skkn “ một số phương pháp lồng ghép GD môi trường trong giảng dạy địa lí 8

Cũng chính do đặc điểm đó mà giáo dụcbảo vệ môi trường được đưa vào nội dung giáo dục phổ thông chủ yếu bằng conđường tích hợp, tức là liên kết, lồng ghép với các môn học trong c

2 Nội dung cần giải quyết .trang 8-9

3 Giải pháp thực hiện trang 9-29

4 Kết quả chuyển biến của đối tượng .trang 29-31

III – KẾT LUẬN

1 Tóm lược giải pháp trang 32-33

2 Phạm vi – đối tượng áp dụng trang 33

3 Đề xuất-Kiến nghị .trang 33-34

Lời cảm ơn trang 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO trang 36

KÍ HIỆU VIẾT TẮT THCS: Trung học cơ sở

CNTT: Công nghệ thông tin

BVMT: Bảo vệ môi trường

CH: Câu hỏi

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

1 Lí do chọn đề tài:

Năm học 2015 – 2016 là năm học tiếp tục thực hiện đổi mới phương phápdạy học, nâng cao chất lượng giáo dục, ứng dụng công nghệ thông tin tronggiảng dạy, Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệmtích cực về quá trình học tập Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lạinhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, nănglực giải quyết vấn đề cho học sinh Các sự vật, hiện tượng tự nhiên - xã hội vốnkhông tồn tại một cách rời rạc, đơn lẻ, chúng là những thể tổng hợp hoàn chỉnh

và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Cũng chính do đặc điểm đó mà giáo dụcbảo vệ môi trường được đưa vào nội dung giáo dục phổ thông chủ yếu bằng conđường tích hợp, tức là liên kết, lồng ghép với các môn học trong chương trìnhgiáo dục phổ thông đặc biệt là môn Địa lí

Môi trường không chỉ là nơi con người sống, tồn tại và phát triển mà còn

là nơi con người nghỉ ngơi, hưởng thụ vẻ đẹp mà thiên nhiên ban tặng Môitrường gắn liền với đời sống của con người, những yếu tố của môi trường ảnhhưởng trực tiếp đến sức khoẻ, sự phát triển của loài người Cùng với sự pháttriển kinh tế ồ ạt dưới tác động của các cuộc khoa học kĩ thuật, sự gia tăng dân

số quá nhanh môi trường ngày càng suy thoái và có những biến động cực kìphức tạp như: Hạn hán, lũ lụt, sạt lở đất, sóng thần, động đất, trở thành nguy

cơ thực sự đối với cuộc sống hiện đại và sự tồn vong của xã hội trong tương lai

nhân khác nhau trong đó có ý thức của con người Bảo vệ thiên nhiên và môitrường là vấn đề mang tính chất toàn cầu

Là nền tảng của nền giáo dục quốc dân, lực lượng học sinh trong hệ thốnggiáo dục phổ thông, giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân

cách người lao động mới Tác động đến lực lượng học sinh phổ thông là tácđộng đến lực lượng dân số trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước Nếu đội ngũnày có sự chuyển biến về nhận thức, tư tưởng và hành vi, tất yếu sẽ có sự thayđổi lớn trong công tác bảo vệ môi trường.

Bản thân là giáo viên giảng dạy môn Địa lí trong những năm qua tôi đãtrăn trở và suy nghĩ rất nhiều Làm thế nào cho môi trường sống được trong sạch

và lành mạnh hơn? Làm thế nào để đánh thức được ý thức bảo vệ môi trườngcho học sinh thân yêu của chúng ta? Chính vì thế tôi đã mạnh dạn tiếp tục áp

trong giảng dạy Địa lí 8”. Đề tài nhằm nhắc nhở bản thân mình phải sử dụngphương pháp sư phạm, các kĩ năng sống để giáo dục học sinh thấy rõ tráchnhiệm của cá nhân mình trong việc góp phần chung tay bảo vệ môi trường sốngkhi chưa quá muộn Đó cũng chính là lí do của đề tài sáng kiến kinh nghiệm củatôi

2 Mục đích đề tài:

Qua đề tài này mục đích cần đạt được của tôi là:

- Nhằm xác định cho học sinh hiểu và ý thức được một số vấn đề về môitrường đang được quan tâm hiện nay

- Tuyên truyền giáo dục học sinh nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo

vệ môi trường, cải thiện và xây dựng môi trường Xanh - Sạch – Đẹp

- Hình thành cho các em những thói quen, hành động cụ thể để bảo vệmôi trường sống xung quanh

- Vì vậy việc tích hợp giáo dục môi trường trong môn Địa lí chính là sựcần thiết nhằm bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, bồi dưỡng những xúc cảm, xâydựng cái chân thiện mĩ trong mỗi con người, hình thành kĩ năng bảo vệ môitrường

- Giúp các em đỡ nhàm chán trong học tập bộ môn Địa lí, nâng cao sựham mê yêu thích môn học, thích tìm hiểu về môi trường sống xung quanh

- Đối với giáo viên: Đẩy mạnh “Giáo dục môi trường” lồng ghép giáo dụcmột cách thuận lợi và thường xuyên Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy củagiáo viên, giúp học sinh tích cực chủ động trong giờ học, kết hợp nhiều phươngpháp đặc trưng bộ môn qua đó góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ mônĐịa lí của học sinh.

3 Lịch sử đề tài:

Đề tài này tôi đã thực hiện trong năm học 2014-2015 đối tượng là họcsinh lớp 9 đã gặt hái được một số kết quả khả quan, tuy nhiên vẫn còn một sốvướng mắc chưa thực hiện được Tôi vẫn không từ bỏ ý định bởi vì bảo vệ môitrường là mối quan tâm của toàn cầu, nên tôi muốn góp một phần nhỏ bé củamình vào việc bảo vệ môi trường chung của nhân loại Trong năm học 2015-

2016 tôi tiếp tục thực hiện đề tài nhưng đối tượng là học sinh lớp 8 Để thựchiện đề tài này, tôi đã thu thập thông tin ý thức bảo vệ môi trường của học sinh

từ học kì II năm học 2014-2015

4 Phạm vi, đối tượng áp dụng:

- Phạm vi: Áp dụng cho các bài Địa lí 8 có lồng ghép tích hợp môi trường

- Đối tượng áp dụng: Học sinh khối 8 trường THCS Thủy Đông nhất làvới những học sinh rất thờ ơ với việc bảo vệ môi trường, ý thức về môi trườngcòn rất hạn chế

II GIẢI QUYẾT VẦN ĐỀ:

1. Thực trạng đề tài:

- Điều kiện nhà trường: Trường THCS Thủy Đông nằm trên địa bàn ấp

Nước Trong - xã Thủy Đông - huyện Thạnh Hóa - tỉnh Long An (thuộc vùngĐồng Tháp Mười, vùng sâu của tỉnh thường xuyên bị ngập do lũ) nằm liền kềkhu dân cư xã Thủy Đông

- Về phía giáo viên: Hiện nay còn một số giáo viên ít hoặc bỏ qua phần

liên hệ kiến thức về môi trường là do:

+ Quá chú tâm vào nội dung chính nên ít có thời gian liên hệ kiến thứcmôi trường, coi liên hệ là phần phụ

+ Một số giáo viên không phải là dân địa phương nên kĩ năng thực tếchưa nhiều.

+ Thông thường giáo viên thiết kế nội dung bài học theo chương trìnhSGK, chuẩn kiến thức kĩ năng

- Về phía học sinh:

+ Ít tiếp xúc với thực tế nên chưa đánh giá hết mức độ ô nhiễm môitrường, còn thờ ơ với sự ô nhiễm môi trường

+ Học sinh đi học nhà xa trường việc đi lại gặp không ít khó khăn (một số

em ở xã Thuận Nghĩa Hòa, xã Long Thạnh đi học phải qua đò), điều kiện tiếpcận CNTT, phương tiện thông tin đại chúng nhìn chung còn rất hạn chế

+ Phần lớn học sinh là con em của nông dân cuộc sống còn nhiều khó khănnên phụ huynh ít quan tâm đến việc học của các em

+ Bản thân một số hoc sinh là tác nhân gây ô nhiễm môi trường Minhchứng cho vấn đề này là hiện nay các em vẫn còn xả rác bừa bãi, đổ rác khôngđúng qui định, hái hoa, bẻ cành, ít tham gia lao động tập thể,…rất thờ ơ vớinhững hành động gây ô nhiễm môi trường.(nhất là những học sinh cá biệt như

em Hữu, Truyền, Quốc, Phong lớp 8/1 và Lượng, Biển, Phụng lớp 8/2)

Dưới đây là một số hình ảnh sau kì thi HKII năm học 2014-2015

Hình ảnh không đẹp ỏ góc lớp học

Khu vực vệ sinh

Học sinh tham gia lao động chưa tích cực

Chăn nuôi lợn, gà của hộ gia đình gây ô nhiễm

2 Nội dung công việc cần giải quyết:

Nhìn chung với đề tài này cần phải giải quyết các vấn đề sau:

+ Định hướng cho HS hiểu và ý thức được một số vấn đề về môi trường(MT) đang đựơc quan tâm hiện nay (MT nước, MT đất, MT không khí, MT đôthị, MT nông thôn, vấn đề xói mòn, xạc lở đất, hiệu ứng nhà kính, suy giảm tàinguyên rừng…) có liên quan trực tiếp đến quá trình học tập bộ môn Địa lí

+ Làm rõ được vai trò của từng đối tượng với vấn đề môi trường của toàncầu nói chung và cuộc sống của người dân ở từng địa phương nói riêng

+ Hình thành ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường nơi ở, lớp học, khuôn viêntrường học và cả địa phương nơi các em sinh sống.

+ Giáo dục các em hình thành các tuyên truyền viên trong công tác bảo vệmôi trường

+ Tận dụng các cơ hội để giáo dục bảo vệ môi trường nhưng phải đảm bảokiến thức cơ bản của môn học, tính logic của nội dung, không làm quá tải lượngkiến thức và tăng thời gian của bài học có nghĩa là không biến một bài dạy Địa líthành một bài dạy môi trường

+ Phát huy tốt những mặt tích cực, khắc phục những mặt chưa thuận lợi để

áp dụng vào thực tế giảng dạy bộ môn Địa lí 8 THCS

+ Nguyên tắc tích hợp (bộ phận hay toàn phần)

+ Nội dung, phương pháp: Thảo luận, vấn đáp, nêu gương, giải quyết vấn

đề, trực quan,…

+ Hình thức tích hợp: nội khóa hoặc ngoại khóa

+ Địa chỉ tích hợp

Địa chỉ tích hợp môi trường Địa lí 8

Bài 2:

Sông ngòi và cảnh Quan Châu Á

- Không đồng tình với những hành vi ảnh hưởng xấu đế môi trường

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trường

Vùng Biển Việt Nam đôi với bảo vệ môi trường biển.

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trường biển nước

ta hiện nay

Bài 26:

Đặc điểm tài nguyên khoáng sản

Việt Nam

- Kết hợp khai thác tài nguyên khoáng sản

đi đôi với bảo vệ môi trường

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tếlàm ô nhiễm môi trường, cạn kiệt nguồntài nguyên khoáng sản

Bài 28:

Đặc điểm địa hình Việt Nam

- Có ý thức bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển nông nghiệp

Bài 31:

Đặc điểm khí hậu Việt Nam

- Có ý thức bảo vệ môi trường sống chungquanh

- Không đồng tình với những hành vi phá hoại môi trường

Bài 32:Các mùa thời tiết và khí hậu

Việt Nam

- Lên án hành vi gây ô nhiễm môi trường

Bài 33:

Đặc điểm sông ngòi Việt Nam

- Có ý thức bảo vệ môi trường nước, biết được những nguyên nhân làm ô nhiễmsông ngòi và biện pháp khắc phục

Bài 34:

Các hệ thống sông lớn ở nước ta

- Có ý thức trách nhiệm với cộng đồngtrong vấn đề bảo vệ tài nguyên nước

- Lên án hành vi gây ô nhiễm môi trường.Bài 36:

Đặc điểm đất Việt Nam

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trường đất củanước ta hiện nay

Bài 37:

Đặc điểm sinh vật Việt Nam

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trường

- Có ý thức trách nhiệm với cộng đồngtrong vấn đề bảo vệ tài nguyên sinh vật.Bài 41:

Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ

- Có ý thức bảo vệ môi trường trong quátrình phát triển kinh tế

- Lên án những hành vi gây ô nhiễm môitrường.

Bài 42:

Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trườngBài 43:

Miền Nam Trung Bộ Nam Bộ

- Không ủng hộ những hoạt động kinh tế

có tác động xấu đến môi trường

- Lên án những hành vi gây ô nhiễm môitrường ở địa phương em

Bài 44

Địa lí tỉnh Long An

- Có ý thức quan tâm đến bảo vệ môitrường của địa phương Tích cực tham giacác hoạt động bảo vệ môi trường ở địaphương

- Lên án những hành vi gây ô nhiễm môitrường

- Vận động gia đình, người thân, bạn bècùng tham gia bảo vệ môi trường

- Trong quá trình giảng dạy GV cần cung cấp cho HS về thực trạng môi

trường thì môi trường của nước ta bị suy thoái và ô nhiễm trầm trọng, thể hiện

qua các mặt sau đây:

* Suy thoái và ô nhiễm đất:

Có đến hơn 13 triệu ha đất suy thoái, đất trồng đồi núi trọc Độ ẩm khôngkhí cao, mưa nhiều, bão lớn nên các quá trình suy thoái đất diễn ra nhanh chóng,cách thức khai thác đất không hợp lý nhất là vùng đất dốc không có rừng chephủ Các dinh dưỡng bị rửa trôi có thể đến 150- 170 tấn /ha/năm ở vùng đất dốc.Ngoài ra hàm lượng khoáng vi lượng rất ít, PH giảm mạnh, lớp mặn bị kết vón,

đá ong hoá dẫn tới mất khả năng canh tác

Ngoài việc đất mất canh tác, hay giảm độ phì nhiêu của đất thì việc sửdụng không hợp lý đất trên các lưu vực sông sẽ gây hiện tượng bồi lấp dòngsông, lòng hồ, vùng cửa biển

Ở miền Trung gió đẩy các cồn cát duyên hải vào đất liền gây suy thoái đấttrầm trọng Ở đồng bằng Bắc Bộ và Nam Bộ hàng trăm ngàn ha đất màu mỡ đã

bị nhiễm mặn và nhiễm phèn Đất còn bị xói lở các vùng dân cư ven sông, venbiển Ngoài ra đất còn bị suy thoái hoặc ô nhiễm do khai thác nông nghiệp quámức, không bù đắp đủ số chất khoáng lấy đi qua sản xuất nông nghiệp Việcdùng phân tươi để bón ruộng hay việc dùng các chất hóa học cũng là nguyênnhân

* Sự suy thoái rừng:

Rừng nước ta bị giảm sút nghiêm trọng về số lượng cũng như chất lượng

Từ hơn 14 triệu ha (44% diện tích) năm 1945, hiện nay chỉ còn khoảng 20- 28 %diện tích đất còn rừng Trong đó rừng giàu, tốt chỉ chiếm dưới 10%, rừng trungbình 23%, còn lại là rừng nghèo và mới hồi phục Rừng còn tiếp tục bị suy thoáinếu không còn biện pháp hữu hiệu thì trong vài thập kỷ tới nước ta sẽ không cònrừng

Quang cảnh rừng đang bị triệt hạ ở nước ta

* Suy thoái và ô nhiễm nước:

Vào mùa khô nhiều vùng bị thiếu nước trầm trọng (sơn nguyên ĐồngVăn, Lai Châu, Ninh Thuận…) Hạn hán kéo dài ở nhiều tỉnh Trung Bộ đặc biệt

là Quảng Trị gây thiệt hại nghiêm trọng Ngược lại vào mùa mưa xuất hiệnnhiều cơn lũ lớn, lũ các dòng sông dâng lên cao và kéo dài nhiều ngày gây úngngập, làm thiệt hại nghiêm trọng đến người và tài sản

Ô nhiễm mặt nước ngày càng phát triển trên diện rộng do chất thải côngnghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải thuỷ bộ, sinh hoạt ở khu dân cư Nướcngầm ngày càng sử dụng nhiều nhưng do không quản lý tốt, sử dụng quá mứcnên suy thoái về lượng và chất Nước mặn, nước phèn xâm nhập nhiều nơi, cùnglớp nước thải chưa được xử lí làm cho môi trường nước ngày càng suy thoáinghiêm trọng

Môi trường nước bị ô nhiễm nghiêm trọng

* Suy thoái và ô nhiễm không khí:

Môi trường không khí ở các đô thị, khu công nghiệp và các vùng sản xuất

bị suy thoái ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân Nguyên nhân gây ÔNKK là docác chất độc trong sản xuất công nghiệp (chì, benzen, clor,…) trong nông nghiệp(nông dược) và chất thải trong sinh hoạt ở các khu vực đông dân

Cảnh đốt rác gây ô nhiễm

* Suy thoái và ô nhiễm môi trường biển:

Việt Nam có 3260 km bờ biển và trên 4000 đảo lớn nhỏ với các vùng đặcquyền kinh tế trên 1triệu km2 Tỷ lệ ở các thành phố lớn ven biển chiếm đến 53

% dân số cả nước Biển Đông có nguồn tài nguyên hải sản phong phú nhưngnguy cơ ô nhiễm Hyđrocacbon ở đây là khá cao do tàu thuyền qua lại nhiều và

do sự rò rĩ dầu khí

Các vùng ngập mặn, đầm phá và rạng san hô bị khai thác quá mức, việc

sử dụng những phương tiện không hợp pháp (mìn, thuốc độc, lưới diệt chủng,

…) là nguyên nhân ô nhiễm môi trường biển

* Suy thoái và ô nhiễm môi trường đô thị:

Hiện nay nước ta có khoảng 770 đô thị trong đó có 2 đô thị đặc biệt là HàNội và Thành phố Hồ Chí Minh, 17 đô thị loại I, 25 đô thị loại II, 41 đô thị loạiIII, 82 đô thị loại IV còn lại là các đô thị loại V Khoảng 35% dân số Việt Namsống ở đô thị Dân đô thị tăng nhanh làm tăng lượng chất thải (rác, nước thải,khí thải) làm giảm chất lượng cuộc sống và ảnh hưởng đến sức khoẻ con người

* Suy thoái và ô nhiễm môi trường ở nông thôn:

Diện tích đất trồng chia theo đầu người ngày càng giảm do dân số tăngnhanh Thâm canh đất quá mức không đúng kĩ thuật, phá rừng để lấy đất canhtác lương thực làm đất bị suy thoái.

Nhà ở chưa đảm bảo cho cuộc sống, thiếu vệ sinh, một số nơi chưa cóthùng rác công cộng, chăn nuôi gây ô nhiễm môi trường nước và không khí, cầutiêu máy chưa nhiều còn sử dụng cầu cá,…nước sạch cho vùng nông thôn đang

là vấn đề cấp thiết nhất hiện nay

Hình ảnh những chiếc cầu cá ở một vùng quê Thủy Đông

Một góc nhìn ở khu dân cư xã Thủy Đông

Vấn đề lạm dụng thuốc hóa học trong nông nghiệp gây nhiễm độc cholúa, rau quả, cá tôm,…đang là vấn đề nhức nhối hiện nay Nhiễm độc vô ý hay

cố ý đều gây ra hậu quả khôn lường cho gia đình và xã hội Việc sử dụng nôngdược tràn lan còn làm giảm sự đa dạng sinh học của môi trường tự nhiên.

Hình ảnh người nông dân phun thuốc cho đồng ruộng ở xã Thủy Đông

- Từ thực tế đáng báo động trên việc bảo vệ môi trường trở nên cấp bách

hơn bao giờ hết Là vấn đề chung của cả nhân loại không riêng một cá nhân nào

từ một người nông dân, công nhân, học sinh, công chức, viên chức, người già,trẻ em,…người Việt Nam và tất cả con người trên Trái đất này đều phải chungtay vì sự sống còn của chúng ta Bản thân tôi là viên chức nhà nước, đang trựctiếp phụ trách giảng dạy bộ môn Địa lí ở trường THCS, bộ môn có liên quan mậtthiết với môi trường, tôi không ngừng đầu tư tích hợp môi trường vào các bàigiảng để HS ý thức được vai trò, nhiệm vụ của bản thân đối với môi trường sốngxung quanh

* Một số ví dụ cụ thể minh họa những phương pháp tôi đã áp dụng

trong quá trình lồng ghép giáo dục môi trường trong giảng dạy Địa lí 8 trường THCS Thủy Đông:

* Phương pháp trực quan:

- Đây là phương pháp dạy học đặc trưng được sử dụng ở hầu hết các bàidạy Địa lí, phát huy được khả năng tư duy địa lí giúp HS dễ dàng khắc sâu kiếnthức, làm cho không khí lớp học luôn sôi động, thu hút học sinh tích cực xâydựng bài.

- Là phương pháp mà GV sử dụng các phương tiện trực quan như: Bảnđồ, biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh, băng hình,…để dạy học và giáo dục môi trường

- Phương tiện trực quan bao giờ cũng có hai chức năng: Nguồn tri thức vàđồ dùng minh hoạ Hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc vào mục đích vàchức năng sử dụng của giáo viên trong quá trình dạy học

- Để liên hệ kiến thức bài học chính với kiến thức môi trường thì việc sửdụng phương tiện trực quan cũng mang lại hiệu quả cao Có hai cách sử dụngphương tiện trực quan để liên hệ và giáo dục môi trường:

+ GV hướng dẫn HS khai thác kiến thức và giáo dục môi trường từphương tiện trực quan thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở

+ GV dùng phương tiện trực quan để minh hoạ và chứng minh cho mộthiện tượng địa lí, một hậu quả về môi trường cần phải giáo dục

Ví dụ: Bài 33: Đặc điểm sông ngòi Việt Nam

Khi dạy phần 2: GV cho HS quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

Hình ảnh người dân tưới nhớt vào ruộng rau muống ở TPHCM