Giáo dục hiện đại không chỉ phải đi sâu nghiên cứu cập nhật nội dung kiến thức mới mà còn phải đầu tư tìm ra những phương pháp giảng dạy mới khoa học và hiệu quả hơn. Phương pháp hiện đại đòi hỏi sự dung hoa giữa 3 yếu tố đó là: dụng cụ học tập, nội dung và phương pháp giảng dạy của thầy và tính tích cực của của học sinh. Mỗi yếu tố đều giữ vai trò rất quan trọng, quyết định đến sự thành bại trong dạy học. Từ năm học 2009 2010, môn Tin học đã được nhà trường đưa vào giảng dạy. Không như những môn học khác, Tin học 8 là bộ môn khó bởi nội dung của nó chủ yếu là lập trình Pascal. Mặc dù chủ yếu chỉ mang tính giới thiệu và hướng dẫn các em từng bước tiếp cận với thế giới lập trình nhưng với khả năng tiếp thu còn nhiều hạn chế của học sinh trường ta thì việc giảng dạy môn này của thầy và trò gặp không ít khó khăn.
Trang 1ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO GIẢNG DẠY TIN HỌC 8
1.1 PHẦN MỞ ĐẦU
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Giáo dục hiện đại không chỉ phải đi sâu nghiên cứu cập nhật nội dung kiến thức mới mà còn phải đầu tư tìm ra những phương pháp giảng dạy mới khoa học
và hiệu quả hơn Phương pháp hiện đại đòi hỏi sự dung hoa giữa 3 yếu tố đó là: dụng cụ học tập, nội dung và phương pháp giảng dạy của thầy và tính tích cực của của học sinh Mỗi yếu tố đều giữ vai trò rất quan trọng, quyết định đến sự thành bại trong dạy học
Từ năm học 2009 - 2010, môn Tin học đã được nhà trường đưa vào giảng dạy Không như những môn học khác, Tin học 8 là bộ môn khó bởi nội dung của nó chủ yếu là lập trình Pascal Mặc dù chủ yếu chỉ mang tính giới thiệu và hướng dẫn các em từng bước tiếp cận với thế giới lập trình nhưng với khả năng tiếp thu còn nhiều hạn chế của học sinh trường ta thì việc giảng dạy môn này của thầy và trò gặp không ít khó khăn
"Làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh?" là một câu hỏi mà mỗi giáo viên dù ở bộ môn nào cũng cần phải đi sâu, nghiên cứu để tìm ra câu trả lời Một tiết dạy thành công đòi hỏi nhiều yếu tố, trong đó sự hợp tác giữa thầy và trò giữ vai trò vô cùng quan trọng Vì thế việc phát huy tính tích cực của học sinh phải đặt lên hàng đầu nhất là môn Tin học 8, bộ môn đòi hòi nhiều hơn nữa
sự hoạt động của học sinh Đó cũng là lý do tôi chọn đề tài này
MỤC TIÊU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Mục tiêu nghiên cứu:
Tìm ra những phương pháp phù hợp nhất với học sinh
Trên cơ sở nghiên cứu tính tích cực của học sinh trong giờ học môn Tin học
8, đề xuất một số ý kiến nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
Trang 2Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 8A, 8B, 8C
ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu tính tích cực của học sinh trong giờ học môn Tin học 8
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài
Thực nghiệm một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học môn Tin học 8
Đề xuất một số ý kiến nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong giờ học
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: nhằm mục đích thu thập thông tin tri thức
lý luận có liên quan đến vấn đề nghiên cứu và làm cơ sở để phân tích các kết quả thu được
Phương pháp thực nghiệm (qua giờ học, qua các bài kiểm tra…)
Phương pháp trao đổi ý kiến với đồng nghiệp (dự giờ, quan sát )
1.2 PHẦN CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI, SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
a) ĐẶT VẤN ĐỀ
Việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh không phải là vấn đề mới, nó
đã được nghiên cứu ở nhiều bộ môn khác nhau, tuy nhiên do mỗi môn học đều
có những đặc thù riêng nên cũng cần những phương pháp riêng Với môn Tin học 8, thì đây là đề tài được nghiên cứu đầu tiên tại Trường THCS Tam Thuấn, Phúc Thọ, Hà Nội
Thực tế việc giảng dạy sử dụng các phương pháp giáo dục truyền thống không đáp ứng được mục tiêu dạy học Trong khi khoa học công nghệ ngày càng phát triển thì việc chiếm lĩnh tri thức mới đòi hỏi người học cần phải giữ
Trang 3vai trò chủ động Trong khi đó đa phần học sinh trường ta còn rất thụ động, phần lớn do khả năng nhận thức của các em còn nhiều hạn chế Vì thế, việc phát huy tính tích cực trong các môn học nói chung và bộ môn Tin học 8 nói riêng là vấn
đề cực kỳ quan trọng Giải quyết được vấn đề này có thể nói là giải quyết được vấn đề lớn của ngành giáo dục nói chung và công tác giáo dục của trường nói riêng
b) NỘI DUNG
Thực trạng
Lập trình tin học là một môn học khó, nó đòi hỏi người học phải có một tư duy tốt, kiến thức các môn tự nhiên vững chắc, trí nhớ tốt Đòi hỏi người học phải đầu tư nhiều thời gian và công sức Thực tế cho thấy số lượng học sinh học giỏi tin học rất ít, lý do là môn học khó, không hứng thú với các em Học sinh thì phải học quá nhiều môn học mà các em lại thường giành thời gian nhiều cho các môn khác
Một số phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh
Phương pháp soạn giáo án:
Là giáo viên, giáo án là một thứ vũ khí vô cùng quan trọng Vậy vì sao phải soạn giáo án? Soạn giáo án như như thế nào và ứng dụng vào tiết dạy ra sao? Qua gần 4 năm công tác, tôi càng thấy được vai trò của việc soạn giáo án Tôi cho rằng giáo án chính là kế hoạch hoàn chỉnh cho một tiết dạy và thể hiện nó trên văn bản cụ thể Một giáo án khoa học cần phải thể hiện được nội dung cụ thể sau:
Trang 4Tuần: Tiết: Ngày dạy: Ngày soạn:
TÊN BÀI HỌC
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Kiến thức cần đạt được
2 Kỹ năng
- Kỹ năng cần đạt được
3 Thái độ
- Qua bài học sinh cần có thái độ gì
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Giáo viên cần chuẩn bị những gì cho tiết dạy
2 Học sinh
- Học sinh cần chuẩn bị gì phục vụ cho bài học
III PHƯƠNG PHÁP
- Xác định phương pháp chủ đạo
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp (thời gian?)
- Ổn định chỗ ngồi, kiểm diện sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ (thời gian?)
- Kiểm tra 2 đến 3 học sinh nếu có thể
- Câu hỏi kiểm tra, có cần chuẩn bị bảng phụ không?
3 Bài mới
- Giới thiệu bài mới
TG Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Hoạt động 1: Tên hoạt động
n - Nêu hoạt động của giáo viên và nội
dung chính của bài
- Nêu hoạt động của học sinh cũng như câu trả lời của các em
Hoạt động 2: Tên hoạt động
- Nêu hoạt động của giáo viên và nội
dung chính của bài
- Nêu hoạt động của học sinh cũng như câu trả lời của các em
4 Củng cố (thời gian?)
5 Dặn dò (thời gian?)
Trang 5Một giáo án khoa học, đòi người giáo viên phải nghiêm túc tuân thủ những
trình tự sau:
1 Căn cứ vào đâu để soạn giáo án?
Phân phối chương chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng, sách giáo viên và tài liệu tham khảo
Điều kiện cơ sở vật chất: lớp học, phòng máy, trang thiết bị dạy học
Đặc điểm nội dung bài học, tiết học
Trình độ tiếp thu của học sinh
2 Các bước quan trọng khi soạn giáo án:
Xác định mục tiêu
Xác định phương pháp chủ đạo
Trình bày từng hoạt động cụ thể
- Dựa vào chuẩn kiến thức kỹ năng của Bộ GD&ĐT
- Đúng trọng tâm, không đi sai hướng
- Không rơi vào quá tải nội dung
- Tùy theo từng hoàn cảnh, cơ sở vật chất của địa phương
- Tùy theo khả năng của học sinh
- Tùy vào nội dung của tiết học
- Các hoạt động được xây dựng dựa trên mục tiêu của bài học
- Kết thúc các hoạt động
là hoàn thành mục tiêu
Trang 63 Các bước cụ thể khi soạn giáo án:
Bước 1: Xác định mục tiêu bài học
Bước 2: Xác định phương pháp chủ đạo
Bước 3: Chuẩn bị thiết bị dạy - học
Bước 4: Tiến trình Các hoạt động dạy học
Bước 5: Tổng kết cuối bài: củng cố, giao nhiệm vụ, đánh giá
Phương pháp giảng giải:
Đây là phương pháp truyền thống nhưng vẫn được sử dụng khá phổ biến không những trong ngành giáo dục và trên nhiều lĩnh vực khác Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế riêng Phương pháp này cũng vậy, nếu vận dụng không khéo thì có thể lợi bất cập hại
Theo tôi, để phát huy được mặt ưu việt của phương pháp này đòi hỏi người giáo viên cần phải có "nghệ thuật" giảng giải Cũng một vấn đề, nhưng mỗi người lại có cách giảng giải khác nhau và hiệu quả đem lại cũng khác nhau Khi giảng giải một vấn đề, giáo viên lưu ý sử dụng kết những kênh thông tin khác nhau Nên kết hợp nhịp nhàng giữa lời nói, viết bảng và cả những cử chỉ khuôn mặt
Chẳng hạn hoạt động Tìm hiểu chương trình và ngôn ngữ lập trình (Bài 01), giáo viên có sử dụng phương pháp giảng giải như sau:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Nhấn mạnh và kéo
dài cụm từ cần phải
chuyển đổi
- Nhấn mạnh cụm từ
dãy bít đồng thời ghi
- Gv hỏi: Để máy tính hiểu
được thì thông tin c ầ n
c h u y ể n đ ổ i như thế
nào?
- Gv thông báo: Dãy số 0, 1
- Hs trả lời: Phải được chuyển đổi thành dãy bít gồm hai số 0 và 1
- Hs chú ý lắng nghe và nhìn lên bảng giáo viên
Trang 7lên bảng từ bít ấy gọi là dãy bít ghi từ bít
Ngoài ra, nên kết hợp phương pháp giảng giải với những phương pháp khác
để hiệu quả mang lại cao hơn
Phương pháp thảo luận nhóm:
Thảo luận nhóm là phương pháp mà ở đó đòi hỏi người học phải phát huy tính tích cực của bản thân Thảo luận nhóm không chỉ để cùng nhau giải quyết vấn đề mà qua đó còn giáo dục các em đức tính làm việc tập thể Để thảo luận nhóm đạt hiệu quả cao, theo tôi cần phải:
Một là: Lựa chọn đúng nội dung cần thảo luận Không phải vấn đề nào cũng đưa ra thảo luận Chỉ áp dụng với những vấn đề đòi hỏi phát huy trí tuệ của tập thể Giáo viên phải nắm được khả năng của học sinh để lựa chọn nội dung thích hợp Đặc biệt với học sinh của trường ta, do phần lớn các em trình độ các em còn nhiều hạn chế nên giáo viên không nên cho thảo luận những nội dung quá khó
Hai là: Phân nhóm khoa học Tùy điều kiện cụ thể, mỗi nhóm có thể phân công 2 học sinh trong bàn thành 1 nhóm, hoặc 2 bàn một nhóm Lưu ý khả năng nhận thức của học sinh trong nhóm phải có sự đồng đều Với nhóm học sinh yếu
ta giao cho thảo luận vấn đề đơn giản để các em có thể làm được qua đó giúp các em ham thích học tập hơn, với những nhóm học sinh khá giỏi ta giao cho vấn đề khó hơn để các em hưng phấn học tập hơn
Ba là: Hướng dẫn thật kỹ nội dung và qui định thời gian thảo luận cụ thể Qua nhiều năm công tác cũng như khi dự giờ đồng nghiệp, tôi thấy khi thảo luận nhóm nhiều giáo viên không chú ý nhiều đến việc hướng dẫn trước và khi học sinh đã gom nhóm để bắt đầu thảo luận thì các em sẽ gặp phải những khó khăn, gúc mắc Rõ ràng lúc này, dù rằng giáo viên có hướng dẫn và giải thích nhưng cũng tỏ ra kém hiệu quả bởi lúc này các em rất ồn, thiếu tập trung Từ đó dẫn đến việc thảo luận không tốt Ngoài ra, giáo viên phải theo dõi các nhóm trong
Trang 8quá trình thảo luận, đi tới từng nhóm xem tiến trình thảo luận, động viện khích
lệ các em kịp thời
Bốn là: Thảo luận thì phải báo cáo Nhiều giáo viên cho học sinh thảo luận, nhưng lúc báo cáo chỉ mời một hai nhóm báo cáo Giáo viên nên tạo cơ hội cho tất cả các nhóm phát biểu kết quả thảo luận Khi mời đại diện nhóm thảo luận, giáo viên nên mời 1 thành viên bất kỳ phát biểu trước, sau đó cho phép thành viên còn lại góp ý Làm như thế sẽ hạn chế việc chỉ một vài thành viên thảo luận, còn lại ở không Ngoài ra, giáo viên nên kết hợp cho điểm cộng (+) các nhóm trả lời tốt để khích lệ các em làm việc hiệu quả hơn
Sau đây là phần giáo án trình bày phương pháp thảo luận nhóm với nội dung:
Mô tả thuật toán tính diện tích hình A (ví dụ 2, trang 40)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Đây là nội dung
không quá khó, nhưng
kiến thức toán học cơ
bản các em không
nhớ nên giáo viên cần
phải hướng dẫn thât tỉ
mĩ
- Gv yêu cầu Hs đọc ví dụ
2
- Gv nhắc lại nội dung bài toán, vẽ lại hình A lên bảng:
Hình A
- Gv hỏi: Hãy cho biết chiều dài và chiều rộng của
- Hs đọc, Hs khác chú ý
- Hs trả lời: Dài (b) rộng (2a)
a
a
a
b
Trang 9- Gv chia nhóm và qui
định thời gian cụ thể
Trong quá trình thảo
luận, giáo viên chú ý
theo sát từng nhóm để
kịp thời giúp đỡ các
em
- Hãy cho biết công thức tính diện tích hình chữ nhật?
- Vậy, ta dễ dàng tính được diện tích của hình chữ nhật trên
- Hãy cho biết bán kính của hình bán nguyệt?
- Gv hỏi tiếp: Hãy cho biết công thức tính diện tích hình tròn?
- Gv hỏi tiếp: Từ công thức tính diện tích hình tròn như trên, ta suy ra diện tích nửa đường tròn tức hình bán nguyệt như thế nào?
- Gv thông báo: Để tính diện tích hình A, ta làm như sau:
+ Bước 1: Tính diện tích hình chữ nhật
+ Bước 2: Tính diện tích hình bán nguyệt
+ Bước 3: Tính tổng diện tích 2 hai trình được diện tích hình A
- Gv yêu cầu Hs thảo luận nhóm trong vòng 5 phút, mỗi nhóm 4 em (2 bàn
Diện tích = Dài x rộng
- Hs trả lời: Bán kính (a)
- Hs trả lời: Diện tích =
xR2 Trong đó =3,14 ; R là bán kính đường tròn
- Lấy diện tích đường tròn chia 2
- Hs chú ý theo dõi
- Hs tiến hành thảo luận nhóm
Trang 10- Hết thời gian thảo
luận, Gv nên cân nhắc
có cho thêm chút thời
gian không nếu các
nhóm vẫn chưa thảo
luận xong
quay lại với nhau)
- Hết thời gian, Gv chỉ định thành viên trong nhóm báo cáo
- Gv yêu cầu các nhóm khác báo cáo và nhận xét lẫn nhau
- Gv nhận xét và rút ra kết luận cuối cùng
Bước 1: S CN 2ab Bước 2: S BN
2 a 2
Bước 3: S A S CN + S BN
và kết thúc
- Gv cho điểm cộng (+) các nhóm trả lời tốt
- Thảo luận nhóm kết thúc,
Gv yêu cầu Hs về chỗ
- Đại diện nhóm trình bày báo cáo và bổ sung nếu cần thiết (bằng cách lên bảng trình bày)
- Hs ghi bài
Phương pháp thực hành:
Đây là phương pháp đặc trưng của bộ môn Tin học So với tiết dạy lý thuyết, thực hành được học sinh yêu thích hơn Đó cũng chính là một trong những ưu điểm mà phương pháp này đem lại
Trang 11Thông qua các tiết thực hành, nó củng cố và làm sáng tỏ kiến thức lý thuyết các em đã tiếp thu được Tuy nhiên, để thực hành đạt hiệu quả cao thì người giáo viên phải nhiều kinh nghiệm và phải có sự chuẩn bị công phu, cụ thể cần lưu ý những vấn đề sau:
Một là: Lựa chọn đúng nội dung thực hành Giáo viên tránh lạm dụng việc sử dụng phòng máy để dạy học Mặc dù, ở đó giáo viên có thể trình chiếu được những hình ảnh, nội dung khó có thể chuẩn bị được bằng bảng phụ Tuy nhiên phải thấy rằng, học ở phòng máy khả năng tiếp nhận kiến thưc mới của học sinh còn nhiều hạn chế Một phần do phòng máy khá chật hẹp, tầm nhìn bị hạn chế
và khó tập trung
Hai là: Bố trí học sinh ngồi hợp lý Nên bố trí học sinh khá giỏi với những học sinh yếu trung bình ngồi chung một máy để và yêu cầu các em luân phiên nhau thực hành Tranh để học sinh lẻ loi một mình không có máy thực hành
Ba là: Thực hành từng bước một Giáo viên nên chia nhỏ nội dung thực hành
và hướng dẫn lần lượt từng nội dung sau đó cho học sinh thực hành Do trình độ nhận thức của học sinh còn hạn chế nên giáo viên phải hướng dẫn học sinh theo cách "cầm tay chỉ việc"
Bốn là: Thường xuyên nhắc nhở các em chú ý không được tự ý cắm điện Giáo dục học sinh ý thức bảo quản và sử dụng tốt phòng máy, quét dọn phòng máy định kỳ
Sau đây là phần giáo án trình bày phương pháp thực hành với nội dung: Viết chương trình so sánh chiều cao của Minh và Phương
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Đây là bài toán Gv
tự cho vì bài toán
trong SGK quá khó
đối với các em
- Gv hướng dẫn giải
- Bài toán: Hãy viết chương trình nhập vào chiều cao của bạn Minh và Phương
Xuất ra màn hình thông báo
ai cao hơn
- Hs viết bài toán
- Hs chú ý theo dõi