LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 7 – TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH THÁI BÌNH

MỤC LỤCMỞ ĐẦU11. Lý do chọn đề tài12. Lịch sử nghiên cứu vấn đề33. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài134. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu145. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu146. Ý nghĩa của đề tài167. Đóng góp của đề tài168. Giả thuyết khoa học của đề tài169. Cấu trúc của luận văn16NỘI DUNG18CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS181.1 Cơ sở lý luận và xuất phát của đề tài181.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài181.1.2 Mục tiêu bộ môn Lịch sử201.1.3. Đặc trưng của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông211.1.4 Đặc điểm tâm lí học sinh đối với việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS241.1.5 Mối quan hệ giữa hoạt động nội khóa với hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS271.1.6 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS281.1.7 Yêu cầu của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong DHLS ở trường THCS341.2. Cơ sở thực tiễn441.2.1 Thực trạng của việc dạy và học lịch sử ở trường THCS441.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa nhân vật lịch sử địa phương ở trường THCS451.2.3 Một số kết luận rút ra từ việc khảo sát, điều tra51Tiểu kết chương 152CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 7 THCS TỈNH THÁI BÌNH532.1 Vị trí, mục tiêu của chương trình lịch sử Việt Nam lớp 7 THCS532.1.1 Vị trí532.1.2 Mục tiêu532.2 Nội dung kiến thức cơ bản của chương trình lịch sử Việt Nam lớp 7 THCS562.3 Nội dung kiến thức cơ bản về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 THCS tỉnh Thái Bình582.3.1 Các nhân vật lịch sử địa phương cần khai thác trong dạy học lịch sử lớp 7 THCS tỉnh Thái Bình582.3.2 Kiến thức cơ bản về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 THCS tỉnh Thái Bình632.4 Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 THCS tỉnh Thái Bình692.4.1 Đọc sách kết hợp với trao đổi đàm thoại về nhân vật lịch sử702.4.2 Thăm quan ngoại khóa tại bảo tàng, di tích752.4.3 Thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh về nhân vật lịch sử832.4.4 Tổ chức dạ hội theo chủ đề về nhân vật lịch sử892.3.5. Hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động công ích xã hội về nhân vật lịch sử962.5 Thực nghiệm sư phạm992.5.1 Mục đích, đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm992.5.2 Nội dung và quy trình thực nghiệm sư phạm992.5.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm100Tiểu kết chương 2103KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ104TÀI LIỆU THAM KHẢOPHỤ LỤC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BÙI THỊ THẢO

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 7 – TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2015

Các thầy cô trong hội đồng phản biện đã quan tâm tới đề tài và có ý kiến để bản luận văn được hoàn thiện.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Nguyễn Mạnh

Hưởng, người thầy đã tận tình, nhiệt tâm, trực tiếp hướng dẫn, hết lòng động

viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình tìm tòi, nghiên cứu hoàn chỉnh luận văn.

Hà Nội, tháng 7 năm 2015

Tác giả

Bùi Thị Thảo

CÁC CHỮ/ BẢNG/ HÌNH VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

1 Hình 1.1: Sơ đồ về con đường hình thành kiến thức LS cho HS

ở trường THPT

2 Bảng 1.2: Mức độ thường xuyên của hoạt động ngoại khóa lịch sử

3 Bảng 1.3 Nội dung và phương pháp thực hiện hoạt động ngoại khóa

4 Bảng 1.4 Những khó khăn khi tổ chức hoạt động ngoại khóa cho HS

trong DHLS

5 Bảng 2.1: Thống kê các nhân vật tiêu tiểu ở địa phương Thái Bình trong

chương trình lớp 7 - THCS

6 Bảng 2.2 Bảng hướng dẫn học sinh đọc sách và trao đổi đàm thoại

7 Bảng 2.3 Bảng tóm tắt về hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa

phương trong dạy học lịch sử lớp 7 – THCS tỉnh Thái Bình

8 Hình 2.1 Bảo tàng Thái Bình nơi học sinh tham quan ngoại khóa

9 Hình 2.2 Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu hiện vật trong bảo tàng

10 Hình 2.3 Học sinh tiến hành tự tham quan tại bảo tàng

11 Hình 2.4 Học sinh Bùi Tố Uyên lớp 7A3 và Nguyễn Thị Hà Trang lớp

7A4 vẽ chân dung nhà bác học Lê Qúy Đôn

12 Hình 2.5 Học sinh Bùi Doãn Anh vẽ tướng quân Trần Lãm

13 Hình 2.6 Trò chơi: “Thi tài các đội”

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài 13

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 14

6 Ý nghĩa của đề tài 16

7 Đóng góp của đề tài 16

8 Giả thuyết khoa học của đề tài 16

9 Cấu trúc của luận văn 16

NỘI DUNG 18

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS 18

1.1 Cơ sở lý luận và xuất phát của đề tài 18

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài 18

1.1.2 Mục tiêu bộ môn Lịch sử 20

1.1.3 Đặc trưng của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông 21

1.1.4 Đặc điểm tâm lí học sinh đối với việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS 24

1.1.5 Mối quan hệ giữa hoạt động nội khóa với hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS 27

1.1.6 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS 28

1.1.7 Yêu cầu của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong DHLS ở trường THCS 34

1.2 Cơ sở thực tiễn 44

1.2.1 Thực trạng của việc dạy và học lịch sử ở trường THCS 44

1.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa nhân vật lịch sử địa phương ở trường THCS 45

1.2.3 Một số kết luận rút ra từ việc khảo sát, điều tra 51

Tiểu kết chương 1 52

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC

LỊCH SỬ LỚP 7 - THCS TỈNH THÁI BÌNH 53

2.1 Vị trí, mục tiêu của chương trình lịch sử Việt Nam lớp 7 - THCS 53

2.1.1 Vị trí 53

2.1.2 Mục tiêu 53

2.2 Nội dung kiến thức cơ bản của chương trình lịch sử Việt Nam lớp 7 -THCS 56

2.3 Nội dung kiến thức cơ bản về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình 58

2.3.1 Các nhân vật lịch sử địa phương cần khai thác trong dạy học lịch sử lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình 58

2.3.2 Kiến thức cơ bản về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình 63

2.4 Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình 69

2.4.1 Đọc sách kết hợp với trao đổi đàm thoại về nhân vật lịch sử 70

2.4.2 Thăm quan ngoại khóa tại bảo tàng, di tích 75

2.4.3 Thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh về nhân vật lịch sử 83

2.4.4 Tổ chức dạ hội theo chủ đề về nhân vật lịch sử 89

2.3.5 Hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động công ích xã hội về nhân vật lịch sử 96

2.5 Thực nghiệm sư phạm 99

2.5.1 Mục đích, đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm 99

2.5.2 Nội dung và quy trình thực nghiệm sư phạm 99

2.5.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 100

Tiểu kết chương 2 103

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mỗi một bộ môn có vai trò và vị trí riêng trong việc giáo dục học sinhnhằm phát triển toàn diện người học để đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện nay làđào tạo thế hệ trẻ Bộ môn Lịch sử cũng có ưu thế đặc biệt trong việc giáo dục

người học Chính vì vậy nhà văn Nga Tsec-nư-sep-xki đã viết : “Có thể

không biết, không cảm thấy say mê học tập môn Toán, tiếng Hy Lạp hoặc tinh, hóa học; có thể không biết hàng nghìn khoa học khác nhưng dù sao đã

La-là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể La-là một con người phát triển không đầy đủ về trí tuệ” [77;9] Câu nói trên thể hiện sự

quan tâm đặc biệt tới môn Lịch sử của nhà văn và đồng thời là của các nhàgiáo dục

Chương trình lịch sử Việt Nam trong đó có nội dung được học tập ở lớp

7 trung học cơ sở phản ánh một giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc – giaiđoạn từ thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XIX có nhiều biến động to lớn về mọi mặtvới những sự kiện, biến cố lịch sử quan trọng, nhân vật lịch sử tiêu biểu màhọc sinh cần ghi nhớ và nắm vững Các nhân vật này có một vị trí không thểthiếu đối với những sự kiện và tiến trình lịch sử của dân tộc Việc hiểu rõ vàhiểu đúng những kiến thức về nhân vật lịch sử đó còn góp phần giáo dục tưtưởng, tình cảm, đạo đức, lòng tự hào và định hướng cho các em có ý thứctrân trọng những cống hiến to lớn của các thế hệ đi trước

Về thực tiễn dạy học hiện nay, giáo dục nói chung và DHLS nói riêngcũng đã và đang được tiến hành đổi mới theo định hướng năng lực của ngườihọc Để giảng dạy tốt môn Lịch sử, ngoài sử dụng SGK, giáo viên còn phảicung cấp cho học sinh những nguồn tư liệu bên ngoài, giúp các em nhớ lâu,

hiểu sâu kiến thức, làm phong phú tri thức và tăng sự hấp dẫn cho bài giảng.Một trong những nguồn tài liệu quan trọng đó chính là kiến thức về nhân vậtlịch sử Với nguồn kiến thức này, giáo viên không chỉ giúp học sinh nắmvững các kiến thức cơ bản của bài, ghi nhớ các sự kiện lịch sử một cách dễdàng, mà còn giúp các em có những biểu tượng chân thực về sự kiện, hiệntượng lịch sử, về mối quan hệ giữa các sự kiện với nhau, lịch sử hiện lên sốngđộng với những nhân vật cụ thể Tuy nhiên, kết quả các kì thi tuyển sinh vàoĐại học, Cao đẳng những năm gần đây cho thấy không ít học sinh nhầm lẫngiữa nhân vật lịch sử này với nhân vật lịch sử kia hoặc nhất là nhầm lẫn vềthời đại của các nhân vật lịch sử đó Về phía giáo viên, nhiều thầy cô chưacập nhật về kiến thức về nhân vật lịch sử, không biết hoặc không quan tâmđến sự thay đổi của những quan điểm lịch sử mới Bởi lẽ, khi học tập hoặcgiảng dạy lịch sử, giáo viên thường chỉ quan tâm đến vấn đề sự kiện - hiệntượng đó diễn ra như thế nào và kết quả ra sao, ít khi nghĩ đến việc tìm hiểutrong đó có những nhân vật lịch sử nào và đánh giá hiện nay với họ Điều này

đã làm giảm đi giá trị giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh qua bài họclịch sử Chính vì vậy, để nâng cao chất lượng dạy học hiện nay cần có nhữngkiến thức lịch sử về nhân vật lịch sử và nhất là nhân vật lịch sử địa phương đểlàm phong phú cho lịch sử của dân tộc Bên cạnh đó, cùng với việc nghiêncứu để đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy lịch sử, các nhà giáo dụcnói chung vào giáo dục lịch sử nói riêng cũng cần phải nghiên cứu tìm hiểu vàứng dụng những phương pháp mới, nhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử.Trong đó, việc tiến hành tổ chức các hoạt động ngoại khóa tìm hiểu về nhânvật địa phương trong DHLS đây là một yêu cầu cấp bách

Thái Bình là vùng đất ven biển thuộc đồng bằng châu thổ sông Hồngnổi tiếng với khí hậu ôn hòa, đất đai phì nhiêu được mệnh danh là “bờ xôiruộng mật” Tuy chỉ mới xuất hiện với tư cách là đơn vị hành chính cấp tỉnh

vào thế kỉ XIX (năm 1890) nhưng đất và người nơi đây đã trải qua quá trìnhhình thành và phát triển lâu dài gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nướccủa dân Chính mảnh đất này bất kì thời nào cũng sản sinh ra những anhhùng, danh nhân tiêu biểu với những đức tính tính cần cù, chăm chỉ, thôngminh hiếu học và tinh thần bất khuất, kiên cường của địa phương Vì vậy,việc tìm hiểu các nhân vật lịch sử địa phương Thái Bình trong dạy học LSVNthông qua hoạt động ngoại khóa không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả DHLS ởThái Bình mà góp phần làm sáng tỏ những đóng góp của người dân Thái Bìnhvào công cuộc dựng nước và giữ nước Thông qua đó, giúp các em có tìnhcảm và có trách nhiệm với gia đình, quê hương và tiếp tục học tập cũng nhưrèn luyện tốt hơn để lập thân, lập nghiệp và xây dựng quê hương giàu đẹp

Với những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - Trung học cơ sở tỉnh Thái Bình” làm đề tài luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục,

chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học môn Lịch sử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Tài liệu nước ngoài

2.1.1 Tài liệu tâm lý học, giáo dục học

Ở các nước trên thế giới nhất là những quốc gia phát triển, việc nghiêncứu về lịch sử địa phương diễn ra từ khá sớm

Tác giả I.F Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của

HS như thế nào cho hiệu quả?”, Nxb Giáo dục, Hà Nội năm 1978 đã đưa raquan điểm của mình về việc làm thế nào để phát huy tính tích cực của họcsinh Trong đó, tác giả cũng nhấn mạnh tới biện pháp ghi nhớ kiến thức mộtcách sâu sắc thông qua việc nghiên cứu tài liệu học tập Tác giả đã chỉ rõ việcgiáo viên giảng giải tài liệu là một điều, mặc dù rất quan trọng nhưng dù sao

cũng là bậc thang đầu tiên của việc học tập bởi vì cho dù có trình bày súc tíchđến đâu đi chăng nữa, người giáo viên cũng không thể làm sáng tỏ ngay tứckhắc được mọi chi tiết muôn vẻ trong tài liệu học tập, chính vì điều này màgiáo viên phải thường xuyên củng cố một cách dần dần, từ từ nhưng vữngchắc cho học sinh để học sinh nắm được kiến thức một cách sâu sắc và nhớkiến thức lâu bền Ngoài ra tác giả còn đề cập đến nhiều biện pháp khác nhaunhư sử dụng sách giáo khoa trong giờ lên lớp và các tài liệu khác, vì theo tácgiả “sách, tài liệu học tập và tài liệu khoa học là nguồn vô tận các kiến thứcnhiều mặt, là phương tiện quan trọng để nhận thức thế giới xung quanh” Sửdụng sách giáo khoa là một cách hợp lý có tầm quan trọng vô cùng đối vớiviệc hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh Thông qua các phương pháp,thủ thuật của người giáo viên để học sinh có thể phát huy tính tích cực củamình trong bài học

Tác phẩm “Giáo dục học” tập 1 của tác giả N.V Savin (Nxb giáo dục, HàNội năm 1983), người dịch Nguyễn Đình Chỉnh cũng đã đưa ra những nghiêncứu về giáo dục Tác giả cũng nhấn mạnh đến bản chất, hiệu quả của quá trìnhdạy học Trong đó, tác giả đã đề cập tới các bài học trong đó bên cạnh bài họctrong giờ lên lớp còn chú ý đến bài học ngoài giờ lên lớp ở đây được hiểu lànhững hoạt động ngoại khóa bên cạnh hoạt động nội khóa Qua đó, chúng tathấy rằng để có bài học mang tính giáo dục cần có sự tham gia của các hoạtđộng lên lớp khác nhau để đạt hiệu quả dạy học

Cuốn “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của tác giả Robert J.Marzano, người dịch Nguyễn Hồng Vân, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội,

2013 cũng đã đưa ra quan điểm của mình về việc giáo dục (dạy – học) khôngnên bó buộc trong một khuôn khổ nào tức không chỉ tiến hành trong lớp Tácgiả đã phát biểu như sau: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phươngpháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không

thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải làtrên mỗi mét vuông của đất nước ta… Nghĩa là trong bất kì hoàn cảnh nàocũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành tronglớp” [47;18]

2.1.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

Tác giả N.G Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” (NxbGiáo dục, Hà Nội, 1973) do hai tác giả Đặng Bích Hà và Nguyễn Cao Lũy dịch) Tácphẩm gồm ba phần là những yêu cầu quan trọng nhất của một giờ học lịch sử, khaithác nội dung giờ học và tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh Trong công trìnhnghiên cứu này, tác giả cũng nêu rõ: hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh cầnđược thể hiện trên cả ba mặt: kiến thức; giáo dục; phát triển toàn diện học sinh Bêncạnh bài học nội khóa, tác giả đã đề cập tới một số nội dung cơ bản của bài học ngoạikhóa, khẳng định sự cần thiết phải có tính cụ thể, hình ảnh và chất lượng của sự kiện.Ông viết: “Tính cụ thể, tính hình ảnh là những sự kiện có giá trị lớn lao, chúng chophép hình dung lại quá khứ chỉ bằng những chi tiết cụ thể, dễ nhìn mới giúp hình

thành ở học sinh niềm tin vững chắc” [24; 26] Từ đó, phát huy hoạt động nhận thức

tích cực của học sinh sự phát hiện ra những sự kiện lịch sử và của những quá trìnhlịch sử là nhiệm vụ cơ bản của hoạt động tư duy độc lập của học sinh

Trong tác phẩm “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi” của tácgiả Giselle O Martin – Kniep, Nxb giáo dục Việt Nam, 2011 cũng đã đưa ranhững yêu cầu đổi mới của giáo viên trong bài học để có thể trở thành giáoviên giỏi Thông qua đó, mỗi một giáo viên có thể xây dựng chương trìnhgiảng dạy cho mình từ đó có thể vận dụng trong bài học nội khóa và cả bàihọc ngoại khóa

Tác giả Bernd Meier (Đức) thông qua bản dịch của Nguyễn Văn Cườngvới tác phẩm “Lý luận dạy học hiện đại”, Nxb Đại học sư phạm, 2014 trên cơ

sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học đã có nghiên cứu sâu

sắc về dạy học hiện đại Trên cơ sở của lý thuyết khoa học về việc dạy và họctác giả đã đưa ra những quan điểm dạy học như dạy học phát triển kế thừa,dạy học điển hình, dạy học giải quyết vấn đề, theo tình huống, dạy học theohành động, đóng vai… từ đó hướng tới đánh giá và phát triển định hướngnăng lực cho người học.

Như vậy, qua việc nghiên cứu các tài liệu của tác giả nước ngoài, chúngtôi rút ra một số kết luận sau:

Một là, các tác giả này đã đề cập tới tầm quan trọng của việc sử dụng

nhân vật lịch sử vào giảng dạy trong chương trình học ở trường phổ thông.Những nguồn tại liệu đó cần được sử dụng hiệu quả sẽ giúp học sinh hìnhthành kiến thức, kĩ năng và thái độ đúng đắn phát huy tính tích cực, độc lập,sáng tạo của người học

Hai là, thông qua việc sử dụng tài liệu lịch sử nhân vật về lịch sử, các tác

giả cũng đưa ra một số phương pháp dạy học trong đó có hình thức tổ chứcngoại khóa giúp các em có niềm say mê, hứng thú học tập

Ba là, các nghiên cứu đó cũng để lại những bài học kinh nghiệm thực tiễn về

việc tổ chức hoạt động ngoại khóa ở địa phương về nhân vật lịch sử Điều đó có ýnghĩa hết sức to lớn trong việc hoàn thành việc nghiên cứu của đề tài

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Tài liệu tâm lý học, giáo dục học

Các nhà khoa học, tâm lý học, giáo dục học trong nước cũng đã đề cậptới những vấn đề này trong nhiều công trình nghiên cứu (Trong giáo dục họcgọi là bài lên lớp)

Cuốn “Giáo dục học đại cương” tập 2 của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt,Nxb giáo dục, 1987 thông qua hai phần và 10 chương cũng đã dày côngnghiên cứu trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề chung của giáo dục học đãphân tích sâu sắc lý luận dạy học thông qua quá trình dạy học, các nguyên tắc

dạy học, nội dung, phương pháp dạy học cũng như các hình thức tổ chức dạyhọc Tác giả đã phân tích sâu về bản chất của quá trình dạy học, tác giả chorằng “chỉ có thể tìm thấy bản chất của quá trình dạy học trong mối quan hệgiữa học sinh và tài liệu học tập, ở hoạt động nhận thức của bản thân họcsinh” [tr156] thông qua đó đưa ra những ý kiến về dạy học ngoại khóa

Tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn “Những vấn đề cơ bản giáo dục họchiện đại”, Nxb Giáo dục, 1998 cũng nghiên cứu về vấn đề của giáo dục họctrong các nhà trường hiện nay thông qua ba phần như những vấn đề chung,những vấn đề dạy học và những vấn đề cấp thiết của giáo dục học hiện đại.Trong chương 10, 14, tác giả cũng đã đề cập tới vấn đề phương pháp dạy học

ở trường phổ thông, phương pháp giáo dục trong đó có nhấn mạnh đến nhómphương pháp sử dụng ngôn ngữ, nhóm phương pháp dạy học trực quan, nhómphương pháp dạy học thực hành và kiểm tra đánh giá Tuy nhiên, tác giả cũngnhấn mạnh “Phương pháp dạy học rất đa dạng được phân thành bốn nhóm.Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm, nhược điểm, có chỗ mạnh, chỗ yếu

và không có phương pháp nào là vạn năng” [tr210]

“Dạy học hiện đại – lý luận, biện pháp, kĩ thuật” của tác giả Đặng ThànhHưng, Nxb Đại học Quốc Gia, Hà Nội, 2002 nghiên cứu vấn đề dạy học hiệnđại thông qua ba phần những vấn đề lý luận; biện pháp và ứng dụng; kĩ thuậtdạy học vi mô Đặc biệt tác giả đã nhấn mạnh những vấn đề nhằm hình thànhkiến thức cho học sinh ở trường phổ thông ví dụ như dạy học nêu vấn đề, hayvấn đề tích cực hóa và biện pháp tích cực hóa học tập, câu hỏi và các kỷ thuật

sử dụng câu hỏi trong giờ học để phát huy tính tích cực của học sinh, giúphình thành và khắc sâu kiến thức Bên cạnh đó, thông qua các kĩ thuật dạy họcnhư sử dụng câu hỏi, hành vi ứng xử với học sinh, kĩ thuật khai thác và sửdụng thiết bị dạy học, ghép nhóm hay có thể áp dụng các trò chơi tạo hứngthú học tập đối với học sinh Tác giả cũng đã đưa ra được những biện pháp

tích cực hóa cho học sinh “Biện pháp tích cực hóa học tập là kiểu biện phápdạy học hướng vào người học, dựa và người học, kinh nghiệm và hoạt độngcủa chính họ để tập trung tác động vào quá trình học tập nhằm hình thành vàphát triển hoạt động học tập, làm cho người học trở thành chủ thể tự giác củaquá trình đó” [tr.209]

“Giáo dục học”, tập 1, 2 của tác giả Trần Thị Tuyết Oanh chủ biên, NxbĐại học sư phạm Hà Nội, 2009 đã nghiên cứu những vấn đề chung của giáodục học Trên cơ sở đó, nhóm tác giả cũng tìm ra bản chất và các quan hệ cótính quy luật của quá trình hình thành con người như một nhân cách trên cơ

sở đó thiết kế mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức quá trìnhgiáo dục nhằm đạt tới những kết quả tối ưu trong quá trình giáo dục

Tác giả Phạm Viết Vượng với tác phẩm “Giáo dục học”, Nxb Đại học sưphạm, Hà Nôi gồm 4 phần: những vấn đề chung của giáo dục học, lý luận dạyhọc, lý luận giáo dục và quản lý trường học Thông qua công trình này, tác giảbên cạnh hệ thống lý thuyết cơ bản đã đưa ra những chủ đề thảo luận, bài tậpthực hành nhằm hình thành kĩ năng thực hành cho người học nhằm phát huytính tích cực cho người học

Giáo sư Hồ Ngọc Đại trong cuốn “Bài học là gì?” Nxb giáo dục 2010 đãphân tích nguyên tắc của lý luận dạy học hiện đại, cơ chế hình thành kháiniệm, giải quyết vấn đề bài học, tổ chức bài học và tiến trình bài học… Vềđịnh nghĩa bài học, tác giả cho rằng bài học là một quá trình thầy tổ chức chotrò hoạt động để lĩnh hội một kinh nghiệm và kỹ năng kỹ xảo tương xứng với

nó, trong một thời gian xác định ở một trình độ nhất định

2.2.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

“Phương pháp giảng dạy lịch sử”, tập 1, Nxb Giáo dục, 1966 của PhanNgọc Liên, Trần Văn Trị thông qua việc nghiên cứu về phương pháp giảng

dạy lịch sử, tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa

và nó có tác dụng to lớn đối với việc dạy học bộ môn lịch sử ở trường phổthông Thông qua đó, các tác giả cũng đề ra các hình thức tổ chức, cách thứctiến hành ngoại khóa để mang lại hiệu quả cao nhất nhằm nâng cao chất lượngdạy học bộ môn lịch sử hiện nay

Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập 1, 2 Nxb Đại học sư phạm HàNội, 2002 do Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi biên soạn đềcập đến các vấn đề phương pháp dạy học sâu hơn và đã dành 2 chương trình bày

về hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử và nêu lên tầm quan trọng củaviệc tổ chức hoạt động ngoại khóa về danh nhân lịch sử cho học sinh

Tác phẩm “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” Nxb Đạihọc Quốc gia Hà Nội, 2002 do Phan Ngọc Liên chủ biên cho rằng các hoạtđộng ngoại khóa như dạ hội lịch sử, xây dựng phòng học bộ môn, phòngtruyền thống của trường, trò chơi, đố vui lịch sử, triển lãm, báo tường nhâncác ngày lễ lớn tham quan di tích… các hình thức này rèn luyện kỹ năng thựchành bộ môn, nâng cao kiến thức, tư tưởng trong học lịch sử

Hội giáo dục lịch sử Việt Nam với cuốn “Đổi mới việc dạy học lịch sửlấy “học sinh làm trung tâm””, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, năm 1996 đãtập hợp những bài báo cáo gửi tới hội thảo Các tác giả đã nhấn mạnh đến vaitrò của người học, phát huy năng lực tư duy và đề ra những biện pháp đổi mớicác phương pháp khi tiến hành các bài học lịch sử hiện nay ở trường phổthông trong cả bài học Theo đó, tác giả cũng nhấn mạnh đến các loại bài học

“hoạt động dạy, học tiến hành theo tiết học, trong đó giáo viên trực tiếp tổchức, điều khiển lãnh đạo hoạt động nhận thức của học sinh của lớp, đồngthời cũng chú ý tới các đặc điểm riêng của từng học sinh” [34;47]

Thông qua tác bài viết “Thiết kế bài học lịch sử ở trường phổ thông theotinh thần đổi mới” của tác giả Nguyễn Thị Côi đăng trên Tạp chí giáo dục số 221

(kì 1 tháng 9 - 2009) đã nghiên cứu và đưa ra những hướng dẫn về thiết kế bàihọc lịch sử rất sâu sắc Tác giả đã đưa ra bản chất, nội dung hướng dẫn thiết kế

và hình thức thiết kế bài học theo định hướng đổi mới giúp nhà nghiên cứu vàgiáo viên hiểu thêm về vấn đề này Theo tác giả, “muốn nâng cao chất lượng dạyhọc bộ môn cần nâng cao hiệu quả từng bài học lịch sử bên cạnh tổ chức tốtkiểm tra đánh giá và tăng cường các hoạt động ngoài lớp”

Trong cuốn “Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ởtrường phổ thông”, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2013 của GS.TS NguyễnThị Côi đi sâu vào phân tích bản chất của quá trình dạy học lịch sử từ đó hìnhthành các con đường và biện pháp hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh.Thông qua những kiến thức lý luận, tác giả đã đưa ra những bài học lịch sử sinhđộng vận dụng cụ thể trong thực tiễn dạy học hiện nay Theo công trình nghiêncứu này, để nâng cao hiệu quả môn học cần nâng cao bài học lịch sử Ở phần IItác giả đã đi sâu nghiên cứu bài học lịch sử trong thực tiễn ở trường phổ thông.Trong đó, bên cạnh bài học lịch sử trên lớp còn có bài học lịch sử tại thực địa,nhà bảo tàng, nhà truyền thống Tác giả đã nhấn mạnh “Trong DHLS, cũng như

bộ môn khác ở nhà trường phổ thông, ngoài việc tiến hành bài học nội khóa –hình thức dạy học cơ bản, còn có các hoạt động ngoại khóa”

Trong cuốn “ Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trườngTrung học phổ thông” của tác giả Kiều Thế Hưng cũng đã nhấn mạnh: cầnhiểu rằng các hoạt động ngoại khóa nằm trong chương trình được quy địnhchứ không phải là việc làm tùy tiện Ngoại khóa không chỉ làm cho học sinhhiểu sâu sắc hơn kiến thức đã học mà còn giúp vận dụng những kiến thức thuđược trong nhà trường vào cuộc sống Tuy nhiên, đây là công việc đòi hỏilòng nhiệt tình và khả năng hoạt động sáng tạo của đông đảo giáo viên đangquan tâm đến vấn đề mang đặc trưng nghề nghiệp này

Trong cuốn “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 giảng dạy vàhọc tập trong nhà trường phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Côi (chủ biên)cùng các Thầy/cô giáo bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học môn Lịch sử

- khoa Lịch sử - Trường ĐHSP Hà Nội đã đưa ra nội dung, cách thức tổ chứchoạt động dạy học về cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân ở trên lớp cũngnhư ngoài lớp Đồng thời, các tác giả cũng sưu tầm và cung cấp những tư liệu,mẩu chuyện về nhân vật, sự kiện nhằm phục vụ cho hoạt động dạy, học của cả

Cuối cùng, phải nói tới các luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ và khóaluận tốt nghiệp của sinh viên Khoa Lịch sử - Trường ĐHSP Hà Nội nhữngnăm trở lại đây:

Luận án tiến sĩ “Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch

sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1975 ở trường THPT Thừa Thiên Huế” của tácgiả Nguyễn Thành Nhân, Hà Nội, 2007, tác giả cũng đã có những nghiên cứu

lý luận cũng như thực tiễn về vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương đểdạy học Trên cơ sở khái quát những biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địaphương trong dạy học lịch sử, tác giả cũng đưa ra những biện pháp để sửdụng tài liệu địa phương trong các hoạt động ngoại khóa Có thể kể đến như:

sử dụng tài liệu lịch sử địa phương để tổ chức trò chơi lịch sử, tiến hành dạ

hội lịch sử, tham quan di tích lịch sử văn hóa, kể chuyện, nói chuyện, đọcsách lịch sử, sưu tầm, nghiên cứu lịch sử địa phương trong các bài học nộikhóa hoặc các tiết ngoại khóa theo quy định của chương trình Từ những biệnpháp đề xuất, tác giả tiến hành kiểm chứng tại các trường ở Thừa Thiên Huế

đã giúp cho GV ở các trường phổ thông trong cả nước có những gợi ý để ápdụng vào dạy học lịch sử hiện nay

Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Lý (2003) “Tổ chức hoạt độngngoại khóa về danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cho họcsinh lớp 11 – THPT ở Vĩnh Bảo Hải Phòng” , Khóa luận tốt nghiệp,ĐHSPHN

Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Nhung (2005) “ Một số biện pháp giảngdạy nhân vật trong bộ môn lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1930 ở trườngphổ thông”

Khóa luận tốt nghiệp đại học của Nguyễn Thị Thanh “ Tổ chức hoạtđộng ngoại khóa về truyền thống công nhân vùng mỏ cho học sinh lớp 12THPT ở Quảng Ninh” (2004)

Luận văn thạc sĩ của Vũ Đặng Hà Bình “Một số biện pháp phát huy tính tíchcực của HS trong DH các bài LSĐP ở trường THPT tỉnh Ninh Bình”, Luận vănThạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội, 2009

Luận văn thạc sĩ của Hoàng Thị Hoài Thu (2013), “Sử dụng tài liệu lịch sửđịa phương theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sửViệt Nam (1945 - 1954) ở trường THPT tỉnh Lạng Sơn (chương trình chuẩn)”.Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Tỉnh (2013), Tổ chức hoạt động ngoạikhóa về Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho học sinh trong dạy học lịch sử ởtrường THPT, Luận văn tốt nghiệp, ĐHSP Hà Nội

Có thể nói rằng, việc tiến hành sử dụng nội dung về lịch sử địa phương ởtrong nước đa dạng nhất là theo quan điểm đổi mới hiện nay đó là tiếp cận đổimới giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người học và dạy học theo chủ đề

đang được quan tâm Với tinh thần học hỏi, tiếp thu kết quả nghiên cứu củanhững người đi trước, toàn bộ công trình, sách, báo, khóa luận tốt nghiệp củasinh viên, Luận văn Thạc sĩ… nêu trên đã trở những gợi mở quý báu chochúng tôi đi sâu nghiên cứu và thực hiện đề tài này.

Từ việc tìm hiểu trên đã đặt ra nhiều vấn đề mà trong phạm vi của đề tàichúng tôi cần phải giải quyết như:

Thứ nhất, tiếp thu và phát triển những công trình nghiên cứu của việc sử

dụng tài liệu về nhân vật lịch sử để tổ chức hoạt động ngoại khóa cho họcsinh Luận văn kế thừa các vấn đề lý luận của việc tổ chức hoạt động ngoạikhóa cho học sinh về nhân vật lịch sử địa phương Từ khái niệm đến vai trò, ýnghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa đến đến các hình thức tổ chứcđiều này giúp chúng tôi đi sâu tìm hiểu và đề xuất những biện pháp phù hợp

để tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử

Thứ hai, nghiên cứu chương trình SGK lịch sử lớp 7 – THCS, xác định

những nhân vật lịch sử địa phương Thái Bình tiêu biểu để tổ chức các hoạtđộng ngoại khóa Đồng thời đề xuất những biện pháp thực hiện với nhữngphương pháp dạy học hiện đại, tích cực

Thứ ba, tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm để khảo sát và kiểm

chứng tính khả thi của đề tài

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt độngngoại khóa về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử, luận văn chú ý đề cậpđến nội dung nhân vật lịch sử địa phương thông qua hoạt động ngoại khóa.Bên cạnh đó, đề xuất các biện pháp sử dụng để tổ chức hoạt động đó hiệuquả trong dạy học LSVN trong chương trình Lịch sử lớp 7 – THCS tỉnhThái Bình

3.2 Nhiệm vụ

Từ mục đích đặt ra, đòi hỏi đề tài phải giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa vềnhân vật lịch sử trong DHLS Việt Nam nói chung và lịch sử địa phương nóiriêng ở các trường trên địa bàn tỉnh Thái Bình

- Tìm hiểu nội dung chương trình LSVN và xác định những nội dung vềnhân vật lịch sử cần khai thác để DHLS Việt Nam trong chương trình lớp 7 –THCS

- Đề xuất những biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật địa

phương trong DHLSVN lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình

- Thực nghiệm sư phạm làm cơ sở thực tiễn của đề tài và khẳng định tínhkhả thi thông qua việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại địa phương

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình tổ chức hoạt động ngoạikhóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 7 -THCS tỉnh Thái Bình

Phạm vi không gian: Tác giả tiến hành điều tra nghiên cứu thực tiễn tạiđịa phương Thái Bình và thực nghiệm sư phạm tại trường THCS Phạm HuyQuang (tại thị trấn Đông Hưng – Thái Bình)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài này dựa vào cơ sở lí luận của các tác gia kinh điển của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện, tài liệu của Đảng và Nhànước về công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ

Ngoài ra, đề tài còn dựa trên cơ sở lí luận về Phương pháp dạy học lịch sử,Giáo dục học, Tâm lí học của các nhà khoa học giáo dục… có liên quan

5.2 Phương pháp nghiên cứu

* Nghiên cứu lý thuyết

Tác giả nghiên cứu thông qua các tài liệu về giáo dục học, giáo dục lịch

sử, tâm lý học, các văn kiện và tài liệu của Đảng, Nhà nước, của Bộ giáo dục– đào tạo

Sử dụng nội dung chương trình sách giáo khoa lịch sử THCS, các tài liệu

về LSĐP tỉnh Thái Bình và những tài liệu liên quan đến nội dung cần đề tàicần khai thác để tương ứng với việc giảng dạy LSDT

* Nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng phương pháp điều tra, dự giờ, phỏng vấn, kiểm tra đánh giá họcsinh để có cơ sở kết luận chính xác về thực trạng việc tổ chức hoạt động ngoạikhóa về nhân vật lịch sử tại địa phương

* Sử dụng toán học thống kê

Trên cơ sở lập bảng tính và so sánh lớp đối chứng với lớp thực nghiệm

để chúng tôi đánh giá được hiệu quả của các PPDH đã đề xuất

* Thực nghiệm sư phạm

Sử dụng phương pháp quan sát và thực nghiệm sư phạm: tổ chức thựcnghiệm sư phạm dưới hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa tại trường

THCS Phạm Huy Quang Điều tra, khảo sát sự nhận thức, thái độ của họcsinh sau khi tiến hành tổ chức hoạt động ngoại khóa để khẳng định kết quảthực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử ở trường THCS.

6 Ý nghĩa của đề tài

6.1 Ý nghĩa khoa học

Hoàn thành việc nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phú lý luậndạy học bộ môn về việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa nói chung và vềnhân vật trong dạy học LSDT ở trường THCS nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp bản thân tác giả có kiến thức và tổchức cũng như tổ chức hoạt động tốt hơn về nhân vật lịch sử địa phương trongDHLS Bên cạnh đó, đây còn có thể là tài liệu tham khảo cho các giáo viêngiảng dạy bộ môn lịch sử cả nước nói chung và trên địa bàn các trường THCStỉnh Thái Bình nói riêng vận dụng góp phần nâng cao chất lượng bộ môn vàđáp ứng yêu cầu mục tiêu giáo dục đào tạo thế hệ trẻ

7 Đóng góp của đề tài

- Đề tài tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động

ngoại khóa cho học sinh về nhân vật địa phương trong DHLS nói chung và ởtỉnh Thái Bình nói riêng

- Thông qua những nội dung cụ thể, tác giả đề xuất những biện pháp tổchức hoạt động ngoại khóa về nhân vật địa phương trong DHLS ở tỉnh TháiBình

8 Giả thuyết khoa học của đề tài

Có thể góp phần nâng cao chất lượng bộ môn trong DHLSVN ở trườngTHCS trên địa bàn tỉnh Thái Bình thông qua những biện pháp mà luận văn đềxuất phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và khả năng nhận thức củahọc sinh

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văngồm 2 chương với nội dung như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử ở trường THCS Chương 2: Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình.

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS

1.1 Cơ sở lý luận và xuất phát của đề tài

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài

 Hoạt động ngoại khóa

Về cụm từ “ngoại khóa”, có khá nhiều định nghĩa khác nhau Theo Đại

từ điển Tiếng Việt (1998) của Nguyễn Như Ý (chủ biên): “Ngoại” có nghĩa làbên ngoài khoảng thời gian hoặc không gian không có hạn định Đây có thểhiểu là môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài giờ, ngoài chương trình chínhthức, nhưng vẫn có mối quan hệ với “nội khóa”

Chúng ta có thể hiểu ngoại khóa là hoạt động giáo dục nằm ngoàichương trình chính thức nhằm bổ sung cho chương trình chính thức và thườngđược tiến hành bên ngoài lớp học

Tổ chức hoạt động ngoại khóa

“Tổ chức” theo từ điển tiếng Việt, năm 2002 của Hoàng Phê thì đây là

“những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có hiệu quả tốtnhất”

Hiểu theo nghĩa chung thì “tổ chức” là sự tập hợp, sắp xếp một nhómngười cùng thực hiện một nhiệm vụ chung để đạt được mục đích đã đề ra.Còn “hoạt động” là những việc làm có quan hệ chặt chẽ với nhau nhằmmột mục đích nào đó nhất định trong đời sống xã hội

Trước hết, “Tổ chức hoạt động ngoại khóa” được hiểu là những hoạtđộng ngoài giờ học trên lớp Nó không diễn ra riêng lẻ mà có mối quan hệmật thiết với giờ học trên lớp Đó là sự vận dụng học đi đôi với hành trongdạy học hiện nay Đây được coi là hình thức hoạt động nằm ngoài chươngtrình học chính khóa, kết hợp với các hoạt động trong nhà trường như đố vui,thi triển lãm, dạ hội… Nó cũng góp phần quan trọng vào việc đáp ứng mụctiêu về giáo dục, giáo dưỡng và phát triển toàn diện học sinh Đây được coi làhình thức hoạt động ngoài chương trình học nhưng lại gắn với thực tế xã hộicao.

Nhân vật lịch sử địa phương

Các quan niệm về “địa phương” và “lịch sử địa phương” cũng có nhiều ýkiến khác nhau

Theo từ Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên thì “Địaphương là những khu vực, vùng được phân ra từ một tổ chức cao nhất là trungương” [97;630]

Nhà nghiên cứu Nguyễn Cảnh Minh cũng nêu định nghĩa về địa phương

là những đơn vị hành chính quốc gia Đây là vùng đất hay khu vực được hìnhthành trong lịch sử có ranh giới tự nhiên hoặc địa giới hành chính [64;9] Tác giả Hoàng Phê cho rằng “địa phương là những vùng, khu vực trongquan hệ với những vùng và khu vực khác trong nước” [96;321]

Có nhiều ý kiến về địa phương khác nhau nhưng các tác giả đều chorằng đây là một vùng đất nhất định nằm trong lãnh thổ quốc gia để phân biệtvùng đất này với vùng đất khác

Như vậy, từ khái niệm địa phương chúng ta có thể hiểu lịch sử địa là lịch

sử của một vùng đất nhất định nằm trong lãnh thổ quốc gia để phân biệt vùngđất này với vùng đất khác

Về khái niệm “Nhân vật lịch sử”, theo từ điển thuật ngữ lịch sử phổthông thì nhân vật lịch sử là “người có vai trò nhất định trong một sự kiện lịch

sử, trong một thời kì lịch sử ” [58]

“Nhân vật lịch sử” do Hoàng Phê chủ biên thì “nhân vật” có hai nghĩa:nghĩa thứ nhất là đối tượng, là con người được miêu tả và thể hiện trong tácphẩm văn học nghệ thuật, nghĩa thứ hai là nhân vật quan trọng, có tiếng tămtrong xã hội Theo nghĩa nào thì nhân vật lịch sử đều chỉ con người có vai trònhất định trong xã hội

Nhân vật lịch sử chính là con người trong quá khứ, có vai trò quan trọnggắn liền với sự kiện lịch sử nhất định

Theo đó, chúng ta có thể hiểu nhân vật lịch sử địa phương là người cóvai trò và đóng góp quan trọng trong sự kiện lịch sử hoặc thời kì lịch sử tạimột vùng đất nằm trong lãnh thổ quốc gia (một vùng miền hay một đơn vịhành chính như tỉnh, huyện, quận, phường, xã, làng, thôn, bản)

1.1.2 Mục tiêu bộ môn Lịch sử

Mục tiêu của bộ môn Lịch sử nói riêng và các bộ môn khác ở trườngTHCS nói riêng đều được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn, nhằm cụthể hóa mục tiêu giáo dục nói chung của Đảng và nhà nước ta Nó thể hiệnthông qua chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng, nội dung của môn học và tình hìnhnhiệm vụ cụ thể của đất nước trong hoàn cảnh, điều kiện lịch sử cụ thể

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phảiđào tạo những con người phát triển toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệphóa hiện đại hóa Mỗi môn học ở nhà trường phổ thông với đặc trưng củamình đều phải góp phần vào đào tạo thế hệ trẻ, trong đó có lịch sử Nhữngkiến thức lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc từ xưa cho đến nay có tác dụngkhông chỉ đến trí tuệ mà cả trái tim của học sinh Con người thực, công việcthực cuả quá khứ sẽ gợi dậy trong học sinh những tư tưởng, tình cảm đúngđắn, mà những tư tưởng, tình cảm này là hành trang vô giá cho thế hệ trong

điều kiện mở cửa, hội nhập với thế giới Song muốn phát huy tốt chức năng,nhiệm vụ của bộ môn trong việc giáo dục học sinh phải nhấn mạnh đến quátrình dạy học.

Từ mục tiêu chung của Giáo dục – Đào tạo, mục tiêu của bộ môn Lịch sử ởtrường phổ thông được xác định như sau “Giúp cho học sinh có được nhữngkiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hìnhthành ở học sinh thế giới khách quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương,đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hànhđộng, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” [8;5]

1.1.3 Đặc trưng của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Để có thể có những phương pháp dạy học hiểu quả góp phần phát huy tínhtích cực của học sinh theo tinh thần đổi mới hiện nay, việc cần thiết là chúng tacần nắm vững những đặc trưng, chức năng và nhiệm vụ cụ thể của từng bộ môntrong đó có bộ môn lịch sử

Trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là một quá trình phứctạp, mang tính đặc thù và có các đặc điểm chủ yếu như tính gián tiếp, tính lãnhđạo và tính giáo dục Trong đó, tính gián tiếp được hiểu là quá trình dạy học củathầy - trò thông qua đối tượng và phương thức của nhận thức chủ yếu là kiến thức

đã được khoa học cơ bản công nhận Tính lãnh đạo (được hướng dẫn): trong quátrình nhận thức HS không thể tự mình lĩnh hội kiến thức nếu không có sự tổ chức,điều khiển của GV được Tính giáo dục: trong quá trình nhận thức, HS tiếp thu vàlĩnh hội sự giáo dục từ giáo viên để hoàn thiện bản thân theo yêu cầu của xã hộihiện nay và theo quan điểm và đường lối của Đảng và Nhà nước đề ra

Quá trình dạy học lịch sử là quá trình sư phạm phức tạp trong đó có sựthống nhất giữa hoạt động dạy, học động học, giữa vai trò tổ chức, hướng dẫncủa người thầy với tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học nhằm thựchiện mục tiêu, nôi dung theo quy định của chương trình Như vậy quá trìnhdạy học không phải chỉ có sự tham gia hoạt động cả thầy và trò mà còn có sựtham gia của các nhân tố khác đến quá trình này: mục tiêu dạy học, nội dung,

phương pháp, môi trường dạy học, phương tiện dạy học, kiểm tra, đánh giá.Tuy nhiên hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò có tác động vàảnh hưởng lẫn nhau Đây là quá trình giáo viên hướng dẫn, điều khiển, tổchức học sinh nhận thức các sự kiện, khái niệm, quy luật và rút ra bài họckinh nghiệm của lịch sử đối với hiện tại Qúa trình nhận thức của học sinhtrong học tập lịch sử cũng giống như quá trình nhận thức nói chung theo quyluật “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đếnthực tiễn” Song nét khác biệt của sự nhận thức lịch sử là xuất phát từ sự kiện,

từ việc tri giác tài liệu, giáo viên hướng dẫn học sinh tạo biểu tượng, nắmđược khái niệm lịch sử, từ đó rút ra quy luật, bài học kinh nghiệm của quákhứ để học sinh vận dụng vào cuộc sống, phục vụ cho hiện tại Do vậy trongdạy học lịch sử, bên cạnh việc tái hiện bức tranh quá khứ đúng như nó tồn tạithông qua nguồn tài liệu, điều quan trọng là phải phát huy tính tích cực, độclập của học sinh

Quá trình nhận thức của con người nói chung và của học sinh nói riêng mangtính riêng biệt Nó tuân theo quy luật nhận thức: từ trực quan sinh động tới tư duytrừu tượng Đó chính là quá trình đi từ nhận thức cảm tính tới nhận thức lý tính

Để hình thành kiến thức cho học sinh, GV cần hướng dẫn, tổ chức HS tích cực,chủ động kiến thức qua đó thực hiện mục tiêu môn học Đó là con đường cungcấp sự kiện, tạo biểu tượng, hình thành khái niệm, nêu quy luật, bài học và vậndụng kiến thức vào đời sống (xem hình 1.1) Nhận thức của học sinh trong học tậplịch sử cũng đi theo con đường đó, nó mang tính đặc thù riêng biệt

Hình 1.1: Sơ đồ về con đường hình thành kiến thức LS cho HS

ở trường THPT [40; 41 – 44]

Kiến thức lịch sử mang những đặc trương riêng biệt do đó việc dạy học

bộ môn lịch sử cũng không giống bất cứ môn học nào Đây không phải quátrình mò mẫm thử sai, cũng không phải quá trình khám phá ra điều mới mẻhay thử nghiệm sai đâu sửa đấy Mà quá trình dạy học lịch sử chính là quàtrình thông qua hoạt động điều khiển tổ chức của học sinh và sự lĩnh hội củagiáo viên, kiến thức lịch sử được tái hiện lại như bức tranh quá khứ nó đãtừng tồn tại

Tuy nhiên, cũng chính từ điều này mà quá trình nhận thức của học sinhgặp không ít khó khăn Ví như quá trình nhận thức của con người cũng đi từgần đến xa tức cái gì xảy ra càng gần với chúng ta thì càng nhớ lâu còn xảy racàng lâu càng khó nhớ trong khi đó chương trình bộ môn lịch sử tại trường phổthông lại đi từ xa đến gần tức từ thời kì nguyên thủy tới thời hiện đại do đó HScũng khó khăn trong việc ghi nhớ kiến thức

Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông có những đặc thù trên Việc nắm vữngnhững đặc trưng đó đặt ra yêu cầu giáo viên cần phải biết sử dụng nhiềunguồn kiến thức khác thông qua các biện pháp sư phạm thích hợp góp phần

nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông Trong đó, bên cạnh bàihọc nội khóa, GV cần khai thác triệt để bài học ngoại khóa để khôi phục bứctranh quá khứ sinh động, hình thành kĩ năng và tư tưởng tốt đẹp cho HS.

1.1.4 Đặc điểm tâm lí học sinh đối với việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS

Hiện nay, với quan điểm dạy học hướng vào người học thì việc hiểu đốitượng mà người thầy đang tác động vào là điều vô cùng cần thiết, không chỉcho công việc dạy học, mà cho cả công tác giáo dục Xuất phát từ đặc điểmtâm lý của từng lứa tuổi sẽ quyết định tới các hoạt động nhận thức của họcsinh Giáo viên cần nắm vững đặc điểm này để có những hoạt động phù hợpvới các em học sinh Đây là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng

Theo các chuyên gia nghiên cứu về tâm lý lứa tuổi và sư phạm thì lứatuổi trung học cơ sở (từ 11 đến 15 tuổi) các em bước vào tuổi thiếu niên, cónhững thay đổi lớn về tâm sinh lý Đây là lứa tuổi có một vị trí đặc biệt quantrọng bởi nó là thời kì chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành và đượcgọi bằng các tên gọi khác nhau như “thời kì quá độ”, “tuổi khó bảo”, “tuổikhủng hoảng” Lứa tuổi này chính là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chấtlẫn tinh thần, các em đang tách dần khỏi thời thơ ấu để tiến sang giai đoạn caohơn – tuổi trưởng thành Từ đó tạo nên sự khác biệt có bản của con người vềthể chất, trí tuệ, thẩm mỹ có sự phát triển Đặc biệt, về trí tuệ, ở giai đoạnlứa tuổi này, tiếp tục diễn ra sự phát triển của trí nhớ, đặc biệt trí nhớ ý nghĩa,chú ý có chủ định, và vận động, tư duy lôgic và trừu tượng cũng phát triểnmạnh Trẻ thiếu niên hoàn toàn có khả năng tiếp thu các khái niệm trừutượng

Do đó, muốn tiến hành dạy học hiệu quả thì người dạy cần phải hiểuđược trình độ nhận thức của người học, nhằm hướng các hoạt động của học

sinh vào mục đích chung của tập thể, phân loại đối tượng và lựa chọn nộidung, phương pháp truyền đạt phù hợp Đối tượng người học cũng rất đa dạng

và phong phú, mỗi lứa tuổi có sự phát triển về tâm sinh lý khác nhau, hoạtđộng chủ đạo đặc trưng… Chẳng hạn, lứa tuổi học sinh tiểu học thì hoạt độnghọc tập chiếm vai trò chủ đạo, học sinh THCS thì hoạt động giao tiếp lại chủđạo, đòi hỏi người dạy phải biết tổ chức cuộc sống sư phạm cũng như các tácđộng giáo dục phù hợp mới mang lại hiệu quả thiết thực Quan tâm đến thái

độ, đời sống cảm xúc, tình cảm học sinh khá phong phú và đa dạng, diễn biếntình cảm phát triển theo những thang bậc, độ tuổi của học sinh Nếu cảm xúc,tình cảm phát triển mạnh sẽ giúp học sinh say mê với môn học, là cơ sở đểbồi dưỡng niềm tin, ý chí quyết tâm của người học… Ngược lại, người học cótình cảm tiêu cực thì dễ chán nản, thiếu hứng thú, không kích thích được tínhtích cực, chủ động, sáng tạo Hiểu rõ đời sống cảm xúc, tình cảm của học sinhchính là cơ sở để người dạy điều chỉnh cảm xúc, bồi dưỡng, phát triển tình cảmtích cực cho các em trong quá trình học tập Do đó đòi hỏi người GV trong quátrình dạy học cần phải quan sát thái độ, hành vi của người học qua ánh mắt, cửchỉ, mức độ chú ý… Một bài giảng hay phải tạo được hứng thú ở học sinh, bầukhông khí lớp học luôn vui vẻ, các em luôn mong muốn chiếm lĩnh tri thức.Ngược lại, nội dung bài giảng không thuyết phục, phương pháp truyền thụ chưaphù hợp, dẫn đến các em tỏ thái độ xem thường, mất hứng thú, phân tán chú ý…Mặt khác, bản thân người dạy cũng cần điều chỉnh cảm xúc theo các nội dungnhất định và diễn biến tâm lý của người học, nhất là phải giữ vững được thái độtích cực của mình trước tập thể học sinh, không bao giờ mang tâm trạng tiêu cựcđến lớp học Trên thực tế, có những GV không gây được thiện cảm ban đầu vớihọc sinh, như khắt khe quá mức, coi thường tập thể học sinh hoặc ám thị giả…đều khó đảm bảo tốt chất lượng dạy học

Bên cạnh đó, hiện tượng người dạy không hiểu được tính cách, khí chất,năng khiếu của học sinh dẫn đến quá trình dạy học khó phát huy được sởtrường và những tiềm năng vốn có của các em, dẫn đến các em sẽ bị mệt mỏi,nhàm chán Bởi, trong một tập thể học sinh luôn có những cá nhân với đặcđiểm tâm lý riêng, có người rụt rè, nhút nhát; có người mạnh dạn, năng nổ,nhiệt tình, cần cù, chịu khó; có người rất mạnh về mặt này, yếu về mặt khác…Nắm vững được đặc điểm trên thì trong dạy học, GV sẽ thực hiện tốt quátrình cá biệt hóa, nhất là đối với số học sinh có đặc điểm tính cách, khí chấtkhác biệt Hơn nữa, hiểu rõ tính cách, khí chất, năng khiếu học sinh sẽ giúp

GV biết cách tổ chức lớp học, xây dựng lực lượng nòng cốt, cá nhân điểnhình tiên tiến thúc đẩy tập thể lớp phát triển Ngoài ra, GV cần phải quan tâmđến hoàn cảnh, đặc điểm tâm lý của mỗi học sinh và nhất là học sinh có hoàncảnh khó khăn, từ đó lựa chọn liệu pháp tâm lý phù hợp để dẫn dắt, hướng các

em phát triển theo chiều hướng tích cực Có thể khẳng định rằng: Hiểu họcsinh là một phẩm chất cần thiết của GV trong quá trình dạy học ở các trườngphổ thông Do đó, đòi hỏi người dạy phải nắm vững được kiến thức cơ bản vềtâm lý học, giáo dục học; những kiến thức thực tiễn cuộc sống trong hoạtđộng của tập thể học sinh

Trong dạy học lịch sử nói chung và dạy học về các nhân vật lịch sử nóiriêng, GV cũng cần chú ý đến những phương pháp giảng dạy phù hợp với họcsinh trung học cơ sở Một trong những phương pháp đạt hiệu quả trong pháthuy tính tích cực học sinh là hình thức hoạt động ngoại khóa lịch sử vớinhững phương pháp đa dạng như đọc sách lịch sử, kể chuyện lịch sử, thi tìmhiểu và triển lãm hình ảnh lịch sử, dạ hội lịch sử… Bên cạnh những kiến thứclịch sử, HS còn được rèn luyện những kĩ năng trong tư duy nhận thức, năng lực

cá nhân, khả năng làm việc nhóm, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm… Như vậy, tổ

chức hoạt động ngoại khóa là cần thiết giúp các em có những kiến thức phongphú, tăng vốn hiểu biết và nhận thức phù hợp với lứa tuổi của các em.

1.1.5 Mối quan hệ giữa hoạt động nội khóa với hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS

Trong dạy học lịch sử và trong dạy học nói chung, hình thức nội khóa làhình thức dạy học cơ bản, phổ biến Tuy nhiên, đây không phải là hình thứcduy nhất, mà cần nhiều hình thức hỗ trợ khác như hoạt động ngoại khóa.Chúng có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau trong việc đào tạo thế hệ trẻ Hoạt động nội khóa là hình thức cơ bản, quan trọng và là cơ sở quyếtđịnh để tiến hành hoạt động ngoại khóa Trong giờ học nội khóa, trên cơ sởsách giáo khoa, người thầy có vai trò đó là người tổ chức, hướng dẫn, tạo điềukiện thuận lợi cho hoạt động chiếm lĩnh tri thức làm tài sản riêng của ngườihọc Người thầy không chỉ là người truyền thụ nội dung kiến thức mà cònngười hướng dẫn người học về phương pháp Bên cạnh đó, người thầy còn cóvai trò là trọng tài, cố vấn, đưa ra những kết luận cuối cùng để khẳng định vềmặt khoa học tính kiến thức do người học tìm ra Việc kiểm tra, đánh giá kếtquả học tập của người học cũng có vai trò của người thầy Trong quá trìnhdạy học, trò vừa là đối tượng của hoạt động dạy, lại vừa là chủ thể của hoạtđộng học Chủ thể ở chỗ: học sinh tự mình chủ động lĩnh hội kiến thức, tựmình học tập chứ không bị động trong quá trình tiếp nhận kiến thức Với tưcách là chủ thể nhận thức, dưới sự hướng dẫn của người thầy, học sinh tựmình nỗ lực tìm kiếm kiến thức Tuy nhiên tri thức do học sinh tự tìm ra dễmang tính chủ quan, phiến diện, thiếu khoa học Chính vì vậy người thầy cần

tổ chức các buổi xêmina trên lớp để trao đổi, thảo luận các vấn đề liên quanđến kiến thức bộ môn nhằm giúp các em tìm ra tri thức khoa học; sửa chữanhững thiếu sót, lỗ hổng kiến thức Là chủ thể của hoạt động nhận thức, các

em phải thực sự tham gia tích cực vào quá trình học của mình Có như vậy,

các em mới tiếp thu được và có được nguồn tri thức của mình Khách thể ởchỗ: học trò là đối tượng của thầy dạy (dạy để mà học) Giờ học nội khóachính là cơ sở để GV xác định chủ đề, hình thức, phương pháp, nội dung phùhợp để tiến hành hoạt động ngoại khóa Bên cạnh đó cần bám sát nội dungtrong bài học nội khóa và được quy định trong chương trình môn học Giờhọc ngoại khóa không thể thực hiện được nếu không bám sát mục tiêu củahoạt động nội khóa

Ngược lại, hoạt động ngoại khóa bổ sung, góp phần hoàn thiện nhữngkiến thức lịch sử HS đã học trong bài học nội khóa Bên cạnh đó, hoạt độngngoại khóa còn góp phần tìm hiểu những vấn đề lịch sử địa phương và tiếnhành công tác công ích xã hội Nếu như trong hoạt động nội khóa quyết địnhchất lượng của việc dạy học thì hoạt động ngoại khóa lại có ưu thế trong việcgóp phần bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, giáo dục và phát triển toàn diện họcsinh Hoạt động ngoại khóa có ưu thế đặc biệt hơn so với hoạt động nội khóa

là tính tự nguyện đồng thời phát triển nhận thức tích cực, độc lập, năng khiếucủa HS Những kiến thức lịch sử vô cùng phong phú như thời gian, nhân vật,địa danh, khái niệm, quy luật và luôn được cập nhật theo thời gian do đócần có thời gian tìm hiểu, bổ sung ngoài giờ lên lớp Hoạt động ngoại khóacòn góp phần phát triển kĩ năng thực hành và tư duy của học sinh Nếu nhưtrong bài học nội khóa phải tuân thủ nghiêm ngặt về nội dung và thời gianchương trình thì bài học ngoại khóa lại mang tính mở hơn giúp các em HShình thành thói quen, kĩ năng và hứng thú học tập

1.1.6 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THCS

1.1.6.1 Vai trò

Ngoại khoá lịch sử là một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông,

có vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu môn học Trongdạy học lịch sử, nếu học sinh chỉ thuộc, ghi nhớ các sự kiện, những số liệu,

ngày tháng, tên đất, tên người… khô khan, buồn chán bằng cách thầy trò “đọc

- chép” lại SGK ở trên lớp thì kết quả đạt được sẽ không cao Vì vậy các trithức lịch sử HS tiếp nhận được không chỉ qua bài học trên lớp mà còn phảiqua nhiều kênh thông tin khác, trong đó hoạt động ngoại khoá là một trongnhững kênh thông tin quan trọng

Đối với giáo viên:

Một là, việc tổ chức hoạt đông ngoại khóa có vai trò quan trọng trong việc

nâng cao trình độ chuyên môn của GV

Trong cả dạy học nội khóa và ngoại khóa, người GV cũng phải không ngừnghọc tập, nâng cao trình độ chuyên môn của mình Tuy nhiên, hoạt động ngoạikhóa với những hình thức đa dạng và phong phú giúp HS có hứng thú tham giacác hoạt động trên, HS được trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi GV cần có sự mày mò,tìm hiểu đào sâu kiến thức và cập nhật những nội dung, mục đích, phương pháphiệu quả phù hợp với từng lứa tuổi HS Ví dụ khi tổ chức các cuộc thi về nhữngnhân vật lịch sử Thái Bình ở lớp 7 - THCS, GV cần tìm hiểu, nghiên cứu nhữngnhân vật lịch sử đó với nhiều nguồn tài liệu khác nhau thông qua đó kiến thức lịch

sử của GV không ngừng được bổ sung

Hai là, tổ chức hoạt động ngoại khóa góp phần phát huy năng lực của

GV, kích thích sự tìm tòi, sáng tạo trong hoạt động dạy học

Nếu như hoạt động nội khóa GV bị chi phối bởi nhiều vấn đề như thờigian, chương trình… khiến cho hoạt động dạy học luôn tuân theo quy tắcphần nào đó hạn chế năng lực sáng tạo của GV thì trong hoạt động ngoại khóa

sẽ góp phần phát huy năng lực của GV, sự nhiệt tình, sáng tạo, nhiệt huyếttrong công việc

Để học sinh hứng thú tham gia những hoạt động ngoại khóa do GV tổchức và kết quả của hoạt động ngoại khóa đó phụ thuộc rất nhiều vào phươngpháp và cách thức tổ chức tiến hành cả GV Mục tiêu đúng đắn, nội dungchính xác nhưng phương pháp tức là cách thức tổ chức tiến hành chưa chuđáo, sự chuẩn bị sơ sài hay lúng túng trong khâu tổ chức và tiến hành sẽ

không mang lại hiệu quả cao trong hoạt động ngoại khóa Chính vì vậy, người

GV được coi là người “cầm cân nảy mực” cần tìm tòi những lý luận về tổchức hoạt động ngoại khóa để áp dụng vào nội dung giảng dạy của mình Bên cạnh đó, để có phương pháp hoạt động ngoại khóa hiệu quả bêncạnh việc tìm tòi nghiên cứu những phương pháp mới đáp ứng yêu cầu giáodục hiện nay GV cần học hỏi kinh nghiệm đã làm của bạn bè đồng nghiệp,tiếp thu những hoạt động và áp dụng có hiệu quả trong hoạt động ngoại khóa

về lịch sử

Ba là, tổ chức hoạt động ngoại khóa hiệu quả có vai trò quan trọng trong

việc góp phần nâng cao chất lượng dạy và học hiện nay Trong cuộc đổi mớinày, bản thân quá trình dạy học chính là yếu tố cần phải đổi mới trước tiên.Hiên nay, Bộ giáo dục đang đẩy mạnh đổi mới giáo dục theo hướng phát triểnnăng lực mà hoạt động ngoại khóa nếu thực hiện hiệu quả sẽ góp phần khôngnhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học

Đối với học sinh

Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS là hình thức dạy học có hiệuquả cao Khi tham gia những hoạt động đó, HS được hòa mình vào những sựkiện, nhân vật lịch sử… như hình thức đóng vai, diễn các câu chuyện lịchsử… từ đó có những kiến thức nhất định bổ sung cho các kiến thức đã họctrong hoạt động nội khóa HS được tiếp xức nhiều với những tài liệu, hiện vậtlịch sử từ đó hình thành thế giới quan đúng đắn Từ việc biết, hiểu, HS hìnhthành thái độ đúng đắn và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, các em có ýthức, tình cảm và trách nhiệm hơn

Cùng với sự tổ chức, hướng dẫn của GV trong hoạt động ngoại khóa, HS

có sự hứng thú, chú ý và tham gia học tập, tham gia hoạt động ngoại khóa.Bên cạnh đó, các em còn chủ động tìm hiểu thêm những tài liệu mà GV cungcấp Từ đó sẽ phát huy được tính tích cực học tập của HS từ đó tự nghiên cứutài liệu, giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn điều khiển của GV Bên cạnh

đó, khi giải quyết vấn đề, HS cũng cần có sự hợp tác với các học sinh khác

trong lớp hoặc trường học Từ đó, sẽ hình thành năng lực hoạt động nhóm vàtinh thần đoàn kết trong học tập.

Với tác dụng khơi gợi niềm tự hào về ý thức trách nhiệm của HS với quêhương đất nước và là biện pháp để gắn kết giữa nhà trường, học sinh và xãhội theo nội dung “xã hội học tập” Ngoài ra, còn thực hiện phương châm gắnnhà trường với xã hội, gắn bài giảng với đời sống thực tế

1.1.6.2 Ý nghĩa

Về kiến thức

Mục tiêu của việc dạy học Lịch sử ở trường phổ thông là đào tạo thế hệ trẻđáp ứng yêu cầu của đất nước hiện nay Những kiến thức về nhân vật lịch sửtrong dạy học sẽ góp phần quan trọng để cung cấp tri thức cho HS Do quy luậtnhận thức chung tức là đi từ trực quan sinh động tới tư duy trừu tượng do đó,trong DHLS một sự kiện lịch sử được học sinh nhận thức thông qua việc tạonên hình ảnh về quá khứ bằng những hoạt động của các giác quan, thị giác tạonên những hình ảnh trực quan thông qua lời giảng của giáo viên Nếu GV làmtốt, bức tranh quá khứ sẽ hấp dẫn hơn, sinh động hơn qua đó HS chiếm lĩnhđược kiến thức lịch sử dễ dàng hơn Tuy nhiên, việc làm này khó bởi những

sự kiện đó học sinh không thể trực tiếp quan sát, nó hoàn toàn xa lạ với đờisống hiện tại, xa lạ với kinh nghiệm và hiểu biết của các em Do vậy khi giáoviên giảng về các nhân vật lịch sử với những nguồn tư liệu phong phú và hấpdẫn ngoài SGK, sẽ giúp học sinh có những biểu tượng cụ thể, chân thực màtrước hết là biểu tượng về các sự kiện lịch sử có liên quan: Diễn ra trong thờigian nào? Tại địa điểm nào? Nó gắn với những nhân vật lịch sử tiêu biểunào? Từ biểu tượng, GV dần giúp HS hình thành khái niệm lịch sử cho họcsinh, giúp học sinh thấy được mối quan hệ giữa sự kiện lịch sử với thực tế vànhận thức sự kiện lịch sử theo hiện thực khách quan mà nó từng tồn tại và liên

hệ với ngày nay Kiến thức về nhân vật lịch sử sẽ giúp HS thấy được bên cạnh

vai trò to lớn của quần chúng đó là vai trò không thể thiếu của cá nhân kiệtxuất Như vậy, nhân vật lịch sử góp phần cụ thể hóa nội dung , bổ sung, khắcsâu và làm tăng tính sinh động cho sự kiện thông qua những tấm gương anhdũng chiến đấu, học tập, nghiên cứu và đạo đức Đồng thời, những nhân vậtlịch sử cũng góp phần quan trọng trong hình thành cho các em những biểutượng lịch sử cụ thể Do đó các em không chỉ nhớ chính xác sự kiện mà cònhiểu sâu sự kiện ấy, tức là biết cách phân tích, đánh giá đúng sự kiện, phânbiệt nhân vật phản diện, chính diện….

Về thái độ :

Trong hệ thống các môn học ở trường THCS, “Môn Lịch sử có ưu thế và

sở trường trong việc giáo dục truyền thống dân tộc, lòng yêu nước,… Cáckhóa trình lịch sử, đặc biệt là lịch sử dân tộc giúp học sinh hiểu rằng dân tộc

ta trải qua nhiều cuộc đấu tranh anh dũng mới có thắng lợi ngày nay và tráchnhiệm của thế hệ trẻ là giữ gìn và phát huy thành quả đạt được Đó là biểuhiện cao nhất của lòng yêu nước chân chính” [50;91]

Thứ nhất là giáo dục lòng yêu nước cho học sinh Các nhân vật lịch sử

chính những tấm gương quá trình dựng nước và giữ nước của nhân dân ta,chứng minh truyền thống yêu nước của dân tộc ta từ ngàn xưa

Thứ hai là giáo dục cho học sinh lòng kính yêu, khâm phục và biết ơn

các anh hùng dân tộc, các chiến sĩ yêu nước cách mạng…đã có công trongcông cuộc dựng nước và giữ nước Các anh hùng dân tộc luôn nhắc nhở họcsinh rằng, sở dĩ có ngày hôm nay hạnh phúc, ấm no chính là nhờ sự hy sinh,công lao to lớn của các anh hùng dân tộc, những con người ở vào thời điểmnhất định đã có vai trò thúc đẩy lịch sử phát triển, biết kết hợp phát huy sứcmạnh của quần chúng nhân dân, phù hợp với quy luật khách quan của lịch sử.Tất nhiên, khi nhìn nhận đánh giá một nhân vật lịch sử phải đặt họ trong một

bối cảnh nhất định “không căn cứ vào chỗ họ cống hiến được gì so với nhucầu của thời đại chúng ta, mà căn cứ vào chỗ họ cống hiến được gì so với bậctiền bối của họ”[56;220] từ đó việc góp phần giáo dục thế hệ trẻ truyềnthống đạo đức quý báu, giữ gìn và phát huy những bản sắc văn hóa dân tộcViệt Nam.

Về kĩ năng

Trên cơ sở cung cấp những kiến thức và giáo dục tư tưởng tình cảm, việc

sử dụng các kiến thức nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử còn

có tác dụng phát triển óc quan sát, kĩ năng tư duy, năng lực nhận thức và kĩnăng thực hành bộ môn cho học sinh

Mỗi khóa trình lịch sử không chỉ bao hàm một sự kiện - hiện tượng xảy

ra mà những sự kiện, hiện tượng đó phát triển tuân theo quy luật “nhân - quả”

có mối quan hệ tương hỗ Vì vậy, dạy học lịch sử giáo viên phải giúp học sinhkhông chỉ có được biểu tượng chính xác về niên đại, các nhân vật lịch sử,những biến cố lịch sử mà còn nắm được lôgic thời gian xảy ra sự kiện Khinhớ một sự kiện cơ bản, học sinh sẽ nhớ những sự kiện tiếp theo, nhớ nhữngnhân vật lịch sử và những sự kiện khác có liên quan

Ngoài ra khi tìm hiểu các nhân vật với những kiến thức bổ ích mà giáoviên cung cấp, giáo viên không chỉ đơn thuần giảng giải cho học sinh nghe,

mà trên cơ sở nguồn tư liệu, SGK, sự gợi mở của giáo viên, học sinh sẽ phảilàm việc với nguồn kiến thức ấy (ví dụ bản đồ, tranh ảnh… Nhờ vậy các emhuy động được các kĩ năng quan sát, miêu tả… phát triển tri giác, trí tưởngtượng, rèn luyện kĩ năng thực hành bộ môn, kĩ năng diễn đạt nói khi trình bàynhững vấn đề lịch sử cụ thể trên cơ sở nhiệm vụ học tập giáo viên giao cho.Mặt khác, những dạng bài tập thực hành yêu cầu học sinh tìm hiểu vềcác nhân vật lịch sử không chỉ giúp các em nắm vững sự kiện cơ bản mà còn