta

thường bón bột vôi ?

Giải thích: Thành phần của bột vôi gồm CaO và Ca(OH)2 và một số ítCaCO3 Ở ruộng chua có chứa axit, pH < 7, nên sẽ có phản ứng giữa axit với CaO,Ca(OH)2 và một ít CaCO3 làm giảm tính axit nên ruộng sẽ giảm chua

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 2: Chúng ta nghe rất nhiều về cụm từ “Hiệu ứng nhà kính” Vậy hiệu

ứng nhà kính là gì?

Giải thích: Đó là do hiện tượng Trái Đất ấm dần lên bởi khí CO2 KhíCO2 trong không khí chỉ hấp thụ một phần những tia hồng ngoại (bức xạ nhiệt) củaMặt Trời và cho các tia có bước sóng = 50 000 ÷ 100 000 A0 đi qua đến mặt đất.Những bức xạ nhiệt phát ngược lại từ mặt đất có bước sóng = 140 000 A0 bị khí CO2hấp thụ mạnh và phát trở lại Trái Đất làm Trái Đất ấm lên Về mặt hấp thụ bức xạ, lớpCO2 ở trong khí quyển tương đương với lớp thủy tinh ở các nhà kính dùng để trồngcây, hoa xứ lạnh Do đó, hiện tượng làm cho Trái Đất ấm lên bởi khí CO2 gọi là hiệuứng nhà kính

Chú ý rằng nhiệt độ ở mặt đất tăng lên 10C đã ảnh hưởng bất lợi đến sản xuấtlương thực của Thế Giới Nguyên nhân của sự tăng hàm lượng CO2 trong khí quyển làviệc sử dụng nhiên liệu trong nhà máy điện, các khu công nghiệp, việc phá rừng, Vìvậy, vì lợi ích chung hãy bảo vệ lấy rừng - lá phổi của Trái Đất

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Bài 15: Tính chất vật lí của kim loại.

Ví dụ 1: Vì sao nhôm lại được sử dụng làm dây dẫn điện cao thế? Còn đồng

lại được sử dụng làm dây dẫn điện trong nhà?

Giải thích: Tuy đồng dẫn điện tốt hơn nhôm nhưng nhôm (khối lượng riêng

của nhôm là 2,70g/cm3) nhẹ hơn đồng (khối lượng riêng của đồng là 8,96g/cm3) Do

đó, nếu như dùng đồng làm dây dẫn điện cao thế thì phải tính đến việc xây các cộtđiện sao cho chịu được trọng lực của dây điện Việc làm đó không có lợi về mặt kinh

tế Còn trong nhà thì việc chịu trọng lực của dây dẫn điện không ảnh hưởng lớn lắm

Vì vậy ở trong nhà thì ta dùng dây dẫn điện bằng đồng

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần tính dẫn điện của kim loại.

Ví dụ 2: Lợi ích của kẽm đối với cơ thể như thế nào?

Giải thích: Kẽm nổi tiếng với tác dụng tích cực đối với hệ miễn dịch, chưa hết

sự thiếu hụt nó có thể dẫn đến huyết áp thấp, tăng trưởng xương chậm, chán ăn, mấtkhướu giác và vị giác, trầm cảm Có rất nhiều lợi ích của kẽm ngoài việc giúp bạntránh cúm như: cải thiện sức khỏe não bộ; giúp xương, tóc chắc khỏe; tốt cho mắt; cânbằng nội tiết; làm cho cơ và da khỏe mạnh Để bổ sung kẽm thì cần bổ sung các thực



phẩm giàu kẽm như: hải sản, thịt bò, thịt gà, thịt lợn, các loại hạt, nấm Lưu ý, kẽm

là một nguyên tố vi lượng cần cung cấp cho cơ thể với lượng rất ít nhưng lại cần thiếtcho sự phát triển của cơ thể

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Bài 16: Tính chất hóa học của kim loại.

Ví dụ 1: Tại sao khi đánh rơi vỡ nhiệt kế thủy ngân thì không được dùng chổi

quét mà nên rắc bột lưu huỳnh lên trên?

Giải thích: Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi và hơi thủy

ngân là một chất độc Vì vậy khi làm rơi vỡ nhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổiquét thì thủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ, làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá trìnhthu gom khó khăn hơn Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có Hg, vì S có thể tácdụng với Hg tạo thành HgS dạng rắn và không bay hơi Quá trình thu gom thủy ngâncũng đơn giản hơn

Hg + S HgS

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 2:Vì sao các đồ vật bằng bạc để lâu ngày thường bị xám đen? Vì sao

dùng đồ bằng bạc đựng thức ăn, thức ăn lâu bị ôi?

Giải thích: Do bạc tác dụng với khí O2 và H2S có trong không khí tạo ra bạcsunfua (Ag2S) màu đen

4Ag + O2 + 2H2S 2Ag2S + 2 H2O

Khi bạc sunfua gặp nước sẽ có một lượng rất nhỏ đi vào nước thành ion Ag+.Ion Ag+ có tác dụng diệt khuẩn rất mạnh, chỉ cần 1/5 tỉ gam bạc trong 1 lít nước cũng

đủ diệt vi khuẩn Không cho vi khuẩn phát triển nên giữ cho thức ăn lâu bị ôi thiu

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 3: Kim loại nặng ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Giải thích: Kim loại nặng là những kim loại có khối lượng riêng lớn hơn

5g/cm3 Một số kim loại nặng có thể gây ngộ độc dẫn đến tử vong khi đi vào cơ thểvới hàm lượng vượt chỉ tiêu cho phép Một số kim loại nặng có tính độc cao như:





+ Chì: là nguyên tố có tính độc cao gây độc cho hệ thần kinh trung ương, ngoạibiên, rối loạn tủy sống Chì vào cơ thể qua nước uống, không khí, thức ăn bị nhiễmchì (qua đường hô hấp, ăn uống).

+ Thủy ngân: cơ thể khi bị nhiễm thủy ngân sẽ bị phân liệt, co giật không chủđộng Thủy ngân vào cơ thể người qua khói bụi, khí thải, thuốc bảo vệ thực vật

+ Asen: hiện tại ở vùng Đồng Tháp Mười nước bị nhiễm asen rất nặng, do đókhông dùng nước ngầm để phục vụ cho việc uống, nấu ăn trong gia đình Cơ thểnhiễm asen có thể gây ra 19 loại bệnh khác nhau như: ung thư, phổi, phế quản,xoang

+ Ngoài ra, còn một số các nguyên tố khác như: cadimi, crom, mangan

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 4: Vì sao người ta hay dùng đồ vật bằng bạc để đánh gió khi bị cảm?

Giải thích: Khi bị bệnh cảm cơ thể người thường tích tụ 1 lượng khí H2Stương đối cao Chính lượng H2S làm cho cơ thể bị mệt mỏi, khi ta dùng đồ vật bằngbạc để đánh gió thì kim loại Ag sẽ tác dụng với khí H2S Do đó, lượng khí H2S sẽgiảm và dần hết bệnh

4Ag + 2H2S + O2 2Ag2S + 2H2O

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Bài 18: Nhôm.

Ví dụ 1: Giải thích hiện tượng:“Một nồi nhôm mới mua về sáng lấp lánh, chỉ

cần dùng nấu nước sôi, bên trong nồi nhôm, chỗ có nước biến thành màu xám đen ?”

Giải thích: Bình thường trông bên ngoài nước không có vấn đề gì, thực tế

trong nước có hòa tan nhiều chất, thường gặp nhất là các muối canxi, magiê và sắt.Các nguồn nước có thể chứa lượng muối sắt ít nhiều khác nhau, loại nước chứa nhiềusắt “là thủ phạm” làm cho nồi nhôm có màu đen

Vì nhôm có tính khử mạnh hơn sắt nên nhôm sẽ đẩy sắt ra khỏi muối của nó vàthay thế sắt, còn sắt được tạo thành sẽ bám vào bề mặt nhôm, nồi nhôm sẽ bị đen

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần củng cố bài học.

Ví dụ 2: Vì sao phèn chua có thể làm trong nước?

