1. Lý do chọn đề tài Từ đại hội Đảng lần III, Đảng ta luôn coi công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ. Đảng xác định thực chất của cụng nghiệp húa xã hội chủ nghĩa là “Thực hiện cách mạng kỹ thuật, thực hiện phân công mới về lao động xã hội, là quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng“. Thực tế cho thấy, để thủ tiêu tình trạng lạc hậu về kinh tế xã hội, khai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế, bảo đảm tăng trưởng nhanh ổn định, nước ta phải xác định rõ cơ cấu kinh tế hợp lý, trang thiết bị ngày càng hiện đại cho các ngành kinh tế. Mặt khác, nước ta là nước đang phát triển vì vậy quá trình ấy gắn liền với quá trình công nghiệp hoá để từ đó hiện đại hoá đất nước. Việc xây dựng đúng đắn quan điểm công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay có vị trí rất quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Đó là cơ sở đúng đắn cho việc định hướng, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các nội dung và các bước đi của công nghiệp hóa – hiện đại hóa phù hợp với bối cảnh ở nước ta. Nghị quyết đại hội VIII của Đảng đã đưa sự nghiệp đổi mới lên tầm cao mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Mặt khác, công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước phải chứa đựng được mục tiêu, chiến lược, nội dung, hình thức, phương hướng cách mạng của đảng ta trong thời kỳ đổi mới. Để đạt mục tiêu nhất quán và xuyên suốt đó là dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh thì Đảng ta phải trung thành với chủ nghĩa MácLê Nin, tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa thành tựu của hơn 25 năm đổi mới đất nước. Công nghiệp hóa – hiện đại hóa là một mục tiêu chiến lược bởi lẽ ngày nay nó đang được thừa nhận là xu hướng phát triển chung của các nước trên thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Cũng chính xuất phát từ vai trò của nó trong quá trình đa kinh tế phát triển qua thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nờn em xin được chọn đề tài công nghiệp hóa – hiện đại hóa và vai trò của nó trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta làm đề tài cho bài tập lớn kết thúc môn “Các chuyên đề kinh tế”.
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Từ đại hội Đảng lần III, Đảng ta luôn coi công nghiệp hoá, hiện đại hoá lànhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ Đảng xác định thực chất của cụngnghiệp húa xã hội chủ nghĩa là “Thực hiện cách mạng kỹ thuật, thực hiện phâncông mới về lao động xã hội, là quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để khôngngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng“ Thực tế cho thấy, để thủ tiêu tình trạnglạc hậu về kinh tế xã hội, khai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế, bảo đảm tăngtrưởng nhanh ổn định, nước ta phải xác định rõ cơ cấu kinh tế hợp lý, trang thiết
bị ngày càng hiện đại cho các ngành kinh tế Mặt khác, nước ta là nước đangphát triển vì vậy quá trình ấy gắn liền với quá trình công nghiệp hoá để từ đóhiện đại hoá đất nước
Việc xây dựng đúng đắn quan điểm cụng nghiệp húa – hiện đại húa ở ViệtNam hiện nay có vị trí rất quan trọng đối với quá trình cụng nghiệp húa – hiệnđại húa Đú là cơ sở đúng đắn cho việc định hướng, chỉ đạo và tổ chức thực hiệncác nội dung và các bước đi của cụng nghiệp húa – hiện đại húa phù hợp với bốicảnh ở nước ta
Nghị quyết đại hội VIII của Đảng đã đưa sự nghiệp đổi mới lên tầm caomới, đẩy mạnh cụng nghiệp húa – hiện đại húa Mặt khác, cụng nghiệp húa –hiện đại húa đất nước phải chứa đựng được mục tiêu, chiến lược, nội dung, hìnhthức, phương hướng cách mạng của đảng ta trong thời kỳ đổi mới Để đạt mụctiêu nhất quán và xuyên suốt đó là dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, côngbằng và văn minh thì Đảng ta phải trung thành với chủ nghĩa Mác-Lê Nin, tưởng
Hồ Chí Minh, kế thừa thành tựu của hơn 25 năm đổi mới đất nước
Cụng nghiệp húa – hiện đại húa là một mục tiêu chiến lược bởi lẽ ngày nay
nó đang được thừa nhận là xu hướng phát triển chung của các nước trên thế giới
và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó Cũng chính xuất phát từ vaitrò của nó trong quá trình đa kinh tế phát triển qua thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội nờn em xin được chọn đề tài " cụng nghiệp húa – hiện đại húa và vai trò
Trang 2cña nã trong sù nghiÖp x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë nưíc ta" làm đề tài cho
bài tập lớn kết thúc môn “Các chuyên đề kinh tế”
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Đề tài trên cơ sở đưa ra những nhận biết về công nghiệp hóa – hiện đại hóa, vai trò của công nghiệp hóa – hiện đại hóa đối với nước ta hiện nay, từ đó đánh giá thực trạng, đưa ra giải pháp phù hợp
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ khái niệm về công nghiệp hóa – hiện đại hóa
- Phân tích, đánh giá quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở Việt Namhiện nay
- Đề xuất một số giải pháp để thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa nhanh hơn, hiệu quả hơn
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Vai trò của công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu, khảo sát trong giai đoạn từ 1986 đến nay (khoảng
30 năm đổi mới)
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp cụ thể như so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp, suy luận
Trang 3Chương II : THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓATRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
Chương III : PHƯƠNG HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY CÔNGNGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Trang 4B NỘI DUNG CHƯƠNG I SỰ CẦN THIẾT PHẢI TIẾN HÀNH CễNG NGHIỆP HểA – HIỆN ĐẠI HểA TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ
HỘI Ở VIỆT NAM
1.1 Khỏi niệm cụng nghiệp húa – hiện đại húa :
Cho đến nay, có nhiều cách diễn đạt khác nhau về cụng nghiệp húa – hiện đại húa
Năm 1963, tổ chức phát triển công nghiệp của liên hợp quốc (UNID) đã
đưa ra định nghĩa : cụng nghiệp húa là quá trình phát triển kinh tế, trong quátrình này một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân được độngviên để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện đại
Đặc điểm của cơ cấu kinh tế này là một bộ phận chế biến luôn thay đổi để sảnxuất ra những tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng, có khả năng đảm bảo cho toàn
bộ nền kinh tế phát triển với nhịp độ cao, bảo đảm đạt tới sự tiến bộ về kinh tế vàxã hội
Hiện đại hoá lá quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sảnxuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ chỗ theo những qui trìnhcông nghệ phơng tiện phơng pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển củatiến bộ khoa học kỹ thuật tạo ra năng xuất lao động hiệu quả và trình độ vănminh kinh tế xã hội cao
ở nước ta, theo văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của ĐảngLao Động Việt Nam thì cụng nghiệp húa xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâmcủa thời kỳ quá độ Đảng ta đã xác định thực chất của cụng nghiệp húa xã hộichủ nghĩa là “ quá trình thực tiễn cách mạng khoa học kỹ thuật, thực sự phâncông mới về lao động xã hội và quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để khôngngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng “
Theo văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần VIII ban chấp hành trung ương khoá VIII thỡ cụng nghiệp húa – hiện đại húa là quá trình chuyển đổi cănbản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và quản lý kinh tế xãhội từ sử dụng lao động thử công là chính sang sử dụng phổ biến sức lao độngvới công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại dựa trên sự pháttriển công nghiệp và tiến bộ khoa học, công nghệ, tạo ra năng xuất lao động cao
Trang 5-1.2 Tầm quan trọng của cụng nghiệp húa – hiện đại húa với sự nghiệp xâydựng chủ nghĩa xó hội ở n ước ta
1.2.1 Bối cảnh trong và ngoài nước
Nền kinh tế của nớc ta trong quá trình phát triển gặp rất nhiều khó khăn:chịu sự tàn phá nặng nề của chiến tranh, sự chủ quan ỷ lại của lãnh đạo trongkhôi phục kinh tế sau chiến tranh bằng máy móc dập khuôn mô hình kinh tếLiên Xô cũ Bởi vậy, trong một thời gian nền kinh tế nớc ta lâm vào tình trạng trìtrệ và lạc hậu.Sự nghiệp cụng nghiệp húa – hiện đại húa lại được tiến hành saumột loạt nước trong khu vực và trên thế giới Đó là một khó khăn và thiệt thòilớn nhưng đồng thời nó cũng tạo ra cho chúng ta những thuận lợi nhất định Khókhăn là trang thiết bị, cụng nghệ của chúng ta đã bị lạc hậu đến 40,50 năm so vớicác nước tiên tiến trên thế giới Còn thuận lợi được thể hiện trước hết ở chỗthông qua những kinh nghiệm thành công và không thành công của các nước,chúng ta có thể rút ra những bài học bổ ích cho sự nghiệp cụng nghiệp húa –hiện đại húa đất nước
1.2.2 cụng nghiệp húa – hiện đại húa là một tất yếu khách quan
Thực tiễn lịch sử đã chỉ rõ, để thủ tiêu tình trạng lạc hậu về kinh tế xã hộikhai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế, bảo đảm nhịp độ tăng trởng ổn định, n-ước ta phải xác định cơ cấu kinh tế hợp lý, trang thiết bị ngày càng hiện đại chocác ngành kinh tế, quá trình ấy gắn liền với quá trình cụng nghiệp húa
Để rút ngắn khoảng cách tụt hậu, Việt Nam phải tìm cho mình một con
đường vừa phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế xã hội trong nước vừa bảo
đảm xu thế phát triển chung của thế giới Theo dự thảo báo cáo chính trị của đạihội VII trình lên đại hội VIII của Đảng dự kiến từ nay đến năm 2020 phấn đấu đ-
a nước ta cơ bản trở thành một nớc công nghiệp Đây là lối thoát duy nhất chonền kinh tế Việt Nam song cũng là một thách thức mới Tuy nhiên điểm xuấtphát cụng nghiệp húa – hiện đại húa ở nước ta hiện nay là tiền công nghiệp vớinhững đặc điểm chủ yếu là nền kinh tế dựa vào các hoạt động thương mại khaithác tài nguyên lao động, quản lý còn nặng về kinh nghiệm Mặt khác nước ta là
Trang 6một nước nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp là bộ phận của kinh tế nông thôn.Kinh tế nông thôn nước ta chủ yếu là kinh tế thuần nông Nhìn một cách tổngquát, nếu xét về chỉ tiêu kinh tế như tỷ trọng giữa công nghiệp và nông nghiệp,trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mức sống của nhân dân thì ViệtNam vẫn là một nước nghèo nàn, khó khăn và lạc hậu.
Để tiến hành sản xuất lớn, hiện đại, nước ta phải thực hiện quá trình côngnghiệp hoá Đây là một quá trình nhảy vọt của lực lượng sản xuất và của khoa học
kĩ thuật Trong thời kỳ cụng nghiệp húa – hiện đại húa, lực lượng sản xuất pháttriển một cách mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, chủng loại và quy mô lựclượng sản xuất được tạo ra trong thời kỳ này là cái “cốt“ vật chất kĩ thuật rất quantrọng và có ý nghĩa quyết định đến tiến trình phát triển kinh tế xã hội của đất nư-
ớc Nó làm thay đổi cách thức sản xuất chuyển người lao động từ sử dụng công cụthủ công sang sử dụng công cụ cơ giới và nhờ đó làm mà sức lao động của con ng-
ời được giải phóng, năng xuất lao động xã hội ngày càng tăng, sản phẩm xã hội
được sản xuất ra ngày càng nhiều, càng đa dạng và phong phú, đáp ứng đượcngày càng tốt hơn nhu cầu của sản xuất và đời sống nhân dân
ở nước ta cụng nghiệp húa – hiện đại húa được coi là nhiệm vụ trungtâm của thời kỳ quá độ Cụng nghiệp húa – hiện đại húa là quá trình xây dựngcơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hội, do giai cấp công nhân và nông dân lao
động dới sự lónh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện Cụng nghiệp húa– hiện đại húa có nhiệm vụ đưa nền kinh tế nước ta từ nền sản xuất nhỏ lên sảnxuất lớn xó hội chủ nghĩa Do đú, để xây dựng nước ta trở thành nước xó hộichủ nghĩa có nền kinh tế hiện đại, kĩ thuật tiên tiến, quốc phòng vững mạnh,cuộc sống văn minh và hạnh phúc, chúng ta phải tiến hành cụng nghiệp húa –hiện đại húa đất nước
1.2.3 Vai trò của cụng nghiệp húa – hiện đại húa trong quá trình xây dựng chủnghĩa xó hội ở Việt Nam
Công nghiệp hoá là một giai đoạn phát triển tất yếu của mỗi quốc gia Nước
ta từ một nền kinh tế nông nghiệp kém phát triển, muốn vươn tới trình độ phát
Trang 7triển cao, nhất thiết phải trải qua cụng nghiệp húa Thực hiện tốt cụng nghiệp húa– hiện đại húa có ý nghĩa đặc biệt to lớn và có tác dụng trên nhiều mặt:
- Cụng nghiệp húa – hiện đại húa làm phát triển lực lượng sản xuất, tăngnăng suất lao động, tăng sức chế ngự của con ngời đối với tự nhiên, tăng trưởngkinh tế, góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân Sở dĩ nó có tác dụng nh-
ư vậy vì cụng nghiệp húa – hiện đại húa là cuộc cách mạng về lực lượng sản xuấtlàm thay đổi căn bản kỹ thuật, công nghệ sản xuất, làm tăng năng suất lao động
- Tạo tiền đề về vật chất để không ngừng củng cố và tăng cường vai tròkinh tế nhà nước, nâng cao năng lực tích luỹ, tăng công ăn việc làm, nhờ đó làmtăng sự phát triển tự do và toàn diện trong mọi hoạt động kinh tế của con người -nhân tố trung tâm của nền sản xuất xã hội Từ đó, con người có thể phát huy vaitrò của mình đối với nền sản xuất xã hội Bằng sự phát triển toàn diện, con người
sẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Muốn đạt được điều đó, phải thực hiệntốt cụng nghiệp húa – hiện đại húa mới có khả năng thực tế để quan tâm đầy đủ
đến sự phát triển tự do và toàn diện nhân tố con người
- Cụng nghiệp húa – hiện đại húa góp phần phát triển kinh tế-xã hội Kinh
tế có phát triển thì mới có đủ điều kiện vật chất cho tăng cường củng cố an ninhquốc phòng, đủ sức chống thù trong giặc ngoài Cụng nghiệp húa – hiện đại húacòn tác động đến việc đảm bảo kỹ thuật, giữ gìn bảo quản và từng bước cải tiến
vũ khí, trang thiết bị hiện có cho lực lượng vũ trang
- Cụng nghiệp húa – hiện đại húa góp phần tăng nhanh quy mô thị trường.Bên cạnh thị trường hàng hoá, còn xuất hiện các thị trường vốn, thị trường lao
động, thị trường công nghệ Vì vậy, việc sử dụng tín dụng, ngân hàng và cácdịch vụ tài chính khác tăng mạnh Cụng nghiệp húa – hiện đại húa cũng tạo điềukiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đủ sức tham gia mộtcách có hiệu quả vào sự phân công và hợp tác quốc tế
Trang 8CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CễNG NGHIỆP HểA – HIỆN ĐẠI HểA TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
2.1 Nội dung của cụng nghiệp húa – hiện đại húa
2.1.1 Trang bị kỹ thuật và công nghệ theo h ư ớng hiện đại trong các ngànhcủa nền kinh tế quốc dân
Trong mấy chục năm gần đây, thế giới đã diễn ra những biến đổi cực kỹ tolớn trong tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị và xã hội Và cuộccách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại không chỉ dừng lại ở tính chất hiện đạicủa các yếu tố tư liệu sản xuất mà còn ở kỹ thuật công nghệ hiện đại, phươngpháp sản xuất tiên tiến Điều này thể hiện ở những điểm cơ bản sau:
- Về cơ khí hoá:
Chuyển sang cơ chế thị trường, ngành cơ khí đã khắc phục được nhữngkhó khăn ban đầu và từng bước ổn định sản xuất, caỉ tiến công nghệ , cải tiếnmẫu mã, mở rộng mặt hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm Hiện nay, ngànhcơ khí đã sản xuất được một số mặt hàng bảo đảm chất lượng, không thua kémhàng nhập ngoại nên tiêu thụ nhanh, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước vàxuất khẩu nhưng số lượng còn hạn chế, chỉ giới hạn trong một số loại sản phẩm.Ngành cơ khí đã sản xuất được nhiều thiết bị phụ tụng thay thế hàng nhập ngoại,chất lượng không kém hàng nhập ngoại
Nhỡn chung, cơ khí hoá trong các ngành sản xuất còn thấp, phương tiện cũ
kỹ, lạc hậu, năng suất lao động chưa cao, chi phí vật chất còn lớn, giá thành sảnphẩm cao, chất lượng nhiều mặt hàng chưa bảo đảm Trong mấy năm gần đây,
do đổi mới cơ chế và có bổ sung nhiều thiết bị mới, công nghệ mới nên đã có tác
đông đên sự tăng trưởng và phát triển sản xuất xã hội, sản phẩm, mẫu mã hànghoá đa dạng, chất lượng sản phẩm có tốt hơn trước Nhưng về cơ bản, trình độcơ khí hoá sản xuất chưa được cao
- Về tự động hoá:
+ Trong công nghiệp, việc tự động hoá thường được áp dụng ở mức caotrong các dây chuyền công nghệ có tính liên hợp quy mô lớn Trừ những nhà
Trang 9máy mới được đầu tư của các nước kinh tế phát triển, hầu hết dây chuyền tự
động của Liên Xô (cũ), Trung Quốc và các nước Đông Âu đều lạc hậu, nhiều bộphận bị hư hỏng phải thay thế bằng các thiết bị nhập ngoại
+ Trong xây dựng cơ bản, tỷ lệ tự động hoá không cao, khoảng 1,5-2%trong công tác xây dựng cơ bản
+ Trong sản xuất nông nghiệp, tự động hoá chưa được áp dụng, kể cả các
xí nghiệp trung ương và xí nghiệp địa phương
Tóm lại, trình độ tự động hoá còn thấp là đặc trưng của nền sản xuất nước
ta Điều đó cũng phù hợp với thực tế và có nguyên nhân: lao động trong nướccòn dư tha, cần tạo công ăn việc làm đang là nhu cầu cấp bách hiện nay và nhiềunăm sau
- Về hoá học hoá:
Nhìn chung, công nghiệp hoá học của Việt Nam đã được phát triển trongnhiều ngành sản xuất, tạo ra nhiều sản phẩm cung cấp cho công nghiệp, nôngnghiệp, cho tiêu cùng xã hội và có sự tăng trưởng khá trong các năm gần đây:phân bón hoá học, quặng apatít, thuốc trừ sâu, sơn hoá học, săm lốp cácloại Sản phẩm của hoá học hoá còn được ứng dụng trong nhiều ngành côngnghiệp chất dẻo, công nghiệp sản xuất phụ gia, các chất hoá học, xúc tác Hoáhọc hoá ngày càng giữ vai trò quan trọng tác động đến năng suất, chất lượng vàhiệu quả của sản xuất kinh doanh Tuy vậy, việc đầu tư để phát triển cho ngànhhoá chất còn ít Hoá học chưa thành nhân tố mũi nhọn cho sự phát triển kinh tế
Đây là nhược điểm của nền kinh tế phát triển thiếu đồng bộ trong thời gian qua
- Về sinh học hoá: Có một số ngành đang áp dụng công nghệ sinh học như
sản xuất rượu bia, nước giải khát, phân bón, chăn nuôi, lai tạo giống, vi sinhhọc, tuy có kết quả đáng kể, tạo ra nhiều loại giống mới cho cây trồng và vậtnuôi, có khả năng chống được bệnh tật, phù hợp với thời tiết khí hậu Việt Nam
và có năng suất cao, nhưng tỷ lệ áp dụng chưa cao Đây là ngành sản xuất nontrẻ mới được áp dụng vào Việt Nam trong những năm gần đõy và đang có nhiềutiềm năng trong tương lai
Trang 10-Về tin học hoá: Ngành tin học phát triển khá nhanh trong thời kỳ từ đổi
mới kinh tế đên nay Tin học đang trở thành một ngành mũi nhọn, phát triểnmạnh mẽ, gắn kết thông tin thị trường trong nước với thị trường quốc tế mộtcách nhanh nhạy Đồng thời, sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học, giảngdạy, thiết kế, phục vụ công tác lãnh đạo các cấp, an ninh và quốc phòng
Tóm lại, qua phân tích thực trạng trình độ công cụ, công nghệ của côngnghiệp hoá trong thời gian qua, chúng ta thấy rằng: trình độ cơ khí hoá, tự độnghoá còn thấp, hoá học hoá chưa thực sự được đẩy mạnh; sinh học hoá mới dunhập vào Việt nam, chưa đợc ứng dụng nhiều; tin học hoá tuy có phát triển như-
ng chưa cơ bản; lao động thủ công vẫn còn chiếm tỷ trọng chủ yếu; công cụ,thiết bị, công nghệ cũ kỹ, lạc hậu, thiếu đồng bộ và hiệu quả kinh tế thấp
2.1.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
2.1.2.1 Việc xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý bao giờ cũng phải dựa trêntiền đề là phân công lao động xã hội
Đối với nước ta, đi từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa khôngqua giai đoạn tư bản chủ nghĩa thì tất yêú phải có phân công lao động xã hội.Phân công lao động xã hội là sự chuyên môn hoá sản xuất giữa các ngành trongnội bộ từng ngành và giữa các vùng trong nền kinh tế quốc dân
Việc phân công lại lao động xã hội có tác dụng rất to lớn Nó là đòn bẩycủa sự phát triển công nghệ và năng suất lao động, cùng với cách mạng khoa học
kỹ thuật, nó góp phần hình thành và phát triển cơ cấu kinh tế hợp lý Sự phâncông lại lao động xã hội trong quá trình cụng nghiệp húa – hiện đại húa ở nước
ta hiện nay cần phải tuân theo các qúa trình có tính quy luật sau:
Thứ nhất, tỷ trọng và số tuyệt đối lao động nông nghiệp giảm dần; tỷ trọng
và số tuyệt đối lao động công nghiệp ngày một tăng lên
Thứ hai, tỷ trọng lao động trí tuệ ngày một tăng và chiếm ưu thế so với lao
động giản đơn trong tổng lao động xã hội
Thứ ba, tốc độ tăng lao động trong các ngành phi sản xuất vật chất tăngnhanh hơn tốc độ tăng lao động trong các ngành sản xuất vật chất
Đối với nước ta, phương hướng phân công lao đông xã hội hiện nay cầntriển khai cả hai địa bàn: tại chỗ và nơi khác để phát triển về chiều rộng kết hợpphát triển theo chiều sâu Tuy nhiên, cần phải ưu tiên địa bàn tại chỗ, nếu cần
Trang 11chuyển sang địa bàn khác phải có sự chuẩn bị chu đáo Đi đôi với quá trình phâncông lại lao động xã hội, một cơ cấu kinh tế mới cũng dần dần đợc hình thành.2.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải gắn liền với quá trình công nghiệphoá Đại hội Đảng lần thứ VI đã xác định nhiệm vụ "bước đầu tạo ra một cơ cấukinh tế hợp lý nhằm phát triển sản xuất, phù hợp với tính quy luật về sự pháttriển của các ngành sản xuất vật chất, phù hợp với khả năng của đất nước và phùhợp với sự phân công lao động, hợp tác quốc tế" Những kết quả chuyển dịch cơcấu kinh tế ở nước ta trong những năm đổi mới được thể hiện ở các khía cạnh cơcấu khác nhau, trong đó rõ nét nhất và đặc trng nhất là từ góc độ cơ cấu ngành
- Công nghiệp hoá cho phép công nghiệp nông thôn tồn tại và phát triển vớitốc độ tăng trưởng cao
Nông thôn Việt Nam chiếm 80% dân số, 72 % nguồn lao động xã hội, ưng sản phẩm tạo ra khụng chiếm phần lớn GDP Do vậy, cụng nghiệp húa –hiện đại húa nông thôn không những là quan trọng, mà còn có ý nghĩa quyết
nh-định đối với quy mô và tốc độ cụng nghiệp húa – hiện đại húa đất nước ở ViệtNam , Đảng và Nhà nước rất coi trọng vai trò của nông thôn, nông nghiệptrong sự nghiệp cụng nghiệp húa – hiện đại húa Nghị quyết Đại hội Đảng lầnVIII chỉ rõ: "Đặc biệt coi trọng cụng nghiệp húa – hiện đại húa nông nghiệp vànông thôn; phát triển toàn diện nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chếbiến nông, lâm, thuỷ sản; phát triẻn công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng vàhàng xuất khẩu" Qua nhiều năm thực hiện đỳng chủ trương của Đảng, sự pháttriển của công nghiệp nông thôn trong thời gian qua đươc đánh giá tổng quátnhư sau:
-Công nghiệp nông thôn đã có sự chuyển biến tích cực thực sự Sự quản lýcứng, gò bó trước đây đã đợc xoá bỏ về cơ bản Những chủ trương, chính sách về
đời sống kinh tế đã dần dần thấm vào người dân; cơ cấu vốn đầu tư ở nông thôn
đã chuyển theo hướng gìanh cho sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.-Cơ cấu công nghiệp nông thôn đã thay đổi theo hướng thích ứng với cơchế kinh tế mới trong những điều kiện mới Sự thay đổi rõ nhất là trong cơ cấuthành phần kinh tế Kinh tế hộ và các doanh nghiệp tư nhân, trách nhiệm hữu
Trang 12hạn tăng lên nhanh chóng, trong khi các hợp tác xã và kinh tế Nhà nước giảm đi
rõ rệt
-Nhiều ngành nghề, sản phẩm truyền thống từng bị mai một đã dần dần ược khôi phục lại do yêu cầu khách quan của nền kinh tế, của thị trường trongnước và quốc tế Sự phục hồi này gắn liền với sự đổi mới, hiện đại hoá các sảnphẩm và công nghệ truyền thống Mặt khác, nhiều làng truyền thống được khôiphục lại có sức lan toả khá mạnh sang các khu vực lân cận
đ Tuy nhiên đến nay công nghiệp nông thôn còn gặp nhiều khó khăn Trướchết là tình trạng kinh tế thuần nông, cây lúa chiếm tỷ lệ tuyệt đối, sức mua cònrất nhỏ Trình độ kỹ thuật của công nghiệp nông thôn còn thấp cả về sản phẩm,thiết bị lẫn công nghệ Sản phẩm của công nghiệp nông thôn nhỡn chung có chấtlượng thấp, mẫu mã, kiêủ dáng chậm thay đổi Phần lớn thiết bị và công nghệsản xuất của công nghiệp nông thôn bị đỏnh giỏ là thiếu thốn và lạc hậu Côngnghiệp nông thôn nước ta nhỡn chung phát triển không đồng đều
-Cho đến nay, kinh nghiệm kinh doanh của người dân nông thôn trên cáclĩnh vực phi nông nghiệp còn hạn chế, do đó họ chưa dám chấp nhận rủi ro vàmạnh dạn kinh doanh Hơn nữa, họ cũng thiếu những kiến thức về kinh doanh
Điều này có thể thấy khá rõ khi quan sát sự khó khăn, chậm chập của việc triểnkhai các ngành nghề vào vùng chỉ quen sản xuất nông nghiệp, trước hết là trồngtrọt thuần tuý
Những yếu kém trên là một trong những nguyên nhân làm cho sau nhiềuthập niên công nghiệp hoá, về cơ bản, Việt Nam hiện nay vẫn là một quốc gianông nghiệp với một nông thôn rộng lớn thuần nông, mang nặng tính tự cấp, tựtúc Vấn đề đặt ra là phải có một chính sách hợp lý, thống nhất của nhà n ước từtrung ương đến địa phương để nhanh chóng công nghiệp hoá nông thôn - mộttrong những vấn đề của việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế nớc ta
- Tăng tỉ trọng công nghiệp, dịch vụ, trong cơ cấu kinh tế nước ta
Cơ cấu kinh tế theo 3 nhóm ngành lớn: nông thôn (bao gồm nông nghiệp,lâm nghiệp, ngư nghiệp), công nghiệp (bao gồm công nghiệp và xây dựng) vàdịch vụ (bao gồm các ngành kinh tế còn lại ) đã có sự chuyển dịch tích cực Tỷtrọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP tăng dần, tỷ trọng nông nghiệp giảm dần
Trang 13Nhìn vào thực tiễn chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế thời gian qua ta có thểnhận thấy 3 vấn đề :
Thứ nhất : Trong khi tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm dần qua các năm, thìnước ta vẫn vươn lên từ một quốc gia thiếu lương thực phải nhập khẩu, thànhmột nước đủ ăn, có lương thực xuất Chính sự phát triển vững chắc của ngànhnông nghiệp đã tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu theo hớng tích cực - tăng tỷtrọng ngành công nghiệp, dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp trong cơ cấukinh tế ngành nớc ta
Thứ hai: tốc độ tăng trởng bình quân của các nhóm ngành lớn của nền kinh
tế cũng khác nhau, tăng trưởng nhanh nhất thuộc về nhóm ngành công nghiệp,sau đến dịch vụ và thấp nhất là nhúm ngành nông nghiệp
Thứ ba: Công nghiệp tuy được coi là ngành quan trọng hàng đầu nhưngtrong thời gian đầu của cụng nghiệp húa, ở nước ta công nghiệp nhỏ bé mới chỉsản xuất hàng tiêu dùng và khai thác sản phẩm thô từ tài nguyên thiên nhiên.Với những đường lối đổi mới của Đảng trong ngành công nghiệp đã xuất hiệnnhiều nhân tố mới, tạo tiền đề cho sản xuất tiếp tục phát triển
2.1.2.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế lãnh thổ
Trong những năm qua, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế lónh thổ đó cúnhững bước tiến quan trọng Đó hỡnh thành ba vựng kinh tế trọng điểm là : vựngkinh tế trọng điểm phớa Bắc, vựng kinh tế trọng điểm miền Trung và vựng kinh
tế trọng điểm phớa Nam Ba vựng kinh tế này phỏt triển khụng ngừng với cỏctrung tõm kinh tế như Hà Nội, Đà Nẵng, Hồ Chớ Minh Đõy chớnh là nhữngvựng động lực phỏt triển kinh tế, vựng chuyờn canh và khu cụng nghiệp tậptrung, cỏc khu chế xuất cú quy mụ lớn, gúp phần tạo nờn sự phỏt triển vượt bậccủa kinh tế Việt Nam những năm qua Trong đú nổi bật lờn vai trũ của vựngkinh tế trọng điểm phớa Nam, với tỷ lệ đúng gúp những năm gần đõy chiếmkhoảng 40% GDP của cả nước, vựng kinh tế trọng điểm phớa Nam đang tiếp tục
là vựng động lực phỏt triển kinh tế của cả nước Tốc độ tăng trưởng kinh tế bỡnhquõn của vựng năm 2007 đạt 12,6%, chiếm tỷ trọng 60% giỏ trị sản xuất cụngnghiệp, 70% kim ngạch xuất khẩu Bờn cạnh đú, vựng kinh tế trọng điểm phớaBắc với Hà Nội, Hải Phũng, cũng khụng ngừng phỏt triển với sự lớn mạnh của