Học sinh chưa hào hứng và chưa quen bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cả nhân trước tập thể cho nên khi phải nói và viết, học sinh gặp rất nhiều khó khăn.Trước yêu cầu của các môn học
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Việc đổi mới phương pháp dạy học được xem là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình nâng cao chất lượng giảng dạy Và việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường hiện nay rất cần thiết nhưng đôi lúc còn mang tính hình thức, thử nghiệm chưa đem lại hiệu quả như mong muốn Đôi khi trong quá trình giảng dạy, giáo viên còn dạy học theo kiểu truyền thụ kiến thức một chiều Giáo viên giảng giải, học sinh lắng nghe, ghi nhớ và biết nhắc lại những điều mà giáo viên truyền đạt Giáo viên chủ động cung cấp tri thức cho học sinh, áp đặt những kinh nghiệm, hiểu biết, cách cảm, cách nghĩ của mình tới học sinh Giáo viên còn chưa chú trọng đến việc tiếp thu, vận dụng kiến thức của học sinh cũng như chỉ ra cho người học con đường tích cực, chủ động để tiếp nhận kiến thức Do đó có những tiết dạy giống như những giờ diễn thuyết Vì thế mà một số giờ học chưa thu hút được sự chú ý của học sinh Dẫn đến việc một phần không nhỏ học sinh tỏ ra thờ ơ trong học tập
Bên cạnh đó, do sự thiếu thốn về trang thiết bị dạy học như tranh, ảnh minh hoạ, đồ dùng trực quan, dụng cụ nghe, nhìn, tài liệu tham khảo… cho giáo viên cũng như học sinh khiến cho việc áp dụng phương pháp dạy học mới gặp nhiều khó khăn dẫn tới việc dạy – học chay
Học sinh lại có thói quen thụ động, quen nghe, quen chép, ghi nhớ và tái hiện một cách máy móc, rập khuôn những gì mà giáo viên đã giảng Đa phần học sinh chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học Điều này đã thủ tiêu óc sáng tạo, suy nghĩ của người học, biến học sinh thành những người quen suy nghĩ
và diễn đạt bằng những ý vay mượn, bằng những lời có sẵn của người khác Lẽ ra học sinh là chủ của tri thức lại trở thành lệ thuộc sách vở Học sinh chưa hào hứng
và chưa quen bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cả nhân trước tập thể cho nên khi phải nói và viết, học sinh gặp rất nhiều khó khăn.Trước yêu cầu của các môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng, tôi thấy cần đổi mới ngay hình thức dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh sẽ giúp cho các em được tự mình khám phá kiến thức cũng như hình thành cho học sinh kỹ năng và phong cách hoạt động để nắm tri thức một cách chủ động, sáng tạo và tôi đã mạnh dạn áp dụng
phương pháp Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học ( Áp dụng cụ thể ở dạy học
Trang 2a) Lý do chủ quan
Trong những năm gần đây, tình hình học sinh trong nhà trường có sự biến đổi theo chiều hướng tiêu cực, tình trạng học sinh lười học ngày càng tăng ở tất cả các môn Qua tìm hiểu nguyên nhân cũng như thăm dò ý kiến từ học sinh, phần lớn học sinh lười học cũng có nguyên nhân từ giáo viên là chưa gây được sự hứng thú, chưa hình thành cho học sinh những kĩ năng cần thiết như kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng tự phát hiện tri thức, kĩ năng hợp tác,… trong các tiết dạy của mình Chính vì
lẽ đó, kết quả đạt được cuối cùng của học sinh là chưa cao
b) Lý do khách quan
Là một giáo viên có hơn mười năm giảng dạy, thời gian công tác chưa gọi là quá lâu tuy nhiên ít nhiều cũng đọng lại trong tôi những trăn trở làm thế nào để giúp các
em hứng thú hơn trong học tập, ham thích khám phá, tìm tòi tri thức và để các em tiến bộ, đạt được kết quả cao hơn Nếu cứ duy trì tình trạng dạy và học truyền thống thì chắc chắn sẽ không cải thiện được mà thậm chí còn làm cho học sinh học ngày càng sa sút hơn
Từ việc đúc rút từ kinh nghiệm trong thực tế giảng dạy, tôi đã suy nghĩ và tìm
giải pháp để áp dụng vào việc giảng dạy bộ môn của mình đó là: “ Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học môn Ngữ văn THCS” với mục đích nâng cao chất
lượng giáo dục nói chung và bộ môn Ngữ văn nói riêng Nhưng điều trước tiên là làm sao để các em biết tự khám khá kiến thức, hiểu và tiếp nhận được thông điệp
mà mỗi văn bản gửi gắm đến
2 Mục đích đề tài
Có thể nói rằng, đề tài sáng kiến kinh nghiệm là những tri thức, kỹ năng, là nhiệt huyết là cả cái tâm của nghề mà người viết tích luỹ được trong thực tiễn công tác giảng dạy và giáo dục bằng những hoạt động cụ thể đã khắc phục được những khó khăn mà với những biện pháp thông thường có thể không giải quyết được, phần nào đã góp phần nâng cao hiệu quả rõ rệt công tác giảng dạy của người giáo viên
Ngữ văn là một môn học có sự tích hợp nhiều nhất: Từ sự kết hợp của ba phân
môn Văn bản – Tiếng việt – Tập làm văn, từ kiến thức liên môn với các môn học
Trang 3khác, từ kiến thức trong cuộc sống xã hội, từ các tri thức kỹ năng, phương pháp giảng dạy, từ kinh nghiệm của thực tiễn cuộc sống, Hơn thế nữa việc đổi mới phương pháp dạy và học phù hợp với xu thế phát triển của xã hội Dạy học theo
hướng “Tích cực hoá” lấy hoạt động học tập của học sinh làm trung tâm, vai trò của người thầy là người tổ chức – hướng dẫn, học trò là người chủ động tích cực khám phá – lĩnh hội kiến thức.
Vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy trong nhà trường hiện nay đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt vận dụng nhiều biện pháp, thao tác, kỹ năng để giảng dạy tốt hơn Song vấn đề làm sao để gây hứng thú cho học sinh trong từng tiết học và phải luôn luôn đổi mới phương pháp giảng dạy, phải tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh Theo tôi quan trọng nhất là phải phát huy được sự chủ động tích cực của học sinh, có nghĩa là học sinh phải tự mình khám phá và chiếm lĩnh kiến thức mới
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cần phải được coi trọng hơn nữa Nhưng đổi mới phương pháp phải theo hướng nào ?
Tôi nghĩ mỗi khi lên lớp cho dù người thầy có chuẩn bị nội dung phong phú
và chu đáo đến đâu đi nữa mà sử dụng không đúng phương pháp, chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của trò bị hạn chế và kết quả đạt được sẽ không như ý muốn Tôi luôn trăn trở vì điều đó và luôn suy nghĩ phải làm thế nào để tạo
sự yêu thích và hứng thú môn học cho học sinh Trong quá trình dạy học tôi luôn
“quan sát và khám phá sự yêu thích đó” bằng cách thông qua việc cho học sinh
thảo luận nhóm ngay trong lớp học.
Nhưng việc thảo luận nhóm trong lớp sẽ được tổ chức như thế nào? Mục tiêu của nó là gì? Cách thực hiện ra sao? … Quả là vấn đề mang nhiều thử thách mà người giáo viên cần phải nghiên cứu và giải quyết
Vì vậy mà tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “ Phương pháp thảo luận nhóm trong lớp học ” nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy nói chung và chất lượng giáo
dục bộ môn Ngữ văn nói riêng Đồng thời để chia sẻ với đồng nghiệp, đặc biệt là những giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCS Tôi rất mong được sự tiếp nhận, đóng góp ý kiến để cùng nâng cao chất lượng giáo dục học sinh cũng như để thực hiện tốt nhiệm vụ của năm học
3 Lịch sử đề tài
Trang 4Trong những năm học vừa qua, bên cạnh công tác giảng dạy tôi luôn cố gắng tìm ra những phương pháp tốt để nâng cao chất lượng học tập cho học sinh nói chung và bộ môn Ngữ văn nói riêng ngay trong từng tiết dạy, tạo sự hứng thú cũng như sự chủ động cho từng đối tượng học sinh Cụ thể từ năm học 2014- 2015 đến nay tôi luôn áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong từng tiết học và tổ chức ít nhất cho 3 lần thảo luận theo hình thức nhóm đôi hay nhóm lớn.Từ những kết quả khả quan về chất lượng giảng dạy cũng như khả năng tích cực tìm tòi tri thức của học sinh trong việc tích cực áp dụng phương pháp thảo luận nhóm Tôi xin ghi lại một số kinh nghiệm mà tôi đã vận dụng Mong rằng những kinh nghiệm này sẽ được các anh, chị đồng nghiệp
tham khảo và đóng góp ý kiến để phương pháp Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học ( Áp dụng cụ thể ở dạy học bộ môn Ngữ văn THCS) đạt kết quả khả quan
hơn, có chất lượng hơn để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục
4 Phạm vi, đối tượng của đề tài
- Đề tài này đề cập đến phương pháp Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học ( Áp dụng cụ thể ở dạy học bộ môn Ngữ văn THCS) và đối tượng áp dụng là học
sinh THCS nói chung và học sinh trường THCS Thạnh Phú nói riêng
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1) Thực trạng đề tài
Như chúng ta đã biết, ngày 24/01/2002, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã
ký và cho ban hành Quyết định số 03/2002/QĐ-BGD&ĐT Môn Ngữ văn được
triển khai dạy học theo nguyên tắc tích hợp (Văn học - Tiếng Việt - Tập làm văn)
nhằm phát huy tính chủ động, tích cực của học sinh Trong những năm gần đây, vấn đề này lại càng được chú trọng Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của BCH TW Đảng khoá VIII nêu rõ: “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”, “ phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, bồi dưỡng lòng say mê và ý chí vươn lên trong học tập ”
a) Cơ sở lí luận:
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học vẫn còn chịu nhiều ảnh hưởng của phương pháp dạy học truyền thống Điều này gây tác động không nhỏ đến việc tiếp nhận tri thức một cách thụ động của học sinh Học sinh như một cỗ máy tiếp nhận chứ không chủ động, sáng tạo Trong khi việc dạy Ngữ văn có hiệu quả lại đòi hỏi
Trang 5cao Dạy Văn không chỉ là truyền thụ kiến thức mà còn phải hay, phải lôi cuốn học sinh, làm cho học sinh thích thú, say mê học tập Đây là môn học kết tinh nhiều giá trị văn hoá của dân tộc cũng như của nhân loại, là môn học có ý nghĩa trong việc hình thành phát triển nhân cách cho học sinh, một bộ môn mang đạm tính nhân văn
và rèn luyện những kỹ năng cơ bản cần thiết cho các em Mặt khác đây là môn học nghệ thuật kích thích trí tưởng tượng bay bổng, sáng tạo của các em Điều này lại làm cho việc giảng dạy môn Ngữ văn nói riêng càng khó hơn
Thực tế chúng ta thấy rằng, càng ngày số lượng học sinh học giỏi bộ môn Ngữ văn càng ít bởi lẽ các em vẫn còn thấy chưa hứng thú với việc học bộ môn này Các
em thấy rằng việc học Ngữ văn là quá nặng nề vì phải học thuộc lòng nhiều, phải ghi nhiều trong quá trình học tập Chính điều này đòi hỏi phải có những phương pháp cải tiến trong việc dạy và học Ngữ văn Đây là yêu cầu bức thiết được đặt ra đối với những giáo viên giảng dạy bộ môn này
Trước thực trạng đó, tôi rất băn khoăn và trăn trở là làm sao cho học sinh của mình không chỉ học tập tiến bộ môn Ngữ văn mà còn tiến bộ đồng đều tất cả các môn ? Làm sao cho các em yêu thích môn học Ngữ văn hơn ? Để giải quyết được điều này, tôi đã phân tích, tìm tòi và mạnh dạn trong việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào giảng dạy, tạo cho mỗi tiết dạy Ngữ văn trở thành những tiết học mà học sinh mong đợi, làm cho học sinh càng yêu thích môn học này hơn và kết quả học tập ngày càng tiến bộ
Từ những thực tế đó, tôi đã rút ra được những kinh nghiệm nho nhỏ cho
phương pháp Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học ( Áp dụng cụ thể ở dạy học
bộ môn Ngữ văn THCS) Mong rằng kinh nghiệm của tôi được sự đón nhận của
đồng nghiệp và áp dụng rộng rãi vào việc dạy học tất cả bộ môn Mong sao kinh nghiệm này sẽ giúp chất lượng giáo dục ngày càng cao hơn
b) Thực trạng của đề tài
Từ thực trạng học tập của học sinh hiện nay chưa đạt hiệu quả cao, tôi đã tiến hành phương pháp hoạt động nhóm trong quá trình giảng dạy Tuy nhiên để làm được điều này, đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu kỹ các tiết dạy để từ đó có định hướng lựa chọn các hình thức tổ chức hoạt động nhóm cho thích hợp Hơn nữa mô hình trường học mới hiện nay là tập trung vào đổi mới sư phạm: đổi mới phương pháp dạy, đổi mới phương pháp học, đổi mới phương pháp đánh giá học
Trang 6sinh, đổi mới tổ chức lớp học Điều quan trọng là học sinh được đánh giá thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình học tập qua sự phản hồi từ giáo viên một cách kịp thời Kết quả đánh giá học sinh được dựa trên cơ sở học sinh tự đánh giá, đánh giá của bạn và đánh giá của giáo viên
2) Nội dung công việc cần giải quyết
Hoạt động nhóm giúp các học sinh có cơ hội trao đổi, hợp tác, học sinh biết suy luận, biết phân tích Bên cạnh đó các em còn tự khẳng định mình và cũng là dịp
để các em rèn luyện khả năng diễn đạt, trình bày trước tập thể Thông qua hoạt động này, giúp các em có được những kĩ năng mạnh dạn, tự tin, đoàn kết Làm việc theo nhóm, học sinh có cơ hội tranh luận và đánh giá lẫn nhau Thông qua đó, giáo viên kịp thời phản hồi tới học sinh về quá trình làm việc và kết quả học tập của các
em
3) Giải pháp thực hiện
Về cơ bản, phương pháp Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học ( Áp dụng cụ thể ở dạy học bộ môn Ngữ văn THCS) thực hiện như sau:
* Chuẩn bị:
- Giáo viên:
+ Bảng phụ: giấy rô-ki hoặc giấy A0
+ Bút lông
+ Phiếu học tập: Viết sẵn câu hỏi có khoảng trống để học sinh thực hiện trên phiếu
+ Xác định câu hỏi trong sách giáo khoa cho học sinh thảo luận nhóm
-> Chú ý khi lựa chọn câu hỏi hoạt động nhóm: Nội dung phải rõ ràng, phù hợp với tình hình học tập, khả năng nhận thức của đối tượng; câu hỏi phải phát huy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh; nội dung câu hỏi có tính chất phát hiện
- Học sinh:
+ Nhóm trưởng điều hành hoạt động của nhóm mình
Trang 7+ Thư ký ghi chép nội dung thảo luận của nhóm
+ Thực hiện theo đúng yêu cầu đề ra
* Cách tổ chức:
- Giáo viên cần dựa vào đặc điểm tình hình của mỗi lớp để chia nhóm cho thích hợp
- Việc lựa chọn nhóm trưởng (có thể làm từ trước) rất cần thiết Vì nhóm trưởng
là người điều động được tất cả các thành viên tham gia tích cực vào cuộc thảo luận Nhóm trưởng phải là người biết lắng nghe, khuyến khích những người rụt rè, ngăn chặn những người nói nhiều, theo dõi, quan sát phản ứng của các thành viên để điều chỉnh cho phù hợp
- Giáo viên phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc của từng nhóm để tìm cách hỗ trợ kịp thời nhất Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, giáo viên phải bao quát để phát hiện sai lầm (nếu có) của các nhóm, những sai lầm mang tính điển hình và chưa được sửa chữa để cuối phần hoạt động nhóm, giáo viên có nhận xét, góp ý Ngoài những vấn đề mà các nhóm thảo luận, giáo viên cũng có thể đặt
ra những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích cực, chủ động của nhóm và nhất là phát huy khả năng tư duy của học sinh khá - giỏi
- Nhóm thực hiện trên bảng phụ -> Đại diện học sinh lên trình bày
- Nhóm thực hiện trên phiếu học tập -> Đại diện học sinh lên trình bày
- Thực hiện câu hỏi trong sách giáo khoa -> Học sinh trình bày ra giấy tự chuẩn bị
- Sau khi các nhóm đã trình bày kết quả, giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà các nhóm đã trình bày một lần nữa khẳng định lại ý kiến của nhóm để các nhóm khác cần bổ sung ý kiến hay không ? Sau đó giáo viên mới tóm tắt, tổng hợp, liên kết các ý của từng nhóm theo thứ tự để nêu bật được nội dung của bài học
* Quá trình thử nghiệm:
Tất cả những vấn đề tôi trình bày cũng chỉ là khái niệm, là lý thuyết Để thấy
được kết quả cụ thể, bản thân tôi đã tiến hành thực hiện cụ thể nhiều tiết dạy có sử
Trang 8dụng “Phương pháp hoạt động nhóm” ở khối 7 và khối 9 các năm học 2013-2014,
2014-2015; và năm học 2015-2016 tôi tiếp tục áp dụng cho các khối lớp 6 và 9
Ví dụ: Ngữ văn 9 - Tiết 38: TRAU DỒI VỐN TỪ
- Giáo viên cho học sinh thảo luận trong phần thực hiện các bài tập 7 và 8
- Giáo viên chia lớp thành 8 nhóm (mỗi tổ 2 nhóm)
- Phát yêu cầu bài tập có ghi sẵn ra phiếu học tập cho học sinh Tổ 1 và 2 làm bài tập 7; tổ 3 và 4 làm bài tập 8
- Học sinh nhận phiếu, tiến hành thảo luận và ghi kết quả ra phiếu học tập
- Nhóm trưởng điều hành nhóm của mình thực hiện tốt
- Giáo viên quan sát quá trình hoạt động của học sinh, hỗ trợ khi cần thiết
- Sau khi các nhóm đã thực hiện xong, giáo viên cho một nhóm ở tổ 1, một nhóm
ở tổ 2 lên bảng thi bằng cách ghi ra bảng các cách giải thích về nghĩa của các từ:
Nhuận bút, thù lao; tay trắng, trắng tay; kiểm điểm, kiểm kê; lược khảo, lược thuật.
Sau đó cho các nhóm khác nhận xét, bổ sung Giáo viên khuyến khích bằng cách ghi điểm cho từng cá nhân trong nhóm nếu trả lời tốt
Giáo viên cho tổ 3 và 4 lên trình bày bài tập 8 Nhóm khác nhận xét- Giáo viên chốt lại vấn đề
Ví dụ:
Ngữ văn 7 - Tiết 128: ÔN TẬP VĂN HỌC
Ngữ văn 6 - Tiết 125: ÔN TẬP TRUYỆN VÀ KÍ
Câu hỏi: Yêu cầu nhóm học sinh thống kê tên, tác giả, thể loại, nội dung chính của
tất cả văn bản (tác phẩm) đã được đọc - hiểu Sau đó, đối chiếu với sách giáo khoa, kiểm tra và bổ sung những chỗ thiếu, sửa những chỗ sai rồi chép lại vào vở một cách đầy đủ, chính xác
- Chia 4 nhóm học sinh tiến hành thảo luận theo yêu cầu, quy định thời gian cụ thể
Trang 9Đại diện các nhóm lần lược trình bày, các nhóm khác bổ sung Giáo viên chốt lại, nhận xét, tuyên dương nhóm nào thực hiện tốt nhất và có thể chấm điểm cho học sinh
Ví dụ: Ngữ văn 9 – 26: Bài : TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU
- Dạy bài này, giáo viên cho học sinh tham gia vào thảo luận nhóm để tổng hợp kiến thức đã học
- Yêu cầu: Học sinh nắm được những nội dung cơ bản về tác giả Nguyễn Du và tác phẩm truyện Kiều cũng như các nhân vật trong truyện Đặc biệt, khi thảo luận xong học sinh phải nắm được một trong hai giá trị lớn của Truyện kiều
- Các nhóm thực hiện, bắt đầu từ nhóm 1 Các nhóm có quyền lựa chọn ô hàng ngang Nhóm nào không trả lời được theo thời gian quy định thì phải nhường lượt cho nhóm khác tiếp tục Nhóm nào tìm được kiến thức ở ô hàng ngang thì được cộng điểm, tìm được ô hàng dọc khi chưa giải hết ô hàng ngang sẽ là đội thắng cuộc
- Cụ thể: Bảng ô chữ, câu hỏi và đáp án như sau: Bảng ô chữ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
+ Câu hỏi:
Trang 10Hàng ngang 1 Tác giả của “Truyện Kiều” là ai?
Hàng ngang 2 Thuý Kiều phải làm gì khi gia đình bị vu oan, cha bị bắt Hàng ngang 3 Từ Hải đã giúp Thuý Kiều làm gì?
Hàng ngang 4 Em gái của Thuý Kiều tên là gì?
Hàng ngang 5 Khi đi du xuân, Thuý Kiều đã gặp và phải lòng ai?
Hàng ngang 6 Ai là người đến mua Thuý Kiều?
Hàng ngang 7 Đây là quê hương của tác giả Nguyễn Du.
Hàng ngang 8 Nguyễn Du có tên hiệu là gì?
Hàng ngang 9 Năm 1965, Nguyễn Du được công nhận là.
Hàng ngang 10 Truyện Kiều được viết dựa trên tác phẩm nào?
Hàng ngang 11 Nguyễn Du được coi là:
Hàng ngang 12 Phần cuối trong phần tóm tắt của Truyện Kiều có tên là gì ? Hàng ngang 13 Truyện Kiều còn có tên gọi khác là gì?
+ Đáp án:
6 M A G I A M S I N H