Tài liệu kiểm tra nội bộ và thanh tra giáo dục trong trường phổ thông

- Kiểm tra nội bộ trường phổ thông là kiểm tra tác nghiệp – về thực chất là hoạt động tự kiểm tra của nhà trường, bao gồm hai hoạt động: + Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra tất cả các thành

KIỂM TRA NỘI BỘ VÀ THANH TRA GIÁO DỤC

1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TRA NỘI BỘ TRƯỜNG HỌC

1.1 Khái niệm kiểm tra nội bộ trường phổ thông

1.1.1 Kiểm tra nội bộ trường phổ thông là gì?

- Kiểm tra nội bộ trường phổ thông là kiểm tra tác nghiệp – về thực chất

là hoạt động tự kiểm tra của nhà trường, bao gồm hai hoạt động:

+ Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra tất cả các thành tố cấu thành hệ thốngnhà trường, đặc biệt kiểm tra: công việc, hoạt động, kết quả, mối quan hệ vànhững điều kiện, phương tiện phục vụ việc giảng dạy, giáo dục trong nhàtrường

+ Việc tự kiểm tra trong nội bộ nhà trường

Người hiệu trưởng giỏi là người biết tiến hành kiểm tra thường xuyên và

có kế hoạch, biết biến quá trình kiểm tra thành quá trình tự kiểm tra của các bộphận và mọi thành viên trong nhà trường

Kiểm tra nội bộ trường phổ thông có thể được hiểu một cách khái quátnhư sau:

Kiểm tra nội bộ trường phổ thông là một dạng hoạt động nghiệp vụ quản

lý của Hiệu trưởng: điều tra, theo dõi, xem xét, kiểm soát, phát hiện, kiểmnghiệm sự diễn biến và kết quả các hoạt động giảng dạy, giáo dục trong phạm vinội bộ nhà trường và đánh giá kết quả các hoạt động giảng dạy, giáo dục đó cóphù hợp với mục tiêu, kế hoạch, chuẩn mực, quy chế đã đề ra hay không Qua

đó phát hiện những mặt tốt, tích cực để động viên, kích thích; hoặc những saisót, lệch lạc để có biện pháp uốn nắn, điều chỉnh thích hợp nhằm nâng cao chấtlượng và hiệu quả GD và giáo dục trong NT

- Hiệu trưởng trường phổ thông chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lýngành Giáo dục và Đào tạo về việc tổ chức các hoạt động tự kiểm tra trongtrường nhằm đảm bảo việc thực hiện nghiêm túc các quy định về công tác giảngdạy và giáo dục của Nhà nước và của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch kiểm tra nội bộ (kế hoạch tự kiểm tra)phải phù hợp với tình hình, điều kiện cụ thể và có tính khả thi Nội dung kiểmtra phải có sức thuyết phục, hình thức kiểm tra gọn nhẹ, không gây tâm lý nặng

nề cho đối tượng, cần huy động được nhiều lực lượng tham gia kiểm tra vàgiành thời gian cần thiết, thích đáng cho kiểm tra

- Kế hoạch kiểm tra nội bộ hàng năm được xây dựng trên cơ sở yêu cầucần củng cố, phát triển từng mặt trong công tác quản lý, công tác chuyên môn vàcăn cứ vào trọng tâm công tác kiểm tra do bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn.Hiệu trưởng quyết định kế hoạch tự kiểm tra trong năm học nhằm đảm bảo chocông tác kiểm tra được thường xuyên, có tác động đến mọi đối tượng thuộcquyền quản lý của Hiệu trưởng

Về tổ chức Kiểm tra nội bộ trường phổ thông: Hiệu trưởng quyết địnhthành lập lực lượng kiểm tra (ủy nhiệm các Phó hiệu trưởng, trưởng các bộ mônhoặc các cán bộ, giáo viên có uy tín…) xây dựng chế độ kiểm tra; cung cấp kịpthời những điều kiện về tinh thần, vật chất cho hoạt động kiểm tra, khai thác vàtận dụng mọi khả năng sáng tạo của các thành viên trong ban kiểm tra…

Để giúp hiệu trưởng tổ chức tốt công tác tự kiểm tra trong nhà trường,hiệu trưởng cử một cán bộ làm trợ lý cho mình Trợ lý của hiệu trưởng về côngtác kiểm tra có nhiệm vụ:

● Lập dự án kế hoạch tự kiểm tra theo từng năm học và theo dõi tiến độthực hiện kế hoạch đó

● Lựa chọn và kiến nghị các thành viên cho các nhiệm vụ tự kiểm tra đãđược xác định trong kế hoạch

● Thực hiện các thủ tục về mặt pháp lý trong công tác kiểm tra nhằm đảmbảo cho việc tổ chức các hoạt động tự kiểm tra trong trường theo đúng các vănbản pháp quy của Nhà nước

● Giám sát việc thực hiện các kết luận của hiệu trưởng về công tác tựkiểm tra, quản lý và lưu trữ các hồ sơ về kiểm tra

● Quan hệ với các cơ quan chỉ đạo cấp trên về công tác thanh tra để traođổi về nghiệp vụ

2

1.1.2 Cơ sở khoa học của kiểm tra nội bộ trường học (KTNBTH)

a Cơ sở lý luận của kiểm tra nội bộ trường

Kiểm tra nói chung và KTNBTH nói riêng xuất phát từ luận điểm cơ bản

“ Sự liên hệ ngược” – định nghĩa nôm na là: “Thông tin quay lại trở về vớingười quyết định sau một hành động”

Cơ sở lý luận của KTNBTH là tạo lập mối liên hệ thông tin ngược (kênhthông tin phản hồi) trong quản lý trường học

- Theo điều khiển học thì quản lý là một quá trình điều khiển và điềuchỉnh bao gồm những mối liên hệ thông tin thuận, ngược

Sơ đồ 1: Mối liên hệ thông tin trong quản lý

+ Mối quan hệ thông tin thuận a (thông tin từ hệ quản lý đến hệ bị quảnlý) chủ yếu là truyền đạt thông tin ngược bên ngoài b (thông tin từ hệ bị quản lýđến hệ quản vọng, đề đạt kiến nghị… của những người thực hiện đến ngườiquản lý

+ Mối liên hệ thông tin ngược (ngoài, trong) là nền tảng của sự điều chỉnhgồm hai quá trình: điều chỉnh (của hệ quản lý) và tự điều chỉnh (của hệ bị quảnlý), chúng liên quan mật thiết và thống nhất với nhau

- Xét dưới góc độ lý thuyết thông tin thì quản lý là một quá trình thu nhận,

xử lý, truyền đạt và lưu trữ thông tin

Quản lý có và cần thông tin nhiều chiều, thông tin là một chức năng củaquản lý, nó xen lẫn vào các chức năng khác và rất cần cho các chức năng như:

Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

Chính KTNBTH tạo lập mối liên hệ thông tin ngược (trong, ngoài) trongquản lý trường học, cung cấp những thông tin đã được xử lý, đánh giá chính xác– đó là nguồn thông tin cần thiết, cực kỳ quan trọng để người hiệu trưởng (hệ

HỆ QUẢN LÝ

(Chủ thể)

HỆ BỊ QUẢN LÝ(Khách thể, đối tượng)a

b

b

quản lý) điều khiển, điều chỉnh và hoạt động quản lý có hiệu quả hơn Đồng thờivới các thành viên, các bộ phận trong trường (đối tượng quản lý) tự điều chỉnh ýthức, hành vi và hoạt động của mình càng tốt hơn Chính vì vậy có thể nóiKTNBTH là hệ thống phản hồi.

Sơ đồ 2: Vòng liên hệ ngược trong kiểm tra quản lý

Song để có được thông tin đúng, đủ, chính xác và kịp thời, hoạt độngKTNBTH cần dựa vào các cơ sở khoa học khác nhau như: tâm lý học quản trị,giáo dục học, xã hội học giáo dục, kinh tế học giáo dục, khoa học quản lý giáodục, pháp luật trong giáo dục, mục tiêu đào tạo các cấp học, mục tiêu môn học,yêu cầu của chương trình, hướng dẫn giảng dạy các bộ môn, công tác giáo viênchủ nhiệm lớp, đặc điểm lao động sư phạm của người thầy giáo, chuẩn đánh giálao động sư phạm của người giáo viên, của giờ lên lớp…sẽ giúp Hiệu trưởng cóđược cơ sở khoa học để kiểm tra – đánh giá một cách chính xác

b Cơ sở thực tiến của KTNBTH

Do yêu cầu thực tiễn giáo dục và đào tạo, các hoạt động giáo dục, dạy họctrong trường học phức tạp, đa dạng: giáo dục đào tạo con người không đượcphép phế phẩm, do đó Hiệu trưởng nhà trường thường xuyên (hay định kỳ) phảikiểm tra toàn bộ các hoạt động, công việc và mối quan hệ trong trường để pháthiện, theo dõi, kiểm soát, phòng ngừa và đánh giá chính xác nhằm động viên,giúp đỡ, uốn nắn, điều chỉnh kịp thời cho phù hợp với mục tiêu, kế hoạch, quychế… Trên cơ sở đó rút kinh nghiệm cải tiến cơ chế quản lý và hoàn thiện chu

Thực hiện cách điều chỉnh Kết quả mong muốn

trình quản lý mới phù hợp hơn, đảm bảo nâng cao chất lượng và hiệu quả giáodục – đào tạo trong nhà trường.

1.1.3 Vị trí, vai trò của KTNBTH.

- KTNBTH là một chức năng đích thực của quản lý trường học, là khâuđặc biệt quan trọng trong chu trình quản lý, đảm bảo tạo lập mối liên hệ thôngtin ngược thường xuyên, kịp thời giúp người quản lý (hiệu trưởng) hình thành cơchế điều chỉnh hướng đích trong quá trình quản lý nhà trường

- KTNBTH là một công cụ sắc bén góp phần tăng cường hiệu lực quản lýtrường học

Nếu kiểm tra, đánh giá chính xác, chân thực sẽ có tác dụng giúp hiệutrường xác định mức độ, giá trị, các yếu tố ảnh hưởng…từ đó tìm ra được nhữngnguyên nhân và đề ra những giải pháp điều chỉnh có hiệu quả

- Với đối tượng kiểm tra thì KTNBTH có tác động tới ý thức, hành vi vàhoạt động của con người, nâng cao tinh thần trách nhiệm, động viên thúc đẩyviệc thực hiện nhiệm vụ, uốn nắn, giúp đỡ sửa chữa sai sót, khuyết điểm vàtuyên truyền kinh nghiệm giáo dục tiên tiến Kiểm tra, đánh giá tốt sẽ dẫn tới tựkiểm tra, đánh giá tốt đối tượng

1.1.4 Chức năng của KTNBTH

- Tạo lập kinh thông tin phản hồi vững chắc, cung cấp thông tin đã được

xử lý chính xác để Hiệu trưởng hoạt động quản lý có hiệu quả;

- Kiểm soát, phát hiện và phòng ngừa;

- Động viên, phát hiện và phòng ngừa;

- Đánh giá và xử lý cần thiết

Cần nhấn mạnh rằng: Đánh giá là hoạt động đặc biệt nhằm phân tích, xácnhận giá trị thực trạng về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng và hiệu quảcông việc, trình độ, sự phát triển, những kinh nghiệm được hình thành ở thờiđiểm hiện tại so với mục tiêu, kế hoạch hay những chuẩn mực đã được xác lập.Trên cơ sở đó nêu ra những biện pháp uốn nắn, điều chỉnh và giúp đỡ đối tượng

Đánh giá liên quan chặt chẽ với kiểm tra và là kết quả của kiển tra vì mụcđích của kiểm tra là đánh giá khách quan tình hình công việc, giúp đỡ khắc phụcsai sót, phát hiện, uốn nắn, kích thích, giúp đỡ kịp thời.

Đánh giá là một chức năng của kiểm tra, liên hệ chặt chẽ với kiểm tra, do

đó kiểm tra – đánh giá (KT – ĐG) thường được dùng liền nhau với ý nghĩa đó

1.1.5 Mục đích và nhiệm vụ của KTNBTH

a Mục đích: Hoạt động KTNBTH không có mục đích tự thân mà chỉ

tham gia vào quá trình quản lý trường học bằng sự tác động vào đối tượng quản

lý trong việc chấp hành với mục đích cải tạo nhằm thực hiện tốt các quyết địnhquản lý

Cụ thể là: Quan sát, theo dõi, phát hiện, kiểm nghiệm và đánh giá kháchquan tình hình, công việc; việc thực hiện nhiệm vụ của đối tượng; tác động đếnmức cần thiết công tác của tập thể, cá nhân trong trường nhằm đảm bảo tốt việcchấp hành chính sách, pháp luật về giáo dục, thực hiện các văn bản pháp quycủa Bộ GD – ĐT đối với trường học; giúp đỡ phát huy ưu điểm, khắc phụckhuyết điểm, khen chê kịp thời, xử lý cần thiết để cải tến tổ chức quản lý vànâng cao chất lượng, hiệu quả GD – ĐT trong nhà trường

b Nhiệm vụ:

- Hiệu trưởng có trách nhiệm sử dụng bộ máy quản lý, cán bộ giáo viên đểkiểm tra công việc hoạt động, mối quan hệ của mọi thành viên trong trường vànhững điều kiện phương tiện phục vụ cho dạy học và giáo dục; xét và giải quyếtcác khiếu nại, tố cáo về các vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý của mình

- Hiệu trưởng kiểm tra thường xuyên, định kỳ theo kế hoạch chặt chẽ Đặcbiệt kiểm tra công việc của giáo viên hàng tuần Mỗi năm kiểm tra toàn diện1/3giáo viên, còn tât cả các giáo viên khác đều được kiểm tra từng mặt hay chuyênđề

- Phối hợp với tổ chức Đảng, Đoàn thể trong trường tiến hành việc tựkiểm tra công tác quản lý, phát huy và thực hiện dân chủ hóa trong quản lý nhàtrường, thực hiện tốt quy chế chuyên môn, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tốcáo trong trường

6

- Khi kiểm tra phải có kết luận: biên bản kiểm tra va lưu trữ hồ sơ kiểmtra.

1.2 Đối tượng và nội dung kiểm tra nội bộ trường học

1.2.1 Đối trượng KTNBTH

Đối tượng KTNBTH là tất các các thành tố cấu thành hệ thống sư phạmnhà trường, sự tương tác giữa chúng tạo ra một phương thức hoạt đồng bộ vàthống nhất nhằm thực hiện tốt mục tiêu, kế hoạch đào tạo và tạo ra kết quả đàotạo mong muốn

Sơ đồ 3: Sơ đồ hệ thống sư phạm nhà trường

Ghi chú:

M: Mục tiêu; N: Nội dung; P: Phương pháp; GV: Giáo viên; HS: Học sinhCSVC – TBDH: Cơ sở vật chất – thiết bị dạy học; KQ: kết quả

Đối tượng chủ yếu của KTNBTH gồm:

- Hoạt động sư phạm của giáo viên, cán bộ công nhân viên;

- Hoạt động học tập và rèn luyện của học sinh về các mặt giáo dục: đạođức, văn hóa, thể chất, thẩm mỹ…;

- Về cơ sở vật chất, kỹ thuật, thiết bị dạy học, tài chính…;

- Mối quan hệ tương tác giữa các thành tố để tạo ra kết quả đào tạo

N

Hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường rất phong phú, phức tạp

và nhiều mặt Hiệu trưởng có trách nhiệm kiểm tra toàn bộ công việc, hoạt động,mối quan hệ, kết quả của toàn bộ quá trình đào tạo và những điều kiện, phươngtiện của nó không loại trừ mặt nào Song trên thực tế, KTNBTH cần tập trungvào các nội dung chính không tách rời nhau mà luôn luôn liên quan chặt chẽ vớinhau:

- Thực hiện kế hoạch phát triển giáo dục của trường (số lượng, chấtlượng)

- Thực hiện các nhiệm vụ của kế hoạch đào tạo (thực hiện nội dungchương trình, chất lượng đào tạo)

- Xây dựng đội ngũ – tập thể sư phạm nhà trường

- Xây dựng, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

- Tự kiểm tra công tác quản lý của Hiệu trưởng (công tác kế hoạch; côngtác tổ chức – nhân sự; công tác chỉ đạo; công tác kiểm tra…)

Ở trường phổ thông, Hiệu trưởng cần tập trung vào hai lĩnh vực là: kiểmtra công tác quản lý của các đơn vị (Bộ phận, các bộ môn…) và kiểm tra chuyênmôn sư phạm

- Về công tác quản lý cần tập trung vào việc kiểm tra: quản lý giảng dạy,giáo dục; quản lý tài sản, tài chính; chấp hành các quy chế, quy định; quản lýhọc sinh…

- Về chuyên môn và sư phạm cần tập trung kiểm tra việc thực hiện đúngnội dung chương trình; kế hoạch dạy học, việc thực hiện nền nếp, kỷ cươngtrong giảng dạy và học tập, vai trò mô phạm của thầy giáo…

1.3 Nguyên tắc chỉ đạo hoạt động kiểm tra nội bộ trường học

Để làm tốt công tác KTNBTH, hiệu trưởng phải tuân thủ các nguyên tắcsau:

1.3.1 Nguyên tắc tính pháp chế: Người Hiệu trưởng phải tuyệt đối tuân

thủ các văn bản hướng dẫn về công tác kiểm tra của Bộ GD – ĐT Hiệu trường

là người đại diện của Nhà nước, quyết định của hiệu trưởng phải được coi là

“tiếng nói” của pháp luật Người chống đối quyết định kiểm tra là chống lại

8

pháp luật Hiệu trưởng lợi dụng kiểm tra để thực hiện ý đồ cá nhân thì chínhhiệu trưởng vi phạm nguyên tắc này.

1.3.2 Nguyên tắc tính kế hoạch: Cơ sở khoa học của tính kế hoạch trong

KTNBTH la đảm bảo tính khoa học, ổn định trong hoạt động quản lý và cáchoạt động sư phạm, đảm bảo cho hoạt động dạy và học được thực hiện đúng tiến

độ, tránh gây sự xáo trộn

1.3.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan: Cơ sở của nguyên tắc này

là tính trung thực, công khai, dân chủ và công bằng Người quản lý phải có thái

độ trung thực trong kiểm tra, tôn trọng sự khách quan trong Kiểm tra đánh giá

và xử lý

1.3.4 Nguyên tắc tính hiệu quả:

KTNBTH phải đáp ứng đúng và kịp thời yêu cầu của quản lý trường học;chi phí sức lực, thời gian, tiền của cần thiết ít nhất, nhưng thu được kết quảnhiều nhất

Kiểm tra để phát hiện, giải quyết thỏa đáng các mâu thuẫn, thúc đẩy cácmặt tốt, hạn chế mặt tiêu cực

1.3.5 Nguyên tắc tính giáo dục:

Kiểm tra để hiểu, giúp đỡ và giáo dục đối tượng, làm cho đối tượng vươnlên cái tốt đẹp hơn Vì vậy, người kiểm tra phải thiện chí, có lòng nhân ái sâusắc, biết tôn trọng nghiêm khắc và độ lượng đối với con người trong kiểm tra

Các nguyên tắc trên có liên quan, bổ sung, hỗ trợ cho nhau Tùy từng mụcđích, nội dung, đối tượng va tình huống kiểm tra cụ thể mà Hiệu trưởng vậndụng các nguyên tắc hoặc phối hợp tối ưu giữa chúng một cách linh hoạt và sángtạo nhằm mang lại hiệu quả tối ưu

1.4 Phương pháp kiểm tra nội bộ trường học.

Để thu thập và có được những thông tin tin cậy, khách quan về các hoạtđộng chuyên môn sư phạm trong nhà trường, hiệu trưởng cần sử dụng nhiềuphương pháp kiểm tra Nhưng lựa chọn và sử dụng phương pháp nào là tùythuộc vào đặc điểm đối tượng, mục đích, nhiệm vụ, thời gian kiểm tra và tìnhhuống cụ thể trong kiểm tra

Có nhiều cách phân loại phương pháp KTNBTH:

3 Phương pháp tự kiểm tra (tự xét, đánh giá so với chuẩn mực)

1.4.2 Cách thứ hai gồm các phương pháp cụ thể sau:

1 Phương pháp kiểm tra hoạt động giảng dạy của giáo viên:

- Dự giờ (có lựa chọn, theo đề tài, dự có mục đích và mời chuyên gia cùngdự…)

- Xem xét, kiểm tra các tài liệu khác nhau: sổ sách, kế hoách cá nhân(giáo án, lịch trình giảng dạy…)

- Đàm thoại với giáo viên (thực hiện chương trình, phương pháp, sựchuyên cần và tiến bộ của học sinh)

2) Phương pháp kiểm tra chất lượng kiến thức, kỹ năng của học sinh:

- Kiểm tra: nói, viết, thực hành

- Nghiên cứu và phân tích vở ghi chép bài giảng và bài tập của học sinh

- Kiểm tra kỹ năng làm bài tập, thí nghiệm, thực hành lao động và họcnghề của học sinh

3) Phương pháp kiểm tra và đánh giá công tác giáo viên chủ nhiệm lớp

- Kiểm tra – đánh giá giáo viên chủ nhiệm trong công tác giáo dục họcsinh

- Kiểm tra và đánh giá mức độ được giáo dục của học sinh

4) Phương pháp kiểm tra phòng ngừa:

Có tầm quan trọng trong hệ thống kiểm tra sư phạm Nhiệm vụ cảu nó làphòng ngừa những khuyết điểm có thể có, giúp đỡ kịp thời người giáo viên

Để tiến hành KTNBTH theo các phương pháp trên, người Hiệu trườngcần sử dụng những phương pháp bổ trợ sau làm điều kiện, phương tiện thựchiện, đó là các phương pháp:

10

Quan sát, đàm thoại, phiếu điều tra: kiểm tra chất lượng kiến thức họcsinh (nói, viết, thực hành); phân tích, tổng hợp tài liệu hồ sơ và đối chiếu vớithực tế, tham dự các hoạt động dạy học, giáo dục cụ thể…

1.5 Hình thức kiểm tra nội bộ trường học.

- Kiểm tra toàn diện;

- Kiểm tra từng mặt (kiểm tra chọn lọc);

- Kiểm tra theo chuyên đề;

- Kiểm tra thường kỳ;

- Kiểm tra đột xuất;

- Kiểm tra việc thực hiện các biện pháp, kiến nghị của kiểm tra lần lượt;

- Ngoài ra còn có các hình thức kiểm tra thường xuyên, hàng ngày

Cũng có thể tiến hành KTNBTH theo 3 hình thức sau đây:

Kiểm tra sơ bộ, kiểm tra thực hiện, kiểm tra tổng kết…

- Kiểm tra sơ bộ: Xem xét các kế hoạch, các tài liệu chuẩn bị lên lớp củagiáo viên; về các phương pháp và hình thức bài giảng, củng cố bài; về các biệnpháp học tập, làm việc độc lập của học sinh

- Kiểm tra thực hiện: Quan sát trực tiếp việc thực hiện một hay nhiều giờgiảng kiểm tra kiến thức, kỹ năng của học sinh, xem các bài làm của học sinh

- Kiểm tra tổng kết: Nghiên cứu các kết quả lao động của giảng viên vềgiảng dạy và giáo dục học sinh trong một thời kỳ nhất định, nghiên cứu sổ sách,các bản báo cáo, các bài kiểm tra viết, hỏi đáp học sinh và tham gia các dạnghoạt động khác như: lao động, thể dục thể thao, văn nghệ của học sinh

2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THANH TRA GIÁO DỤC

2.1 Khái niệm thanh tra giáo dục

2.1.1 Thanh tra là gì?

* Thuật ngữ thanh tra – Inspection là nhìn sâu vào bản chất trong của đốitượng từ bên ngoài, khác với tự kiểm tra nội bộ - Inside: nhìn vào bản chất bêntrong của đối tượng từ bên trong

* Thanh tra là điều tra, xem xét để làm rõ sự việc (Đại từ điển tiếng Việt).

* Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nước, làphương thức đảm bảo pháp chế, tăng cường kỷ luật trong quản lý nhà nước, thựchiện quyền dân chủ xã hội chủ nghĩa (Pháp lệnh Thanh tra)

a Thanh tra nhà nước.

Thanh tra là kiểm tra có tính chất Nhà nước của cơ quan cấp trên đối với

cơ quan, tổ chức, cá nhân cấp dưới do tổ chức Thanh tra thực hiện, có tráchnhiệm thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhànước cảu cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm phat huy nhân tố tích cực, phòngngừa, xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơchế quản lý, tăng cường pháp chế XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, cácquyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân

- Trong nhà nước pháp quyền Việt Nam (nhà nước của dân, do dân vìdân) mà đặc trưng là quản lý bằng luật pháp, thì thanh tra là một hoạt động thiếtyếu (cần thiết, chủ yếu, không thể thiếu được) Hành lang pháp lý để hoạt độngthanh tra là Pháp lệnh thanh tra Nhà nước (ra đời ngày 29/3/1990 và Chủ tịchnước CHXHCNVN công bố ngày 01/4/1990) Tư tưởng cơ bản của pháp lệnhthanh tra Nhà nước là xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam và kế thừa tinhhoa cảu thế giới, trong đó khẳng định “Thanh tra là chức năng thiết yếu của các

cơ quan quản lý Nhà nước, là phương thức đảm bảo pháp chế, tăng cường kỷluật trong quản lý Nhà nước, thực hiện quyền dân chủ XHCN”

Hệ thống tổ chức thanh tra Nhà nước bao gồm:

1) Thanh tra Nhà nước;

2) Thanh tra Bộ, Ủy ban Nhà nước, cơ quan thuộc Chính phủ;

3) Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và cấp tương đương;4) Thanh tra Sở;

5) Thanh tra huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh

Sơ đồ 4: Hệ thống tổ chức thanh tra Nhà nước

ương

thị xã, thành phố thuộc

tỉnh

Hệ thống tổ chức Thanh tra Nhà nước Việt Nam (khai sinh ngày23/11/1945) do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh (không ghi số) ngày cànghoàn thiện và có chức năng thanh tra mọi mặt hoạt động quản lý Nhà nước.

b Thanh tra giáo dục (TTGD)

- TTGD là kiểm tra có tính chất Nhà nước của cơ quan quản lý giáo dụccấp trên đối với cơ quan, tổ chức và cá nhân cấp dưới do một tổ chức chuyênbiệt (tổ chức thanh tra) tiến hành với các chức năng: đánh giá, phát hiện, điềuchỉnh và giúp đỡ đối tượng thanh tra nhằm đảm bảo pháp chế, giữ vững kỷcương, tăng cường kỹ luật, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

và đào tạo

- Thanh tra giáo dục phổ thông là kiểm tra có tính chất Nhà nước của Sởhoặc Hiệu trưởng đối với các bộ phận, các tổ chức và cá nhân trong trường domột tổ chức chuyên biệt (Ban thanh tra) tiến hành với các chức năng: đánh giá,phát hiện, điều chỉnh và giúp đỡ đối tượng thanh tra nhằm đảm bảo pháp chế,

giữ vững kỷ cương, tăng cường kỷ luật, góp phần nâng cao chất lượng và hiệuquả giáo dục đào tạo của nhà trường.

- TTGD là thanh tra chuyên ngành, thực hiện quyền thanh tra Nhà nước

về giáo dục và đào tạo, vừa bộc lộ quyền lực Nhà nước, vừa đảm bảo dân chủ kỷcương trong hoạt động giáo dục đào tạo

Vì vậy, TTGD có tính chất: Hành chính – Pháp chế - Nhà nước, tổ chứcTTGD do pháp luật quy định, cấp trên bổ nhiệm và hoạt động theo luật định

Còn thanh tra nhân dân trong các trường học, các cơ sở giáo dục về tínhchất, nặng về tư vấn và thuyết phục; tổ chức thanh tra do quần chúng bầu ra ở cơ

sở, hoạt động chủ yếu là giám sát, kiểm tra và kiến nghị với cấp trên (Nghị định241/ HĐBT ngày 5/8/1991 về tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân,thông tư 01 – TT/LB và thông tư liên tịch 62/TT – LT ngày 22/5/1992 của Bộ vàCông đoàn ngành Giáo dục và Đào tạo)

- Tổ chức: TTGD của các trường phổ thông hiện tại chưa phải là tổ chứcThanh tra Nhà nước, không nằm trong hệ thống Thanh tra Nhà nước mà là thanhtra của Thủ trưởng các cơ quan nhà nước có chức năng kiểm tra, thanh tra.

+ Tổ chức thực hiện

- Hiệu trường quy định chức năng, nhiệm vụ và số lượng thành viên củaBan TTGD tùy theo khối lượng công việc được giao

- Kế hoạch thanh tra, kiểm tra hàng năm phải được Hiệu trưởng phê duyệt

và báo cáo cho Sở GD - ĐT

- TTGD Sở có trách nhiệm chỉ đạo công tác thanh tra của trường, tập huấnnghiệp vụ cho thanh tra viên giáo dục các trường, phối hợp với ban TTGD khitiến hành thanh tra trường

2.1.2 Cơ sở khoa học của thanh tra giáo dục.

a Cơ sở pháp lý:

- TTGD là hoạt động mang tính pháp chế (được quy định trong Luật giáodục – 1998); trong Nghị định 358/HĐBT (1992) của Hội đồng Bộ trưởng (nay làChính phủ) về tổ chức và hoạt động của TTGD; trong quyết định 478/GĐ