Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản tỏng các ngân hàng thương mại VN

Trên cơ sở vận dụng những lý thuyếtđược học trong chương trình đào tạo bậc cao học - Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh vào điều kiện Việt Nam, Luận văn này bàn về “Nâng cao hi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN DUY SINH

NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG CÁC NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - ngân hàng

Mã số: 60.31.12 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN ĐĂNG DỜN

TP Hồ Chí Minh tháng 07/2009

LỜI CAM ĐOAN

Nội dung và số liệu phân tích trong Luận văn này là kết quả nghiên cứu độclập của học viên và chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào

MỤC LỤC Lời cam đoan

Mục lục Danh mục các từ viết tắt

Mở đầu 1

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 3

1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại 3

1.1.1 Khái niệm 3

1.1.2 Chức năng của ngân hàng thương mại 4

1.2 Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 4

1.2.1 Khái niệm về rủi ro 4

1.2.2 Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 5

1.2.3 Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 6

1.2.4 Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong kinh doanh ngân hàng 7

1.2.5 Ảnh hưởng của rủi ro đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và nền kinh tế -xã hội 8

1.3 Quản trị rủi ro thanh khoản 9

1.3.1 Khái niệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản 9

1.3.2 Nội dung quản trị rủi ro thanh khoản 13

1.3.3 Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản 10

1.3.4 Cung và cầu về thanh khoản 11

1.3.5 Đánh giá trạng thái thanh khoản 12

1.3.6 Chiến lược quản trị thanh khoản 12

1.3.6.1 Đường lối chung về quản trị thanh khoản 12

1.3.6.2 Các chiến lược quản trị thanh khoản 13

1.3.7 Các phương pháp quản lý rủi ro thanh khoản 17

1.3.7.1 Duy trì một tỷ lệ hợp lý giữa vốn dùng cho dự trữ và vốn dùng

cho kinh doanh 17

1.3.7.2 Đảm bảo về tỷ lệ khả năng chi trả 17

1.3.7.3 Sử dụng các phương pháp dự báo thanh khoản 17

1.3.8 Các tiêu chuẩn cuối cùng cho việc đánh giá quản trị thanh khoản 21

1.4 Kiểm định các giả thiết về khả năng thanh khoản 22

1.4.1 Kiểm định về chỉ số trạng thái tiền mặt H3 23

1.4.2 Kiểm định về chỉ số năng lực cho vay H4 24

1.4.3 Kiểm định về chỉ số dư nợ/tiền gửi khách hàng H5 24

1.4.4 Kiểm định về chỉ số chứng khoán thanh khoản H6 25

Kết luận Chương 1 26

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 27 2.1 Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam 27

2.1.1 Bức tranh tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam 27

2.1.2 Tác động của điều kiện kinh tế vĩ mô đến hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam 31

2.2 Thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam 33

2.2.1 Vốn điều lệ và hệ số CAR 35

2.2.2 Hệ số H1 và H2 38

2.2.3 Chỉ số trạng thái tiền mặt H3 40

2.2.4 Chỉ số năng lực cho vay H4 42

2.2.5 Chỉ số dư nợ/tiền gửi khách hàng H5 43

2.2.6 Chỉ số chứng khoán thanh khoản H6 45

2.2.7 Chỉ số trạng thái ròng đối với các TCTD H7 46 2.2.8 Chỉ số (tiền mặt+tiền gửi tại các TCTD)/tiền gửi khách hàng H8 47

2.3 Trường hợp Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

(BIDV) 49

2.3.1 Quy định về hoạt động quản trị thanh khoản 49

2.3.2 Thanh khoản và quản trị thanh khoản tại BIDV 52

Đánh giá chung về thanh khoản và quản trị thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam 53

Kết luận Chương 2 55

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 56

3.1 Định hướng phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2010 và định hướng chiến lược đến năm 2020 56

3.1.1 Định hướng phát triển Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đến năm 2010 và định hướng chiến lược đến năm 2020 56

3.1.2 Định hướng phát triển các tổ chức tín dụng đến năm 2010 và định hướng chiến lược đến năm 2020 57

3.2 Biện pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam 58

3.2.1 Về phía Chính phủ 58

3.2.1.1 Một ngân hàng trung ương độc lập và đủ mạnh 58

3.2.1.2 Hoàn thiện hệ thống luật pháp đáp ứng yêu cầu hội nhập 59

3.2.1.3 Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hoá các ngân hàng thương mại nhà nước 60

3.2.2 Về phía Ngân hàng Nhà nước 60

3.2.2.1 Thực thi chính sách tiền tệ linh hoạt và vừa đủ 60

3.2.2.2 Kiểm soát việc thành lập ngân hàng thương mại 61

3.2.2.3 Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giám sát từ xa hoạt động của các ngân hàng thương mại 62

3.2.3 Về phía các ngân hàng thương mại 63

3.2.3.1 Đảm bảo vốn tự có ở mức cần thiết 63

3.2.3.2 Tăng cường công tác dự báo các điều kiện kinh tế vĩ mô . 64

3.2.3.3 Xây dựng cơ chế chuyển vốn nội bộ phù hợp . 64

Đảm bảo tỷ lệ cân đối giữa tài sản “Có” - tài sản “Nợ” . 65

Gắn rủi ro thanh khoản với rủi ro thị trường trong quản trị 66

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống đánh giá nội bộ 67

3.2.3.7 Thiết lập mô hình tổ chức phù hợp 68

Xây dựng đội ngũ nhân viên có trình độ, năng lực và đạo đức nghề nghiệp 69

Kết luận 70

Tài liệu tham khảo Phụ lục

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NHTMNN : Ngân hàng thương mại nhà nước

NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần

OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tỷ lệ tăng trưởng tín dụng năm 2007 so với 2006 của 33

Trang

NHTM Việt Nam 34

Bảng 2.2: Vốn điều lệ và hệ số CAR 36

Bảng 2.3: Hệ số H1 và H2 38

Bảng 2.4: Tiền gửi khách hàng; tiền gửi, vay từ TCTD khác; cho vay khách hàng, sử dụng vốn khác của Đại Á, Gia Định, Kiên Long, Trustbank năm 2007 39

Bảng 2.5: Chỉ số trạng thái tiền mặt 41

Bảng 2.6: Chỉ số năng lực cho vay 43

Bảng 2.7: Chỉ số dư nợ/tiền gửi khách hàng 44

Bảng 2.8: Chỉ số chứng khoán thanh khoản 45

Bảng 2.9: Chỉ số trạng thái ròng đối với các TCTD 46

Bảng 2.10: Chỉ số (tiền mặt + tiền gửi tại các TCTD)/tiền gửi khách hàng 48

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản là yếu tố quyết định sự an toàntrong hoạt động của bất kỳ ngân hàng thương mại nào Trong thế giới ngày nay,

nhiều ngân hàng đang phải đối mặt với tình trạng căng thẳng thanh khoản (liquidity strains), khi mà sự cạnh tranh khốc liệt về thu hút tiền gửi buộc các ngân hàng phải

tìm kiếm các nguồn tài trợ khác Khả năng thanh khoản không hợp lý là dấu hiệuđầu tiên của tình trạng bất ổn về tài chính Cùng với sự phát triển của thị trường tàichính, cơ hội và rủi ro trong quản trị thanh khoản của các ngân hàng thương mạicũng gia tăng tương ứng Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc kế hoạch đượcnhu cầu thanh khoản bằng các phương pháp mang tính ổn định và chi phí thấp để tàitrợ cho hoạt động của các ngân hàng thương mại trong thế giới cạnh tranh ngàycàng gia tăng

Với tốc độ tăng trưởng khá cao và vị thế ngày càng được khẳng định trêntrường quốc tế, Việt Nam đang là điểm đến của các dòng vốn đầu tư nước ngoài.Đóng góp vào thành công đó, không thể không kể đến ngành ngân hàng, được xem

là “mạnh máu của nền kinh tế” Tuy nhiên, với xu thế hội nhập ngày càng sâu rộngvào nền kinh tế khu vực và thế giới, cùng với những gì đã diễn ra trên thị trườngtiền tệ Việt Nam những tháng cuối năm 2007 và đầu năm 2008 cho thấy vấn đềthanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại có ýnghĩa cấp bách cả về lý luận và thực tiễn Trên cơ sở vận dụng những lý thuyếtđược học trong chương trình đào tạo bậc cao học - Trường đại học Kinh tế Thành

phố Hồ Chí Minh vào điều kiện Việt Nam, Luận văn này bàn về “Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam”.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Tổng quan về ngân hàng thương mại, quản trị rủi ro trong kinh doanh ngânhàng và quản trị rủi ro thanh khoản; tính thanh khoản và quản trị thanh khoản củacác ngân hàng thương mại Việt Nam; những tồn tại, hạn chế trong lĩnh vực này và

9

-một số biện pháp để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: Đến cuối năm 2008, có 4 ngân hàng thương mại nhà

nước, 37 ngân hàng thương mại cổ phần trong đó 3 ngân hàng mới được cấp giấyphép thành lập và hoạt động, gồm: Bảo Việt, Tiên Phong, Liên Việt Như vậy, có38/41 ngân hàng đã hoạt động, có số liệu lịch sử; nhưng trong đó 4 ngân hàng chưacung cấp báo cáo thường niên, báo cáo tài chính trên website của ngân hàng mình:Bắc Á, Dầu Khí Toàn Cầu, Đệ Nhất, Việt Nam Thương Tín, nên học viên khôngthu thập được số liệu Tuy nhiên, các ngân hàng này có quy mô không lớn, không

có sự khác biệt đáng kể nào so với các ngân hàng còn lại, do vậy, không ảnh hưởngđến kết quả phân tích Luận văn sẽ khảo sát 34/41 ngân hàng thương mại nội địa,không xét ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài

3 Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng các phương pháp: mô tả - giải thích, so sánh - đối chiếu,phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả, kiểm định giả thiết

4 Những kết quả đạt được của Luận văn:

Một là, phân tích nội dung cơ bản của quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân

hàng và quản trị rủi ro thanh khoản

Hai là, đánh giá tính thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản, tìm ra

những hạn chế, tồn tại và một số biện pháp nhằm hoàn thiện hoạt động này trongthời gian đến ở các ngân hàng thương mại Việt Nam

5 Nội dung kết cấu của Luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, thư mục, tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3chương

CHƯƠNG 1TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Tổng quan về ngân hàng thương mại:

Khái niệm:

Ngân hàng thương mại là một trung gian tài chính đóng vai trò quan trọngtrong việc đảm bảo nền kinh tế hoạt động nhịp nhàng, hiệu quả Ngân hàng thươngmại là loại hình ngân hàng giao dịch trực tiếp với các tổ chức kinh tế và cá nhân,bằng cách nhận tiền gửi, tiền tiết kiệm, rồi sử dụng số vốn đó để cho vay, chiếtkhấu, cung cấp các phương tiện thanh toán và dịch vụ ngân hàng cho các đối tượngnêu trên Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng có số lượng lớn và rất phổbiến trong nền kinh tế thị trường Sự có mặt của loại hình ngân hàng này trong hầuhết các hoạt động kinh tế xã hội đã chứng tỏ rằng: ở đâu có một hệ thống ngân hàngthương mại phát triển, thì ở đó sẽ có sự phát triển với tốc độ cao của nền kinh tế

Theo Luật các tổ chức tín dụng do Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam, khoá X, kỳ họp thứ hai thông qua vào ngày 12 tháng 12 năm 1997:

“Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngânhàng và các hoạt động khác có liên quan” (Khoản 2 Điều 20) Luật này còn xácđịnh: “Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này

và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứngcác dịch vụ thanh toán” (Khoản 1 Điều 20) và “Hoạt động ngân hàng là hoạt độngkinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiềngửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”(Khoản 7 Điều 20)

Đạo luật ngân hàng của Cộng hoà Pháp khẳng định: Ngân hàng thương mại

là những cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dướihình thức ký thác hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng nguồn lực đó cho chính

họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính

Như vậy, ngân hàng thương mại là một định chế tài chính trung gian quantrọng trong nền kinh tế thị trường Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này

mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại,đồng thời số vốn đó được sử dụng để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế và cánhân với mục đích phát triển kinh tế xã hội

Chức năng của ngân hàng thương mại:

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường và hệ thống ngân hàng phát triển,ngân hàng thương mại có ba chức năng cơ bản: chức năng trung gian tín dụng, chứcnăng trung gian thanh toán, chức năng cung ứng dịch vụ ngân hàng

 Chức năng trung gian tín dụng: ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian

trong việc tập trung, huy động các nguồn tiền tệ tạm thời, nhàn rỗi trong nền kinh

tế, bao gồm: tiền tiết kiệm của dân cư, vốn bằng tiền của các đơn vị, tổ chức kinh tế;

biến nó thành nguồn vốn tín dụng để cho vay (cấp tín dụng), đáp ứng các nhu cầu

vốn kinh doanh, vốn đầu tư cho các ngành kinh tế và nhu cầu vốn tiêu dùng của xãhội

 Chức năng trung gian thanh toán: ngân hàng thương mại đứng ra làm trung gian

thanh toán để thực hiện các giao dịch giữa người mua với người bán, giữa cáckhách hàng với nhau nhằm hoàn tất các quan hệ kinh tế thương mại của các đốitượng nêu trên

 Chức năng cung ứng dịch vụ ngân hàng: nhu cầu của khách hàng ngày càng đa

dạng; do vậy, ngoài chức năng trung gian tín dụng, trung gian thanh toán toán, ngânhàng thương mại còn thực hiện chức năng cung ứng dịch vụ ngân hàng

Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng:

Khái niệm về rủi ro:

Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro, nhưng nhìn chung có thể chia làmhai quan điểm sau:

Theo quan điểm truyền thống: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy

hiểm hoặc các yếu tố khác liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không

chắc chắn có thể xãy ra cho con người Xã hội loài người càng phát triển, hoạt độngcủa con người càng đa dạng, thì nhiều loại rủi ro mới phát sinh.

Theo quan điểm trung hoà: Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được Rủi

ro vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực, theo nghĩa rủi ro có thể mangđến cho con người những tổn thất, mất mát, nguy hiểm, nhưng cũng có thể mangđến những cơ hội, thời cơ không ngờ Nếu tích cực nghiên cứu, nhận dạng rủi ro,chúng ta có thể tìm ra được những biện pháp phòng ngừa, hạn chế mặt tiêu cực vàtận dụng, phát huy mặt tích cực do rủi ro mang tới

Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng:

Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng được hiểu là những biến cố không mongđợi mà khi xãy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợinhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoànthành được một nghiệp vụ tài chính nhất định

Qua khái niệm nêu trên, có thể rút ra một số nhận xét sau để hiểu rõ hơn vềbản chất của rủi ro:

Một là, rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của ngân hàng là hai đại lượng đồng biến

với nhau trong một phạm vi nhất định

Hai là, khi đề cập đến rủi ro, người ta thường nhắc đến hai yếu tố mang tính

đặc trưng của rủi ro là biên độ rủi ro: mức độ thiệt hại do rủi ro gây ra và tần suấtxuất hiện rủi ro: số trường hợp thuận lợi để rủi ro xuất hiện/tổng số trường hợp đồngkhả năng

Ba là, rủi ro là yếu tố khách quan, nên người ta không thể nào loại trừ được

hẳn mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện và những tác hại của chúng gây ra

Các loại rủi to trong kinh doanh ngân hàng:

Có bốn loại rủi ro cơ bản trong kinh doanh ngân hàng:

 Rủi ro tín dụng: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng,

biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ khôngđúng hạn cho ngân hàng

 Rủi ro tỷ giá hối đoái: là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cho vay ngoại tệ hoặc

kinh doanh ngoại tệ khi tỷ giá biến động theo chiều hướng bất lợi cho ngân hàng

 Rủi ro lãi suất: là loại rủi ro xuất hiện khi có sự thay đổi của lãi suất thị trường

hoặc của những yếu tố có liên quan đến lãi suất dẫn đến tổn thất về tài sản hoặc làmgiảm thu nhập của ngân hàng

 Rủi ro thanh khoản: là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả

năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền mặt hoặc không thể vaymượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán

Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng:

Theo quan điểm của trường phái mới, được nhiều người đồng thuận, chorằng cần quản trị tất cả các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng một cách toàndiện Theo đó, quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàndiện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu nhữngtổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro Quản trị rủi ro bao gồm nămbước: nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, đo lường rủi ro, kiểm soát, phòng ngừa vàtài trợ rủi ro

 Nhận dạng rủi ro:

Điều kiện tiên quyết để quản trị rủi ro là phải nhận dạng được rủi ro Nhậndạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các hoạt động kinh doanhcủa ngân hàng; bao gồm: việc theo dõi, xem xét, nghiên cứu môi trường hoạt động

và toàn bộ hoạt động của ngân hàng nhằm thống kê được tất cả các loại rủi ro, kể cả

dự báo những loại rủi ro mới có thể xuất hiện trong tương lai, để từ đó có các biệnpháp kiểm soát, tài trợ cho từng loại rủi ro phù hợp

 Phân tích rủi ro:

Đây chính là việc tìm ra nguyên nhân gây ra rủi ro Phân tích rủi ro nhằm đề

ra biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa rủi ro Trên cơ sở tìm ra các nguyên nhân, tácđộng đến các nguyên nhân làm thay đổi chúng, qua đó sẽ phòng ngừa rủi ro mộtcách hiệu quả hơn

 Đo lường rủi ro:

Muốn vậy, phải thu thập số liệu, lập ma trận đo lường rủi ro và phân tích,đánh giá Để đánh giá mức độ quan trọng của rủi ro đối với ngân hàng, người ta sửdụng hai tiêu chí: tần suất xuất hiện của rủi ro và biên độ của rủi ro, tức là mức độnghiêm trọng của tổn thất, đây là tiêu chí có vai trò quyết định

 Kiểm soát, phòng ngừa rủi ro:

Kiểm soát rủi ro là trọng tâm của quản trị rủi ro Đó là việc sử dụng các biệnpháp, kỹ thuật, công cụ, chiến lược, các chương trình hoạt động để ngăn ngừa,phòng tránh hoặc giảm thiểu những tổn thất, những ảnh hưởng không mong đợi cóthể xãy ra đối với ngân hàng Các biện pháp kiểm soát có thể là: phòng tránh rủi ro,ngăn ngừa tổn thất, chuyển giao rủi ro, đa dạng rủi ro, quản trị thông tin,

 Tài trợ rủi ro:

Mặc dù, đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa, nhưng rủi ro vẫn có thể xãy

ra Khi đó, trước hết cần theo dõi, xác định chính xác những tổn thất về tài sản,nguồn nhân lực hoặc về giá trị pháp lý Sau đó, cần thiết lập các biện pháp tài trợphù hợp Nhìn chung, các biện pháp này được chia làm hai nhóm: tự khắc phục vàchuyển giao rủi ro

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong kinh doanh ngân hàng:

Có ba nhóm nguyên nhân dẫn đến rủi ro:

Nhóm nguyên nhân thuộc về năng lực quản trị ngân hàng:

 Do không quản lý chặt chẽ thanh khoản dẫn đến thiếu khả năng chi trả

 Cho vay và đầu tư quá mức, ví dụ tập trung cho vay quá nhiều vào một doanhnghiệp hoặc một ngành nào đó; trong đầu tư chỉ chú trọng vào một loại chứngkhoán có rủi ro cao

 Do thiếu am hiểu thị trường, thiếu thông tin hoặc phân tích thông tin không đầy đủdẫn đến cho vay hoặc đầu tư không hợp lý

 Do hoạt động kinh doanh trái pháp luật, tham ô

 Do cán bộ ngân hàng thiếu đạo đức nghề nghiệp, yếu kém về trình độnghiệp vụ

Nhóm nguyên nhân thuộc về phía khách hàng:

 Do khách hàng vay vốn thiếu năng lực pháp lý

 Do khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, kém hiệu quả

 Khách hàng kinh doanh thua lỗ liên tục, hàng hoá không tiêu thụ được

 Quản lý vốn không hợp lý dẫn đến thiếu khả năng thanh khoản

 Chủ doanh nghiệp vay vốn thiếu năng lực điều hành, tham ô, lừa đảo

Nhóm nguyên nhân khách quan từ môi trường hoạt động kinh doanh:

 Do thiên tai, hoả hoạn

 Tình hình an ninh, chính trị trong nước, khu vực không ổn định

 Do khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, lạm phát, mất cân bằng cán cân thanh toán quốc tế dẫn đến tỷ giá hối đoái biến động bất thường

 Môi trường pháp lý bất lợi, lỏng lẻo trong quản lý vĩ mô

Ảnh hưởng của rủi ro đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và nền kinh tế -xã hội:

Rủi ro xãy ra sẽ gây tổn thất về tài sản cho ngân hàng Những tổn thấtthường gặp là mất vốn khi cho vay, gia tăng chi phí hoạt động, giảm sút lợi nhuận,giảm sút giá trị của tài sản,

Rủi ro làm giảm uy tín của ngân hàng, sự tín nhiệm của khách hàng và có thểđánh mất thương hiệu của ngân hàng Một ngân hàng kinh doanh bị lỗ liên tục hoặcthường xuyên không đủ khả năng thanh khoản có thể dẫn đến một cuộc rút tiền quy

mô lớn và con đường phá sản là tất yếu

Rủi ro khiến ngân hàng bị lỗ và bị phá sản, sẽ ảnh hưởng đến hàng ngànngười gửi tiền, hàng ngàn doanh nghiệp không được đáp ứng vốn làm cho nềnkinh tế bị suy thoái, giá cả tăng cao, sức mua giảm sút, thất nghiệp tăng, gây rốiloạn trật tự xã hội, và hơn nữa sẽ kéo theo sự sụp đổ của hàng loạt các ngân hàngtrong nước và khu vực Ngoài ra, sự phá sản của một ngân hàng sẽ dẫn đến sựhoảng loạn của hàng loạt ngân hàng khác và ảnh hưởng xấu đến toàn bộ nền kinh tế

Rủi ro trong hoạt động tín dụng còn ảnh hưởng đến kinh tế thế giới, bởi lẽ trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hoá về kinh tế hiện nay, nền kinh tế của mỗi

quốc gia đều phụ thuộc vào nền kinh tế khu vực và thế giới Mặt khác, mối liên hệ

về tiền tệ, đầu tư giữa các nước gia tăng rất nhanh nên rủi ro tín dụng ở một nướcluôn ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế các nước liên quan Thực tiễn đã chứngminh qua cuộc khủng hoảng tiền tệ Châu Á (1997) và cuộc khủng hoảng tài chínhNam Mỹ (2001-2002)

Quản trị rủi ro thanh khoản:

Khái niệm về thanh khoản và rủi ro thanh khoản:

Tính thanh khoản của ngân hàng thương mại được xem như khả năng tức

thời (the short-run ability) để đáp ứng nhu cầu rút tiền gửi và giải ngân các khoản

tín dụng đã cam kết Như vậy, rủi ro thanh khoản là loại rủi ro khi ngân hàng không

có khả năng cung ứng đầy đủ lượng tiền mặt cho nhu cầu thanh khoản tức thời;hoặc cung ứng đủ nhưng với chi phí cao Nói cách khác, đây là loại rủi ro xuất hiệntrong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loạitài sản ra tiền mặt hoặc không thể vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồngthanh toán

Nội dung quản trị rủi ro thanh khoản:

Quản trị rủi ro thanh khoản là việc quản lý có hiệu quả cấu trúc tính thanh

khoản (tính lỏng) của tài sản và quản lý tốt cấu trúc danh mục của nguồn vốn.

Bản chất của hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng có thểđúc kết ở hai nội dung sau:

Một là, hiếm khi nào tại một thời điểm mà tổng cung thanh khoản bằng với

tổng cầu thanh khoản Do vậy, ngân hàng phải thường xuyên đối mặt với tình trạngthâm hụt hay thặng dư thanh khoản

Hai là, thanh khoản và khả năng sinh lời là hai đại lượng tỷ lệ nghịch với

nhau, nghĩa là một tài sản có tính thanh khoản càng cao thì khả năng sinh lời của tàisản đó càng thấp và ngược lại; một nguồn vốn có tính thanh khoản càng cao thìthường có chi phí huy động càng lớn và do đó, làm giảm khả năng sinh lời khi sửdụng để cho vay

Ngân hàng cần dự trữ thanh khoản để chi trả những chi phí thường xuyên,như lãi tiền gửi , và cả những cú sốc thanh khoản không mong đợi, như một cuộcrút tiền gửi hàng loạt hay yêu cầu vay vốn lớn Một ví dụ điển hình cho cú sốc thanhkhoản là nhiều người đổ xô đến ngân hàng rút tiền ở cùng một thời điểm Tronghoàn cảnh đó, hầu như không một ngân hàng nào có thể đáp ứng hết những yêu cầunày và dễ dẫn đến nguy cơ sụp đổ, ngay cả khi ngân hàng đó chưa mất khả năngthanh toán Tất nhiên, khả năng dự trữ thanh khoản kém chưa hẳn sẽ đưa đến sự sụp

đổ của một ngân hàng, nhưng chắn chắc, ngân hàng sẽ phải bỏ ra một khoản chi phílớn để ứng phó với một cú sốc thanh khoản không lường trước Và điều đó sẽ làmgiảm đáng kể lợi nhuận của ngân hàng và suy đến cùng khả năng sụp đổ là hoàntoàn có thể

Thanh khoản mang ý nghĩa thời điểm rất lớn, theo nghĩa, một số yêu cầuthanh khoản là tức thời hoặc gần như tức thời Chẳng hạn, một khoản tiền gửi lớnđến hạn và khách hàng không có ý định tiếp tục duy trì số vốn này tại ngân hàng;khi đó, ngân hàng buộc phải tìm kiếm các nguồn vốn có thể sử dụng ngay như vay

từ TCTD khác Ngoài ra, yếu tố thời vụ, chu kỳ cũng rất đáng quan trọng trong việc

dự kiến cầu thanh khoản dài hạn Ví dụ, cầu về thanh khoản thường rất lớn vào mùa

hè, cuối hè gắn với ngày tựu trường, ngày nghỉ và các kế hoạch du lịch của kháchhàng Việc kế hoạch được những yêu cầu thanh khoản này, sẽ giúp ngân hàng hoạchđịnh được nhiều nguồn đáp ứng cầu thanh khoản dài hạn hơn là trong trường hợpđối với cầu thanh khoản ngắn hạn

Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản:

Thanh khoản có vấn đề của một ngân hàng có thể do các nguyên nhân cơ bảnsau đây:

Một là, ngân hàng vay mượn quá nhiều các khoản tiền gửi ngắn hạn từ các

cá nhân và định chế tài chính khác; sau đó chuyển hoá chúng thành những tài sảnđầu tư dài hạn Cho nên, đã xãy ra tình trạng mất cân đối về kỳ hạn giữa nguồn vốn

và sử dụng vốn, mà thường gặp là dòng tiền thu về từ tài sản đầu tư nhỏ hơn dòngtiền chi ra để trả các khoản tiền gửi đến hạn

Hai là, sự thay đổi của lãi suất có thể tác động đến cả người gửi tiền và

người vay vốn Khi lãi suất giảm, một số người gửi tiền rút vốn khỏi ngân hàng đểđầu tư vào nơi có tỷ suất sinh lợi cao hơn; còn những người đi vay tích cực tiếp cậncác khoản tín dụng vì lãi suất đã thấp hơn trước Như vậy, rốt cuộc lãi suất thay đổi

sẽ ảnh hưởng trạng thái thanh khoản của ngân hàng Hơn nữa, những xu hướng của

sự thay đổi lãi suất còn ảnh hưởng đến giá trị thị trường của các tài sản mà ngânhàng có thể đem bán để tăng thêm nguồn cung thanh khoản và trực tiếp ảnh hưởngđến chi phí vay mượn trên thị trường tiền tệ

Ba là, do ngân hàng có chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản không phù hợp

và kém hiệu quả như: các chứng khoán đang sở hữu có tính thanh khoản thấp, dựtrữ của ngân hàng không đủ cho nhu cầu chi trả

Cung và cầu về thanh khoản:

Yêu cầu thanh khoản của một ngân hàng có thể được xem xét bằng mô hình cung - cầu về thanh khoản

 Cung về thanh khoản:

Cung thanh khoản là các khoản vốn làm tăng khả năng chi trả của ngân hàng, là nguồn cung cấp thanh khoản cho ngân hàng, bao gồm:

- Các khoản tiền gửi đang đến

- Doanh thu từ việc bán các dịch vụ phi tiền gửi

- Thu hồi các khoản tín dụng đã cấp

- Bán các tài sản đang kinh doanh và sử dụng

- Vay mượn trên thị trường tiền tệ

 Cầu về thanh khoản:

Cầu về thanh khoản là nhu cầu vốn cho các mục đích hoạt động của ngân hàng, các khoản làm giảm quỹ của ngân hàng Thông thường, trong lĩnh vực kinh

doanh của ngân hàng, những hoạt động tạo ra cầu về thanh khoản bao gồm:

- Khách hàng rút tiền từ tài khoản

- Yêu cầu vay vốn từ những khách hàng có chất lượng tín dụng cao

- Thanh toán các khoản vay phi tiền gửi

- Chi phí phát sinh khi kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ.

- Thanh toán cổ tức bằng tiền

Đánh giá trạng thái thanh khoản:

Trạng thái thanh khoản ròng NPL (net liquidity position) của một ngân hàng

được xác định như sau:

NPL = Tổng cung về thanh khoản - Tổng cầu về thanh khoản

Có ba khả năng có thể xãy ra sau đây:

Thặng dư thanh khoản: Khi cung thanh khoản vượt quá cầu thanh khoản

(NPL>0), ngân hàng đang ở trạng thái thặng dư thanh khoản Nhà quản trị ngânhàng phải cân nhắc đầu tư số vốn thặng dư này vào đâu để mang lại hiệu quả cho tớikhi chúng cần được sử dụng đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong tương lai

Thâm hụt thanh khoản: Khi cầu thanh khoản lớn hơn cung thanh khoản

(NPL<0), ngân hàng phải đối mặt với tình trạng thâm hụt thanh khoản Nhà quản trịphải xem xét, quyết định nguồn tài trợ thanh khoản lấy từ đâu, bao giờ thì có và chiphí bao nhiêu

Cân bằng thanh khoản: Khi cung thanh khoản cân bằng với cầu thanh

khoản (NPL=0), tình trạng này được gọi là cân bằng thanh khoản Tuy nhiên, đây làtình trạng rất khó xãy ra trên thực tế

Chiến lược quản trị thanh khoản:

Đường lối chung về quản trị thanh khoản:

Một số nguyên tắc mang tính chỉ đạo sau cần được tôn trọng để quản trịthanh khoản một cách hiệu quả:

Một là, nhà quản trị thanh khoản phải thường xuyên bám sát hoạt động của

các bộ phận huy động vốn và sử dụng vốn để điều phối hoạt động của các bộ phậnnày sao cho ăn khớp với nhau Chẳng hạn, khi một khoản tiền gửi lớn đến hạn trongvài ngày tới, thông tin này cần được chuyển ngay đến nhà quản trị thanh khoản, để

có quyết sách thích hợp chuẩn bị nguồn vốn đáp ứng nhu cầu này

Hai là, nhà quản trị thanh khoản cần phải biết ở đâu, khi nào khách hàng gửi

tiền, xin vay dự định rút vốn hoặc bổ sung tiền gửi hay trả nợ vay, nhất là các khách

hàng lớn Thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ giúp nhà quản trị thanh khoản dự kiếntrước được phần thặng dư hay thâm hụt thanh khoản và xử lý có hiệu quả từngtrường hợp.

Ba là, nhu cầu thanh khoản của ngân hàng và các quyết định liên quan đến

vấn đề thanh khoản phải được phân tích trên cơ sở liên tục, tránh để kéo dài quá lâumột trong hai tình trạng thặng dư hay thâm hụt thanh khoản Thặng dư thanh khoảnnên được đầu tư đúng lúc khi nó xãy ra nhằm tránh một sự giảm sút trong thu nhậpcủa ngân hàng; thâm hụt thanh khoản nên được xử lý kịp thời để giảm bớt sự căngthẳng trong việc vay mượn hay bán tài sản

Các chiến lược quản trị thanh khoản:

Để xử lý vấn đề thanh khoản, các ngân hàng có thể tiếp cận theo ba hướngsau đây:

- Tạo ra nguồn cung cấp thanh khoản từ bên trong (dựa vào tài sản “Có”)

- Vay mượn từ bên ngoài (dựa vào tài sản “Nợ”) để đáp ứng nhu cầu thanhkhoản

- Phối hợp cân bằng ở cả hai hướng nêu trên

 Chiến lược quản trị thanh khoản dựa vào tài sản “Có” (dự trữ, bán các chứng khoán và tài sản):

Chiến lược tiếp cận thanh toán thực sự còn gọi là học thuyết cho vay thương mại: Khi thực hiện chiến lược này, ngân hàng chỉ cho vay ngắn hạn Trong trường

hợp nhu cầu thanh khoản phát sinh, ngân hàng có thể thu hồi các khoản cho vayhoặc bán nợ để đáp ứng nhu cầu thanh khoản Hạn chế của chiến lược này là ngânhàng sẽ mất dần thị phần cho vay trung, dài hạn

Chiến lược tiếp cận thị trường tiền tệ còn gọi là chiến lược tiếp cận thị trường vốn ngắn hạn: Chiến lược này đòi hỏi ngân hàng phải dự trữ thanh khoản đủ

lớn dưới hình thức nắm giữ những tài sản có tính thanh khoản cao, chủ yếu là tiềnmặt và các chứng khoán ngắn hạn Khi xuất hiện nhu cầu thanh khoản, ngân hàng

sẽ bán lần lượt các tài sản dự trữ cho đến khi nhu cầu thanh khoản được đáp ứng.Chiến lược quản trị thanh khoản theo hướng này thường được gọi là sự chuyển hoá

tài sản, bởi lẽ nguồn cung thanh khoản được tài trợ bằng cách chuyển đổi tài sản phitiền mặt thành tiền mặt.

Tài sản thanh khoản phải có các đặc điểm sau:

 Phổ biến trên thị trường nên có thể chuyển hoá ra tiền một cách nhanhchóng

 Giá cả ổn định để không ảnh hưởng đến tốc độ và doanh thu bán tài sản

 Người bán có thể mua lại dễ dàng với giá không cao hơn nhiều so với giá

cả đã bán ra để khôi phục khoản đầu tư ban đầu

Những tài sản có tính thanh khoản phổ biến bao gồm: trái phiếu kho bạc, cáckhoản vay ngân hàng trung ương, trái phiếu đô thị, tiền gửi tại các ngân hàng khác,chứng khoán của các cơ quan chính phủ, chấp phiếu của ngân hàng khác Như vậy,trong chiến lược quản trị thanh khoản dựa trên tài sản “Có”, một ngân hàng đượccoi là quản trị thanh khoản tốt nếu ngân hàng này có thể tiếp cận nguồn cung thanhkhoản với chi phí hợp lý, số lượng vừa đủ theo yêu cầu và kịp thời

Chiến lược quản trị thanh khoản dựa vào tài sản “Có” có ưu điểm là ngânhàng hoàn toàn chủ động trong việc tự đáp ứng nhu cầu thanh khoản cho mình màkhông bị lệ thuộc vào các chủ thể khác Tuy nhiên, chiến lược này cũng có nhữngnhược điểm sau:

 Một khi bán tài sản tức là ngân hàng mất đi thu nhập mà các tài sản này tạo ra Nhưvậy, ngân hàng đã chịu chi phí cơ hội khi bán đi các tài sản đã đầu tư

 Phần lớn các trường hợp khi bán tài sản đều tốn kém chi phí giao dịch như hoahồng trả cho người môi giới chứng khoán

 Tổn thất càng lớn cho ngân hàng nếu các tài sản đem bán bị giảm giá trên thịtrường, hoặc bị người mua ép giá do phải gấp rút bán để đáp ứng nhu cầu thanhkhoản

 Ngân hàng phải đầu tư nhiều vào các tài sản có tính thanh khoản cao, lại là các tàisản có khả năng sinh lợi thấp nên tất yếu ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn củangân hàng

 Chiến lược quản trị thanh khoản dựa vào tài sản “Nợ”:

Đây là chiến lược quản trị thanh khoản phổ biến được các ngân hàng lớn sửdụng vào những năm 60 và 70 của thế kỷ trước Trong chiến lược này, nhu cầuthanh khoản được đáp ứng bằng cách vay mượn trên thị trường tiền tệ Việc vaymượn chủ yếu là để đáp ứng nhu cầu thanh khoản tức thời và chỉ thực hiện khi cónhu cầu thanh khoản phát sinh.

Nguồn tài trợ cho chiến lược này thường bao gồm: vay qua đêm, vay ngânhàng trung ương, bán các hợp đồng mua lại, phát hành chứng chỉ tiền gửi có thểchuyển nhượng mệnh giá lớn, Chiến lược quản trị thanh khoản dựa trên tài sản

“Nợ” được các ngân hàng lớn sử dụng rộng rãi và có thể lên đến 100% nhu cầuthanh khoản

Nhược điểm của chiến lược này là ngân hàng bị phụ thuộc vào thị trườngtiền tệ khi đáp ứng nhu cầu thanh khoản (nhưng đồng thời cũng đem lại lợi nhuậncao nhất) do sự biến động về khả năng cho vay và lãi suất trên thị trường tiền tệ.Hơn nữa, một ngân hàng vay mượn quá nhiều thường bị đánh giá là có khó khăn vềtài chính, khi thông tin này lan rộng ra, những khách hàng gửi tiền sẽ rút vốn hàngloạt hoặc ngân hàng phải huy động vốn với chi phí cao gấp nhiều lần Cùng lúc đó,các định chế tài chính khác, để tránh rủi ro có thể gặp phải, sẽ thận trọng, dè dặt hơntrong việc tài trợ vốn cho ngân hàng này để giải quyết khó khăn về thanh khoản

 Chiến lược cân đối giữa tài sản “Có” và tài sản “Nợ” (quản trị thanh khoản cân bằng):

Như phân tích ở trên, cả hai chiến lược quản trị thanh khoản dựa vào tài sản

“Có” và dựa vào tài sản “Nợ” đều có hạn chế: chịu chi phí cơ hội khi bán các tài sản

dự trữ hoặc bị phụ thuộc quá nhiều vào thị trường tiền tệ Do đó, phần lớn các ngânhàng thường dung hoà và kết hợp cả hai chiến lược trên để tạo ra chiến lược quản trịthanh khoản cân bằng

Định hướng của chiến lược này là: các nhu cầu thanh khoản thường xuyên,hàng ngày sẽ được đáp ứng bằng tài sản dự trữ như tiền mặt, chứng khoán khả mại,tiền gửi tại các ngân hàng khác ; các nhu cầu thanh khoản không thường xuyênnhưng có thể dự đoán trước như nhu cầu thanh khoản theo thời vụ, chu kỳ, xu

hướng sẽ được đáp ứng bằng các thoả thuận trước về hạn mức tín dụng từ cácngân hàng đại lý hoặc nhà cung ứng vốn khác; các nhu cầu thanh khoản đột xuấtkhông thể dự báo được đáp ứng từ việc vay mượn trên thị trường tiền tệ; các nhucầu thanh khoản dài hạn được hoạch định và nguồn tài trợ là các khoản vay ngắn vàtrung hạn, chứng khoán có thể chuyển hoá thành tiền.

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn các nguồn dự trữ khác nhau khi vận dụng chiến lược quản trị thanh khoản cân bằng:

Tính cấp thiết của nhu cầu thanh khoản: Một nhu cầu thanh khoản tức

thời sẽ được tài trợ bằng ngân quỹ dự trữ, vay qua đêm hoặc tái chiết khấu tại ngânhàng trung ương

Thời hạn nhu cầu thanh khoản: Một nhu cầu thanh khoản kéo dài vài

ngày, vài tuần hoặc vài tháng có thể được tài trợ bằng nguồn bán tài sản “Có” hayvay trên thị trường tiền tệ

Khả năng thâm nhập thị trường tài sản “Nợ”: Thường chỉ có các ngân

hàng lớn mới có thể tham gia thị trường tài sản “Nợ”; cho nên nhà quản trị ngânhàng phải giới hạn phạm vi lựa chọn các thị trường tài sản “Nợ” mà ngân hàngmuốn tham gia

Chi phí và rủi ro: Lãi suất các nguồn vốn trên thị trường thay đổi hàng

ngày; do đó, các ngân hàng phải thường xuyên theo dõi thị trường để nắm bắt đượccác thông tin về lãi suất và các điều kiện cho vay đi kèm

Dự báo tỷ lệ lãi suất: Khi lập kế hoạch để xử lý tình trạng thâm hụt thanh

khoản dự kiến, nhà quản trị phải đưa ra các nguồn vốn có thể đáp ứng nhu cầuthanh khoản với lãi suất mong đợi thấp nhất

Triển vọng chính sách của ngân hàng trung ương và các khoản vay mượn của kho bạc: Nhà quản trị cũng cần nghiên cứu động thái của ngân hàng

trung ương, tình hình ngân sách nhà nước để định hướng điều kiện tín dụng và dựđoán lãi suất trên thị trường tiền tệ sẽ thay đổi ra sao Chẳng hạn, một kế hoạch huyđộng vốn lớn của chính phủ, hoặc việc thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt sẽ làm

giảm hạn mức tín dụng và gia tăng lãi suất Khi đó, quản trị thanh khoản gặp khó khăn hơn và chi phí lãi vay của ngân hàng cũng tăng tương ứng.

Các quy định liên quan đến nguồn vốn thanh khoản: Các quy định của

các cơ quan quản lý ngân hàng ngày càng có xu hướng quốc tế hoá nên ngân hàngtrong nước phải vận dụng một cách sáng tạo và phù hợp với thông lệ chung

Các phương pháp quản lý rủi ro thanh khoản:

Duy trì một tỷ lệ hợp lý giữa vốn dùng cho dự trữ và vốn dùng cho kinhdoanh (chiến lược thanh khoản) sao cho phù hợp với đặc điểm hoạtđộng của ngân hàng

Đảm bảo về tỷ lệ khả năng chi trả:

Tài sản “Có” có thể thanh toán ngay

Tỷ lệ về khả năng chi trả =

Tài sản “Nợ” phải thanh toán ngay

Tổ chức tín dụng phải thường xuyên đảm bảo tỷ lệ về khả năng chi trả đốivới từng loại đồng tiền, vàng như sau:

- Tỷ lệ tối thiểu 25% giữa giá trị các tài sản “Có” có thể thanh toán ngay và các tài sản “Nợ” sẽ đến hạn thanh toán trong thời gian 1 tháng tiếp theo

- Tỷ lệ tối thiểu bằng 1 giữa tổng tài sản “Có” có thể thanh toán ngay trong khoảngthời gian 7 ngày làm việc tiếp theo và tổng tài sản “Nợ” phải thanh toán trongkhoảng thời gian 7 ngày làm việc tiếp theo

Sử dụng các phương pháp dự báo thanh khoản:

Có bốn phương pháp dự báo thanh khoản sau đây:

 Phương pháp tiếp cận nguồn vốn và sử dụng vốn:

Phương pháp này bắt nguồn từ hai thực tế đơn giản sau:

Một là, khả năng thanh khoản của ngân hàng tăng khi tiền gửi tăng và cho

vay giảm

Hai là, khả năng thanh khoản của ngân hàng giảm khi tiền gửi giảm và cho

vay tăng

Ngay từ đầu năm, ngân hàng ước lượng nhu cầu thanh khoản của các tháng,quý trong năm Bất cứ khi nào cung thanh khoản và cầu thanh khoản không cânbằng với nhau, ngân hàng có một độ lệch thanh khoản Độ lệch này được xác địnhnhư sau:

Độ lệch thanh khoản (liquidity gap) = Tổng cung thanh khoản (1) - Tổng cầu

thanh khoản (2)

Khi (1) > (2): Độ lệch thanh khoản dương Ngân hàng phải nhanh chóng đầu

tư phần thanh khoản thặng dư này để sinh lợi

Khi (2)>(1): Độ lệch thanh khoản âm Ngân hàng phải tìm kiếm kịp thời các

nguồn tài trợ khác nhau với chi phí thấp nhất

Trên thực tế, các bước cơ bản trong phương pháp tiếp cận nguồn vốn và

 Nhà quản trị thanh khoản ước lượng trạng thái thanh khoản ròng của ngân hàng,

hoặc thặng dư hay thâm hụt dựa vào sự biến đổi của tiền gửi và cho vay

Để xây dựng mô hình dự báo về tiền gửi và tiền vay trong tương lai, nhàquản trị có thể sử dụng các kỹ thuật thống kê khác nhau cộng với kinh nghiệm củamình Chẳng hạn, một mô hình dự báo về sự thay đổi trong tiền gửi và tiền vay cóthể như sau:

Thay đổi dự kiến của tiền vay phụ thuộc vào các biến số sau:

 Tốc độ tăng trưởng dự kiến của GDP

 Lợi nhuận doanh nghiệp dự kiến

 Tỷ lệ tăng trưởng về cung tiền của ngân hàng thương mại

 Tỷ lệ tăng trưởng của tín dụng thương mại

 Tỷ lệ lạm phát dự báo

Thay đổi dự kiến của tiền gửi phụ thuộc vào các biến số sau:

 Tăng trưởng về thu nhập cá nhân dự kiến.

 Mức tăng bán lẻ dự báo

 Tỷ lệ tăng trưởng cung tiền của ngân hàng trung ương

 Lợi suất dự kiến của tiền gửi trên thị trường tiền tệ

 Tỷ lệ lạm phát dự kiến

Sau khi xây dựng được mô hình dự báo nêu trên, ngân hàng có thể ước lượngnhu cầu thanh khoản bằng cách tính:

 Phương pháp tiếp cận cấu trúc vốn:

Phương pháp này được tiến hành theo trình tự hai bước:

Bước 1: Chia các khoản tiền gửi và các nguồn khác thành nhiều loại trên cơ

sở ước lượng xác suất rút tiền của khách hàng Chẳng hạn, tiền gửi và các nguồnkhác của ngân hàng có thể chia thành ba loại:

 Loại 1: Ổn định thấp

 Loại 2: Ổn định vừa phải

 Loại 3: Ổn định cao

Bước 2: Xác định mức dự trữ thanh khoản cho từng loại tiền gửi trên cơ sở

ấn định tỷ lệ dự trữ thích hợp với trạng thái của chúng Ví dụ:

 Loại 1: 95%

 Loại 2: 30%

 Loại 3: 15%

Như vậy, nhu cầu thanh khoản cho tổng các loại tiền gửi được tính như sau:

Dự trữ thanh khoản cho tài sản “Nợ” huy động = 95% x (Loại 1 – DTBB) +30% x (Loại 2 – DTBB) + 15% x (Loại 3 – DTBB)

Đối với nhu cầu vay vốn của khách hàng, ngân hàng phải sẵn sàng khi kháchhàng có nhu cầu và đảm bảo các điều kiện tín dụng tức là các khoản vay chất lượngcao Trong trường hợp này, nhu cầu thanh khoản cho các khoản cho vay là:

Dự trữ thanh khoản cho tài sản “Có” cho vay = Dự trữ thanh khoản tài sản

“Nợ” huy động + Nhu cầu tiền vay tiềm năng

 Phương pháp xác định xác suất mỗi tình huống:

Phương pháp này được thực hiện theo trình tự hai bước:

Bước 1: Ngân hàng dự đoán khả năng xãy ra của mỗi trạng thái thanh khoản

theo ba cấp độ:

 Khả năng xấu nhất khi: tiền gửi xuống thấp dưới mức dự kiến hoặc tiền vay lên

cao trên mức dự kiến

 Khả năng tốt nhất khi: tiền gửi lên cao trên mức dự kiến hoặc tiền vay xuống thấp

dưới mức dự kiến

 Khả năng thực tế: nằm ở cấp độ nào đó giữa hai cấp độ trên.

Bước 2: Xác định nhu cầu thanh khoản theo công thức:

nTrạng thái thanh khoản dự kiến = ∑ PixSDi

i=1

Trong đó: Pi: Xác suất tương ứng với một trong ba khả năng

SDi: Thặng dư hay thâm hụt thanh khoản theo mỗi khả năng

 Phương pháp tiếp cận chỉ số thanh khoản:

Phương pháp này dựa trên cơ sở kinh nghiệm riêng có của ngân hàng và các chỉ số trung bình trong ngành Năm chỉ số thanh khoản sau thường được sử dụng:

Tiền mặt + tiền gửi tại các định chế tài chính

 Trạng thái tiền mặt =

Tài sản “Có”

Chỉ số này càng cao chứng tỏ ngân hàng có khả năng xử lý các tình huốngthanh khoản tức thời Trạng thái tiền mặt phụ thuộc vào:

 Các yếu tố mà ngân hàng có thể kiểm soát được:

- Nhóm yếu tố làm tăng quỹ tiền tệ: Bán chứng khoán, nhận lãi chứng khoán; vay

qua đêm, phát hành chứng chỉ tiền gửi hay nhận tiền gửi khách hàng; những khoảntín dụng đã đến hạn thu hồi

- Nhóm yếu tố làm giảm quỹ tiền tệ: Mua chứng khoán, trả lãi tiền gửi; khách hàng

rút tiền theo định kỳ; trả nợ vay đến hạn; cho vay qua đêm; thanh toán phí dịch vụcho ngân hàng khác

 Các yếu tố mà ngân hàng không thể kiểm soát được:

- Nhóm yếu tố làm tăng quỹ tiền tệ: Những khoản tiền nhận được từ nghiệp vụ

thanh toán bù trừ; các khoản thuế thu hộ, tiền mặt trong quá trình thu (tiền đangchuyển)

- Nhóm yếu tố làm giảm quỹ tiền tệ: Các khoản phải trả trong nghiệp vụ thanh toán

tiền mặt; thuế phải thanh toán cho ngân sách; khách hàng rút tiền gửi trước hạn

 Chứng khoán có tính thanh khoản =

Chứng khoán chính phủ

Tài sản “Có”

Tỷ lệ chứng khoán chính phủ càng cao, trạng thái thanh khoản càng tốt

Tổng cho vay qua đêm - tổng nợ qua đêm

 Vị trí thanh khoản =

Khả năng thanh khoản tăng khi chỉ số này tăng

Giá trị chứng khoán đã cầm cố

 Tỷ số chứng khoán cầm cố =

Tổng giá trị chứng khoánKhả năng thanh khoản tăng khi chỉ số này giảm

Tiền gửi giao dịch

Trên thực tế, không một ngân hàng nào có thể khẳng định dự trữ thanh khoảncủa ngân hàng mình đã hợp lý hay không, nếu như chưa vượt qua thử thách của thịtrường Do vậy, các nhà quản trị cần chú ý đến các tín hiệu sau đây của thị trườngtài chính:

 Lòng tin của công chúng: Các cá nhân và tổ chức có lo ngại về khả năng thanh

khoản của ngân hàng?

 Sự vận động trong giá cả cổ phiếu: Giá cổ phiếu của ngân hàng đang giảm sút có

phải do nhà đầu tư lo ngại về một cuộc khủng hoảng thanh khoản có thể xãy ra đốivới ngân hàng?

 Phần bù rủi ro trên chứng chỉ tiền gửi và các khoản cho vay khác: Phần bù rủi

ro này có cao hơn mức bình quân trên thị trường; điều đó thể hiện nhà đầu tư cónhững lo ngại về tương lai phát triển của ngân hàng?

 Tổn thất trong việc bán tài sản: Ngân hàng có phải thường xuyên bán tài sản với

tổn thất đáng kể nhằm đáp ứng nhu cầu thanh khoản?

 Khả năng đáp ứng yêu cầu tín dụng của khách hàng: Với khoản tín dụng chất

lượng cao, ngân hàng luôn có khả năng đáp ứng hay từ chối?

 Vay vốn từ ngân hàng trung ương: Ngân hàng có phải nằm trong tình huống bắt

buộc phải vay những khoản lớn từ ngân hàng trung ương để đảm bảo khả năngthanh toán?

Nếu câu trả lời là có cho bất kỳ tín hiệu nào trên đây, nhà quản trị cần xemxét lại chiến lược quản trị và thực tế khả năng thanh khoản để có các quyết địnhthay đổi phù hợp nhằm mang lại một kết quả tốt hơn cho trạng thái thanh khoản

Kiểm định các giả thiết về khả năng thanh khoản:

Để phản ánh tính thanh khoản và mức độ an toàn trong 3 năm 2006, 2007,

2008 của các ngân hàng thương mại Việt Nam, chúng ta tính các hệ số an toàn vàchỉ số thanh khoản trung bình, bằng cách cộng hệ số, chỉ số của 3 năm, rồi chia ba.Các hệ số, chỉ số bao gồm: Hệ số H1: Vốn tự có/Tổng nguồn vốn huy động; Hệ sốH2: Vốn tự có/Tổng tài sản “Có”; Chỉ số H3: (Tiền mặt+Tiền gửi tại cácTCTD)/Tổng tài sản “Có”; Chỉ số H4: Dư nợ/Tổng tài sản “Có”; Chỉ số H5: Dư

nợ/Tiền gửi khách hàng; Chỉ số H6: (Chứng khoán kinh doanh+Chứng khoán sẵnsàng để bán)/Tổng tài sản “Có”; Chỉ số H7: Tiền gửi và cho vay TCTD/Tiền gửi vàvay từ TCTD; Chỉ số H8: (Tiền mặt+Tiền gửi tại TCTD)/Tiền gửi của khách hàng.

Sử dụng phần mềm SPSS, phiên bản 13.0, chúng ta có bảng thống kê mô tả

về các hệ số an toàn và chỉ số thanh khoản trung bình như sau:

Descriptive Statistics

N Minimum Maximum Mean Std Deviation Von tu co/Tong von huy

dong 34 4,6291 64,1514 21,102429 16,9287214

Von tu co/Tong tai san co 34 4,4212 37,2503 15,641409 9,6535622

Trang thai tien mat 34 1,3425 40,0438 13,615604 9,1065315

Nang luc cho vay 34 35,1357 74,9058 55,504179 12,3916479

(Tien mat + tien gui tai

TCTD)/Tien gui khach 34 3,4572 147,4051 30,977884 28,3425040

hang

Valid N (listwise) 34

Để có cơ sở xác định độ tin cậy cho các nhận định, đánh giá, phân tích trongChương 2, chúng ta sử dụng phần mềm SPSS, phiên bản 13.0 để tiến hành kiểmđịnh một số giả thiết về chỉ số thanh khoản như sau:

Kiểm định về chỉ số H 3 - trạng thái tiền mặt:

Giả thiết đặt ra là H3 = 16,8% Kết quả phân tích bằng SPSS:

One-Sample Statistics

N Mean Std Deviation

Std Error Mean Trang thai tien mat 34 13,615604 9,1065315 1,5617573

One-Sample Test

Test Value = 16.8

t df Sig (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper Trang thai tien mat -2,039 33 ,050 -3,1843964 -6,361815 -,006977

Chỉ số H3 bình quân của mẫu là 13,62%.

Qua kiểm định, bác bỏ giả thiết H3=16,8%, với xác suất phạm sai lầm rấtthấp 5%, chấp nhận chỉ số H3<16,8% (Mean Difference = -3,1843964) Điều đó cónghĩa là, về tổng thể, các ngân hàng thương mại Việt Nam chỉ dự trữ tài sản thanhkhoản chưa tới 16,8% so với tổng tài sản “Có”

Kiểm định về chỉ số H 4 - năng lực cho vay:

Giả thiết đặt ra: H4=51,1% Kết quả phân tích bằng SPSS:

One-Sample Statistics

N Mean Std Deviation

Std Error Mean Nang luc cho vay 34 55,504179 12,3916479 2,1251501

One-Sample Test

Test Value = 51.1

t df Sig (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper Nang luc cho vay 2,072 33 ,046 4,4041792 ,080529 8,727830

Chỉ số H4 bình quân của mẫu là 55,5%

Qua kiểm định, bác bỏ giả thiết H4=51,1%, với xác suất phạm sai lầm rấtthấp 4,6%<5%, chấp nhận chỉ số H4>51,1% (Mean Difference = 4,4041792) Điều

đó có nghĩa là, về tổng thể, các ngân hàng thương mại Việt Nam cho vay trên51,1% so với tổng tài sản “Có”

Kiểm định về chỉ số H 5 - Dư nợ/tiền gửi:

Giả thiết đặt ra: H5=102% Kết quả phân tích bằng SPPS:

One-Sample Statistics

N Mean Std Deviation

Std Error Mean

Du no/Tien gui 34 116,5710 41,4561232 7,1096665

One-Sample Test

Test Value = 102

t df Sig (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper

Du no/Tien gui 2,049 33 ,048 14,570990 ,106265 29,035715

Chỉ số H5 bình quân của mẫu là 116,57%

Qua kiểm định, bác bỏ giả thiết H5=102%, với xác suất phạm sai lầm rất thấp4,8%<5%, chấp nhận chỉ số H5>102% (Mean Difference = 14,570990) Như vậy, vềtổng thể, tỷ lệ dư nợ/tiền gửi của các ngân hàng thương mại Việt Nam lớn hơn102% Điều này có nghĩa, bình quân ngân hàng cứ huy động được 1 đồng thì chovay trên 1,02 đồng Để đảm bảo DTBB và khả năng thanh toán, các ngân hàng phảivay mượn vốn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng

Kiểm định về chỉ số H 6 - Chứng khoán thanh khoản:

Giả thiết đặt ra: H6=10,2% Kết quả phân tích bằng SPPS:

One-Sample Statistics

N Mean Std Deviation

Std Error Mean Chung khoan

95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper Chung khoan

thanh khoan -2,092 33 ,044 -2,4499964 -4,832485 -,067508

Chỉ số H6 bình quân của mẫu là 7,75%

Qua kiểm định, bác bỏ giả thiết H6=10,2%, với xác suất phạm sai lầm rấtthấp 4,4%<5%, chấp nhận chỉ số H6<10,2% (Mean Difference = -2,4499964) Nhưvậy, về tổng thể, tỷ lệ nắm giữ chứng khoán thanh khoản của các ngân hàng thươngmại Việt Nam thấp hơn 10,2% Tổng cộng, hai chỉ số H3, H6 qua kiểm định chothấy, tài sản dự trữ thanh khoản của các ngân hàng Việt Nam là 27% (16,8% +

10,2%), thấp hơn chỉ số bình quân (cash + securities)/Assets của 100 ngân hàng lớnnhất của Mỹ là 32% [16].

Đánh giá kết quả kiểm định: Mức sai lầm cho phép là nhỏ hơn hoặc bằng

5% Các kiểm định đều thoả mãn yêu cầu này; có nghĩa chúng ta hoàn toàn yên tâmkhi bác bỏ giả thiết, bởi lẽ xác suất xãy ra cho tình huống đúng với giả thiết rất thấp

≤5% Kết quả kiểm định cho thấy những phân tích, đánh giá, nhận định về tínhthanh khoản của các ngân hàng thương mại ở Chương 2 là phù hợp: tỷ lệ nắm giữtài sản dự trữ cho nhu cầu thanh khoản thấp; trong khi tỷ lệ cho vay cao, ngân hàng

sử dụng gần như toàn bộ nguồn vốn huy động được để cấp tín dụng Thực ra, sốlượng ngân hàng được khảo sát là 34/41 ngân hàng đã hoạt động, nên mức bìnhquân của các chỉ số thanh khoản của mẫu đã phản ánh được mức bình quân của cácchỉ số đó ở phạm vi tổng thể Thực hiện kiểm định bằng phần mềm SPSS, phiên bản

để tăng thêm độ tin cậy cho các phân tích, đánh giá ở phần sau

Kết luận Chương 1: Như vậy, thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản là

vấn đề thường xuyên, then chốt quyết định đến sự tồn tại của các ngân hàng Về lýthuyết, có ba chiến lược, sáu phương pháp quản trị rủi ro thanh khoản Tùy vào đặcđiểm về phạm vi, quy mô hoạt động, năng lực quản lý và môi trường kinh tế vĩ mô

mà ngân hàng lựa chọn chiến lược, phương pháp quản trị thanh khoản tương ứng.Các ngân hàng thương mại Việt Nam nếu mong muốn nâng cao năng lực cạnh tranh

và hiệu quả, an toàn trong hoạt động, nhất là trong điều kiện hội nhập hiện nay, vấn

đề thanh khoản, quản trị rủi ro thanh khoản không thể xem nhẹ Trong thời gianqua, khi Ngân hàng Nhà nước thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt, tính thanh khoảncủa các ngân hàng thương mại Việt Nam đã gặp khó khăn nhất định Chúng ta sẽtìm hiểu vấn đề này ở Chương 2; qua đó, một số kiến nghị và gợi ý sẽ được đưa ra ởChương 3, với mong muốn nhỏ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanhkhoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới

CHƯƠNG 2THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

Bức tranh tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

Năm 1989, hệ thống ngân hàng Việt Nam được chuyển đổi từ hệ thống ngânhàng một cấp, trong đó Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là ngân hàng thực hiện cảchức năng của ngân hàng thương mại và ngân hàng trung ương, sang hệ thống ngânhàng hai cấp có định hướng thị trường hơn Các chi nhánh ngân hàng nước ngoàiđược phép tham gia vào thị trường từ năm 1994

Do kế thừa hệ thống ngân hàng một cấp trước đây, các ngân hàng thươngmại nhà nước hiện đóng vai trò chi phối trong khu vực ngân hàng Năm ngân hàng

thương mại nhà nước gồm Ngân hàng Ngoại thương (tính đến cuối năm 2007 đã cổ phần hoá), Ngân hàng Công thương (tính đến cuối năm 2008 đã cổ phần hoá),

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,Ngân hàng phát triển Nhà Đồng bằng Sông Cửu Long chiếm 57,05% tổng dư nợ và58,07% tổng vốn huy động của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam Các ngân hàngthương mại cổ phần, dù đã gia tăng nhanh chóng về số lượng và một số đã tăngmạnh về tài sản “Có”, nhưng hiện vẫn chiếm một tỷ trọng khiêm tốn trên thị trường:33,94% tổng dư nợ và 33,14% tổng vốn huy động [8] Sự tham gia của các ngânhàng nước ngoài vẫn còn hạn chế Hoạt động của các ngân hàng này chiếm khoảng10% thị phần trong năm 2007 Các ngân hàng nước ngoài nhìn chung đều tập trungvào một phân đoạn hẹp trên thị trường là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nướcngoài và một số doanh nghiệp chọn lọc trong nước

Vào giữa những năm 1990, Việt Nam bắt đầu cải cách hệ thống ngân hàng, ở

cả cấp độ Ngân hàng Nhà nước và cấp độ ngân hàng thương mại

Ở cấp độ Ngân hàng Nhà nước, các hoạt động cải cách được thực hiện đểhoàn thiện hơn nữa khuôn khổ pháp lý và tạo thuận lợi cho hoạt động ngân hàng

Cơ chế quản lý của ngân hàng trung ương đã được cải thiện đáng kể thông qua việc

xoá bỏ các kiểm soát trực tiếp và can thiệp vào hoạt động của các ngân hàng thươngmại, để tạo thêm quyền tự chủ và nâng cao trách nhiệm của các ngân hàng thươngmại trong việc đưa ra các quyết định kinh doanh của ngân hàng mình Khuôn khổpháp lý cho hoạt động ngân hàng cũng được cải thiện Luật Ngân hàng Nhà nướcViệt Nam và Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam đã được ban hành thay thế cácpháp lệnh về ngân hàng ít tiên tiến hơn Các văn bản pháp lý hỗ trợ khác cũng đượcban hành để đáp ứng với sự phát triển mới của hệ thống ngân hàng và toàn bộ khuvực tài chính.

Ở cấp độ ngân hàng thương mại, các ngân hàng thương mại nhà nước đượckhuyến khích hoạt động theo hướng thương mại hơn Các khoản nợ xấu có nguồngốc từ trước đã được phân loại và xử lý thông qua một số chương trình xử lý nợ trênphạm vi cả nước Cho vay theo chỉ định và cho vay chính sách đã bắt đầu được táchkhỏi các hoạt động thương mại với sự ra đời của Ngân hàng người nghèo tiền thâncủa Ngân hàng chính sách hiện nay, và sự ra đời của Quỹ hỗ trợ phát triển nay làNgân hàng phát triển Các ngân hàng thương mại cổ phần được củng cố để vượt quanhững khó khăn và sự đổ vỡ vào những ngày đầu mới thành lập Quản trị ngân hàngcũng đã được cải thiện với việc ban hành mẫu điều lệ mới cho các ngân hàngthương mại cổ phần Cũng có vài vụ sáp nhập bắt buộc để loại bỏ những ngân hàngthương mại cổ phần nhỏ không có khả năng tồn tại Kết quả, quan niệm thương mạitrong hệ thống ngân hàng đã được tăng cường, khu vực ngân hàng đã được củng cố

và Việt Nam đạt được sự ổn định tài chính kể cả khi khu vực xãy ra cuộc khủnghoảng tài chính tiền tệ năm 1997

Vào đầu năm 2001, Việt Nam tiếp tục thực hiện một chương trình cải cách

hệ thống ngân hàng toàn diện được tiến hành trong nhiều năm nhằm tăng cườngkhuôn khổ thể chế, giám sát và quản lý cho một khu vực ngân hàng hiệu quả hơn;

đa dạng hoá khu vực ngân hàng thông qua phát triển thị trường vốn; nâng cao tínhminh bạch và tự chịu trách nhiệm của khu vực tài chính; cải thiện năng lực tài chínhcủa hệ thống ngân hàng; áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế vào hoạt động ngân hàng;xây dựng các chính sách khuyến khích các ngân hàng thương mại hoạt động trên cơ

sở thương mại hơn Mục đích chính của chương trình cải cách là nâng cao năng lựccạnh tranh cho từng ngân hàng trong nước và toàn bộ hệ thống để chuẩn bị hội nhậpquốc tế.

Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện quá trình cải cách Cơ chế quản lý tíndụng, ngoại hối và lãi suất được nới lỏng để phù hợp hơn với cơ chế thị trường.Những hạn chế đối với hoạt động của các ngân hàng nước ngoài đã được xoá bỏdần Đã có sự minh bạch hơn trong quá trình xây dựng các quy định và trong giámsát ngân hàng Khuôn khổ pháp lý tiếp tục được cải cách

Điểm cốt lõi trong các nỗ lực cải cách đối với các ngân hàng thương mại làtăng vốn cho các ngân hàng này, bao gồm tăng vốn điều lệ, tiến tới đạt được hệ số

an toàn vốn theo tiêu chuẩn quốc tế là 8% và giải quyết vấn đề nợ xấu Quá trình cơcấu lại đã đạt được một số tiến bộ Khoảng gần 5 nghìn tỷ đồng trong vốn điều lệcủa 5 ngân hàng thương mại nhà nước là do chính phủ cấp Các ngân hàng thươngmại nhà nước đã được kiểm toán bởi các tổ chức kiểm toán quốc tế, phù hợp với cáctiêu chuẩn kế toán quốc tế Phần lớn các ngân hàng thương mại cổ phần đã tăng vốnđiều lệ tối thiểu để đạt mức vốn pháp định

Về mặt thể chế, các ngân hàng thương mại đã được tổ chức lại để tăng cườngchất lượng quản trị và hợp lý hoá cơ cấu tổ chức của ngân hàng Cơ sở hạ tầng côngnghệ thông tin cũng đã được hiện đại hoá hơn, tạo điều kiện cho các ngân hàng cóthể cung cấp các dịch vụ mới cho thị trường Các quy trình và thủ tục kinh doanhmới đã được đưa vào áp dụng trong lĩnh vực tín dụng, quản lý tài sản “Nợ”, tài sản

“Có”, kiểm toán nội bộ và quản trị rủi ro

Mặc dù, quá trình cải cách đã đạt được những kết quả nhất định nêu trên,nhưng hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn còn những tồn tại, hạn chế,ảnh hưởng không nhỏ đến độ an toàn, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranhcủa toàn hệ thống

Điểm yếu lớn nhất của hệ thống ngân hàng Việt Nam là sự chi phối của cácngân hàng thương mại nhà nước Về mặt truyền thống, trên thế giới, các ngân hàngthương mại nhà nước đã có những người chủ yếu kém, không có khả năng đem lại

một kết quả kinh doanh bền vững hoặc thực hiện các quy định an toàn tương tự như được đặt ra cho các ngân hàng tư nhân.

Chính phủ Việt Nam đã nhìn thấy và đề ra lộ trình cổ phần hoá các ngânhàng thương mại nhà nước Nhưng dường như tiến độ thực hiện đã quá thận trọnghơn mức cần thiết Một số chuyên gia nước ngoài còn cho rằng các ngân hàngthương mại nhà nước có thể làm suy yếu lẫn nhau nếu thực thi những chiến lượcgiống nhau và trở thành những ngân hàng đa năng Dường như khuyến cáo trênđang được chính các ngân hàng này hiện thực hoá bằng những bước đi tương tự nhưviệc bán cổ phần cho những nhà đầu tư chiến lược, liên kết với các tổng công ty lớn

và kinh doanh đa lĩnh vực

Điểm yếu quan trọng khác làm hạn chế khả năng cạnh tranh trong hệ thốngngân hàng là quy mô nhỏ của khu vực ngân hàng thương mại cổ phần và quy mônhỏ cả về tuyệt đối và tương đối của từng ngân hàng thương mại cổ phần Cuối năm

2006 và những tháng đầu năm 2007 đã chứng kiến cuộc đua tăng vốn điều lệ củacác ngân hàng này với việc bán cổ phần cho các ngân hàng nước ngoài và tổ chức,

cá nhân trong nước Những bước đi này đã góp phần tăng năng lực tài chính, tạođiều kiện cho các ngân hàng hiện đại hoá nền tảng công nghệ, nâng cao kỹ năngquản trị nhưng nhìn chung còn nhiều việc phải làm Một trong những vấn đề cầnquan tâm đó là chất lượng của các khoản vay Không phải ngẫu nhiên mà Ngânhàng Nhà nước đã ban hành Chỉ thị số 03/2007/CT-NHNN ngày 28/5/2007 trong đókhống chế dư nợ vốn cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá để đầu tư, kinh doanhchứng khoán ở mức dưới 3% tổng dư nợ tín dụng của các tổ chức tín dụng Sau đó,Ngân hàng Nhà nước ban hành Quyết định số 03/2008/QĐ-NHNN ngày 1/2/2008thay thế Chỉ thị số 03/2007/CT-NHNN, trong đó quy định tổng dư nợ cho vay, chiếtkhấu giấy tờ có giá để đầu tư và kinh doanh chứng khoán không vượt quá 20% vốnđiều lệ của tổ chức tín dụng

Có thể nói, nếu mong muốn nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàngthương mại Việt Nam trong cuộc đua đường dài với tiến trình hội nhập, không còn

lựa chọn nào khác là phải tiếp tục cải cách hệ thống ngân hàng Việt Nam và tất nhiên con đường đó không bằng phẳng.

Tác động của điều kiện kinh tế vĩ mô đến hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

Giai đoạn 1998-2001, tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam đạt thấp dưới7%/năm Chính phủ đã thực hiện nhiều giải pháp kích cầu nhằm đưa nền kinh tếthoát khỏi thời kỳ suy giảm Không thể phủ nhận những thành công được mang lại

từ chính sách đó Nhưng nguyên nhân của mức tăng giá “chóng mặt” năm 2004 là

do cầu kéo, có thể được giải thích một phần từ việc thực thi chính sách được đề cậptrên đây

Tỷ lệ lạm phát và tốc độ tăng trưởng GDP năm 2004 ở mức 9,5% và 7,7%

Có lẽ không thể chấp nhận mức lạm phát cao trong khi tốc độ tăng trưởng GDP đạtthấp như vậy, cho nên ngay từ giữa tháng 01 năm 2005, Ngân hàng Nhà nước đãnâng lãi suất chiết khấu và lãi suất tái cấp vốn Sau đó, Ngân hàng Nhà nước tiếptục nâng hai loại lãi suất trên cùng với lãi suất cơ bản Tổng cộng trong năm 2005,Ngân hàng Nhà nước đã ba lần nâng lãi suất chiết khấu và tái cấp vốn, hai lần nânglãi suất cơ bản Với động thái này, tỷ lệ lạm phát cuối năm 2005 và 2006 lần lượt là8,4% và 6,6%

Tuy nhiên, năm 2007 lại chứng kiến áp lực tăng giá tương tự năm 2004 Tìnhhình có vẻ phức tạp hơn khi nền kinh tế Việt Nam đã thực sự bước vào sân chơi lớnWTO Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2007 lên đến20,3 tỷ USD, tăng 69,3% so với năm 2006 Cùng với vốn đầu tư trực tiếp, dòng vốngián tiếp cũng đang đổ vào thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản thôngqua các quỹ đầu tư nước ngoài

Khi có lượng vốn đầu tư nước ngoài lớn vào thị trường trong nước đã gâysức ép lên tỷ giá hối đoái Ngân hàng Nhà nước đã phải tung tiền đồng ra để muangoại tệ nhằm giữ tỷ giá ở mức có lợi cho xuất khẩu Và để giảm nguy cơ lạm phát,Ngân hàng Nhà nước lại tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc để thu hồi lượng cung tiền đãphát hành Giải pháp được lựa chọn trong tình huống này là tăng tỷ lệ dự trữ bắt

buộc lên gấp đôi ở các loại tiền gửi và kỳ hạn Ngân hàng Nhà nước cho rằng, vớigiải pháp đó sẽ kiềm chế được cơn tăng giá Thế nhưng, cuối năm 2007, tỷ lệ lạmphát ở mức “kỷ lục” 12,63% và 4 tháng đầu năm 2008 là 11,6%.

Trước tình hình khá nghiêm trọng như vậy, Ngân hàng Nhà nước thực hiệnhàng loạt biện pháp mạnh như nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc lên 11%, phát hành tínphiếu bắt buộc tổng trị giá 20.300 tỷ đồng, thay đổi cơ chế điều hành và tăng lãisuất cơ bản, lãi suất chiết khấu, lãi suất tái cấp vốn

Kết quả của những biện pháp mạnh nêu trên đã dẫn đến những diễn biếnphức tạp trên thị trường tiền tệ những tháng cuối năm 2007 và đầu năm 2008 Cóthể có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về kết quả từ chính sách tiền tệ thắt chặtđược Ngân hàng Nhà nước thực thi trong giai đoạn này (tính đến trước thời điểmNgân hàng Nhà nước bắt đầu hạ lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam từ 14%/nămxuống 13%/năm) Tuy nhiên, kiểm soát được lạm phát là điều đáng được ghi nhậncho chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, góp phần vào thành công chungcủa Công văn số 319/TTg-KTTH, ngày 03/03/2008 của Thủ tướng Chính phủ vềviệc tăng cường các biện pháp kiềm chế lạm phát năm 2008

Cuộc khủng hoảng bắt đầu từ nền kinh tế Mỹ từ cuối năm 2007 và năm 2008

đã khiến hàng trăm tỷ USD đã tiêu tan và sự lây lan này vẫn chưa chấm dứt ViệtNam cũng chịu ảnh hưởng nhất định từ cuộc khủng hoảng trên, khi mà nền kinh tếtrong nước ngày càng hội nhập đầy đủ và sâu rộng hơn vào kinh tế khu vực và thếgiới Chính sách thắt chặt tiền tệ được thực thi khi lạm phát gia tăng cùng với tácđộng từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã làm cho hoạt động sản xuất kinhdoanh của các doanh nghiệp nội địa trở nên hết sức khó khăn, đặc biệt doanh nghiệpnhỏ và vừa Nguy cơ hàng loạt doanh nghiệp bên vực phá sản dần hiện hữu

Chính phủ đã nhận ra vấn đề cấp thiết đó, kịp thời ban hành Nghị quyết số30/2008/NQ-CP ngày 11/12/2008 về những giải pháp cấp bách nhằm ngăn chặn suygiảm kinh tế, duy trì tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội Triển khai Nghịquyết nêu trên của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước có Chỉ thị số 06/2008/CT-NHNN ngày 31/12/2008 Tinh thần chủ đạo của chỉ thị này là điều hành chính sách