skkn các biện pháp dạy kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

Đối với học sinh tiểu học việc hình thành các kỹ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và pháttriển nhân cách sau này.. Vì vậy

PHẦN I: LỜI NÓI ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Mục tiêu giáo dục là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầucho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ vàcác kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hộichủ nghĩa

Yêu cầu về nội dung giáo dục tiểu học phải đảm bảo cho học sinh có hiểubiết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng cơ bản vềnghe, đọc, nói, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệsinh; có hiểu biết ban đầu về nghệ thuật Tuy nhiên, nội dung giáo dục trong cácnhà trường tiểu học hiện nay còn xem trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúngmức dạy làm người, nhất là việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Kỹ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một cá nhân về mộthoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay côngviệc nào đó phát sinh trong cuộc sống Khi tham gia vào bất kỳ hoạt động nghềnghiệp nào phục vụ cho cuộc sống đều đòi hỏi chúng ta phải thỏa mãn những

kỹ năng tương ứng

Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh là nhằm giúp các em rèn luyện kỹnăng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kỹ năng làm việctheo nhóm, kỹ năng hoạt động xã hội Giáo dục cho học sinh thói quen rènluyện sức khỏe, ý thức tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuốinước và các tệ nạn xã hội

Kỹ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặcđáp ứng các nhu cầu cụ thể, trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của conngười Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trongnão bộ của con người Kỹ năng sống có thể hình thành một cách tự nhiên, thôngqua giáo dục hoặc rèn luyện của con người

Đối với giáo viên tiểu học thường tập trung lo lắng cho những em cónhững vấn đề về hành vi và khả năng tập trung trong những lớp đầu tiên (lớp1)trẻ đến trường Đơn giản là vì những học sinh này thường không có khả năng

chờ đến lượt, không biết chú ý lắng nghe và làm việc theo nhóm, điều này làmcho học sinh không thể tập trung lĩnh hội những điều giáo viên dạy Vì vậy,giáo viên phải tốn rất nhiều thời gian đầu tư để giúp học sinh có được những

kỹ năng sống cơ bản ở trường

Đối với học sinh tiểu học việc hình thành các kỹ năng cơ bản trong học tập

và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và pháttriển nhân cách sau này Vì vậy việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là điều hếtsức cần thiết cho tương lai các em và cần được bắt đầu rèn luyện từ nhỏ, từnhững hành vi cá nhân đơn giản nhất, theo đó hình thành tính cách và nhâncách biết ửng xử thân thiện với bạn, kính trọng lễ phép với thầy cô,…

Do phần lớn thời gian trẻ ở trường học, nơi hàng ngày diễn ra cuộc sốngthực của trẻ, thế nên bắt buộc trẻ phải được rèn luyện từ trong nhà trường sau

đó mới đến gia đình Nhưng rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ như thế nào chohiệu quả, thu hút được trẻ và các bậc phụ huynh luôn là vấn đề trăn trở của cácnhà trường, của những người làm công tác giáo dục và của toàn xã hội hiện nay

Kỹ năng sống là các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống Đó là những kỹ năng

mà trẻ nhỏ thực sự cần nếu chúng muốn là một con người, muốn sống tốt vàsống an lành trong môi trường của chúng Kỹ năng sống chính là những thóiquen hợp lý, cần thiết để xử lý trong tình huống cụ thể Những tình huống nàyphải có thật và có nhiều khả năng xảy ra trong thời điểm hiện tại hoặc trongtương lai Ứng xử phù hợp trong những tình huống này sẽ giúp chúng ta thoátkhỏi nguy hiểm hoặc xử lý vấn đề hiệu quả, hợp lý,…đó là những vấn đề cầnquan tâm và giải quyết trong công tác giáo dục hiện nay

2 MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI:

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học nhằm giúp họ có một cuộcsống lành mạnh và có hiệu quả Kỹ năng sống được thể hiện ở những hànhđộng cá nhân và những hành động đó sẽ tác động đến những hành động củanhững người khác cũng như dẫn đến những hành động nhằm thay đổi môitrường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động, để học sinh

tự cảm nhận, đánh giá, nhận xét qua các hành vi và từ đó hình thành các kỹnăng; thực hiện sự phối hợp trong và ngoài nhà trường làm tốt công tác xã hộihoá trong việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Giáo dục kỹ năng sống trong trường học góp phần rèn luyện, hình thành chohọc sinh sống có trách nhiệm hơn và biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp, ứng phó với các sức ép, thách thức trong cuộc sống; thúc đẩy hành vi mang tính xã hội, giảm bớt tỷ lệ phạm pháp

Giáo dục kỹ năng sống còn tạo mối quan hệ thân thiện, cởi mở giữa thầy, trò, sự hứng thú tự tin, chủ động sáng tạo trong học tập, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục Học sinh được giáo dục kỹ năng sống xác định được bổn phận và nghĩa vụ của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội

Giáo dục kỹ năng sống còn cần đến vốn sống, tình thương và nhân cách củangười thầy Học sinh học kiến thức ở thầy trước hết là ở tấm gương sống của người thầy Vì vậy, để học sinh không thất vọng vì thầy thì trước hết “mỗi thầy

cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” mà ngành Giáo dục đang vận động

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh không phải là công việc “một sớm, một chiều” mà đòi hỏi phải có quá trình, kiên nhẫn và bằng cả tâm huyết và ở mọi lúc, mọi nơi, thực hiện càng sớm càng tốt đối với trẻ em Kỹ năng sống rất

đa dạng và mang đặc trưng vùng, miền đòi hỏi người giáo viên phải vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo cho phù hợp với nhu cầu, trình độ của học sinh và đặc điểm, hoàn cảnh của nhà trường, địa phương

Với thời lượng hạn hẹp như vậy, các em chưa được trang bị đầy đủ các kỹnăng sống Đó là điều đang còn khó khăn, lúng túng cho các nhà trường nhằmrèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Tuy nhiên, làm thế nào để triển khai hoạtđộng rèn kỹ năng sống một cách hiệu quả thu hút được học sinh và các bậc phụhuynh đang là trăn trở của các thầy cô giáo, các nhà trường và toàn xã hội hiệnnay Tùy vào hoàn cảnh thực tế của từng địa phương, nhà trường mà tổ chứcsao cho sáng tạo và hiệu quả

Trong năm học 2015-2016 tơi được phân cơng chủ nhiệm lớp 4/2 trường Tiểu học thị trấn Tân Hưng Nhìn những biểu hiện của học sinh và báo cáo hàng tuần giờ sinh hoạt lớp như: vệ sinh cá nhân kém, trực nhật chưa đảm bảo,

xả rác, chọc phá, đánh bạn Khi yêu cầu học sinh đưa độ vật cho giáo viên các

em cầm một tay, rụt rè, chưa tự tin,… Nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, kỹ năng phù hợp Hình thành cho học sinh những hành vi, thĩi quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thĩi quen tiêu cực,giúp học sinh cĩ khả năng ứng phĩ phù hợp và linh hoạt trong các tình huống của

cuộc sống hàng ngày Chính vì vậy tơi quyết định chọn đề tài “Các biện pháp dạy kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học” Trong phạm vi đề tài này, tơi xin

trình bày một số biện pháp cần dạy kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

3 LỊCH SỬ ĐỀ TÀI:

Hiện nay, trên các báo người ta đang lo ngại và quan tâm nhiều đến sựthiếu hụt kỹ năng sống của học sinh Sự thiếu hụt này dẫn đến nhiều hậu quảnghiêm trọng như tai nạn thương tích ở trẻ em (đuối nước, tai nạn giao thơng,điện giật, bỏng, ngộ độc, động vật cắn.), bạo lực học đường, trẻ em nữ bị xâmhại tình dục

Hiện nay việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học mới chỉ đangdừng lại ở việc tích hợp và lồng ghép vào các mơn học và các hoạt động ngồigiờ lên lớp Việc tích hợp và lồng ghép này sẽ cĩ những hạn chế nhất định trongviệc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Đồng thời, số lượng học sinh trong mỗi lớptương đối đơng, nên việc giáo viên bám sát sự phát triển về tính cách, cá tínhcủa từng học sinh một gặp rất nhiều khĩ khăn Nhằm trang bị cho học sinhnhững kỹ năng sống đầy đủ và chuyên sâu nhất, đồng thời giúp các con pháttriển nhân cách tồn diện nhất

4 PHẠM VI ĐỀ TÀI:

Trong thực tế hiện nay việc rèn kỹ năng sống của các em ở trường Tiểuhọc cịn thấp và nhiều hạn chế Việc rèn kỹ năng sống cho học sinh chưa cĩ nétchuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên, phụ huynh chỉ chútrọng đến việc dạy kiến thức, việc rèn kỹ năng sống cho học sinh cịn chiếu lệ,giáo viên luơn chú trọng đến việc đọc tốt, làm tính tốt …

Ở bậc tiểu học các mơn học nhằm cung cấp cho học sinh những tri thức sơđẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệmđạo đức, để từ đĩ giúp học sinh hình thành kỹ năng sống, biết phân biệt đúngsai làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái,xấu xa, nhắc nhở các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thĩi quen đạo

đức

Trong những năm gần đây, ngồi quan tâm vấn đề giáo dục các mơn vănhĩa thì giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học cũng đang được các bậcphụ huynh và các nhà giáo dục chú trọng trong quá trình giáo dục học sinh Vìrèn kỹ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng mà người ngườilàm cơng tác giáo dục cần quan tâm

PHẦN II: NỘI DUNG VÀ GIẢI PHÁP

1 THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI ĐỀ TÀI:

Việc lồng ghép giáo dục kỹ năng mềm cho học sinh hiện nay đang đượcxem là một trong những giải pháp tối ưu nhằm giáo dục kỹ năng mềm cho các

em, nhất là khi các em đang trong quá trình học tập lên cao, cần tích hợp chobản thân nhiều kinh nghiệm sống và góc nhìn xã hội một cách tốt nhất

Xã hội hiện nay đang đặt ra vấn đề cấp thiết mong muốn đổi mới nền giáodục, gắn liền giáo dục trong nhà trường với thực tiễn đời sống Trong các kỹnăng sống, kỹ năng mềm được quan tâm hàng đầu vì nó quyết định chất lượngcuộc sống của mỗi cá nhân

Thời gian dạy một tiết rất ngắn nên việc tích hợp cũng chỉ trong một thờigian hạn hẹp, vì vậy, giáo viên khó kết hợp được nếu không khéo léo Ngoài ra,việc rèn luyện kỹ năng sống cần tiến hành thông qua những hoạt động tích cựcthực tiễn, trong khi nhiều học sinh vẫn quen với lối học thụ động

Trong tình hình thực tế hiện nay tình trạng học sinh vi phạm đạo đức ngàycàng gia tăng Ý thức tổ chức kỉ luật kém, thực hiện tự quản chưa nghiêm túc

Vệ sinh lớp học còn hạn chế, xả rác bừa bãi, tụ tập chia bè phái đánh nhauthường xuyên ở lớp cũng như ở trường

Qua quan sát biểu hiện học sinh thấy ý thức thực hiện nội quy của họcsinh còn chưa tốt như: nghỉ học, lười xem bài cũ Còn học sinh vi phạm cácđiều cấm như: trộm cắp, đánh nhau Một bộ phận học sinh rơi vào những tệ nạnbạo lực học đường; không kính trọng thầy cô, xem thường bạn bè, mọi ngườixung quanh; không hiếu thảo với ông bà cha mẹ

Ngay từ đầu năm học, trong phạm vi nghiên cứu, tôi quan sát biểu hiện củahọc sinh qua tiếp xúc, trò chuyện, cách xử lý một số tình huống và biên bản bàngiao lớp tôi thấy một số biểu hiện các em như sau:

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ

TSHS

Thực hành thảo luận nhómBiết cách lắng nghe, hợp tác Chưa biết cách lắng nghe, hay tách

Học sinh của trường, lớp tôi đa số xuất thân từ nông thôn nên khả năngthích ứng với xã hội hện đại của các em còn yếu, các hiểu biết về kỹ năng sống

ở các em hầu như là chưa có Chính những yếu tố trên cho thấy việc lồng ghépgiáo dục để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong giờ học hiện nay là rất

quan trọng và cần thiết Từ lí do trên tôi quyết định nghiên cứu đề tài “Các biện pháp dạy kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học”.

2 NỘI DUNG CẦN GIẢI QUYẾT:

Phương pháp trải nghiệm sẽ giúp trẻ có khả năng áp dụng các kiến thức đãhọc để giải quyết các vấn đề thực tế Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với cáctình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theonhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tainạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kỹ năngứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội Cần xác định nhiệm vụ cơ bản của giáo viên và phân công trách nhiệmtrong việc dạy học sinh kỹ năng sống Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh trong nhà trường tiểu học tập trung vào các kỹ năng tâm lý – xã hội lànhững kỹ năng được vận dụng trong những tình huống hàng ngày để tương tácvới người khác và giải quyết hiệu quả những vấn đề, những tình huống củacuộc sống Việc hình thành những kỹ năng này không loại bỏ mà ngược lại phảigắn kết và song hành với việc hình thành các kỹ năng học tập như: đọc, viết,tính toán, …

Nội dung giáo dục kỹ năng sống cần được vận dụng linh hoạt tùy theo từnglứa tuổi, môn học, hoạt động giáo dục và điều kiện cụ thể Ngoài các kỹ năngsống cơ bản trên, tùy theo đặc điểm địa phương Giáo viên có thể lựa chọn thêmmột số kỹ năng khác để giáo dục cho học sinh lớp mình cho phù hợp

Giúp trẻ phát triển các kỹ năng sống qua việc tổ chức các hoạt động tập thểvui tươi, lành mạnh trong nhà trừơng Việc giáo dục kỹ năng sống góp phầngiải quyết tình trạng trẻ thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnhnguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, thậm chí khôngbiết cách tìm kiếm sự giúp đỡ

Bên cạnh đó, các bài học về kỹ năng sống sẽ giúp trẻ hình thành những kĩnăng tâm lý - xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộcsống Đó là những kỹ năng chúng ta phải biết để có được sự điều chỉnh, ứng xửphù hợp với những thay đổi diễn ra hằng ngày, hằng giờ Qua học tập và rènluyện các kỹ năng sống các em sẽ cảm nhận, thấu hiểu và trân trọng những giátrị căn bản của cuộc sống

Xây dựng môi trường trường học thân thiện thực hiện nhiệm vụ giáo dục

Tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một cách thiết thực, khuyến khích sự

tham gia chủ động, tự giác của học sinh: tham gia Đại hội TDTT các cấp, tổchức Hội diễn Văn nghệ chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11 và tham giacác Hội diễn văn nghệ tại địa phương Tổ chức các trị chơi dân gian và các hoạtđộng vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh.

3 BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:

3.1-Biện pháp dạy kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thơng qua phương pháp trải nghiệm:

Phương pháp trải nghiệm là gì?

Phương pháp trải nghiệm là phương pháp trong đĩ người dạy khuyến khíchngười học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đĩ phản ánh, tổng kết lại để tăngcường hiểu biết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềmnăng bản thân, tiến tới đĩng gĩp tích cực cho cộng đồng và xã hội

Cơ sở của phương pháp trải nghiệm:

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học thì con người tiếp thu kiến thức kĩnăng, thái độ 20% những gì chúng ta đọc, 20% những gì chúng ta nghe, 30%những gì chúng ta nhìn, 90% những gì chúng ta làm “Học đi đơi với hành”thực hành chính là cách học hiệu quả nhất và nhanh nhất, đặc biệt đối với trẻ

em Thực hành chính là trải nghiệm

Quy trình của phương pháp trải nghiệm:

Với phương pháp trải nghiệm học sinh bị lôi cuốn vào nội dung bài họcmột cách tự nhiên nhất, từ những tình huống, câu chuyện gắn liền với các em.Các em sẽ tự mình tìm ra những cách giải quyết, các kỹ năng sẽ được trảinghiệm qua việc đóng vai các tình huống và các em cũng khắc sâu được các kỹnăng:

- Các em được trải nghiệm, là được làm, được tư duy suy nghĩ, giúp các

em ghi nhớ lâu hơn

- Trải nghiệm giúp các em vượt qua sợ hãi, để giải quyết các vấn đề, giúpcác em phát huy sự tự tin của bạn thân

- Phương pháp trải nghiệm giúp phát triển tư duy logic, phân tích tổng hợpvấn đề, khả năng sáng tạo của học sinh

- Học sinh được trải nghiệm những tình huống thực sự, tự tìm ra giải pháp,khám phá kiến thức từ đó giúp phát triển khả năng vượt khó của các em

- Học sinh được làm trung tâm của quá trình học nên trẻ được tham gia vàoquá trình học một cách chủ động, tích cực nhất, từ đó các em sẽ chú ý và hứngthú hơn với những điều được học, học kỹ năng sống trở lên thú vị hơn rất nhiều

- Phương pháp trải nghiệm sẽ giúp các em có khả năng áp dụng các kiếnthức đã học để giải quyết các vấn đề thực tế

Yêu cầu đối với phương pháp trải nghiệm:

Kỹ năng sống cho học sinh chủ yếu là các kỹ năng phục vụ cho cuộc sốngcủa các em Với phương châm không để trẻ áp lực và chán ghét học kỹ năngsống, phương pháp trải nghiệm thì sẽ lấy học sinh làm trung tâm, giáo viênđóng vai trò là người hướng dẫn nhằm gợi mở phát huy sự sáng tạo của trẻ, trẻđược tự mình khám phá vấn đề, kích thích trí tò mò muốn tìm hiểu về điều mớiđược khơi gợi Học sinh sẽ đóng vai vào các bài tập tình huống, sau khi trìnhbày, trẻ được tự đánh giá về phần thực hiện nhiệm vụ của bản thân, giáo viên sẽmời các bạn khác cùng đóng góp ý kiến, sau đó gợi ý một số điều chỉnh Thôngqua cách học này, trẻ sẽ tự rút ra kiến thức cho mình và có thể vận dụng ngayvào thực tế ở môi trường học tập, gia đình và xã hội

Dạy học môn đạo đức ở Tiểu học là giáo dục cho học sinh bước đầu biếtsống và ứng xử phù hợp với các chuẩn mực biến nhận thức thành hành vi chuẩnmực thể hiện thông qua kĩ năng sống

MỤC TIÊU GD KNS CHO HỌC SINH QUA MÔN ĐẠO ĐỨC

+ Bước đầu trang bị cho học sinh các kỹ năng cần thiết, phù hợp với lứatuổi

+ Hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại

bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực

+ Phát triển khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh

+ Rèn cho học sinh biết cách tự phục vụ bản thân và vệ sinh cá nhân, giữgìn vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường

+ Rèn cho học sinh biết cách giao tiếp và ứng xử phù hợp và linh hoạttrong cuộc sống hằng ngày

+ Hướng dẫn học sinh biết cách phối hợp công việc của từng cá nhân khilàm việc đồng đội

+ Kỹ năng sống giúp học sinh vận dụng tốt kiến thức đã học, làm tăngtính thực hành

+ Biết sống tích cực, chủ động Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thựchiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ,tinh thần và đạo đức

Trong mỗi bài học, trẻ được học theo đúng trình độ và sở thích của cánhân Mỗi em không bị đồng nhất theo chuẩn chung của cả lớp mà được học tập

cá biệt, thể hiện ở được trải nghiệm theo từng đặc điểm tính cách của trẻ Trẻđược tiếp cận với cuộc sống qua nhiều cung bậc khác nhau qua đó đón nhận giátrị cuộc sống một thiết thực nhất

Kết quả đạt được, tuy thời gian hạn hẹp nhưng qua các hoạt động nhómcác em hợp tác cùng nhau, trao đổi ý kiến nhiều hơn, phong phú hơn Học sinh

có cái nhìn tích cực về hoạt động học tập, hứng thú trong học tập Các em hamthích đóng vai, tự tin nêu ý kiến của mình, hình thành cho các em hành vi,chuẩn mực đạo đức

Con

Công dân tốt