NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CƠ SỞ KHOA HỌC NHẰM ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG RỪNG NGẬP MẶN CHO VÙNG BÃI BỒI VEN BIỂN HUYỆN KIM SƠN, TỈNH NINH BÌNH

Cả nước nói chung và Ninh Bình nói riêng sự biến động về diện tích đất ngập mặn cùng với nguy cơ bị thu hẹp dần về diện tích rừng ngập mặn do nhiều nguyên nhân khác nhau như: sự huỷ diệt

Trang 1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

_

Tô Văn Vượng

“NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CƠ SỞ KHOA HỌC

NHẰM ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KỸ THUẬT

GÂY TRỒNG RỪNG NGẬP MẶN CHO VÙNG BÃI BỒI VEN BIỂN

HUYỆN KIM SƠN, TỈNH NINH BÌNH ”

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

NINH BÌNH, NĂM 2009

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

_

Tô Văn Vượng

“NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CƠ SỞ KHOA HỌC

NHẰM ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG RỪNG NGẬP MẶN CHO VÙNG BÃI BỒI VEN BIỂN

HUYỆN KIM SƠN, TỈNH NINH BÌNH ”

Chuyên ngành: Lâm học

Mã số: 60 62 60

Luận văn thạc sỹ: Lâm học

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Đình Quế

NINH BÌNH, NĂM 2009

Trang 2

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 3 http://www.Lrc-tnu.edu.vn

Lời cảm ơn!

Trong thời gian thực hiện đề tài, ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi còn

được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều người Đến nay, đề tài của tôi đã hoàn

thành Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn:

PGS - TS Ngô Đình Quế đã giúp đỡ tôi hết sức tận tình trong suất quá

trình thực hiện đề tài;

Cán bộ Trung tâm Sinh thái và Môi trường rừng – Viện Khoa học Lâm

nghiệp Việt Nam, đã giúp tôi trong quá trình lấy mẫu, phân tích mẫu thực hiện

đề tài;

Ban giám đốc, lãnh đạo phòng Lâm nghiệp và đồng nghiệp tại Sở Nông

nghiệp & PTNT nơi tôi công tác; đã tạo mọi điều kiện về thời gian, hỗ trợ tôi về

mặt chuyên môn;

BQL rừng phòng hộ huyện Kim Sơn, các chủ hộ nhận khóan trồng rừng

đã giúp tôi trong quá trình thu thập số liệu và thực hiện ngoài thực địa;

Đồng thời tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè đã quan

tâm, động viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi trong suốt quá trình học tập

và xây dựng luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu đó!

Ninh Bình, tháng 9 năm 2009

Tô Văn Vượng

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn

Mục lục biểu ……….……….………

Mục lục biểu đồ ………

Mục lục bản đồ ………

Mở đầu ……… ………… 1

Chương I Tổng quan đề tài ……… 3

1.1 Trên thế giới ………

3 1.2 Trong nước ………

8 Chương II Đối tượng, phạm vi, mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu ………

15 2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ………

15 2.1.1 Đối tượng nghiên cứu ……… 15

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu ………

15 2.2 Mục tiêu, nghiên cứu của đề tài ……… 15

2.2.1 Mục tiêu chung ……… 15

2.2.2 Mục tiêu cụ thể ……… 15

2.3 Nội dung nghiên cứu ………

15 2.3.1 Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất rừng ngập mặn ……… 15

Trang 3

Trang

2.3.2 Nghiên cứu đặc điểm đất đai dưới rừng ngập mặn ven biển … 15

2.3.3 Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng (đường kính D00, tán và chiều cao) của cây Trang ở các độ tuổi trên các dạng lập địa khác nhau … 16 2.3.4 Xây dựng tiêu chí và bản đồ lập địa vùng ven biển huyện Kim Sơn 16 2.3.5 Đề xuất các giải pháp kỹ thuật về gây trồng rừng ngập mặn ở các điều kiện lập địa khác nhau ………

16 2.4 Phương pháp nghiên cứu……….………

16 2.4.1 Cách tiếp cận của đề tài ……… 16

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể ………

17 2.4.2.1 Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất ……… 17

2.4.2.2 Nghiên cứu đặc điểm đất đai rừng ngập mặn ven biển ………

17 2.4.2.3 Đề xuất các giải pháp kỹ thuật về gây trồng rừng ngập mặn ở các dạng lập địa khác nhau ………

18 Chương III Đặc điểm điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu ……… 19

3.1 Đặc điểm tự nhiên ……… 19

3.1.1 Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình ……… 19

3.1.1.1 Vị trí địa lý ……… 19

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo ……… 19

3.1.2 Tình hình khí tượng ……… 19

Trang 3.1.2.1 Lượng bốc hơi ……… 19

3.1.2.2 Gió – bão ………

20 3.1.2.3 Nhiệt độ ……… 20

3.1.2.4 Độ ẩm ……… 21

3.1.2.5 Mưa ……… 21

3.1.2.6 Chế độ thủy triều ……… 22

3.1.2.7 Độ mặn nước biển trung bình trong các năm từ 2003 đến 2008 22 3.1.3 Tình hình địa chất ……… 23

3.1.4 Đặc điểm sinh thái một số loài cây ngập mặn rừng phòng hộ Kim Sơn 23 3.1.4.1 Đặc điểm sinh học cây Bần chua ……… 23

3.1.4.2 Đặc điểm sinh học cây Trang ……… 24

3.2 Tình hình dân sinh, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu ………… 25

3.2.1 Tình hình dân số, đất đai ………

25 3.2.2 Cơ cấu kinh tế, thu nhập bình quân, mức độ tăng trưởng …… 25

3.3 Tình hình cơ sở vật chất, hạ tầng ……… 26

3.3.1 Về giao thông ……… … 26

3.3.2 Cơ sở phúc lợi xã hội ……… ……… 27

3.3.3 Các công trình khác ……….…… 27

Chương IV Kết quả nghiên cứu và thảo luận ………

28

Trang 4

Trang

4.1 Hiện trạng đất ngập mặn ven biển ……….……… 28

4.2 Một số đặc điểm đất ngập mặn ……… ……… 32

4.2.1 Độ thành thục của đất ……….……… 32

4.2.1.1 Độ thành thục của đất và phân bố của rừng ……….… 33

4.2.1.2 Độ thành thục của đất và sinh trưởng của rừng trồng ………

35 4.2.2 Một số tính chất lý hóa học của đất ……… 38

4.2.2.1 Thành phẩn cấp hạt ……… ……… 38

4.2.2.2 Một số chỉ tiêu hóa tính đất ……….……… 44

4.3 Diễn biến một số chỉ tiêu hóa tính đất dưới rừng trồng ……… 49

4.3.1 Độ chua của đất ……… ……… 50

4.3.2 Chất hữu cơ ……….……… 52

4.3.3 Đạm ……… 53

4.4 Xây dựng bản đồ lập địa và đề xuất phương hướng sử dụng đất ngập mặn bãi bồi ven biển huyện Kim Sơn … ………

54 4.4.1 Xây dựng bản đồ lập địa ……….……… 54

4.4.1.1 Các yếu tố phân chia lập địa ……… 54

4.4.1.2 Kết quả xây dựng bản đồ lập địa ……… 59

4.4.2 Đề xuất phương hướng sử dụng đất ……… 64

4.4.2.1 Lựa chọn cây trồng ……… ……… 64

4.4.2.2 Biện pháp kỹ thuật áp dụng ……… ………

64 4.4.2.3 Chăm sóc và bảo vệ rừng trồng ………

65 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 8 http://www.Lrc-tnu.edu.vn Trang Chương V Kết luận và kiến nghị ……… ………

66 5.1 Kết luận ……….……… 66

5.1.1 Đặc điểm đất ngập mặn ven biển Kim Sơn ………….…………

66 5.1.2 Xây dựng bản đồ lập địa ……….…….……… 67

5.2 Kiến nghị ……… 68

Chương VI Tài liệu tham khảo ……….………

69

Trang 5

MỞ ĐẦU

Việt Nam có tổng diện tích tự nhiên là 32.894.398 ha với chiều dài bờ

biển 3.260 km; có 606.792 ha đất ngập mặn ven biển, trong đó có 209.741 ha

diện tích rừng ngập mặn ven biển Diện tích rừng ngập mặn tuy không lớn

nhưng có vai trò rất lớn trong việc phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi

trường: Rừng ngập mặn có hệ sinh thái khá phong phú với 37 loài cây ngập

mặn thực thụ và 72 loài cây tham gia (Phan Nguyên Hồng và cộng sự 1993,

1999, 2002), nguồn lợi thuỷ sản có số lượng cá khá lớn khoảng 258 loài ( Mai

Đình Yến, 1992) Các loài chim cũng rất giầu có đã hình thành một số sân

chim lớn như RAMSAR Xuân Thuỷ với 215 loài (Birdlife International 1994,

2002), Bạc Liêu, Đầm Dơi – mũi Cà Mau là 171 loài trong đó có 53 loài di cư

(Đặng Trung Tấn, 2001) Rừng ngập mặn không chỉ là nơi cư trú mà còn là

nơi cung cấp nguồn dinh dưỡng, hỗ trợ cho sự tồn tại và phát triển phong phú

của các quần thể sinh vật cửa sông ven biển; đồng thời còn là nơi “ương ấp”

những cá thể non của nhiều loài sinh vật biển, nơi duy trì đa dạng sinh học cho

biển (Mohamed và Kao, 1941, Frusker, 1983) (Phan Nguyên Hồng, Rừng

ngập mặn Việt Nam - Nhà xuất bản Nông nghiệp,, Hà Nội 1999)

Đối với kinh tế - xã hội, rừng ngập mặn còn được khai thác dưới dạng

du lịch sinh thái như khu rừng ngập mặn Cần Giờ, Xuân Thủy - Nam Định …

và nó còn cung cấp gỗ, thực phẩm, thuốc chữa bệnh, chất đốt, thức ăn gia súc,

bảo vệ các công trình đê biển, khu sản xuất nông lâm nghiệp, dân cư …

Về mặt môi trường, hệ sinh thái rừng ngập mặn có vai trò to lớn trong

việc phòng hộ ven biển, chống xói lở bờ biển, hạn chế tác hại của sóng, gió,

bão Rừng ngập mặn là một tác nhân làm cho khí hậu dịu mát hơn, giảm nhiệt

độ tối đa và biên độ nhiệt, làm tăng nhanh khả năng lắng đọng đất góp phần

mở rộng diện tích

Rừng ngập mặn có vai trò hết sức to lớn nhưng diện tích rừng ngập mặn

ngày càng bị thu hẹp, môi trường rừng bị đe dọa Mặc dù diện tích rừng ngập

mặn trong những năm gần đây được gia tăng đáng kể; nhưng tổng diện tích

rừng ngập mặn trên toàn quốc bị suy giảm một cách rõ rệt

Năm 1943 cả nước có 408.500 ha rừng ngập mặn (100%); đến năm

2007 diện tích còn lại 209.741 ha (51,34%) Như vậy, sau hơn 60 năm, rừng ngập mặn nước ta đã bị suy giảm gần 1/2 diện tích Bình quân mỗi năm mất khoảng 3.105,6 ha rừng ngập mặn

Cả nước nói chung và Ninh Bình nói riêng sự biến động về diện tích đất ngập mặn cùng với nguy cơ bị thu hẹp dần về diện tích rừng ngập mặn do nhiều nguyên nhân khác nhau như: sự huỷ diệt của chất độc hóa học trong chiến tranh, chuyển đất rừng ngập mặn sang sản xuất nông nghiệp, việc quai

đê lấn biển, đô thị hóa; đặc biệt là việc phát triển nuôi tôm, cua xuất khẩu đã làm cho việc quản lý rừng ngập mặn gặp nhiều khó khăn Việc phá rừng là nguyên nhân chính gây ra một số hậu quả như: làm mất đi nguồn lợi thuỷ sản,

đa dạng sinh học, sự phong phú của hệ sinh thái trong rừng ngập mặn, làm mất nơi cư trú, sinh đẻ của nhiều loài thuỷ sản, chim, thú … làm giảm chức năng phòng hộ chắn sóng, phòng hộ đê biển, chống xói lở, lưu trữ nước ngầm… Đứng trước tình hình trên Nhà nước và ngành lâm nghiệp đã có rất nhiều cố gắng để khôi phục, phát triển rừng ngập mặn và đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong công tác nghiên cứu gây trồng và phục hồi rừng ở Việt Nam: trồng cây trên lập địa khó, triển khai các mô hình nông lâm thuỷ sản, suất đầu tư trồng rừng ngập mặn luôn được nâng lên

Tỉnh Ninh Bình gần đây đã trồng được một diện tích rừng ngập mặn khá lớn nhưng tỷ lệ thành rừng còn thấp do nhiều nguyên nhân: thiên tai, sâu bệnh hại, trồng và chăm sóc chưa đúng thời vụ; trong đó có một nguyên nhân quan trọng, đó là do chưa bố trí loài cây trồng phù hợp với từng dạng lập địa (Đất nào cây ấy)

Để nâng cao hiệu quả của việc trồng rừng cũng như phát triển bền vững rừng ngập mặn vùng bãi bồi ven biển huyện Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài:

“Nghiên cứu một số cơ sở khoa học nhằm đề xuất các giải pháp kỹ thuật gây trồng rừng ngập mặn cho vùng bãi bồi ven biển huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình ”

Trang 6

CHƯƠNG I TỔNG QUAN ĐỀ TÀI

1.1 Trên thế giới:

Đến nay rừng ngập mặn xuất hiện trên 75% bờ biển nhiệt đới và á nhiệt

đới trong khoảng từ 300

vĩ tuyến Nam đến 300 vĩ tuyến Bắc Rừng ngập mặn

có diện tích lớn nhất nằm trong vùng từ 100

vĩ độ Bắc đến 100 vĩ độ Nam (Twilley và cộng sự 1992)

Diện tích rừng ngập mặn trên toàn thế giới ước tính khoảng 18 triệu ha,

phân bố tại 82 nước Trong đó, ở khu vực Châu Á, rừng ngập mặn có khoảng

8,4 triệu ha, chiếm tới 46% tổng diện tích rừng ngập mặn thế giới; riêng 07

nước Đông Nam Á, diện tích rừng ngập mặn chiếm tới 36% tổng diện tích

rừng ngập mặn thế giới (Mark Spalding và cộng sự, 1997)

Từ lâu các ngành khoa học đã quan tâm nghiên cứu về đất ngập mặn

cũng như rừng ngập mặn trên nhiều lĩnh vực vì những giá trị to lớn về sinh

học, sinh thái và kinh tế xã hội của vùng ven biển

+ Nghiên cứu về giải phẫu, phân loại, phân bố:

Lĩnh vực được quan tâm nhiều nhất là phân loại thực vật, thảm thực vật

và phân bố Có 2 công trình nổi tiếng là Mangrove vegetation của V.J

Chapman (1975) và The botany of mangroves của P.B Tomlinson (1986) đã

nghiên cứu về giải phẫu, phân loại, phân bố, sinh thái một số loài cây ngập

mặn trên thế giới [36], [45]

+ Nghiên cứu về các nhân tố sinh thái:

Nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự hình thành và phát

triển rừng ngập mặn có nhiều tác giả đề cập đến Theo V.J Chapman (1975)

có 7 yếu tố sinh thái cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển rừng ngập mặn là:

Nhiệt độ, thế nền đất bùn, sự bảo vệ, độ mặn, thủy triều, dòng chảy hải lưu,

biển nông [36]

Tổ chức UNESCO (1979) và FAO (1982) khi nghiên cứu về rừng và

đất rừng ngập mặn ở vùng châu Á Thái Bình Dương cho rằng: Hệ sinh thái

rừng ngập mặn trong khu vực này đã và đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nhiều nguyên nhân khác nhau Trong đó nguyên nhân chính là do việc khai thác tài nguyên rừng, đất rừng ngập mặn không hợp lý gây ra các biến đổi tiêu cực đối với môi trường đất và nước Các tổ chức này đã khuyến cáo các quốc gia có rừng và đất ngập mặn, cần phải có những biện pháp hữu hiệu để khắc phục tình trạng này bằng các giải pháp như: xây dựng các hệ thống chính sách, văn bản pháp luật về quản lý sử dụng đất, rừng ngập mặn và nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trồng, khoanh nuôi bảo vệ rừng kết hợp với việc xây dựng các mô hình lâm ngư kết hợp [1]

Có một số công trình nghiên cứu về lượng mưa, nhiệt độ ảnh hưởng đến

sự sinh trưởng và phát triển của cây ngập mặn V.J Chapman (1975), P.B Tomlinson (1986) cho rằng nhiệt độ là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phân bố rừng ngập mặn Cây ngập mặn sinh trưởng tốt ở môi trường có nhiệt độ ấm, nhiệt độ của tháng lạnh nhất không dưới 20oC, biên độ nhiệt theo mùa không vượt quá 10oC P Saenger và cộng sự (1983) (Trích dẫn

từ Nguyễn Hoàng Trí, 1999) đã giải thích sự có mặt của rừng ngập mặn ở một vùng nào đó tùy thuộc nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước A.N Rao (1986) nhận định rằng trong các nhân tố khí hậu thì lượng mưa là nhân tố quan trọng với vai trò cung cấp nguồn nước ngọt cho cây ngập mặn tăng trưởng và phát triển, rừng ngập mặn sinh trưởng tốt nhất ở nơi có lượng mưa đầy đủ [26], [36], [42], [45]

Trong các nhân tố sinh thái thì độ mặn là nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tăng trưởng, tỷ lệ sống, phân bố các loài De Hann (1931) (Trích dẫn

từ Aksornkoae, 1993) cho rằng rừng ngập mặn tồn tại, phát triển ở nơi có độ mặn từ 10-30‰ và các tác giả đã chia thực vật ngập mặn thành hai nhóm; nhóm phát triển ở độ mặn từ 10-30‰vànhóm phát triển ở độ mặn từ 0-10‰ [34] Yếu tố giới hạn sự phân bố của rừng ngập mặn là sự thiếu vắng muối trong đất và nước Mỗi loại cây ngập mặn chịu đựng một độ mặn nhất định Khi độ mặn trong đất tăng và tầng bùn giảm thì cây còi cọc, cành ngắn, lá nhỏ

và dày hơn (A.N Rao, 1986) Nhiều nghiên cứu cho thấy, cây ngập mặn có

Trang 7

thể tồn tại được trong nước ngọt một thời gian nào đó, nhưng sinh trưởng của

cây giảm dần, sau vài tháng nếu không được cung cấp một lượng muối thích

hợp thì cây sinh trưởng rất kém, lá cây có nhiều chấm đen và vàng do sắc tố bị

phân hủy, lá sớm rụng Hầu hết các cây ngập mặn đều sinh trưởng tốt ở môi

trường nước có độ mặn từ 25-50% độ mặn nước biển Khi độ mặn càng cao

thì sinh trưởng của cây càng kém, sinh khối của rễ, thân và lá đều thấp dần, lá

sớm rụng (Saenger và cộng sự, 1983) (Trích dẫn từ Nguyễn Hoàng Trí, 1999)

[26], [42]

Khi nghiên cứu sự sinh trưởng của loài Trang (Kandelia candel

(L.Druce) liên quan đến độ mặn của môi trường, P Lin và X.M.Wei (1980)

(Trích dẫn từ A.N Rao, 1986) đã nhận tháy chúng phát triển tốt ở nơi có nồng

độ muối từ 7,5 đến 21,2‰ [42]

Nhiều tác giả cho rằng đất là nhân tố chính giới hạn sự tăng trưởng và

phân bố cây ngập mặn (Gledhill, 1963; Giglioli và King, 1966; Clark và

Hannonn, 1967; S Aksornkoae và cộng sự, 1985) (Trích dẫn Aksornkoae,

1993) Đất rừng ngập mặn là đất phù sa bồi tụ có độ muối cao, thiếu O2, giàu

H2S, rừng ngập mặn thấp và cằn cỗi trên các bãi lầy có ít phù sa, nghèo chất

dinh dưỡng A Karim và cộng sự cho biết sự phát triển của thực vật ngập mặn

liên quan đến số lượng phù sa lắng đọng và cây đạt chiều cao cực đại ở nơi có

lớp đất phù sa dày [34]

S Aksornkoae (1993) nghiên cứu đất ngập mặn ở Thái Lan, còn A

Karim (1983, 1988) nghiên cứu đất ngập mặn ở Sundarbans – Banglades có

độ pH từ 6,5-8; độ mặn của đất từ 3,3-17,3‰ và ông chia đất ra làm 3 loại:

loại có độ mặn thấp dưới 5‰, loại có độ mặn trung bình từ 5-10‰ và loại có

độ mặn cao trên 15‰ J.K Choudhury (1994) nghiên cứu tính chất lý hóa của

đất rừng ngập mặn ở Sundarbans – Ấn Độ cho thấy đất ở tầng 0-15cm có tỷ lệ

cát từ 15,25-49,25%, độ pH: 7-8, N: 0,02-0,09%, P: 0,1-0,2%, CaO: 0-6%, C:

0,5-1,0% [34], [37]

+ Nghiên cứu về sinh trưởng của cây ngập mặn:

S Soemodiharjo và cộng sự (1994) nghiên cứu về tăng trưởng chiều cao

và đường kính thân của loài Đưng được trồng ở Inđônêxia theo các tuổi 6, 11, 14,

18 và cho biết sự tăng trưởng hàng năm tương ứng là 0,7; 0,5; 0,6; 0,6cm [44]

Ở Phangnga (Thái Lan) (J Kongsanchai, 1984) nghiên cứu sự tăng trưởng của Đước đôi trồng tại vùng khai thác mỏ thiếc ở các giai đoạn 1, 2, 3,

4, 5, 6 năm tuổi và cây đạt chiều cao tương ứng là 0,71; 0,74; 1,23; 1,25; 1,27

và 1,93 m [41]

+ Nghiên cứu về trồng rừng:

Về lĩnh vực trồng và phục hồi rừng ngập mặn đã có nhiều tổ chức quốc

tế tham gia như: Chương trình hợp tác Liên hợp quốc (UNDP), chương trình môi trường Liên hiệp quốc (UNEP), tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hiệp quốc (FAO), chương trình nghiên cứu và quản lý hệ sinh thái rừng ngập mặn khu vực châu Á và Thái Bình Dương của UNDP/UNESCO (RAS/79/002) đã cung cấp tài chính cho những tổ chức chuyên môn của các nước để nghiên cứu quản lý rừng ngập mặn Chính phủ của nhiều nước đã ban hành các chính sách về rừng ngập mặn, khuyến khích trồng lại rừng

Ở Thái Lan, Đước đôi và Đưng được coi là đối tượng chính để trồng rừng ngập mặn vì cho than tốt, có nhiệt lượng cao Đước đôi được trồng bằng hai phương pháp: Bằng trụ mầm và bằng cây con trong túi bầu đạt tỷ lệ sống trên 80% (Aksornkoea, 1996) Còn Đưng trồng từ trụ mầm có tỷ lệ sống trên 94% (S Havannond, 1994) [34], [39]

Ở Malayxia, từ năm 1987-1992 đã trồng được 4.300 ha, loài cây chính được trồng ở đây là Đước đôi và Đưng

Inđônêxia trồng 4 loài cây chính đó là Đước đôi (Rhizophora stylosa Griff), Đước vòi, Đưng và Vẹt dù (Bruguiera gymnorhizan (L.) Lamk) Vẹt dù được trồng bằng cây con có bầu 3-4 tháng tuổi, có 3-4 lá và Đước đôi, Đước vòi, Đưng được trồng trực tiếp bằng trụ mầm (Soemodihardjo và cộng sự, 1996) [44]

Ấn Độ tập trung gồm 5 loài cây chính: Mấm lưỡi đồng (Avicennia offcinalis L.), Mấm biển, Đước đôi, Đưng, Bần chua (Sonneratia caseolaris)

Trang 8

(L.) Engler) cũng bằng hai phương pháp trồng trực tiếp từ trụ mầm và cây con

trong các túi bầu (có kích thước 4cm x 10cm) Các loài Đước đôi, Đưng và

Mấm biển trồng với mật độ 1,5m x 1,5m (G.A Untawale, 1996) [47]

Pakistan trồng 4 loài: Mấm biển, Sú, Đưng, Dà (Ceriop tagal (Perr) C.B

Robinson) bằng 2 phương pháp: Cây có bầu và trồng trực tiếp

Ở Bănglađét người ta trồng các loài Vẹt đen (Bruguiera sexangula

(Lour.) Poir) Bần và Mấm lưỡi đồng bằng cây con trong túi bầu và trồng trực

tiếp (N.A Siddiqi 1996) Ở Colombia trồng một loài Đước đỏ bằng phương

pháp gieo ươm 25 trụ mầm/m2, sau đó chọn các cây con có chiều cao từ 0,25m

đến 0,5m (đo từ mặt đất đến ngọn) rồi đem trồng với mật độ 9 cây/m2

(C

Bohorquerz, 1996) [35], [43]

Cho đến nay những nghiên cứu ở nhiều nước đã xác định được phân bố,

đặc điểm sinh thái các loại thực vật rừng ngập mặn, đa dạng của hệ sinh thái

rừng ngập mặn Số liệu nghiên cứu cho thấy rừng ngập mặn phân bố chủ yếu

ở vùng cửa sông, ven biển, vùng nước lợ, nước mặn và ảnh hưởng bởi thuỷ

triều Đến nay, hệ thực vật rừng ngập mặn đã phát triển 100 loài, trong đó có

những loài phân bố rất hạn chế nhưng nhiều loài phân bố ở nhiều vùng sinh

thái (Tomlinson, 1986; Mark Spalding và cộng sự 1997; Rao 1987; Mepham

1985; Duke 1992) Châu Á là nơi có sự đa dạng nhất về số loài cây ngập mặn,

với khoảng 70 loài, tiếp đến là châu Phi khoảng 30 loài; châu Mỹ và vùng

Caribean khoảng 11 loài Các loài cây ngập mặn phổ biến ở hầu khắp các

vùng sinh thái là các loài thuộc chi Đước (Rhizophora), Vẹt (Bruguiera) và

Trang (Kandelia)

Fran cois Blasco (1983), khi nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến

phân bố và sinh trưởng của các loài cây ngập mặn, cho rằng: ở vùng xích đạo

hoặc gần xích đạo, nơi có nhiệt độ không khí trung bình năm 26 – 270

C, trong một năm không có tháng nào nhiệt độ của nước biển ven bờ < 200C, là những

điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng của rừng ngập mặn Nếu trong năm có nhiều

tháng nhiệt độ của nước biển < 160C thì sẽ không xuất hiện rừng ngập mặn

Theo đánh giá của Hiệp hội nghiên cứu hệ sinh thái rừng ngập mặn quốc tế (ISME) thì việc trồng, nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trồng và kinh doanh rừng ngập mặn mới chỉ được thực hiện ở một số nước; đây cũng là một trong những nguyên nhân gây cản trở công tác bảo vệ và khôi phục các hệ sinh thải rừng ngập mặn trên thế giới

Tổ chức UNESCO (1979) và FAO (1982) khi nghiên cứu về rừng và đất rừng ngập mặn ở vùng Châu Á Thái Bình Dương cho rằng: Hệ sinh thái rừng ngập mặn trong khu vực này đã và đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nhiều nguyên nhân khác nhau Trong đó nguyên nhân chính là do việc khai thác tài nguyên rừng và đất rừng ngập mặn không hợp lý gây ra các biến đổi tiêu cực đối với môi trường đất và nước Các tổ chức này đã khuyến cáo các quốc gia có rừng và đất rừng ngập mặn, cần phải có biện pháp hữu hiệu để khắc phục tình trạng này bằng các giải pháp như: Xây dựng các hệ thống chính sách, văn bản pháp luật về quản lý sử dụng đất, rừng ngập mặn; nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trồng, khoanh nuôi, chăm sóc và bảo vệ kết hợp xây dựng các mô hình lâm ngư kết hợp [1]

- Khu vực I: Ven biển Đông Bắc, từ mũi Ngọc đến mũi Đồ Sơn

- Khu Vực II: Ven biển đồng bằng Bắc Bộ từ mũi Đồ Sơn đến mũi Lạch Trường

- Khu vực III: Ven biển Trung Bộ, từ mũi Lạch Trường đến mũi Vũng Tàu

- Khu vực IV: Ven biển Nam Bộ, từ mũi Vũng Tàu đến mũi Nải - Hà Tiên

Và trong mỗi vùng chia ra các tiểu vùng (Phan Nguyên Hồng, Rừng ngập mặn Việt Nam, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội năm 1999) [11] + Nghiên cứu về phân loại, phân bố:

Trang 9

Công trình nghiên cứu có hệ thống về rừng ngập mặn đầu tiên ở Việt

Nam là luận văn tiến sỹ của Vũ Văn Cương (1964) về các quần xã thực vật ở

rừng Sát thuộc vùng Sài Gòn – Vũng Tàu Tác giả đã chia thực vật ở đây

thành 2 nhóm: nhóm thực vật nước mặn và nhóm thực vật nước lợ Đưng phân

bố ven sông Soài Rạp, Đông Tranh và một số cửa sông nhỏ; Cóc trắng gặp rải

rác ở những nơi đất cao, Vẹt đen gặp ở vùng nước lợ

Lê Công Khanh (1986) mô tả các đặc điểm sinh học để phân biệt các

chi, các họ cây có trong rừng ngập mặn Tác giả đã xếp 57 loài cây ngập mặn

vào 4 nhóm dựa vào tính chất ngập nước và độ mặn của nước: Nhóm mọc trên

đất bồi ngập nước mặn (độ mặn của nước từ 15-32‰) có 25 loài, trong đó có

Đưng, Cóc trắng; nhóm sống trên đất bồi thường ngập nước lợ (độ mặn

0,5-15‰) có 9 loài, trong đó có Vẹt đen và nhóm sống trên đất bồi ít ngập nước lợ

có 12 loài [12]

Phùng Trung Ngân và Châu Quang Hiền (1987) đã đề cập đến 7 kiểu

thảm thực vật ngập mặn ở Việt Nam: Rừng Mấm hoặc Bần đơn thuần, rừng

Đước đơn thuần, rừng Dừa nước, rừng hỗn hợp vùng triều trung bình, rừng

Vẹt – Giá vùng đất cao, Rừng Chà là - Ráng đại và trảng thoái hóa [18]

Nguyễn Hoàng Trí (1999), Phan Nguyên Hồng và cộng sự (1999) cho

rằng Đưng không có ở miền Bắc Việt Nam, chỉ có ở ven biển miền Trung và

Nam Bộ Quần xã Đưng tiên phong ở phía Tây bán đảo Cam Ranh, gặp ở phía

trong quần xã Mấm trắng, Bần trắng trên đất ngập triều trung bình Cóc trắng

gặp cả ở ba miền, trên vùng đất cao ngập triều không thường xuyên, nền đất

tương đối chặt Vẹt đen không có ở miền Bắc, gặp ở vùng nước lợ ở miền

Nam Trang phân bố từ Bắc vào Nam, chịu được biên độ nhiệt khá khắc

nghiệt, hiện được trồng nhiều ở miền Bắc [11], [25]

Đỗ Đình Sâm, Nguyễn Ngọc Bình, Ngô Đình Quế, Vũ Tấn Phương

(2005) nghiên cứu tổng quan rừng ngập mặn ở Việt Nam đã xây dựng nên bản

đồ phân bố rừng ngập mặn Việt Nam Diễn biến diện tích rừng ngập mặn Việt

Nam được thể hiện ở biểu đồ 1.1 dưới đây [23]

Biểu đồ 1.1 Diễn biến diện tích rừng ngập mặn Việt Nam qua các năm

từ 1943 đến 2007

408.500290.000

252.000156.608

209.741

100.000 150.000 200.000 250.000 300.000 350.000 400.000 450.0001943

1962198219992007

độ mất rừng ngập mặn ở Việt Nam là rất cao, khoảng 3.105,6 ha/năm

Ở Việt Nam khoảng 73% tổng diện tích đất ngập mặn ven biển tập trung ở miền Nam Việt Nam (từ đèo Hải Vân vào tới mũi Cà Mau) với diện tích rừng ngập mặn chiếm khoảng 70% diện tích rừng ngập mặn ở Việt Nam + Nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến phân bố, sinh trưởng rừng ngập mặn:

Trong luận án tiến sỹ khoa học “Sinh thái thảm thực vật rừng ngập mặn Việt Nam” của Phan Nguyên Hồng (1991) đã đề cập đến vấn đề phân bố, sinh thái, sinh lý sinh khối … rừng ngập mặn Việt Nam [10]

- Số loài cây ngập mặn ở miền Bắc Việt Nam ít hơn và có kích thước cây bé hơn ở miền Nam vì có nhiệt độ thấp trong mùa đông

- Vùng ít mưa, số lượng loài và kích thước cây giảm

- Khi điều kiện khí hậu và đất không có sự khác biệt nhau lớn thì vùng

có chế độ bán nhật triều cây sinh trưởng tốt hơn vùng có chế độ nhật triều

Trang 10

- Độ mặn là một trong những nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự

sinh trưởng, tỷ lệ sống của các loài và phân bố rừng ngập mặn Loại rừng này

phát triển tốt ở nơi có nồng độ muối trong nước từ 10-25‰

- Trong các nhân tố sinh thái thì khí hậu, thủy triều, độ mặn và đất đóng

vai trò quyết định sự sinh trưởng và phân bố của thảm thực vật rừng ngập

mặn Các nhân tố khác góp phần tích cực trong việc phát triển hay hạn chế của

kiểu thảm thực vật này

Theo Thái Văn Trừng (1998) có 3 nhóm nhân tố sinh thái phát sinh

rừng ngập mặn: Thứ nhất là tính chất lý hóa của đất, thứ hai là cường độ và

thời gian ngập của thủy triều, thứ ba là độ mặn của nước [27]

Nguyễn Mỹ Hằng và Phan Nguyên Hồng (1995) đã tìm hiểu về ảnh

hưởng nhiệt độ thấp đến sự sinh trưởng của Trang, Đâng, Đước đôi, Đưng

ở miền Bắc Việt Nam Kết quả thí nghiệm cho thấy Đưng và Đước đôi

sinh trưởng bình thường vào mùa hè và mùa thu, nhưng đến mùa đông (t

<11oC) thì loài này chết đi; trong khi đó Trang và Đâng vẫn vượt qua mùa

đông giá rét [8]

Thí nghiệm về quang hợp trên Đước đôi ở Cần Giờ thành phố Hồ Chí

Minh, Phan Nguyên Hồng và cộng sự cho thấy khi nhiệt độ không khí lên đến

42oC thì quá trình quang hợp bị đình trệ

Nguyễn Đức Tuấn (1994) nghiên cứu về tăng trưởng và sinh khối của

Đăng, Đước, Trang, Vẹt dù lúc 1, 2, 3, 4 năm tuổi cho thấy trên thể nền bùn

sét mềm và cát thô thì cây sinh trưởng tốt hơn thể nền bùn pha nhiều cát thô,

đất cao cứng [29]

Kogo M (1995) theo dõi sự sinh trưởng của Trang trồng ở xã Thụy

Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình đã nhận xét số đốt cây Trang có quan hệ

chặt chẽ với tuổi của cây [16]

Khi nghiên cứu về tăng trưởng của Trang ở các năm tuổi khác nhau

trồng ở Thái Bình, Lê Thị Vu Lan (1998) cho thấy vào các tháng 12, 1, 2 có

thời tiết khắc nghiệt (lạnh, không mưa) cây vẫn tăng trưởng nhưng rất chậm,

còn tháng 9, 10, 11 mưa nhiều, nhiệt độ ấm cây sinh trưởng tốt hơn [14]

Hoàng Công Đăng (1995) theo dõi sự tăng trưởng của các loài Đước vòi, Vẹt dù, Trang, Mấm biển và Sú ở giai đoạn vườn ươm nhận thấy ở Vẹt dù

có sự tăng trưởng kém nhất; còn những loài trồng bằng quả thì Mấm biển tăng trưởng tốt hơn Sú [5]

Nghiên cứu ảnh hưởng của độ mặn khác nhau, điều kiện chiếu sáng, phân bón đến sự nảy mầm và sinh trưởng của Bần chua ở giai đoạn vườn ươm thì khi che bóng Bần chua tăng trưởng kém hơn không che bóng và cây tăng trưởng tốt hơn ở độ mặn từ 5-10‰ (Hoàng Công Đăng, 1995; Lê Xuân Tuấn, 1995) [5], [28]

Mai Sỹ Tuấn (1995) đã nghiên cứu phản ứng sinh lý, sinh thái của Mấm biển con trồng thí nghiệm ở các độ mặn khác nhau trong nhà kính cho thấy trong điều kiện thí nghiệm ở độ mặn nước biển 25‰ thì Mấm biển có sinh trưởng về đường kính và chiều cao tốt nhất Sự tăng trưởng về đường kính và chiều cao giảm dần khi độ mặn nước biển tăng lên Cây mọc ở môi trường không có muối thì tỷ lệ sinh trưởng thấp nhất Quá trình quang hợp tỷ lệ nghịch với độ mặn của môi trường: Độ mặn càng cao thì quang hợp càng giảm nhưng cây ngập mặn vẫn duy trì năng suất quang hợp dương ở các độ mặn thí nghiệm kể cả ở 150% độ mặn nước biển [46]

+ Nghiên cứu về sinh khối, năng suất lượng rơi:

Công trình nghiên cứu đầu tiên về sinh trưởng và sinh khối rừng ngập mặn

ở Việt Nam đó là luận án phó tiến sỹ của Nguyễn Hoàng Trí (1986) Tác giả nghiên cứu về sinh khối và năng suất quần xã rừng Đước đôi: rừng già, rừng tái sinh tự nhiên, và rừng trồng 7 năm tuổi ở Cà Mau Tác giả đã cho biết sinh khối tổng số của 3 loại rừng tương ứng là 119.335kg khô/ha, 34.853kg khô/ha; 21.225kg khô.ha; 3.817kg/ha; 3.378kg/ha [25]

Nguyễn Hoàng Trí (1986) là người đầu tiên nghiên cứu về năng suất lượng rơi của rừng Đước đôi tại huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau Tác giả xác định năng suất lượng rơi của rừng Đước đôi là khá cao 2,673g/m2/ha, trong đó lượng rơi của lá chiếm tỷ lệ cao nhất (79,71%) và lượng rơi vào mùa khô cao hơn mùa mưa [25]

Trang 11

Khi nghiên cứu rừng Đước trồng ở Cà Mau, Bạc Liêu - Đặng Trung Tấn và

cộng sự (2000) cho thấy tổng sinh khối của rừng này từ 41.895,8 - 252.091,2 tấn/ha

Trong luận án thạc sỹ, Lê Hương Giang (1999) đã nhận xét năng suất

lượng rơi của rừng Trang trồng 9 năm tuổi ở Thái Bình là 48,76g/m2

/tháng, trong đó lượng rơi của lá chiếm chủ yếu (94,16%) [7]

+ Nghiên cứu về đất rừng ngập mặn:

Lê Văn Tự (1994) đã thiết lập bản đồ thổ nhưỡng hai huyện Nhà Bè và

Cần Giờ Tác giả căn cứ vào tình trạng ngập mặn (thường xuyên hay theo con

nước) và tầng sinh phèn nông (0 - 50cm) hay sâu (trên 50cm) đã chia nhóm đất

mặn chủ yếu ở Cần Giờ thành 7 loại, trong đó loại đất ngập mặn phèn tiềm tàng,

tầng sinh phèn nông nhiều bã hữu cơ ngập mặn thường xuyên chiếm 27.280ha

Nguyễn Ngọc Bình (1996) đã nghiên cứu các loại đất ở rừng ngập mặn

Cà Mau, đất ngập mặn mùn rất loãng không có cây ngập mặn, đất ngập mặn

mùn loãng có Mấm trắng tiên phong cố định bãi bồi, đất ngập mặn dạng sét,

đất ngập mặn phèn tiềm tàng sét mềm có đước, đất ngập mặn phèn tiềm tàng

cứng có Đước, Đà, Cóc trắng [2]

Đối với đất ngập mặn, Ngô Đình Quế (2003) và các cộng sự cho rằng:

Chất hữu cơ là một trong những nhân tố quyết định đến sinh trưởng của rừng

ngập mặn, nếu hàm lượng chất hữu cơ trong đất ngập mặn thấp hơn 1% thì

sinh trưởng xấu, nhưng nếu quá cao, lớn hơn 15% thì cũng kìm hãm sinh

trưởng của 5 cây và cũng có thể làm cây trồng bị chết do môi trường đất bị ô

nhiễm [20]

Đến năm 2001, Ngô Đình Quế, Ngô An đã có thêm nghiên cứu đề xuất

các tiêu chuẩn phân chia lập địa cho vùng ngập mặn ven biển với tỷ lệ bản đồ

1/10.000 – 1/25.000 phục vụ cho công tác trồng rừng và kinh doanh rừng [19]

Theo kết quả nghiên cứu của nhiều nhà khoa học về đất ngập mặn ở

Việt Nam thì nước ta gồm có các loại đất ngập mặn chính là:

+ Đất ngập mặn phần lớn dưới rừng ngập mặn (Gleyic-Salic-Fluvisols); + Đất phèn tiềm tàng nông dưới rừng ngập mặn (Salic-Proto-Thionic-Fluvisols, Sulfidic material 0-50cm);

+ Đất phèn tiềm tàng sâu dưới rừng ngập mặn Fluvisols, Sulfidic material > 50cm)

Năm 2003, Ngô Đình Quế đã phân chia lập địa cho vùng ngập mặn ven biển Việt Nam và phân chia lập địa ứng dụng cho vùng ngập mặn ven biển đồng bằng sông Cửu Long Trên cơ sở kết quả khảo sát nghiên cứu, phân tích

kế thừa các thành quả về đất rừng ngập mặn với các thảm thực vật và diễn biến của chúng phân chia các cấp phân vị đối với đất vùng ven biển ngập mặn

ở Việt Nam theo hệ thống Miền – Vùng – Tiểu vùng

Có thể nhận thấy vai trò, giá trị của rừng ngập mặn là rất to lớn đối với phát triển kinh tế xã hội và phòng hộ ven biển của quốc gia Trong những năm qua, rừng ngập mặn bị suy giảm nghiêm trọng và hiện đang đứng trước những

áp lực lớn về phát triển kinh tế - gia tăng dân số Trước những biến động bất thường của thời tiết do biến đổi khí hậu toàn cầu, vai trò phòng hộ ven biển của rừng ngập mặn ngày càng được thừa nhận và việc phục hồi rừng ngập mặn đang là một trong những nhiệm vụ cấp bách của Quốc gia

Với rừng ngập mặn việc nghiên cứu về đất và đánh giá về đất chưa mang tính hệ thống, các văn bản kỹ thuật về phục hồi rừng còn rất ít và được xây dựng dựa trên kinh nghiệm của địa phương Do vậy, các cơ sở khoa học cho công tác gây trồng rừng ngập mặn còn rất hạn chế và là nguyên nhân dẫn đến

sự thất bại trong công tác gây trồng rừng ngập mặn

Vấn đề nghiên cứu của đề tài sẽ đóng góp thiết thực vào việc đưa ra các cơ sở khoa học để xây dựng các giải pháp kỹ thuật phù hợp nhằm phát triển rừng ngập mặn ven biển huyện Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình ngày một hiệu quả và bền vững

Trang 12

CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu: Đất rừng ngập mặn ven biển (chủ yếu là

Bảo vệ, phát triển rừng ngập mặn ven biển huyện Kim Sơn với quy mô

và chất lượng đảm bảo phòng chống thiên tai cho hệ thống đê điều, cơ sở hạ

tầng kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường, góp phần ổn định phát triển bền vững

kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng vùng ven biển

2.2.2 Mục tiêu cụ thể:

- Xác định được đặc điểm đất đai dưới rừng ngập mặn ven biển huyện

Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình

- Xác định được tiêu chí phân chia lập địa và xây dựng bản đồ phân chia

lập địa cho rừng ngập mặn ven biển huyện Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình

- Xác định được cơ cấu cây trồng, các giải pháp kỹ thuật bảo vệ và phát

triển rừng ngập mặn ven biển ở các điều kiện lập địa khác nhau

2.3 Nội dung nghiên cứu của đề tài:

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, nội dung nghiên cứu của đề tài

bao gồm:

2.3.1 Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất rừng ngập mặn

2.3.2 Nghiên cứu đặc điểm đất đai dưới rừng ngập mặn ven biển

- Đặc điểm đất đai (loại đất, mô tả hình thái phẫu diện đất, các tính chất

lý hóa học của đất)

- Đặc điểm địa hình

- Đặc điểm khí hậu (lượng mưa, chế độ nhiệt)

- Đặc điểm thuỷ văn (chế độ thuỷ triều, sóng biển)

- Đặc điểm đất ven bờ: nhiệt độ, độ mặn, lượng bùn cát, pH và các chất dinh dưỡng trong nước

2.3.3 Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng (đường kính Doo, tán và chiều cao) của cây Trang ở các độ tuổi trên các dạng lập địa khác nhau

2.3.4 Xác định tiêu chí và bản đồ lập địa vùng ven biển huyện Kim Sơn

- Xác định tiêu chí phân chia lập địa vùng đất ngập mặn

- Điều tra xây dựng bản đồ lập địa vùng đất ngập mặn

2.3.5 Đề xuất các giải pháp kỹ thuật về gây trồng rừng ngập mặn ở các điều kiện lập địa khác nhau:

- Giải pháp về cơ cấu cây trồng và tiêu chuẩn cây giống

- Giải pháp về kỹ thuật gây trồng

- Phương thức trồng

2.4 Phương pháp nghiên cứu:

2.4.1 Phương pháp chung:

- Kế thừa và vận dụng kết quả nghiên cữu đã có

- Tiếp cận đa ngành, đa lĩnh vực (lâm nghiệp, thủy sản, nông nghiệp)

- Các bước tiến hành của đề tài được thể hiện theo sơ đồ sau:

4 Điều tra khảo sát thu thập số liệu

5 Nội nghiệp

6 Xây dựng bản đồ lập địa và đề xuất hướng sử dụng

đất

2 Thu thập tài liệu, số liệu

3 Thu thập, tổng hợp các tài liệu có liên quan

1 Mục tiêu, nội dung nghiên cứu của đề tài

Trang 13

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

2.4.2.1 Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất: Bằng phương pháp kế thừa

số liệu Chi cục Kiểm lâm tỉnh, Phòng kinh tế biển huyện Kim Sơn và Sở Nông

nghiệp & PTNT Ninh Bình

2.4.2.2 Nghiên cứu đặc điểm đất đai rừng ngập mặn ven biển:

- Lập ô tiêu chuẩn điển hình theo các tuổi rừng trồng khác nhau Diện

tích mỗi ô tiêu chuẩn 100 m2

Đo đếm toàn bộ Doo, Dt, Hvn, Hdc của cây Trang, trong ô tiêu chuẩn và đào 1 phẫu diện, mô tả xác định loại đất, độ sâu

tầng đất, độ thành thục

+ Độ thành thục của đất được xác định ngoài thực địa theo quy phạm kỹ

thuật trồng nuôi dưỡng và bảo vệ rừng Đước (QPN7-84) ban hành kèm theo

quyết định số: 975-QĐ ngày 29/10/1984 như sau:

1 Bùn loãng: khi đi trên bùn, độ ngập sâu của chân từ 30 – 40 cm

2 Bùn chặt: khi đi trên bùn, độ ngập sâu của chân từ 20 – 30 cm

3 Sét mềm: khi đi chân bị lún sâu vào đất từ 10 – 20 cm

4 Sét chặt: khi đi chân bị lún sâu vào đất từ < 10 cm

+ Lấy mẫu phân tích đất: Dùng khoan bậc thang của Mỹ, lấy đất các độ

+ Mùn (CHC) tổng số: Dùng phương pháp Chiurin

+ Đạm tổng số: Dùng phương pháp Kjendhal

+ P2O5 %: Dùng phương pháp Oniami

+ K2O %: Dùng phương pháp Matslova

+ PH: Dùng máy đo PH metter

+ Độ mặn (S‰): Kế thừa số liệu của Trung tâm Khí tượng Thuỷ văn tỉnh Ninh Bình

Phân tích các chỉ tiêu lý hóa tính của đất: Các mẫu đất được phân tích tại phòng thí nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

+ Sử dụng các phần mềm để tính hàm tương quan và excel

+ Đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng: Doo, Dt, Hvn, Hdc bằng thước kẹp kính và thước dây

- Xây dựng bản đồ lập địa bằng phần mềm chuyên dùng 6.0 của hệ thống thông tin địa lý (GIS)

2.4.2.3 Đề xuất các giải pháp kỹ thuật về gây trồng rừng ngập mặn ở các

điều kiện lập địa khác nhau:

Căn cứ vào đặc tính sinh vật học, sinh thái học của các loài cây rừng ngập mặn và các dạng lập địa để đưa ra các giải pháp cụ thể

Trang 14

CHƯƠNG III ĐẶC ĐIỂM, ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm tự nhiên:

3.1.1 Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình:

3.1.1.1 Vị trí địa lý:

Khu vực rừng nghiên cứu cách trung tâm thị xã Ninh Bình 60km về

phía Đông Nam, rừng thuộc các xã: Kim Hải, Kim Trung, Kim Đông

- Phía Đông giáp sông Đáy

- Phía Bắc giáp đê Bình Minh III

- Phía Đông Nam giáp biển Đông

- Phía Tây giáp sông Càn

Tọa độ địa lý:

106,10 - 106,70 kinh độ Đông

19,360 - 19,00 vĩ độ Bắc

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo:

Khu rừng nghiên cứu đất tương đối bằng phẳng cao trình mặt đất trong

đồng thay đổi từ (+0,50) đến (+0,90)

- Địa hình phía trong đồng khu vực giáp sông Càn có cao độ bình quân

là (+0,90)

- Khu vực giáp tuyến đê có cao độ trung bình từ (+0,50) đến (+0,80),

cao độ bình quân của toàn khu rừng là (+0,70)

- Địa mạo: Có độ dốc thoải dần từ phía đất liền ra biển và từ phía cửa

Đáy xuống phía cửa Càn

3.1.2 Tình hình khí tượng:

3.1.2.1 Lượng bốc hơi:

Lượng bốc hơi trung bình nhiều năm trong khu vực khoảng 870 mm

Mùa nóng bốc hơi nhiều hơn mùa lạnh

Biểu 3.1 Lượng bốc hơi hàng tháng bình quân từ năm 2003 đến năm 2008:

11 đến tháng 2 năm sau gió hướng Bắc và Đông Bắc

- Tốc độ gió trong khu vực khoảng 1,8 m/s, gíó mạnh nhất thường là do bão gây ra đạt tới Vmax = 40 m/s

Biểu 3.2 Tốc độ gió và hướng gió:

mà Kim Sơn là vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp

3.1.2.3 Nhiệt độ:

Do vị trí khu vực giáp biển phía Tây có dãy núi Tam Điệp, các hướng gió xâm nhập vào dễ dàng làm cho nhiệt độ ở đây đồng nhất Nhiệt độ trung bình nhiều năm đạt 230

C

Trang 15

Biểu 3.3 Nhiệt độ các tháng trong năm

Độ ẩm trung bình năm khoảng 85%, trong các tháng đều đạt trên 80%

Độ ẩm giữa tháng thấp nhất và tháng cao nhất chênh lệch từ 5% đến 10%, thời

Do địa hình ở giáp biển, có dãy núi Tam Điệp ở phía Tây chắn gió làm

cho hơi nước từ biển Đông ngưng tụ nên lượng mưa hàng năm tương đối lớn

Lượng mưa phân phối không đều giữa các tháng trong năm Trong 6 tháng

mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 10) lượng mưa chiếm từ 75% đến 85% lượng

mưa cả năm Mưa lớn nhất xảy ra trong năm thường do ảnh hưởng của bão và

áp thấp Theo tài liệu của những năm gần đây thì 70% lượng mưa lớn nhất

trong năm do bão gây ra và thường tập trung vào tháng 8-9-10 Những năm có

mưa bão lớn đổ bộ vào vùng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ thì Ninh

Bình đều chịu ảnh hưởng có mưa lớn gây lũ lụt chưa kể đến những cơn bão đổ

bộ trực tiếp vào Cụ thể như sau:

Biểu 3.5 Lượng mưa các tháng trong năm

(Nguồn: Trung tâm Khí tượng Thuỷ văn tỉnh Ninh Bình)

3.1.2.6 Chế độ thủy triều:

Khu vực nghiên cứu là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều, biên độ thủy triều lớn, căn cứ vào tài liệu quan trắc nhiều năm của trạm thủy văn Như Tân ta có:

Biểu 3.6 Chế độ thủy triều

(Nguồn: Chi cục Thuỷ lợi Ninh Bình)

Tốc độ truyền sóng triều khi triều lên trung bình khoảng 10km/giờ và khi thủy triều xuống đạt hơn 10km/giờ

3.1.2.7 Độ mặn nước biển trung bình trong các năm từ 2003 đến 2008

Trang 16

- Độ mặn nước biển có sự tăng lên và giảm xuống theo quy luật; độ mặn

tăng dần từ tháng 11 năm trước đến tháng 1 năm sau và giảm dần từ tháng 2

đến tháng 5; độ mặn từ tháng 6 đến tháng 10 của năm rất thấp (< 6‰), trong

thờigiannàylượng nước ngọt từ các con sông đổ ra biển rất lớn làm cho độ

mặn nước biển nhạt đi

Thông qua số liệu đo độ mặn của 5 năm gần đây ta có thể lựa chọn thời

vụ trồng rừng phù hợp cho từng loài cây trồng

3.1.3 Tình hình địa chất:

Khu vực nghiên cứu thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ là vùng trầm tích

hiện đại, trầm tích Haloxen dày 20 đến 25m; xuống sâu phía dưới lớp trầm

tích có thể gặp các đá biến chất Protezozoi hoặc các Triasanizin thuộc hệ

Đồng Giao Cấu trúc trầm tích của khu vực này mới hình thành, thời gian nén

chặt mới bắt đầu, còn để lại một số di tích hữu cơ, thực vật đã bị mục nát Vì

vậy, đất có độ rỗng lớn và xốp, kết cấu của đất kém chặt, cường độ kháng cắt

nhỏ, độ lún lớn và bão hòa nước

3.1.4 Đặc điểm sinh thái một số loài cây ngập mặn rừng phòng hộ Kim Sơn

Đất rừng phòng hộ Kim Sơn từ trước đến nay có sự xuất hiện của 3 loài

cây: Sậy, Trang và cây Bần chua; trong đó cây Bần chua và Trang chiếm đa

số Nhưng do cơ cấu loài cây đơn giản nên tổ thành và cấu trúc rừng phòng hộ

Kim Sơn cũng đơn giản Trong những năm qua cây Bần chua và cây Trang

được đánh giá là cây trồng phù hợp với điều kiện lập địa vùng bãi bồi ven biển

Kim Sơn

3.1.4.1 Đặc điểm sinh học cây Bần chua (Sonneratia caseolaris): Là cây

gỗ cao 10 – 15 m, loài cây tiên phong ở vùng kênh rạch ven sông nước lợ Cây

phân nhiều cành, tán rộng, rễ hô hấp hình chông phát triển, lan rộng quanh gốc

theo hình phóng xạ, phân bố ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam

Lá hình bầu dục, lá non dài, cuống lá mầu đỏ nhạt Lá rụng vào mùa

đông lạnh

Cây ra hoa vào tháng 3 – 4, hoa mọc đơn độc ở đầu cành hay nách lá,

nụ có hình trứng màu lục nhạt Hoa lưỡng tính, đối xứng toả tròn, 6 lá đài hợp

lại ở gốc, mầu lục ở ngoài, mầu tím hồng ở mặt trong thuộc loại đài đồng trưởng, nhị nhiều, đầu nhụy hơi tròn, vòi nhụy dài

Quả mọng, hình cầu dẹt, đường kính 4- 5 cm, vỏ nhẵn, đài đồng trưởng, chia thuỳ trải dài trên gốc quả Quả có hình tròn ở phần đầu, vỏ quả dày, chứa nhiều hạt

Gỗ thường dùng làm bột giấy, củi, hoa nuôi ong, quả dùng nấu canh chua, rễ hô hấp là nguyên liệu làm mũ, hệ rễ phát triển bám chắc vào bùn Vì vậy, cây được trồng ở những bãi bồi mới hình thành để ổn định đất, chắn sóng, bảo vệ đê sông, đê biển

3.1.4.2 Đặc điểm sinh học cây Trang (Kandelia oborata): Là cây gỗ cao

4 – 8m, thích nghi với loại đất bùn xốp và bùn pha cát, mọc chủ yếu ở nơi thuỷ triều cao hoặc thuỷ triều trung bình, ưa độ mặn nước biển từ 20 – 34‰,

chịu được mùa đông giá lạnh ở miền Bắc, chịu được biên độ nhiệt khá khắc nghiệt Gốc rộng hình thành bạnh gốc, phân bố cả ba miền Bắc, Trung, Nam

Lá mọc đối hình thuôn dài, chóp lá có mũi nhọn Cụm hoa hình tán hoa

có đĩa mật Quả có hình quả lê nhỏ khi còn non, trơn mầu nâu vàng

Cây ra hoa vào tháng 5 – 6, là cây họ đước nên có hiện tượng sinh con trên cây mẹ, hạt của loài cây này nẩy mầm ngay sau khi chín và có thời kỳ nghỉ ngay trên cây mẹ, tạo ra cây con nối liền với quả, mà phần phát triển ngoài quả gọi là trụ dưới lá trụ mầm (gọi tắt là trụ mầm) Trụ mầm có cấu tạo giải phẫu của một cây con, dạng thuôn, phần bụng phình to sau nhọn dần

Gỗ thường dùng làm củi, làm các dụng cụ sản xuất muối, hoa nuôi ong lấy mật, hệ rễ phát triển bám chắc vào bùn Vì vậy, cây được trồng để chắn sóng, bảo vệ đê sông, đê biển

Trụ mầm và vỏ cây có thể khai thác tanin làm chất nhuộm công nghiệp,

lá cây làm thức ăn chăn nuôi gia súc, ủ phân xanh giầu đạm

Trang 17

3.2 Tình hình dân sinh, kinh tế – xã hội khu vực nghiên cứu:

3.2.1 Tình hình dân số, đất đai:

- Về mặt hành chính: Khu rừng nghiên cứu nằm trên địa bàn 3 xã Kim

Đông, Kim Hải, Kim Trung

- Tỷ lệ tăng dân số trung bình hàng năm ở mức 1,26%

- Số người trong độ tuổi lao động khoảng 3.521 người

- Tôn giáo: 43% dân số theo đạo Thiên Chúa giáo

- Dân tộc: 100% là người Kinh

- Diện tích canh tác bình quân đầu người là 0,165 ha

Biểu 3.8 Tình hình dân số, đất đai từng xã:

TT Tên xã, thị trấn Số khẩu Diện tích tự nhiên

(ha)

Diện tích canh tác (ha)

(Nguồn: Phòng Kinh tế biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình)

3.2.2 Cơ cấu kinh tế, thu nhập bình quân, mức độ tăng trưởng:

Người dân ở đây chủ yếu làm nghề nông (chiếm khoảng hơn 90%),

ngoài ra còn có các ngành nghề: Nuôi trồng, đánh bắt, chế biến thủy, hải sản,

trồng và chế biến cói, xây dựng, vận tải thủy, tiểu thương …

Sản xuất nông nghiệp hiện nay là ngành kinh tế chủ yếu của khu vực

Trong những năm qua sản xuất nông nghiệp có bước phát triển khá cả về diện

tích, năng suất và sản lượng

* Về diện tích: Toàn vùng có 1.380 ha đất cho sản xuất nông nghiệp,

trong đó đất 2 vụ lúa chiếm 85% diện tích canh tác

* Về năng suất, sản lượng:

Những năm gần đây nhân dân đã đưa vào gieo trồng các loại lúa đặc

sản có giá trị cao; các loại giống mới cho năng suất, chất lượng cao đáp ứng

được yêu cầu chất lượng của thị trường trong và ngoài nước Năng suất bình quân trong khu vực 60 tạ/ha, bình quân lương thực đầu người là 588 kg/người (năm 2008)

Do sản xuất còn phụ thuộc vào thiên nhiên nên năng suất và sản lượng không ổn định Những năm mưa lũ lớn (1994, 1996) đồng ruộng bị ngập úng gây mất mùa

Ngoài sản xuất nông nghiệp, Kim Sơn còn có nghề trồng, chế biến cói; hiện nay vẫn được duy trì và phát triển mạnh

Trồng cây hoa màu, cây công nghiệp, chăn nuôi cũng rất phát triển mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể

Đặc biệt hiện nay phong trào nuôi tôm sú đang phát triển mạnh mẽ Nhà nước và nhân dân đã đầu tư phát triển diện tích nuôi tôm khu Bình Minh 2, bước đầu có kết quả khả quan Nhà nước đã có chủ trương đưa toàn bộ vùng ven biển Bình Minh vào nuôi tôm trong những năm tới

Do sự bồi lắng nên hàng năm diện tích đất bãi bồi đều tăng lên, diện tích rừng ngập mặn luôn được mở rộng và phát triển

Nhìn chung, đời sống nhân dân trong vùng những năm gần đây nhất là sau 15 năm đổi mới đã thay đổi rõ rệt Thu nhập bình quân trên đầu người đạt 7,0 – 8,0 triệu đồng/năm Đời sống của các tầng lớp dân cư được cải thiện, tỷ

lệ đói nghèo giảm

3.3 Tình hình cơ sở vật chất, hạ tầng:

3.3.1 Về giao thông:

Kim Sơn có đường quốc lộ 10 chạy qua, các đường liên xã của huyện đều nối với quốc lộ 10 Mạng lưới giao thông nông thôn khá dày trong các khu vực dân cư Tuy có mặt bằng khá phù hợp nhưng hiện tại đường còn nhỏ hẹp, nền đường yếu lại sát các sông, ao, hồ nên điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn

Từ năm 1994 đến nay đã được Nhà nước đầu tư tu bổ sửa chữa 14,5 km quốc lộ 10; 27,4 km đường nội tỉnh và 16,5 km đường liên xã Phong trào làm đường giao thông nông thôn gần đây phát triển rất mạnh mẽ, nhiều tuyến

Trang 18

đường liên thôn, đường thôn, xóm đã được cải tạo làm mặt bê tông, mặt đá

dăm láng nhựa hoặc đá cấp phối

3.3.2 Cơ sở phúc lợi xã hội:

Trường học, trạm y tế, trụ sở UBND các xã đều được chú ý đầu tư xây

dựng nhằm nâng cao chất lượng học tập, chất lượng khám chữa bệnh

3.3.3 Các công trình khác:

- Cấp điện: Hiện tại tất cả 3 xã đều đã có điện sinh hoạt Số hộ đăng ký

sử dụng điện khoảng 90%

- Cấp nước sinh hoạt: Do điều kiện địa chất thủy văn thuận lợi, Kim

Sơn là vùng có thể khai thác nước ngầm bằng giếng khoan nhỏ cho chất lượng

tốt Hiện nay đã có khoảng 55-60% dân số sử dụng nước sinh hoạt đảm bảo

hợp vệ sinh

- Nhà ở: Đời sống nhân dân trong vùng được nâng cao, nhà ở của nhân

dân đã được xây dựng hầu hết là kiên cố và bán kiên cố Đại bộ phận là nhà

xây lợp ngói, có nhiều gia đình xây dựng nhà kiên cố (mái bằng bê tông thép)

CHƯƠNG IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Hiện trạng đất ngập mặn ven biển

Đất rừng ngập mặn ven biển huyện Kim Sơn, nằm trên địa bàn hành chính của 3 xã: Kim Đông, Kim Hải, Kim Trung

Tổng diện tích đất rừng ngập mặn huyện Kim Sơn, là 1.233,92 ha chiếm 5,7% diện tích đất tự nhiên toàn huyện

Diện tích đất rừng và rừng ngập mặn được giao cho ba đơn vị tổ chức quản lý: Ban quản lý rừng phòng hộ (BQLRPH) huyện Kim Sơn, Bộ chỉ huy quân sự (BCHQS) tỉnh Ninh Bình và Hội Chữ thập đỏ (Hội CTĐ) tỉnh Ninh Bình

BCHQS tỉnh Ninh Bình

Hội CTĐ tỉnh Ninh Bình

ha và thấp nhất là Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Ninh Bình 197,6 ha

Loại hình sử dụng đất lâm nghiệp: Có ba loại hình sử dụng đó là đất có rừng, đất chưa có rừng và đất khác trong lâm nghiệp Diện tích các loại hình

sử dụng đất được thể hiện cụ thể ở biểu đồ 4.1 dưới đây

Trang 19

Biểu đồ 4.1 Loại hình sử dụng đất lâm nghiệp

46,48%

2,82%

50,70%

Diện tích đất có rừng 573,5 ha chiếm 46,48% diện tích đất lâm nghiệp

Rừng ngập mặn ở đây được trồng chủ yếu từ năm 1998 đến nay và trồng bằng

các loài cây: Bần chua, Trang và Sậy nên cơ cấu loài cây và cấu trúc rừng còn

đơn giản Do vậy khả năng phòng hộ chắn sóng lấn biển còn nhiều hạn chế

Diện tích đất chưa có rừng là rất lớn (625,6ha) chiếm 50,7 % Những

diện tích này tuy là đất lâm nghiệp nhưng khả năng trồng rừng gặp rất nhiều

khó khăn; do độ ngập triều còn sâu và thời gian ngập triều dài, dẫn đến độ

thành thục đất chưa ổn định Trong những năm gần đây được sự quan tâm của

các cấp các ngành, các tổ chức phi chính phủ đầu tư cho việc phát triển rừng,

hàng năm Kim Sơn tiến hành trồng từ 100 – 200 ha rừng; nhưng diện tích đất

chưa có rừng vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất Bởi vì trong quá trình phát triển rừng

có nhiều nguyên nhân làm cho rừng bị mất:

- Nguyên nhân khách quan:

+ Bất lợi của điều kiện thời tiết: Trồng rừng ven biển chịu ảnh hưởng

rất nhiều yếu tố bão, gió, nước triều và sóng biển; làm cho cây rừng mới trồng

bị lay gốc, trốc gốc, vùi lấp …;

+ Sâu bệnh phá hoại: Rừng sau khi trồng thường bị cua, còng và đặc

biệt là con hà phá hại Đã nhiều năm qua các ngành và nhiều nhà khoa học

luôn trăn trở nhưng chưa tìm ra biện pháp để hạn chế sự phá hại của con hà lên

cây rừng Từ năm 2005 đến nay mỗi năm tỉnh Ninh Bình đã tiến hành thanh lý

từ 50 – 150 ha rừng do nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân chủ yếu là con

hà phá hoại;

+ Con người sống gần rừng: Bãi bồi ven biển là nơi kiếm kế sinh nhai của người dân, nên họ thường vào khu rừng mới trồng để cào cua, đào dắt…

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Chưa có quy hoạch cụ thể cho từng dạng lập địa; nên việc trồng rừng mang tính chủ quan nhiều hơn

+ Xác định thời vụ, chuẩn bị cây giống, cơ cấu cây trồng còn chưa chủ động: do chưa tạo được cây giống tại chỗ

Đất khác trong lâm nghiệp không thể sử dụng vào công tác phát triển rừng; bởi những diện tích này là kênh lấy nước và các nhánh nước nằm xen kẽ với đất rừng

Đất bãi bồi ven biển Kim Sơn hàng năm mở rộng thêm từ 50 – 100 ha

do sự bồi lắng của phù sa, nên đất lâm nghiệp luôn được tăng lên, kèm theo đó diện tích rừng cũng tăng lên thông qua việc trồng rừng hàng năm Bên cạnh sự tăng lên thì đất lâm nghiệp và rừng luôn có sự biến động: lấy đất lâm nghiệp làm đê, xây dựng các công trình dân sinh

Trang 20

Bản đồ 4.1 Hiện trạng rừng ngập mặn bãi bồi ven biển huyện Kim Sơn

I

® ª

I

® ª

I

® ª

I

® ª

I

® ª

I

® ª

I

® ª

I

® ª

Để đánh giá độ thành thục của đất ngập mặn và mối quan hệ giữa độ thành thục của đất với rừng ngập mặn, chúng tôi tiến hành điều tra đất đai và loại rừng trên lát cắt điển hình

Theo Phạm Quang Sơn, Trung tâm Viễn thám và Geomatic, Viện địa chất Tốc độ phát triển bãi bồi huyện Kim Sơn, đạt 100 – 180 m/năm (giai đoạn 1995 – 2003) và trung bình là 140 m/năm Có thể nhận thấy tốc độ lấn biển ở Kim Sơn diễn ra rất mạnh; với chiều dài bờ biển 15,5 km, thì mỗi năm Kim Sơn có thêm mới khoảng 217 ha đất ngập mặn Diện tích đất mới nằm giữa các tuyến đê Bình Minh II và bên ngoài đê Bình Minh III có cao độ rất thấp, vì thế độ thành thục của đất ở đây phổ biến ở mức thấp

Dựa vào độ thành thục của đất để phân chia đất ngập mặn thì vùng ven biển huyện Kim Sơn có các dạng đất chính sau:

- Đất ngập mặn dạng bùn rất loãng:

Loại đất này nằm ở vùng bãi bồi non, bùn rất loãng, chân đi lún sâu vào bùn từ 40 – 60 cm Đây là vùng ngập nước khi triều rất thấp, ngập nước thường xuyên 30 ngày/tháng, trên dạng đất này chưa xuất hiện rừng ngập mặn

- Đất ngập mặn dạng bùn loãng:

Loại đất này phân bố ở các bãi bồi nông ven bờ biển, chân đi lún sâu từ

30 - 40 cm, khó đi lại Đây là vùng bị ngập nước khi triều trung bình, số ngày

bị ngập từ 20 – 30 ngày/tháng, với độ ngập nước sâu trung bình 40 – 60 cm Trên dạng đất này, bắt đầu xuất hiện rừng Trang và Bần chua tiên phong cố định bãi bồi

- Đất ngập mặn dạng bùn chặt:

Trang 21

Loại đất này thường phân bố trên các bãi bồi gần cửa sông, ở vùng

ngập nước khi triều trung bình, số ngày ngập từ 9 – 10 ngày/tháng, độ lún

của chân đi từ 20 – 30 cm Tổ thành rừng ngập mặn ở đây phổ biến là Bần

chua và Trang

- Đất ngập mặn dạng sét mềm:

Loại đất này phân bố ở vị trí sâu trong đất liền hoặc ven sông, có chế độ

ngập nước khi triều trung bình, độ lún của chân khi đi từ 10 – 20 cm Các loại

rừng ngập mặn chủ yếu ở đây là Trang và Bần chua

- Đất ngập mặn dạng sét cứng:

Đất này được hình thành trên các bãi bồi chỉ ngập nước khi triều cao, số

ngày ngập triều < 9 ngày/ tháng, độ lún của chân đi < 10 cm Rừng ngập mặn

chủ yếu là Trang và Bần chua

4.2.1.1 Độ thành thục của đất và phân bố của rừng

Do đặc tính sinh vật học, sinh thái học của mỗi loài cây khác nhau; nên

chúng chỉ phân bố tự nhiên, sống trên các bãi bồi có độ thành thục và chế độ

ngập triều nhất định Kết quả điều tra về phân bố của loài cây Trang và cây

Bần chua của rừng ngập mặn huyện Kim Sơn thể hiện ở biểu 4.2 dưới đây

Biểu 4.2 Phân bố một số loài cây ngập mặn vùng bãi bồi ven biển Kim Sơn

TT Chế độ ngập nước triều

của bãi bồi

Độ thành thục của đất

Loài cây rừng ngập mặn

Tên Việt Nam Tên khoa học

1 Ngập khi nước triều rất

3 Ngập khi nước triều cao

Trang

Sonneratia caseolaris Kandelia Candel

4 Ngập khi nước triều cao Sét mềm hoặc sét cứng Bần chua

Trang

Sonneratia caseolaris Kandelia Candel

Kết quả nghiên cứu tại các phẫu diện đất có chế độ ngập triều khác nhau nhận thấy: trên cùng một loại đất có thành phần cơ giới như nhau, nhưng số ngày ngập triều trung bình trong tháng khác nhau sẽ có độ thành thục khác nhau

Như vậy độ thành thục của đất ngập mặn, chế độ ngập triều và phân bố của các loài cây rừng ngập mặn có liên quan chặt chẽ với nhau; chúng có quan

hệ hữu cơ không thể tách rời

Các vùng đất rừng ngập mặn ven biển hàng năm được phù sa bồi đắp, tạo ra những diện tích đất mới và nâng cao cốt đất của những diện tích trước

đó làm cho đất rừng ngập mặn dần ổn định làm cho thời gian ngập triều, độ thành thục của đất cũng như các đặc tính lý hóa đất cũng bị thay đổi, do vậy diễn thế rừng ngập mặn được hình thành và phát triển theo một trật tự nhất định từ thấp đến cao

Quá trình này được mô tả ở sơ đồ sau:

Sơ đồ lát cắt điển hình

T

Loại rừng ngập mặn

Ngập khi nước triều rất thấp

Ngập khi nước triều thấp

Ngập khi nước triều trung bình

Ngập khi nước triều cao

2

Số ngày ngập triều trong tháng

Trang 22

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 43

Diễn thế rừng phòng hộ ngập mặn Kim Sơn, không phải là diễn thế tự

nhiên, diễn thế rừng ngập mặn ở đây là diễn thế nhân tạo Vì thế, quá trình

diễn thế không tuân theo một trật tự nhất định

Từ trước đến nay, rừng ngập mặn ven biển huyện Kim Sơn chỉ tiến hành trồng

hai loài cây chủ yếu: cây Bần chua và cây Trang, nên diễn thế rừng ngập mặn

Kim Sơn diễn ra chậm và đơn giản

Qua thực tế tiến hành nghiên cứu chúng tôi nhận thấy: Độ thành thục

của đất không những liên quan đến diễn thế của rừng ngập mặn mà còn có

quan hệ tỷ lệ thuận với sự phát triển của sâu bệnh phá hại rừng non mới

trồng Ở những nơi có độ thành thục của đất ở dạng bùn loãng thì rừng bị

phá hại nhiều, do thời gian ngập triều kéo dài làm cho thời gian sâu bệnh

tiếp xúc với cây rừng nhiều nên cây rừng bị sâu bệnh phá hại nhiều hơn nơi

có độ thành thục khác Từ năm 2008 trở về trước, huyện Kim Sơn mỗi năm

thanh lý từ 50 - 150 ha rừng trồng và riêng năm 2008 thanh lý gần 200 ha;

do nhiều nguyên nhân mà rừng trồng bị chết; trong đó nguyên nhân chủ yếu

là do con hà phá hoại

4.2.1.2 Độ thành thục của đất và sinh trưởng của rừng trồng

Để đánh giá mối quan hệ giữa độ thành thục của đất với sinh trưởng của

rừng ngập mặn chúng tôi tiến hành lập ô tiêu chuẩn dưới rừng Trang trồng ở

các tuổi khác nhau, xác định độ thành thục của đất bằng độ lún sâu của chân

vào đất khi đi và đo đếm sinh trưởng của rừng; kết quả đo đếm thể hiện ở biểu

4.3 dưới đây

Biểu 4.3 Sinh trưởng của rừng Trang trên đất ngập mặn có độ thành thục khác nhau

mẫu

Khoảng cách lấy mẫu

Năm tuổi

Dạng đất

Độ lún khi đi (cm)

Theo thiết kế

Hiện tại

Tỷ lệ

Định dạng
Số trang	44
Dung lượng	1,31 MB