Cuoc đoi và su nghiep hoat đong cach mang cuaPhan Bội Châu

Bối cảnh lịch sử cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XXdẫn đến phong trào yêu nước và cách mạng ởViệt Nam.Điều kiện bên ngoài: Từ những năm cuối của thế kỉ XIX, sang đầu thế kỉ XX, những thông t

 Một vài nét về thân thế và sự nghiệp.

 Những hoạt động cứu nước đầu tiên

 Thành lập Duy tân hội (1904)

 Các hoạt động giao du liên kết đồng chí

 Phong trào Đông du (1905-1908)

 Các cơ sở cách mạng cuối cùng của Duy tânhội ở nước ngoài

 Thành lập Việt Nam Quang phục hội (1912)

- Tài liệu tham khảo:

1 Bối cảnh lịch sử cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XXdẫn đến phong trào yêu nước và cách mạng ởViệt Nam.

Điều kiện bên ngoài:

Từ những năm cuối của thế kỉ XIX, sang đầu thế

kỉ XX, những thông tin về tình hình thế giới, màtrước hết là từ các nước Châu Á như Nhật Bản,Trung Quốc đã xâm nhập vào Việt Nam đặc biệt làtới giới sĩ phu và các tầng lớp nhân dân đô thị

Phong trào cải cách chính trị - văn hóa ở TrungQuốc (với những gương mặt tiêu biểu như KhangHữu Vi, Lương Khải Siêu), cùng với nó là những tưtưởng dân chủ tư sản phương Tây được dịch qua chữHán như tác phẩm của Môngtexkiơ, Rutxô…đã tácđộng mạnh vào giới sĩ phu yêu nước tiến bộ ViệtNam lúc bấy giờ Làm cho họ thấy được sự suy tàncủa chế độ phong kiến và sự cần thiết phải tiến hànhcải cách xã hội Cuộc cách mạng Tân Hợi (1911) ởTrung Quốc do Tôn Trung Sơn lãnh đạo bùng nổ đãlật đổ chế độ phong kiến thống trị lâu dài, mở ra conđường phát triển mới của xã hội Trung Quốc theocong đường dân tộc chủ nghĩa Điều đó càng thúc đẩycác sĩ phu yêu nước Việt Nam đoạn tuyệt với tưtưởng quân chủ bảo hoàng trước kia để chuyển sang

tư tưởng cộng hòa

Mặt khác, sau cuộc Minh Trị duy tân (1868), NhậtBản trở thành một nước tư bản chủ nghĩa hùng mạnh

(đánh bại cả Nga hoàng 1905), đã tác động mạnhđến các sĩ phu yêu nước Việt Nam Họ muốn noi theotấm gương của Nhật Bản, dựa vào nước Nhật một

nước “đồng văn, đồng chủng ” với việt Nam, được coi là “người anh cả da vàng” để đánh đổ nền thống

trị của thực dân Pháp, xây dựng một chế độ mới

Thiên Hoàng Minh Trị

(Lịch Sử 11 Nâng Cao, trang 91).

Các sĩ phu Việt Nam đầu thế kỉ XX đã hô hào noitheo tấm gương đổi mới của nước Nhật:

Cờ độc lập dựng đầu phất trước

Nhật Bản kia là nước đồng văn

Á Đông nổi hiệu duy tân

Nhật hoàng Minh Trị anh quân ai bì?

…Gương Nhật Bản đất Á Đông

Dòng ta, ta phải soi chung kẻo lầm.

“Tỉnh quốc hồn ca”

 Điều kiện bên trong:

Do nhu cầu của cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ,sau khi phong trào Cần Vương thất bại, cách mạngViệt Nam cần có một con đường cứu nước đúng đắn

Do sự tác động của cuộc khai thác thuộc địa củathực dân Pháp, đã làm cho nền kinh tế Việt Nam vốn

đã nghèo nàn, lại càng lạc hậu Song cũng làm cho cơcấu kinh tế Việt Nam có những chuyển biến quantrọng Phương thức bóc lột tư bản chủ nghĩa bắt đầuthâm nhập vào nước ta, thâm nhập vào các khu vựckinh tế nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, kếthợp với phương thức bóc lột phong kiến (do Pháp cốtình duy trì), đã dẫn tới sự hình thành phương thứcbóc lột thuộc địa, đảm bảo siêu lợi nhuận tối cao choPháp và phong kiến tay sai Trong bối cảnh đó đã làmcho xã hội Việt Nam có nhiều biến đổi, các lực lượng

xã hội mới ra đời, bên cạnh các giai cấp cũ, các giai

cấp tầng lớp trong xã hội đã có sự phân hóa Tuy sựchuyển biến này chưa thật sự sâu sắc nhưng nó đãkéo theo sự chuyển biến về kinh tế và tư tưởng chínhtrị trong các sĩ phu.

Một số sĩ phu tư sản hóa không chỉ lập nhà hàng,công ty để kinh doanh sản xuất mà họ còn hướng tớikhuynh hướng chính trị mới; trào lưu dân tộc chủnghĩa Trào lưu chính trị này kế tục phong trào CầnVương yêu nước cuối thế kỉ XIX, nhưng mang nhiềunét khác trước

Tầng lớp khởi xướng trào lưu này là những sĩ phuyêu nước tiến bộ Họ là những nho sĩ được đào tạotrong nền khoa cử cũ, nhưng đã chuyển biến theo

những tư tưởng mới của thời đại, tư tưởng “duy tân”.

Hai gương mặt nổi bật là các nhà chí sĩ Phan BộiChâu và Phan Châu Trinh Họ được sự ủng hộ củagiới công thương và tiểu tư sản mới phát triển trongcác đô thị, cùng đông đảo quần chúng yêu nước

Lòng yêu nước của họ không còn bám giữ vào

những tư tưởng “trung quân”- trung thành với một

ngôi vua anh minh Mà đã chuyển sang một ý thức vềmột chủ nghĩa quốc gia - dân tộc, vì lợi ích chung củanhiều triệu đồng bào trong cả nước

Trong “Hải ngoại huyết thư” Phan Bội Châu

đã giải thích về sự đồng nhất giữa “dân” và

“nước” :

Nghìn muôn ức triệu người chung góp

Gây dựng nên cơ nghiệp nước nhà

Người dân ta, của dân ta

Dân là dân nước, nước là nước dân

Họ cũng mất niềm tin vào nền quân chủ chuyênchế, thấy rõ sự thối nát của vua quan Việt Nam, bắtđầu có ý thức về dân chủ, dân quyền, mong muốnnước nhà đuổi kịp các quốc gia văn minh trên thếgiới

Họ cho rằng, muốn đánh đuổi thực dân Pháp,không thể chỉ hạn chế trong những hình thức khởinghĩa vũ trang như trước đây, mà còn phải kết hợp cảnhiều biện pháp mới về chính trị, ngoại giao, tiếnhành một phong trào cải cách xã hội sâu rộng trongđông đảo quần chúng

Trên đây là những điều kiện xã hội và tâm lí làmnảy sinh, thúc đẩy phong trào yêu nước mới ở nước

ta đầu thế kỉ XX Tuy nhiên, vì ở Việt Nam lúc đóchưa có những điều kiện chín muồi về kinh tế vàchính trị (giai cấp tư sản dân tộc chưa ra đời, tầng lớptri thức mới cũng còn rất ít) nên trào lưu dân tộc này

đã không tồn tại bền chắc và lâu dài

2 Hoạt động cứu nước của Phan Bội Châu.

a Một vài nét về bản thân và sự nghiệp.

Phan Bội Châu.

(Đại cương lịch sử Việt Nam tập 2, trang 138).

Phan Bội Châu (tên cũ là Phan Văn San) hiệu làSào Nam, sinh ngày (26-12-1867) ở huyện Nam Đàn,tỉnh Nghệ An.

Sinh trưởng trong một gia đình lễ giáo, thân phụ

là Phan Văn Phổ, một nhà nho chân chính rất trọngchữ thanh cần Thân mẫu ông là bà Nguyễn ThịNhàn, một nữ sĩ được tiếng là người đức hạnh

Từ thuở nhỏ, Phan Bội Châu đã được hấp thu mộtnền giáo dục rất chặt chẽ nhờ vào sự đảm đang nuôinấng, dạy dỗ của thân mẫu, nhưng phần lớn cũng dựavào sự nghiêm khắc của thân phụ, lúc bấy giờ làmnghề dạy học

Phan Bội Châu rất mực thông minh Năm lên sáutuổi được cho đi học, chỉ trong 3 ngày, ông đã họchết cuốn Tam Tự Kinh Lên bẩy tuổi hộc đến sách

Luận ngữ, ông đã mô phỏng để làm cuốn Phan tiên

sinh luận ngữ, có ý nghĩa mỉa mai chúng bạn nên bị

phụ thân quở phạt Năm 1874, ở Nghệ An có phongtrào Văn Thân, dù chỉ mới là một đứa bé lên tám,Phan Bội Châu cũng muốn noi gương Trần QuốcToản xưa đã giúp Hưng Đạo Vương đại phá quân

Nguyên ở bến Chương Dương, nêu cao lá cờ“phá

cường giặc, báo hoàng ân”nên ông đã tụ tập bọn trẻ

con lại để tập trận giả bằng những súng đạn do chínhông làm ra

Năm 1885, hưởng ứng phong trào Cần Vương,Phan Bội Châu tổ chức “Sĩ tử Cần Vương đội”.Nhưng ông nhận thấy rằng, công cuộc Cần Vương

chỉ đem lại kết quả khi nào người lãnh đạo là mộtnhân vật có chân khoa bảng xuất thân, nhất là phải códanh vọng, ông đành phải quay về với lối học cửnghiệp

Dù rất thông minh và hay chữ, Phan Bội châu thiHương bao lần vẫn trượt Sở dĩ như vậy là do:

* Lối văn khoa cử không thích hợp với người có sẵnmột tinh thần cách mạng Do đó, Phan Bội Châukhông chịu ép mình trong khuôn khổ của trường quy

* Nhà nghèo, ông thường làm bài mướn để lấy tiềntại trường, đã có lần bị phạm húy, ông bị đánh dấutrong danh sách thí sinh trọn đời Về sau, nhờ sự vậnđộng của quan Tế Tửu trường Quốc Tử Giám làKhiêu Năng Tĩnh, thầy dạy học của ông, nên ôngđược đi thi lại và đỗ Thủ Khoa tại trường thi Nghệ

An lúc bấy giờ ông đã 33 tuổi

b Một số hoạt động cứu nước đầu tiên.

Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho nghèogiàu lòng yêu nước , quê hương lại là nơi có truyềnthống đấu tranh kiên cường, bất khuất, nhất là sau khiphong trào Cần Vương thất bại,thực dân Pháp âmmưu chiếm toàn bộ nước ta Ý thức về nghĩa vụ củangười thanh niên yêu nước trước cảnh nước nhà gặpnguy nan trỗi dậy rất sớm ở Phan Bội Châu

Năm 1882, thực dân Pháp tiến đánh Bắc Kì lần 2,

nửa đêm ông đã viết bài hịch “Bình Tây Thu Bắc”,

đem gián ở thân cây bên đường để cổ động nhân dânchống Pháp.

Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương của VuaHàm Nghi, Phan Bội Châu đã tổ chức đội quân họctrò hơn 60 người, nhưng chưa kịp hành động thì thựcdân Pháp đã kéo quân đến càn quét xóm làng, độiquân thí sinh phải giải tán

Năm 1898, Phan Bội Châu có ý định tìm đườngcứu nước vì trước đó (năm 1897) ông đã tiếp nhận

“Tân thư” của Lương Khải Siêu và Khang Hữu Vi,

nhưng do vướng bận việc gia đình nên ông chưa cóđiều kiện thực hiện

Năm 1900, ông đậu Giải Nguyên xứ Nghệ An,cũng năm ấy cụ thân sinh ông mất Từ đó Phan BộiChâu thực sự bắt tay vào hoạt động cách mạng Theo

ông : “Nợ máu chỉ có thể trả bằng máu”, ngay từ

đầu ông đã kiên trì chủ trương dùng bạo lực để giànhđộc lập Để đạt được mục tiêu đó thì phải tổ chức lựclượng trong nước và tranh thủ sự viện trợ bên ngoài.Trong đó, Nhật Bản có thể trông cậy được Vì NhậtBản là một cường quốc, đồng thời là một nước

“đồng văn, đồng chủng” nên Nhật có thể giúp ta

đánh Pháp Chủ trương của ông là sau khi giành độclập sẽ xây dựng một chế độ chính trị mới ở ViệtNam: Lúc đầu ông chủ trương xây dựng nền quânchủ lập hiến (Hội duy tân 1904), nhưng sau khi chịuảnh hưởng của cách mạng Tân Hợi (1911) ông lại

hướng đến mục tiêu xây dựng chế độ cộng hòa (ViệtNam Quang phục hội).

Ông tích cực chuẩn bị công cuộc bạo động, tìmcách liên kết với các sĩ phu ở Bắc, Trung, Nam Kì:

c Thành lập Duy tân hội

Tháng 5-1904, Phan cùng các đồng chí ở QuảngNam thành lập Duy tân hội, Hội tôn Cường Để làm

hội chủ Mục đích của Hội là : “cốt sao xây dựng

được Việt Nam độc lập, lập ra một chính phủ độc lập, ngoài ra chưa có chủ nghĩa gì khác”.

Để chuẩn bị cho cuộc bạo động sắp tới, Hội vạch

ra nhiệm vụ trước mắt như sau:

 Phát triển thế lực của Hội về người và tàichính

 Xúc tiến công việc chuẩn bị bạo động

 Trù liệu cử người xuất dương cầu viện.Nhiệm vụ thứ ba hết sức trọng yếu và phải tuyệtđối bí mật, hội giao cho Nguyễn Hàm và Phan BộiChâu phụ trách

d Các hoạt động mở rộng giao du liên kết đồng chí.

Ngày 23- 2-1905, Phan Bội Châu cùng Đặng TửKính, Tăng Bạt Hổ bí mật sang Nhật Bản Tại đây,ông có điều kiện tiếp xúc với một số chính khách

Trung Quốc chạy sang Nhật, trong đó có Lương KhảiSiêu, Tôn Dật Tiên và một số chính khách ngườiNhật.

Lương Khải Siêu (erct.com)

Trong lúc bút đàm, Lương khuyên Phan Bội Châunên chú trọng việc giáo dục và thức tỉnh nhân dânmình trước những tiến bộ của thế giới, khẳng định

chỉ khi nào việc đó có kết quả thì ngoại viện mới cónghĩa

Ông khuyên không nên để quân Nhật vào ViệtNam, mà chỉ có thể dừng ở mức là nước lớn đầu tiêncông nhận về mặt ngoại giao trong trường hợp giànhđược độc lập Theo ông không nên cầu viện để lấy lạiđộc lập dân tộc, mà nên chuẩn bị cho nhân dân sẵnsàng nổi dậy khi có thời cơ

Được sự giúp đỡ của Siêu, Phan đã gặp hai nhânvật của Đảng tiến bộ đang cầm quyền ở Nhật Bản là

Bá tước Đại Ôi Trọng Tín và Thủ tướng KhuyểnDưỡng Nghị Phan Bội Châu đã đặt vấn đề xin Thiênhoàng và Chính phủ Nhật giúp Việt Nam đánh Pháp.Nhưng họ đều từ chối về việc giúp đỡ về quân sự,chỉ khuyên nên kiên trì chờ đợi thời cơ mới Theo họ,thời cơ là lúc Đức tuyên chiến với Pháp, hoặc cáchmạng Trung Quốc bùng nổ, còn trước mắt cần đưagấp Cường Để sang Nhật để khỏi rơi vào tay Pháp.Viết báo nói rõ thực trạng xã hội trong nước để tranhthủ sự đồng tình và ủng hộ của dư luận thế giới Cổđộng thanh niên ra nước ngoài học tập

Được sự giới thiệu của Khuyển Dưỡng Nghị,Phan đã hai lần gặp Tôn Trung Sơn Tôn kịch liệtcông kích chủ trương quân chủ lập hiến của Duy Tânhội và tỏ ý muốn các nhà cách mạng Việt Nam thamgia cách mạng trung Quốc, sau khi cách mạng Trung

Quốc thành công sẽ viện trợ cho các nước Châu Á,trước hết là Việt Nam

Tôn Trung Sơn ( tintuc.xalo.vn)

Phan lại muốn Đảng cách mạng Trung Quốc giúpViệt Nam trước, khi Việt Nam được độc lập sẽ chocách mạng Trung Quốc mượn Việt Bắc làm căn cứ

để tiến hành khôi phục Trung Nguyên Hai bênkhông có sự thỏa thuận nào nhưng đây là mốc môi

giới cho mối quan hệ giữa cách mạng Việt Nam vàTrung Quốc sau này.

Những cuộc gặp gỡ này tuy không mang lại kếtquả như ông mong muốn, nhưng qua tiếp xúc ông rút

ra bài học : “Phải viết tài liệu để tuyên truyền tố cáothực dân Pháp trên thế giới và Việt Nam, để tranh thủ

sự ủng hộ của nhân dân thế giới, thức tỉnh nhân dântrong nước, đồng thời phải đưa thanh niên xuất

dương du học” Từ đó, Phan Bội Châu viết “Việt

Nam vong quốc sử” và một số văn thơ khác : “Hải ngoại huyết thư”, với lời lẽ thống thiết để gửi về

nước kêu gọi đồng bào

Việt Nam vong quốc sử (saigonecho.com)

e Phong trào Đông du

Tháng 6-1905, Phan Bội Châu cùng Đặng Tử

Kính mang theo một số sách Việt Nam Vong quốc sử

về nước Tháng 8 năm 1905, ông về đến Hà Tĩnh.Ông đã đề ra kế hoạch hành động :

 Nhanh chóng đưa Cường Để ra nước ngoài

 Lập các hội buôn, hội học … để tập hợp quầnchúng

 Chọn ngay một số thanh niên hiếu học, chịuđược lao khổ, càng trẻ càng tốt để đua đi nướcngoài học

Tháng 10 - 1905, Phan trở lại Nhật Bản cùng bathanh niên : Nguyễn Thúc Canh, Nguyễn Điền và LêKhiết Sau đó thêm hai anh em Lương Ngọc Quyến,Lương Nghị Khanh, Nguyễn Điền và hai người khácnữa

Năm 1906, Phan Bội Châu đưa Cường Để sangNhật và cổ động thanh niên du học, từ đó phong tràoĐông du phát triển ngày càng thuận lợi, số thanh niênxuất dương ngày càng đông

văn hóa Tại các trường Chấn Võ và Đồng Văn thư

viện, lưu học sinh Việt Nam được phiên chế vào các

ban ngành chuyên môn Buổi sáng học văn hóa, buổichiều học các chi thức quân sự và luyện tập ở thaotrường Chương trình nhằm đào tạo những người cótrình độ văn hóa và quân sự cần thiết cho công cuộcđánh Pháp sau này

Một số học sinh trong phong trào Đông du

1905- 1908 ( linhlinhh.violet.vn)

Để tăng cường quản lí học sinh, giữa năm 1907,

Phan Bội Châu tổ chức “Việt Nam Công Hiến hội”

do Cường Để làm Hội Trưởng, Phan Bội Châu làmTổng lí kiêm Giám đốc trực tiếp chỉ đạo tổ chức này.Với 4 bộ lớn:

- Bộ Kinh tế: Chuyên lo việc thu chi.

- Bộ Kỉ luật: Theo dõi, thưởng phạt học sinh.

- Bộ giao tế: Phụ trách việc giao thiệp với người

nước ngoài, đón đưa người trong nước ra

- Bộ văn thư: Chuyên lo giấy tờ, phát hành và lưu

giữ các văn kiện

Ngoài ra còn có Cục Kiểm tra để giám sát nhânviên trong khi thừa hành nhiệm vụ

Đến giữa 1903, việc học của học sinh Việt Nam ởNhật đã ổn định và phát triển hơn

Phan Bội Châu còn cộng tác với “Vân Nam tạp

chí” một tờ báo của lưu học sinh Trung Quốc tại Nhật

Bản, nhằm tuyên truyền chủ nghĩa dân chủ, phản đối

sự xâm lược của đế quốc Anh - Pháp Phan là ủy

viên biên tập phụ trách mục Xã thuyết của tạp chí.

Hải ngoại viết thư, Việt Nam vong quốc thảm trạng,

Ai Việt điếu điền… đều được đăng trong chuyên mục

quan trọng của tạp chí

Cũng trong thời gian làm biên tập cho tờ báo này,nhờ tiếp xúc với các nhà cách mạng Trung Quốc.Ông càng tiến gần hơn tới chủ nghĩa dân chủ, ông

viết trong Niên biểu : “Tôi được trao đổi nhiều với

đảng viên cách mạng Trung Quốc nên ngày càngthấm nhuần tư tưởng dân chủ Tuy bị kế hoạch cũngăn trở, lời lẽ chư mạnh dạn, nhưng trong bụng đãchứa sẵn một động cơ thay đổi bắt đầu từ đó”

Mấy tháng trước khi bị trục xuất, biết không thểtrông cậy và Nhật, Phan đã nghĩ đến việc liên hiệptoàn châu Á, đoàn kết các sĩ phu lưu vong TrungQuốc, Triều Tiên, Ấn Độ, Phi Luật Tiên hiện đang

sống ở Nhật Bản thành lập tổ chức chính trị Đông Á

Đồng minh hội Phan bội Châu được bầu làm Phó

Hội trưởng để trực tiếp lãnh đạo Hội cùng với Hộitrưởng Chương Bỉnh Lân người Trung Quốc NhưngHội thành lập được 5 tháng thì bị Chính phủ Nhậtgiải tán