Sáng kiến "Nâng cao chất lượng giờ thực hành tin học 7" được áp dụng và mang lại hiệu quả cao nhất khi có sự đầu tư về cơ sở vật chất. Tuy nhiên đối với một số đơn vị còn thiếu cơ sở vật chất sáng kiến vẫn mang lại hiệu quả cao trong quá trình thực hiện. Mặt khác, đề tài là tin học 7 nhưng áp dụng được hầu hết tất cả các khối.
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI
- Mặc dù đã được Đảng và nhà nước quan tâm đầu tư trang thiết bị cho ngành giáo dục cụ thể là cho từng trường học rất nhiều, song mỗi trường có những điều kiện khác biệt nên việc đầu tư trang thiết bị cũng chưa đầy đủ Từ đó dẫn đến việc giảng dạy của giáo viên gặp nhiều khó khăn trong đó có bộ môn Tin Học trong nhà trường Môn Tin học ở trường phổ thông hiện hành có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và
kĩ năng sử dụng máy tính phục vụ học tập và cuộc sống
- Môn Tin Học đưa vào trường phổ thông nó có đặc thù riêng, liên quan chặt chẽ với
sử dụng máy vi tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm Đặc trưng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh phần thực hành chiếm thời lượng nhiều hơn để các
em có thể khắc sâu được qui trình thực hiện một vấn đề nào đó Tuy nhiên, đa số các trường còn rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, thiếu thốn về trang thiết bị dạy học, nhất
là máy vi tính phục vụ môn thực hành cho học sinh Bản thân tôi cùng tất cả các giáo viên đều nhận thấy là đa số các em học sinh của chúng ta có kỷ năng thực hành rất yếu, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế khách quan còn nhiều hạn chế và khả năng thích nghi với hoàn cảnh còn chậm Hơn nữa, mặt bằng trình độ dân trí địa phương còn thấp nên ảnh hưởng rất nhiều đến việc dạy và học môn Tin học
II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay, với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung của ngành Tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng dụng rộng rãi, Tin học ngày nay là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Hơn thế nữa nó còn đi sâu vào đời sống của con người
Do vậy, Việt Nam nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu tư phát triển về mọi mặt Đặc biệt là nguồn nhân lực tức là phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh
Trang 2công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Để đáp ứng được các yêu cầu trên, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy ở các trường từ tiểu học đến trung học phổ thông với vai trò là môn học tự chọn
Là môn học mới đưa vào trường phổ thông và có những đặc thù riêng liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm Đặc trưng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi THCS phần thực hành còn chiếm thời lượng nhiều hơn Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung, Tin học 7 nói riêng bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh còn yếu về kĩ năng thực hành trên máy Thậm chí còn có một số học sinh còn ngại thực hiện các thao tác trên máy mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành (HS khá -giỏi) Do vậy các tiết thực hành ít khi đạt yêu cầu chất lượng
Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em thành thục các thao tác cơ bản với máy nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều giúp các em có thể tự khám phá và tự học
III PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng: Học sinh khối 7
2 Phạm vi: Tin học khối 7
3 Phương pháp: Nghiên cứu thực tiển
4 Thời gian nghiên cứu: Năm học 2013 – 2014
IV ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- Phương pháp chia nhóm nhằm giúp học sinh hoạt động tích cực hơn, hiệu quả
hơn Bên cạnh đó giúp giáo viên dễ dàng quản lí đạt hiệu quả và chất lượng
- Học sinh rất ham thích môn Tin học ở bậc THCS.
- Góp phần giúp giáo viên nang cao chất lượng bộ môn cũng như chỉ tiêu năm học.
Trang 3B PHẦN NỘI DUNG
Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của sự phát triển, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục của thế giới hiện đại, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang ở thời đại thông tin kĩ thuật số, thời đại Internet.Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương chính sách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:
- Chỉ thị số 58-CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã chỉ rõ: “Ứng dụng và phát triển CNTT
là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước”
- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ GD&ĐT về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục đã chỉ rõ: Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT; ứng dụng và phát triển CNTT trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bước chuyển
cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập
và quản lí giáo dục
Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy và học tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trong nhà trường, Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kĩ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Nội dung chương trình của môn Tin học tự chọn hiện hành ở các trường phổ thông đã đáp ứng được những yêu cầu trên
Trang 4II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
- Thực tế qua trực tiếp giảng dạy bộ môn cũng như trao đổi với đồng nghiệp tôi nhận thấy: đa số học sinh hứng thú với môn học Tuy nhiên chất lượng bộ môn qua các năm học chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy để rèn luyện các kĩ năng, bởi đây là một môn học mới
1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của Chi Bộ và của BGH nhà trường trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học
- Giáo viên giảng dạy được đào tạo theo đúng chuyên ngành và được bồi dưỡng chuyên đề hàng năm
- Phần lớn các em học sinh có ý thức tự học cao, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới trong học tập và rất hứng thú với môn Tin học
- Được nhà trường tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy
- học
2 Khó khăn:
- Trường THCS Nguyễn Huệ là một trường thuộc địa bàn phường Mỹ Thạnh, là một phường thuộc ngoại ô thành phố Long Xuyên và là phường giáp ranh với huyện Lấp Vò (Đồng Tháp) và Thới Thuận (Thốt Nốt - Cần Thơ) Học sinh trên địa bàn chủ yếu là con em các gia đình nông dân, công nhân nên sự quan tâm của phụ huynh đến việc học tập của con em còn nhiều hạn chế, điều kiện để các em có máy vi tính ở nhà
là rất khó Hầu hết các em chỉ được tiếp xúc, làm quen với máy tính trong giờ học ở trường dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng, chất lượng giờ thực hành chưa cao Một bộ phận học sinh chưa coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên chưa có sự đầu tư thời gian cho việc học
- Một số em học sinh tiếp thu kiến thức còn chậm, đặc biệt là kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy
để rèn luyện các kĩ năng, bởi đây là một môn học mới
- Số lượng học sinh trong một lớp học còn quá đông trên 40 học sinh một lớp (khối 6) và trên 35 học sinh một lớp (khối 7, 8, 9) Mỗi ca thực hành có tới 3 - 4 em
Trang 5ngồi trên cùng một máy nên các em không có nhiều thời gian để hoàn thành bài tập một cách đầy đủ Bên cạnh đó, diện tích phòng máy nhỏ hẹp (36m2), phòng máy có 24 máy nhưng là máy cũ nên thường hay hư hỏng, thiết bị chiếu sáng thường bị hư hao, không khí trong phòng máy không thoáng làm cho học sinh không tập trung vào bài giảng ảnh hưởng rất lớn trong quá trình giảng dạy và học tập
* Khảo sát chất lượng đầu năm 2013 – 2014 (phần thực hành)
Kết quả kiểm tra
Trang 6 Từ kết quả khảo sát cho thấy:
- Tỉ lệ học sinh giỏi thấp: 16.4%
- Tỉ lệ học sinh trung bình yếu cao: 51%
III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Thiết kế bài giảng cho tiết thực hành:
Công việc thiết kế chu đáo một bài dạy trước và phù hợp với các đối tượng trong từng lớp là khâu quan trọng không thể thiếu “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy”
Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho các đối tượng học sinh thì tôi thực hiện một
số các vấn đề sau đây:
- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng, thái độ tình cảm Tìm ra được những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và kiến thức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi
- Tham khảo thêm tài liệu nhằm mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, nắm một cách tổng thể nội dung để giải thích cho học sinh khi cần thiết
- Nắm bắt được trọng tâm của bài dạy để xây dựng và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tượng và trình độ học sinh, điều kiện dạy học
- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy học
- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể
2 Tổ chức tiết thực hành:
* Chia nhóm thực hành:
Trong điều kiện CSVC, trang thiết bị của trường chưa đầy đủ, với một giờ thực hành, việc quan trọng đầu tiên là tiết lí thuyết trước giáo viên đưa ra yêu cầu của bài thực hành, sau đó chia nhóm thực hành Với việc cho học sinh thực hành theo nhóm, học sinh có thể trao đổi hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên Với số lượng học sinh của lớp, số lượng máy hiện có, giáo viên phải có phương án chia nhóm một cách phù hợp
Trang 7Ví dụ: + Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến.
+ Chia nhóm theo địa hình khu dân cư
+ Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng
+ Chia nhóm theo đối tượng học sinh
Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải
lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh
Với các em HS nên chia nhóm 3 học sinh/ máy Các nhóm có thể tự cử nhóm
trưởng của nhóm mình
* Các bước tiến hành:
- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu và nội dung thực hành
- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát
- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích học sinh tích cực hoạt động
- Giáo viên quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm :
+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên theo dõi quan sát và hướngdẫn khi cần
+ Chỉ rõ những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh yếu trong các nhóm, những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh khá giỏi trong nhóm
+ Phát hiện các nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh
+ Luôn có ý thức trách nhiệm trợ giúp tránh can thiệp sâu làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh
+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kĩ năng
- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả làm việc của các nhóm bằng cách chỉ định 1 học sinh trong nhóm thực hiện lại các thao tác đã thực hành Nếu học sinh được chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm gắn cho các thành viên trong nhóm, đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho các nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau của nhóm khác theo vòng tròn Làm được như vậy các em sẽ tự giác và có ý thức hơn trong học tập
- Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:
+ Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trưởng điều hành
- Nhận xét về kĩ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm
Trang 8+ Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác + Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ sung kiến thức Giáo viên cũng nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt bằng cách cho điểm và rút kinh nghiệm đối với các nhóm chưa thực hành tốt
* Ví dụ minh họa về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành cho lớp 7 (ở bài tập thực hành 3 SGK trang 25)
- Ở mỗi bài thực hành này đựơc chia làm 2 tiết, nhưng nếu không chuẩn bị trước, khi lên phòng máy thực hành, học sinh cứ làm theo yêu cầu trong sách thì mất nhiều thời gian vì rất lúng túng, hơn nữa nội dung không được mở rộng nên sau 2 tiết thì kết quả học sinh lĩnh hội kiến thức vẫn còn bị bó hẹp, sau này muốn giải quyết những vấn
đề nảy sinh khác sẽ rất khó khăn:
- Từ những điều đó, ta nên dành ít thời gian trước khi thực hành để thực hiện các công việc sau đây:
a Bước ổn định lớp
Sắp xếp chổ ngồi cụ thể từng nhóm (mỗi nhóm có 3 học sinh) với mô hình như sau:
KHÁ GIỎI – YẾU – TRUNG BÌNH
+ Học sinh khá giỏi kèm học sinh trung bình yếu
+ Học sinh yếu ngồi giữa ngay màn hình
và bàn phím nhằm hạn chế sự rụt rè, lãng tránh, xao lãng
Trang 9b Đưa ra mục đích yêu cầu của bài thực hành
- Giáo viên treo bảng phụ về các yêu cầu của
bài tập
c Thao tác thực hiện
- Thao tác mẫu trên máy tính và yêu cầu học sinh phải quan sát và đảm bảo tất cả đều hiểu – đặc biệt là học sinh yếu
- Gọi học sinh yếu của 2 nhóm bất kì lên thao tác lại
d Quan sát quá trình thực hiện của học sinh:
- Quan sát học sinh thực
hiện nhằm giúp đỡ kịp thời khi học sinh gặp khó khăn (máy bị lỗi, trục trặc về phần mềm, ), chỉnh sửa sai sót cho học sinh
e Nhận xét đánh giá kết quả thực hành
- Ưu điểm: chú ý nghe giảng, chăm chỉ thực hiện, thao tác đúng, hứng thú với môn học
- Khuyết điểm: một số học sinh chưa tập trung thực hiện các thao tác, đùa giỡn
Trang 10 Rút kinh nghiệm cho các tiết thực hành sau.
f Tuyên dương nhóm làm tốt và nhắc nhở nhóm chưa làm tốt
- Nhóm 2 và nhóm 5 thực hiện tốt các yêu cầu, đề nghị cả lớp vỗ tay chúc mừng 2 nhóm
IV HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Qua thời gian áp dụng phương pháp, tôi nhận thấy giờ thực hành thực sự thu hút các đối tượng học sinh hơn chứ không còn là giờ học của các đối tượng học sinh khá giỏi Học sinh hoạt động tích cực hơn, các thao tác trên máy thực hiện khá thuần thục Các đối tượng học sinh hỗ trợ được cho nhau để cùng học, cùng tiến bộ
* Kết quả kiểm tra học kì II 2013 – 2014 (phần thực hành)
STT LỚP SĨ
SỐ
Kết quả kiểm tra Giỏi Khá Trung Bình Yếu
1 7A1 38 10 26.3 15 39.5 13 34.2 0 0
2 7A2 40 15 37.5 16 40.0 9 22.5 0 0
3 7A3 37 17 45.9 10 27.0 10 27.0 0 0
4 7A4 38 11 28.9 17 44.7 10 26.3 0 0
5 7A5 37 18 48.6 10 27.0 9 24.4 0 0
Tổng cộng 190 71 37.4 68 35.8 51 26.8 0 0
Từ kết quả trên cho thấy:
+ Học sinh giỏi: 37.4% tăng 21%
+ Học sinh trung bình: 26.8% giảm 10%
+ Học sinh yếu: không còn học sinh yếu
C KẾT LUẬN
Trang 11I NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Để thực hiện tốt một tiết dạy thực hành tin học phù hợp với các đối tượng học sinh thì phải thực hiện được các vấn đề sau:
- Thiết kế bài dạy phù hợp với nhiều đối tượng học sinh
Giáo viên phải nắm bắt đối tượng học sinh về kĩ năng thực hành và phân loại đối tượng
rõ ràng, chính xác
- Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp
+ Giáo viên cần đưa ra hệ thống bài tập thực hành, yêu cầu về các kĩ năng sát với từng đối tượng học sinh
+ Điều hành các hoạt động của học sinh một cách linh hoạt, tạo cơ hội cho các đối tượng học sinh được thực hành
- Các thiết bị dạy học rất có ý nghĩa giáo viên phải luôn phát huy hết tác dụng của các thiệt bị dạy học, đặc biệt là dụng cụ trực quan có như vậy mới gây được hứng thú học tập của các em Bên cạnh mỗi tiết dạy giáo viên luôn nổ lực chuẩn bị các đồ dùng trực quan đầy đủ phù hợp với nội dung bài dạy từ đó vậy giáo viên mới tạo được sự hứng thú bộ môn cho các
em
- Đánh giá và theo dõi kết quả học tập theo từng đối tượng học sinh, khen những học sinh thực hành tốt, nghiêm túc, nhắc nhở những học sinh thực hành chưa tốt, chưa nghiêm túc
II Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
- Giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học của bộ môn Tin học ở trường THCS.
- Giúp nâng cao chỉ tiêu bộ môn
III KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG, TRIỂN KHAI
- Đề tài không chỉ áp dụng riêng cho tiết thực hành của khối 7 mà còn áp dụng cho các khối 6, 8, 9
IV ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ