(Đề tài NCKH) “Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống cao lương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt

“Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống caolương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt“Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống caolương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt“Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống caolương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt“Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống caolương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Tên đề tài: “Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống cao lương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt”

3 Cá nhân tham gia thực hiện đề tài:

+ TS Trần Văn Thăng - Trưởng bộ môn Chăn nuôi - Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

+ TS Mai Anh Khoa - Phó trưởng ban Ban KHCN&MT - Đại học Thái Nguyên

+ ThS Hà Thị Hảo - Phó trưởng khoa Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

4 Cơ quan và cá nhân phối hợp:

+ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi miền núi - Viện chăn nuôi - Sông Công - Thái Nguyên

+ Cá nhân đại diện: TS Nguyễn Văn Đại - Giám đốc trung tâm

5 Mục tiêu của nghiên cứu:

- Nhằm xác định được thành phần hoá học các chất dinh dưỡng của hai giống cao lương ngọt làm thức ăn chăn nuôi ở cả 2 dạng tươi và ủ chua

- Xác định được khả năng tiêu hóa in vitro của hai giống cao lượng ngọt làm thức ăn chăn nuôi ở cả 2 dạng tươi và ủ chua

- Xác định được khả năng thu nhận thân lá cao lương ngọt cho trâu, bò

6 Tóm tắt nội dung và kết quả của nghiên cứu:

- Nghiên cứu được tiến hành trên các đối tượng sau: Vật liệu nghiên cứu trên đồng ruộng là bốn giống cao lương ngọt được nhập từ Nhật Bản về (Mã số KCS105, KCS, EN8 và NL3) Các giống được trồng trong vụ xuân tại Trung tâm nghiên cứu và phát triển chăn nuôi Miền núi từ 2/2015 - 6/2015 Các mẫu thức ăn ủ chua được tiến hành ủ trong quy mô phòng thí nghiệm

Mẫu phân tích thành phần hóa học và khả năng sinh khí in vitro gas production được tiến hành tại Phòng phân tích thức ăn và sản phẩm chăn nuôi

- Viện Chăn nuôi Thí nghiệm vật nuôi: Trâu, bò chăn nuôi tại Trung tâm nghiên cứu và phát triển chăn nuôi Miền núi (06 trâu, bò cái khối lượng từ

160 - 180 kg, 12-16 tháng tuổi để xác định khả năng thu nhận thân lá tươi làm thức ăn nuôi trâu, bò)

Kết quả cụ thể sau nghiên cứu theo kết luận như sau:

- Bốn giống cao lương KCS105, KCS, NL3 và EN8 chúng tôi nghiên cứu khảo sát cho khả năng sinh trưởng phát triển tốt thời gian sinh trưởng 122,7-128,5 ngày, năng suất thân lá từ 70,5-89,5 tấn/ha

- Khi tiến hành ủ chua các mẫu cao lương KCS105 và NL3 cho thấy so với các mẫu thân lá tươi, tỷ lệ CP và CF giảm đáng kể tuy nhiên vẫn phù hợp

sử dụng làm thức ăn cho chăn nuôi đại gia súc

- Khi tiến hành lên men in vitro, các mẫu thức ăn thân lá cao lương KCS105 và NL3 dạng tươi và ủ chua đều cho khả năng sinh khí tốt, phù hợp

sử dụng làm thức ăn chăn nuôi đại gia súc Giống cao lương NL3 cho tiềm năng sinh khí và tỷ lệ tiêu hóa các chất hữu cơ cao hơn giống KCS105 ở dạng tươi và ủ chua thân lá Các loại thức ăn trên đều thích hợp sử dụng làm thức

ăn cho đại gia súc

- Khi so sánh khả năng thu nhận thân lá cao lượng tươi và tổng VCK thu nhận trong 1 ngày của trâu bò với 2 giống thử nghiệm là KCS 105 và NL3

ở 2 giai đoạn chín sáp và chín hoàn toàn cho thấy lượng thu nhận dạng tươi và VCK của trâu, bò đối với giống KCS 105 ở cả 2 giai đoạn có xu hướng cao hơn giống NL3 Lượng thu nhận dạng tương dao động từ 18,97 - 21,93 kg/con/ngay đối với bò và 16,83 - 18,29 kg/con/ngày đối với trâu ở giống cao lương KCS 105 Tương tự như vậy, khả năng thu nhận VCK của cả trâu, bò đối với các giống cao lương dao động từ 2,13 - 2,86 kg/con/ngày

7 Sản phẩm của nghiên cứu:

- 01 nội dung nghiên cứu đã được đăng tải trên Tạp chí Khoa học công nghệ chăn nuôi, Viện Chăn nuôi - Bộ NN&PTNT, số 62 (tháng 4/2016) ISSN 1859-0802, tr 55-61

- Nội dung của nghiên cứu góp phần đào tạo Học viên Hoàng Việt

Hưng Quyết định số 1773/QĐ-ĐHNL ngày 31/12/2015 với tên đề tài: Nghiên

cứu khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng và tiêu hóa invitro của một

số giống cao lương ngọt trên bò thịt

8 Đánh giá hiệu quả đạt được của đề tài

8.1 Đóng góp về kinh tế - xã hội

- Đây là giải pháp tận dụng phụ phẩm chế biến trong chăn nuôi trong khu vực miền núi phía Bắc khi vấn đề sản xuất cao lương phát triển để sản xuất ethanol là điều hết sức quan tâm

- Tích cực góp phần trong chiến lược bảo vệ môi trường tương lai khi dung xăng sinh học ethanol

8.2 Khoa học công nghệ

Các sản phẩm và kết quả của đề tài đã đóng góp đáng kể cho khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông lâm nghiệp ở khu vực miền núi phía Bắc như:

- Các công trình khoa học được xuất bản trên các tạp chí uy tín

- Các công thức chế biến thức ăn bổ sung, các phương pháp chế biến phụ phẩm nông nghiệp phục vụ chăn nuôi trâu, bò hiệu quả

8.3 Kết quả về đào tạo bồi dưỡng nhân lực

- Nâng cao năng lực nghiên cứu của cán bộ, học viên tham gia đề tài NCKH

- Đề tài thực hiện góp phần hoàn chỉnh một phần nội dung nghiên cứu khoa học của 01 học viên cao học

8.4 Thông tin

- 01 bài báo được đăng tải trên tạp chí KHCN có uy tín và được đánh giá có giá tri ̣ cao về hàm lươ ̣ng khoa ho ̣c và tính ứng du ̣ng trong thực tiễn sản xuất

- Báo cáo kết quả đề tài là tài liệu tham khảo của sinh viên, các giảng viên, các nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực thức ăn, chăn nuôi đại gia súc tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam

8.5 Đào tạo bồi dưỡng nhân lực

Nghiên cứu đã góp phần nâng cao năng lực của những người tham gia

và các đối tượng hưởng lơ ̣i của nghiên cứu bao gồm:

+ Nhóm các nhà khoa học tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tham gia thực hiện đề tài

+ Nhóm các nhà nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu và phát triển chăn nuôi miền núi, Viện chăn nuôi Quốc gia

MỤC LỤC

1.1 Cơ sở khoa học và vai trò của thức ăn xanh đối với trâu, bò

1.2 Phụ phẩm nông nghiệp và chế biến sử dụng trong chăn nuôi

trâu bò

6

1.3 Một số phương pháp chế biến, sử dụng phụ phẩm nông

1.4 Nguyên lý của phương pháp sinh khí invitro gasproduction 9

2.1.1 Tổng quan về tình hình sản xuất và sử dụng cao lương trong

chăn nuôi cho đại gia súc

20

III Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU

22

2.1 Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu 22

2.2.1 Nội dung 1: Khảo sát một số chỉ tiêu sinh trưởng và sản xuất

chất xanh của 04 giống cao lương ngọt trên địa bàn tỉnh Thái

Nguyên

22

2.2.2 Nội dung 2: Đánh giá thành phần hoá học, khả năng tiêu hóa

Invitro của 2 giống cao lương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò

22

2.2.3 Nội dung 3: Đánh giá khả năng sử dụng thân và lá tươi của 2

giống cao lương ngọt đã trồng làm thức ăn nuôi trâu, bò

23

2.3.3 Phương pháp xác định các chỉ tiêu theo dõi 25

3.1 Kết quả nghiên cứu nội dung 1: Khảo sát một số chỉ tiêu sinh

trưởng và sản xuất chất xanh của 04 giống cao lương ngọt

trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

26

3.2 Kết quả nghiên cứu nội dung 2: Đánh giá thành phần hoá

học, khả năng tiêu hóa Invitro của 2 giống cao lương ngọt

làm thức ăn nuôi trâu, bò

28

3.2.1 Thành phần hóa học của cây cao lương ngọt dạng tươi và

dạng ủ chua ở giai đoạn chín sá

thân và lá tươi của 2 giống cao lương ngọt đã trồng làm thức

ăn nuôi trâu, bò

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Ash Khoáng tổng số Nxb Nhà xuất bản ABBH Acid béo bay hơi OM Chất hữu cơ

ADF Xơ sau thủy phân axít OMD Tỷ lệ tiêu hóa chất

hữu cơ

CP Protein thô (Crude protein) Se Sai số của số trung

bình

EE Chất béo thô

g Gram

Kg Kilogram

NDF Xơ sau thủy phân trung tính

NFE Dẫn xuất không đạm

3 Bảng 1.3 Thành phần dinh dưỡng của hạt cao lương và ngô làm

thức ăn chăn nuôi

18

4 Bảng 3.1 Thời gian sinh trưởng các giống cao lương ngọt vụ xuân

hè 2015 tại Thái Nguyên

26

5 Bảng 3.2 Chỉ tiêu sinh trưởng các giống cao lương ngọt ở giai

đoạn chín sáp trong vụ xuân hè 2015 tại Thái Nguyên

27

6 Bảng 3.3 Năng suất các giống cao lương ngọt ở giai đoạn chín sáp

trong vụ xuân hè 2015 tại Thái Nguyên

27

7 Bảng 3.4 Thành phần hóa học các mẫu cao lương ngọt ở giai đoạn

chín sáp

28

8 Bảng 3.5 Lượng khí tích lũy khi lên men invitro gas production

cây cao lương ngọt dạng tươi và ủ chua

28

9 Bảng 3.6 Đặc điểm sinh khí khi lên men invitro gasproduction của

cây cao lương ngọt dạng tươi và dạng ủ chua

30

10 Bảng 3.7 Tỷ lệ tiêu hóa chất hữu cơ và năng lượng trao đổi

các giống cao lương

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tính cấp thiết của đề tài

Cao lương ngọt (Sorghum bicolor (L.) Moench.) thuộc nhóm cây C4(cao lương thuần) có thời gian sinh trưởng ngắn từ 100 - 110 ngày, có khả năng sinh trưởng rất mạnh và cho sinh khối lớn tại những vùng nhiệt đới và á nhiệt đới như ở Việt Nam Hiệu quả quang hợp của chúng rất cao (4g sinh khối/MJ bức xạ mặt trời) gấp 2 lần cây C3 (Lê Văn Hưng, 2012) Cao lương ngọt còn là cây chịu hạn tốt, không kén đất có thể trồng được trên những vùng đất khô cằn, thậm chí gần hoang hóa, nơi không thể trồng lúa gạo Cây cao lương có khả năng chịu hạn rất tốt, nhu cầu nước (4.000 m3/vụ) chỉ bằng 1/8 nhu cầu nước của cây mía (36.000 m3) Nhu cầu dinh dưỡng của cao lương ngọt chỉ bằng ½ so với cây ngô; Cây cao lương có thể trồng trọt có hiệu quả trên các vùng đất khô hạn, đất nghèo dinh dưỡng và bị nhiễm mặn ở hầu hết tất cả các vùng của nước ta

Sản phẩm chủ yếu của cây cao lương là hạt, bên cạnh đó sản phẩm phụ

là thân và lá còn có thể tận dụng để làm thức ăn chăn nuôi cho gia súc nhai lại, nhất là vụ Đông Xuân khan hiếm thức ăn (Nguyễn Xuân Trạch và Bùi Quang Tuấn, 2011)

Trước đó, trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên cũng đã hợp tác với Nhật Bản thực hiện nghiên cứu về tính khả thi của phát triển cao lương ngọt làm nguyên liệu sản xuất xăng sinh học tại Việt Nam (kết thúc tháng 12/2011) Những kết quả bước đầu cho thấy, cao lương ngọt sinh trưởng rất tốt tại Việt Nam và có thể cho năng suất trên 100 tấn/ha/vụ (5 tháng) và hứa hẹn sẽ là cây trồng năng lượng hiệu quả tại Việt Nam Tuy nhiên, các đề tài trên mới chỉ tập trung nghiên cứu phát triển cao lương ngọt làm nguyên liệu sản xuất xăng sinh học, nhưng chưa đề cập đến việc sử dụng thân và lá cây cao lương ngọt làm thức ăn cho trâu bò Từ trước đến nay ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về thức ăn cho trâu bò được công bố Mặc dù vậy, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung nghiên cứu về các loại cỏ, phế phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, cây ngô, dây khoang lang được sử dụng cho trâu bò ăn tươi hoặc ủ chua Hiện nay, chưa có một công trình nghiên cứu nào

về việc sử dụng cây cao lương ngọt làm thức ăn cho trâu bò ở Việt Nam được

công bố Vì vậy, nghiên cứu sử dụng, chế biến cây cao lương ngọt và bã của cây cao lương ngọt (sau khi chiết xuất lấy đường để sản xuất xăng sinh học) làm thức ăn nuôi trâu bò là một hướng nghiên cứu mới nhằm tìm ra một hướng sử dụng mới của loại cây trồng đa mục đích và giầu tiềm năng này

Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu sử dụng thân và lá tươi của một số giống cao lương ngọt làm thức ăn nuôi trâu, bò thịt” Kết quả của nghiên cứu là bước đầu xác định khả năng sản xuất chất

xanh của 4 giống cao lương ngọt và định hướng sử dụng phụ phẩm của chúng góp phần giải quyết vấn đề thức ăn thô xanh cho chăn nuôi đại gia súc

Mục tiêu của nghiên cứu

- Xác định được thành phần hoá học các chất dinh dưỡng của hai giống cao lương ngọt làm thức ăn chăn nuôi

- Xác định được khả năng tiêu hóa in vitro của hai giống cao lượng

ngọt làm thức ăn chăn nuôi

- Xác định được khả năng thu nhận thân lá cao lương ngọt cho trâu, bò

Ý nghĩa của nghiên cứu

- Đưa ra được các thông tin khoa học về các chỉ tiêu sinh trưởng, năng

suất của các giống cao lương ngọt nhập khẩu từ Nhật Bản trồng trong vụ xuân

hè 2015 tại Thái Nguyên

- Khuyến cáo trồng các giống cao lương ngọt và các biện pháp chế biến phụ phẩm cây cao lương bằng phương pháp ủ chua để làm thức ăn chăn nuôi góp phần phát triển chăn nuôi đại gia súc

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và vai trò của thức ăn xanh đối với trâu, bò

Chăn nuôi gia súc nhai lại nói chung và chăn nuôi trâu bò nói riêng chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp đặc biệt là ở một số vùng trung du miền núi thì con trâu, bò vẫn được coi là đầu cơ nghiệp Không chỉ

là nguồn cung cấp thực phẩm, sức kéo, phân bón mà nó còn được coi là con vật linh thiêng trong tâm linh của người Việt

Thông thường trâu, bò là loài gia súc có khả năng tự kiếm thức ăn cao Tuy nhiên, do tầm vóc, khối lượng lớn nên trâu bò đòi hỏi lượng thức ăn lớn Mỗi ngày, một con trâu bò có thể sử dụng tới 30 - 50 kg thức ăn (Orskov, 1994) Vì vậy, để phát triển chăn nuôi trâu bò cần có diện tích bãi chăn thả và trồng cây thức ăn cho chúng Thực tiễn sản xuất chỉ rõ rằng cỏ là thức ăn tốt nhất cho gia súc nhai lại Chúng không những cung cấp cho cơ thể gia súc nhai lại những chất dinh dưỡng cần thiết mà còn đảm bảo cho bộ máy tiêu hoá (dạ cỏ) hoạt động bình thường (Phùng Quốc Quảng, 2002)

Sở dĩ con trâu, bò có thể tiêu hóa và sử dụng một lượng lớn thức ăn thô xanh mà các vật nuôi khác không có khả năng là do cấu tạo đặc biệt của chiếc dạ dày kép mà thức ăn đó có khả năng tiêu hóa Các nghiên cứu

từ trước đã cho thấy cỏ, cây thức ăn xanh được coi là thức ăn lý tưởng nhất đối với trâu bò vì cỏ và cây thức ăn xanh có đầy đủ chất dinh dưỡng như: bột đường, đạm khoáng, vitamin,… mà các loại gia súc nhai lại có khả năng sử dụng và tiêu hoá tốt Ngoài ra chúng còn có những tỉ lệ thích hợp với tỷ lệ tiêu hoá của trâu bò

Các cơ sở khoa học của việc tiêu hóa thức ăn xanh của trâu, bò như sau:

* Cấu tạo bộ máy tiêu hóa ở trâu, bò: Bộ máy tiêu hóa của trâu bò nói

riêng và của động vật nhai lại nói chung bao gồm: Răng miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già Khả năng sử dụng được nguồn thức ăn nhiều xơ của trâu, bò là nhờ cấu tạo đặc biệt của đường tiêu hóa tạo cơ hội cho quá trình lên men của vi sinh vật diễn ra trước quá trình lên men của đường ruột

- Dạ dày của động vật nhai lại gồm 4 túi: Dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách

và dạ múi khế Ba dạ đầu được gọi chung là dạ dày trước, dạ dày trước không

có các tuyến dịch vị mà chỉ có tế bào phụ tiết dịch nhầy Dạ dày sau hay dạ múi khế là phần duy nhất có các tuyến tiêu hóa

+ Dạ cỏ: Là một túi đặc biệt nhất, trong đó hàng loạt phản ứng sinh hóa học được tiến hành liên tục, tiêu hóa ở dạ cỏ chiếm một vị trí rất quan trọng trong quá trình tiêu hóa của gia súc nhai lại Có đến 50% vật chất khô (DM) của khẩu phần được tiêu hóa ở dạ cỏ Trong dạ cỏ, các chất hữu cơ của khẩu phần được biến đổi không phải bằng sự tham gia của các enzym tiêu hóa của vật chủ mà nhờ vai trò phân giải của các vi sinh vật (nấm, vi khuẩn, động vật nguyên sinh) cộng sinh trong đó

Dạ cỏ nằm bên trái xoang bụng, chiếm 85 - 90% dung tích dạ dày và 75% dung tích đường tiêu hóa Dạ cỏ nối với dạ tổ ong bằng một miệng lớn

do vậy sự di chuyển thức ăn thô xanh được dễ dàng hơn Bên vách dạ cỏ có một lớp cơ bao bọc, giúp cho việc co bóp, nhào trộn thức ăn được tốt Màng phía trong có hệ mạch máu phát triển, nhung mao dạ cỏ rất phát triển đã làm tăng bề mặt của dạ cỏ lên gấp 7 lần Do vậy, phần lớn các axít béo bay hơi (ABBH) tạo ra trong quá trình lên men đã được hấp thu qua niêm mạc dạ cỏ, khoảng 85% ABBH được hấp thu qua niêm mạc dạ cỏ, dạ tổ ong trở thành nguồn năng lượng cho vật chủ (Nguyễn Xuân Trạch và cs, 2006)

+ Dạ tổ ong: Có cấu trúc giống như một chiếc tổ ong, làm tăng bề mặt tiếp xúc với thức ăn Chức năng của dạ tổ ong là tham gia vào quá trình lên men thức

ăn, đồng thời nó còn có chức năng đẩy phần thức ăn dạng lỏng chuyển xuống dạ

lá sách Các gờ tổ ong của dạ tổ ong còn giúp đẩy các viên thức chưa được nghiền trở lại dạ cỏ, từ đó đẩy ngược thức ăn lên miệng để nhai lại

+ Dạ lá sách: Có hình cầu, mặt trong được phủ một lớp nhu mô ngắn, được cấu trúc như một quyển sách nhờ có các tấm mỏng xếp lại với nhau Trên bề mặt của dạ lá sách có nhiều ngăn nhỏ đã làm tăng diện tích bề mặt lên 28% Chức năng chính của nó là lọc thức ăn và hấp thu các chất điện giải và khoảng 10% các ABBH

+ Dạ múi khế (dạ dày thực): Có nhiều nếp gấp ở bên trong để tăng thêm diện tích hấp thu và là phần dạ dày duy nhất có tuyến tiêu hóa Rãnh thực quản kéo dài từ vùng thượng vị tới dạ lá sách được hình thành do hai lớp

cơ gấp, có thể đóng để lượng thức ăn lỏng thông xuống thẳng dạ múi khế mà không qua dạ cỏ (trong thời kỳ gia súc non) Dạ múi khế có chức năng như

một dạ dày đơn Tại đây sinh khối vi sinh vật (VSV) được các enzym của dạ múi khế phân giải và tiếp tục được tiêu hóa, hấp thu ở ruột non

- Ruột non: Ruột non ở gia súc nhai lại có cấu tạo và chức năng tương

tự như gia súc dạ dày đơn Trong ruột non có các enzym tiêu hoá tiết qua thành ruột và tuyến tuỵ để tiêu hoá các loại tinh bột, đường, protein và lipid, những phần thức ăn chưa được tiêu hoá ở dạ cỏ và sinh khối vi sinh vật được đưa xuống từ dạ cỏ Ruột non còn làm nhiệm vụ hấp thu nước, khoáng, vitamin và các sản phẩm tiêu hoá ở ruột non

- Ruột già: Có chức năng lên men, hấp thu và tạo phân Trong phần manh tràng có hệ vi sinh vật tương tự như trong dạ cỏ có vai trò lên men các sản phẩm đưa từ trên xuống Đối với gia súc nhai lại lên men vi sinh vật ở manh tràng là lên men thứ cấp, còn đối với một số động vật ăn cỏ dạ dày đơn (ngựa, thỏ) thì lên men vi sinh vật ở manh tràng lại là hoạt động tiêu hoá chính Các axit béo bay hơi sinh ra trong ruột già được hấp thu tương tự như ở

dạ cỏ, nhưng xác vi sinh vật không được tiêu hoá tiếp mà thải ra ngoài quan phân Trực tràng có tác dụng hấp thu nước, tạo khuôn và tích trữ phân

* Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của trâu, bò: Khác với những loài vật ăn

thịt và động vật ăn tạp, dạ dày trâu bò có 4 túi (dạ cỏ, tổ ong, lá sách, múi khế) để phù hợp với sự tiêu hóa thức ăn có nhiều chất thô xơ như cỏ, rơm, xác thực vật Tiêu hóa ở dạ cỏ chiếm vị trí rất quan trọng trong quá trình tiêu hóa

ở trâu bò vì hầu như thành phần chủ yếu của thức ăn trâu bò (rơm, cỏ) được tiêu hóa ở đây Dạ cỏ vừa có dung tích lớn nhất (200 - 250 lít) lại có hệ thống vi sinh vật cộng sinh rất phát triển, chúng gồm nhóm động vật nguyên sinh (Protozoa), vi khuẩn (Bacteria), nấm Protozoa có số lượng khoảng 1 triệu con/1g thức ăn dạ cỏ, có khả năng sinh sản rất nhanh (4 - 5 thế hệ/ngày), chúng có khả năng công phá vỡ màng xenlulo (màng xơ khó tiêu hóa nhất của

tế bào thực vật) Từ đó, giải phóng ra các thành phần dinh dưỡng bên trong như tinh bột, đường, các protit… Chúng sử dụng một phần cho sự phát triển bản thân chúng, mặt khác giúp vi khuẩn phát triển Vi khuẩn tiếp tục phân giải xenlulo, hemixenlulo thành các sản phẩm đường mạch ngắn như disaccarit, polysaccarit và sau đó tiếp tục biến thành các axít béo bay hơi, axít lactic Nhóm vi khuẩn lactic, streptococcus cũng góp phần chuyển hóa chất bột đường Quá trình phân giải chất xơ của dạ cỏ sẽ tạo thành sản phẩm là các

axít béo bay hơi (Axít acetic/60 - 70%, Axít propionic/15 - 20 %, axít butyric /10-15 %), các thể khí như CO2, CH4, H2, O2, NH3… Các axít béo bay hơi chính là nguồn cung năng lượng cho các hoạt động của cơ thể trâu bò và là chất béo của sữa bò

1.2 Phụ phẩm nông nghiệp và chế biến sử dụng trong chăn nuôi trâu bò

Phụ phẩm nông nghiệp là những sản phẩm phụ thu được từ cây trồng

và các sản phẩm phụ sau chế biến Chúng thường chiếm một lượng sinh khối lớn Đối với các nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, nguồn phụ phẩm cây trồng rất phong phú và đa dạng Các phụ phẩm này khi dùng làm thức ăn chăn nuôi thường nghèo chất dinh dưỡng, hàm lượng protein thấp, tỷ lệ chất xơ cao (25 - 35 % vật chất khô), tỷ lệ tiêu hóa thấp khi dùng chúng làm thức ăn chăn nuôi (Bùi Văn Chính và cs, 1995) Một số loại phụ phẩm khác lại khó chế biến, bảo quản và dự trữ sau thu hoạch đồng loạt như: cây lạc, dây khoai lang,

lá mía, thân cây ngô

Ở nước ta, diện tích đất nông nghiệp bình quân tính trên đầu người rất thấp (0,1 ha/người), bãi chăn thả ít, phần lớn bãi chăn lại là đồi núi trọc có độ dốc cao, đất xấu và khô cằn (Viện chăn nuôi, 2001) Do vậy ở nhiều vùng, thức

ăn thô và phụ phẩm nông nghiệp trở thành thức ăn chính của trâu bò, nhất là trong mùa khô và vụ đông Hạn chế của các phụ phẩm nông nghiệp là nghèo chất dinh dưỡng, do đó cần bổ sung thêm cỏ xanh hoặc các loại thức ăn khác

Để sử dụng có hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho trâu bò cần phải chế biến hoặc phối hợp với một số loại nguyên liệu khác Mục đích của việc chế biến là cải thiện thành phần dinh dưỡng; tăng lượng thức ăn vào, tăng khả năng tiêu hóa hấp thu, giảm ảnh hưởng của độc tố và các chất kháng dinh dưỡng, dự trữ nguồn thức ăn lâu dài cho gia súc, khắc phục tính thời vụ của cây trồng để đảm bảo đáp ứng đủ thức ăn quanh năm và cuối cùng là tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi

Chăn nuôi bò sử dụng nguồn phụ phẩm khai thác từ các nguyên liệu tại chỗ chính là hướng đi đảm bảo cho phát triển chăn nuôi một cách bền vững ở Việt Nam (Lê Viết Ly, Bùi Văn Chính, 1996) Thức ăn chăn nuôi chế biến từ các nguồn phụ phẩm nông nghiệp góp phần hạ giá thành sản xuất, tăng cạnh tranh và tăng hiệu quả kinh tế cho nông dân

* Phụ phẩm rơm lúa: Rơm là loại thức ăn thô, chất lượng thấp đặc

trưng bởi hàm lượng xơ cao, nghèo protein, khoáng và vitamin Theo Preston

và Leng (1991), thì rơm rạ khi sử dụng làm thức ăn cho gia súc bị hạn chế bởi các yếu tố như tỷ lệ tiêu hoá các chất dinh dưỡng thấp; hàm lượng protein thấp; hàm lượng các chất khoáng thấp và tính ngon miệng không cao

Trong vách tế bào thực vật của rơm được cấu tạo chủ yếu là chất xơ gồm thành phần chính là cellulose, hemicellulose và lignin Các thành phần

xơ không có giá trị dinh dưỡng với động vật dạ dày đơn, nhưng lại có ý nghĩa

quan trọng đối với động vật loài nhai lại

* Phụ phẩm từ cây ngô: Đây cũng là nguồn thức ăn thô quan trọng

đối với gia súc ăn cỏ, đặc biệt là vào vụ đông Các loại phụ phẩm như thân, lá, ngọn ngô, vỏ bắp ngô, lõi ngô đều có thể sử dụng làm thức ăn cho trâu, bò

Cứ 1 kg thân cây ngô đã thu bắp trung bình có 600 - 700 g chất khô, 60 - 70 g protein, 280 - 300 g xơ (Lê Viết Ly, 2001) Các loại phụ phẩm này khi được thu bắp ở thời điểm khác nhau (bắp ngô còn non, hạt ngô chín sáp hoặc hạt ngô già) thì sẽ có thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng khác nhau, điều này cần được lưu ý trong quá trình chế biến, bảo quản

Việc nghiên cứu, tìm hiểu và có biện pháp thu gom, chế biến, bảo quản phù hợp sẽ góp phần tận dụng được nguồn thức ăn thô xanh có giá trị dinh dưỡng cho gia súc, nhất là trong vụ Đông Xuân thường thiếu thức ăn xanh

* Phụ phẩm từ cây sắn: Sắn là loại cây thức ăn gia súc có giá trị, sản

phẩm phụ thân, lá sắn là nguồn thức ăn thô xanh giàu dinh dưỡng cho gia súc Ngọn lá sắn có thể tận thu trước khi thu hoạch củ 20 - 30 ngày mà không ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng củ

Ngọn, lá sắn được coi là nguồn protein lý tưởng, được sử dụng làm thức

ăn giàu đạm cho vật nuôi Hàm lượng protein thô trong vật chất khô của lá sắn tương đối cao, dao động từ 22,6 - 29,9% (Từ Quang Hiển, 1983); (Hoàng Thanh Thủ và cs, 2010) Theo Viện chăn nuôi (2001) bột lá sắn có hàm lượng các chất dinh dưỡng như sau: vật chất khô 93%; protein thô 16% (16,7 - 39,9%); lipit 5,5% (3,8 - 10,5%); xơ thô 20% (4,8 - 29%) Trong lá sắn giàu vitamin C và vitamin A, có hàm lượng riboflavin đáng kể, giàu lysine nhưng thiếu methionin

Hạn chế lớn nhất trong việc sử dụng phụ phẩm từ cây sắn làm thức ăn cho gia súc là có chứa độc tố HCN làm gia súc chậm lớn hoặc có thể gây chết nếu ăn

với số lượng nhiều Vì vậy cần chú ý phương pháp chế biến bảo quản phù hợp

để sử dụng hiệu quả nguồn thức ăn này trong chăn nuôi

Ngoài các phụ phẩm nêu trên nước ta còn một khối lượng lớn các loại phụ phẩm nông nghiệp khác như dây khoai lang, thân lá lạc, ngọn lá mía… Cũng là nguồn thức ăn thô xanh tốt cho gia súc nhai lại, tuy nhiên vấn đề sử dụng trong chăn nuôi vẫn còn nhiều hạn chế và vấn đề cơ bản vẫn là phương pháp bảo quản, chế biến của người chăn nuôi

1.3 Một số phương pháp chế biến, sử dụng phụ phẩm nông nghiệp

* Chế biến, bảo quản thức ăn thô xanh bằng phương pháp làm khô:

Phương pháp làm khô thức ăn là phương pháp cổ truyền để chế biến dự trữ thức ăn Phương pháp này sử dụng nhiệt năng để làm thoát hơi nước, giảm

độ ẩm của thức ăn đến mức thấp 10 - 13% đủ kìm hãm sự hoạt động của các enzym trong tế bào thực vật, cũng như kìm hãm sự hoạt động phân huỷ của

- Nhược điểm của phương pháp làm khô: Làm khô bằng cách lợi dụng năng lượng mặt trời thì rẻ tiền, nhưng phụ thuộc vào thời tiết, không phải lúc nào cũng tiến hành được một cách dễ dàng Mặt khác, dưới ánh nắng mặt trời các chất dinh dưỡng bị tổn thất lớn, đặc biệt là Caroten trong quá trình phơi đã mất

đi 80-90% bởi tia cực tím (Gordon, 2003); Nếu chế độ phơi sấy không tốt, các chất dinh dưỡng bị tổn thất cao, do quá trình hô hấp nội bào; Quá trình làm khô

và quá trình bảo quản tiếp theo, nếu không hợp lý thì sự mất mát dinh dưỡng do

sự phá hủy của vi sinh vật (vi khuẩn, nấm mốc ) khá cao, đôi khi tổn thất đó lên tới 15-20% (Dương Hữu Thời, 1981); Quá trình phơi sấy thường làm giảm đáng

kể tỷ lệ tiêu hoá các chất hữu cơ đồng thời tăng chi phí nhiệt lượng trong quá trình tiêu hoá đối với gia súc; Làm khô bằng phương pháp sấy chi phí giá thành cao, khó thực hiện ở quy mô sản xuất lớn, đặc biệt ở các nước đang phát triển

* Chế biến bảo quản thức ăn thô xanh bằng phương pháp ủ chua:

Việc ủ chua thức ăn cho phép người chăn nuôi có nguồn thức ăn thô ổn định quanh năm, khắc phục được tình trạng thiếu thức ăn thô trong thời kỳ khô hạn kéo dài hoặc khi bị ngập úng Khi ủ chua thức ăn được bảo quản lâu dài nhưng tổn thất ít chất dinh dưỡng, việc ủ chua cho phép ta thu nhiều nguồn phụ phẩm khác nhau sau khi thu hoạch chính phẩm để làm thức ăn dự trữ cho gia súc Điều này cho phép góp phần khai thức bền vững các nguồn tài nguyên tại chỗ để phát triển chăn nuôi và bảo vệ môi trường (CIP, 2006); (Hoàng Thanh Thủ và cs, 2010); (Nguyễn Xuân Trạch, 2007)

- Ưu điểm của phương pháp ủ chua: Giá thành rẻ hơn phương pháp phơi sấy, ít hao hụt các chất dinh dưỡng, thích hợp với nhiều nước đang phát triển ở nhiệt đới vì không phụ thuộc vào điều kiện thời tiết (Gohl, 1993) Các phụ phẩm nhiều nước, giàu protein, thu hoạch vào mùa mưa vẫn có thể chế biến dữ trữ được bằng phương pháp ủ chua; Thức ăn ủ chua tổn thất dinh dư-ỡng tương đối ít, lại giữ được hoạt tính sinh tố A, thường đạt được 1/3 so với dạng tươi (Mubi và cs, 2008); Ủ chua thức ăn không đòi hỏi thiết bị tốn kém nên giá thành sản phẩm hạ, dễ áp dụng trong điều kiện chăn nuôi nông hộ và trang trại nhỏ; Ủ chua thức ăn thường nâng cao được tỷ lệ tiêu hoá thức ăn

- Nhược điểm của phương pháp ủ chua: Giai đoạn đầu của quá trình ủ chua, chất bột đường bị tổn thất một phần, do hô hấp tế bào thực vật tạo thành nhiệt năng, nước và CO2 Đối với protein thì ít bị tổn thất, nhưng dễ bị biến dạng làm giảm giá trị sinh học của protein trong thức ăn đối với gia súc dạ dày đơn và gia cầm (Mubi và cs, 2008); Hàm lượng sinh tố D trong thức ăn ủ chua của cùng một loại cỏ, sau khi ủ chua thường thấp hơn so với làm khô (Dương Hữu Thời và cs, 1981); Nếu ủ chua không đúng quy cách dễ dẫn đến thức ăn bị hư hỏng, không thể sử dụng làm thức ăn cho gia súc

1.4 Nguyên lý của phương pháp sinh khí invitro gasproduction

Phương pháp sinh khí invitro gasproduction là phương pháp đánh giá khả

năng tiêu hóa thức ăn trong dạ cỏ Để đánh giá khả năng phân giải thức ăn đối với gia súc ăn cỏ, người ta sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có

phương pháp in situ và in vitro đã được đề xuất và sử dụng phổ biến

Độ chính xác của phương pháp trên khá biến động và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loài gia súc, loại gia súc, vị trí đặt cannula, các chất đánh

dấu để xác định tỷ lệ tiêu hóa, cũng như các chất đánh dấu protein vi sinh vật (Mubi và cs, 2008), các dung môi sử dụng nghiên cứu cũng như bản chất các khẩu phần cơ sở Do vậy, không có một kỹ thuật riêng lẻ nào cho một ước tính chính xác trên các khẩu phần ăn và với các điều kiện nuôi dưỡng khác nhau Chính vì thế việc đánh giá tỷ lệ tiêu hóa các của các khẩu phần ở dạ cỏ chỉ là một ước tính gần đúng Để có kết quả chính xác hơn về tỷ lệ tiêu hóa thức ăn

cần tiến hành thí nghiệm in vivo trên gia súc Tuy nhiên, phương pháp in vivo

thường tốn kém, mất nhiều công sức, thời gian tiến hành lâu và nhất là không thể tiến hành cùng một lúc với số lượng mẫu lớn

Phương pháp được sử dụng để đánh giá tỷ lệ tiêu hóa thức ăn ở dạ cỏ của gia súc nhai lại trong nghiên cứu này được chúng tôi đề cập và sử dụng là

phương pháp sinh khí invitro gasproduction do Menke và Steingass, (1988),

đề xuất và đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới Nguyên tắc của phương

pháp sinh khí invitro gasproduction là khi lên men yếm khí carbonhydrate và

thức ăn trong dạ cỏ bởi vi sinh vật sẽ tạo ra axít béo bay hơi (ABBH), khí

CO2, CH4 và một lượng nhỏ H2 Axít béo bay hơi trong sẽ phản ứng với đệm

bircarbonate để giải phóng khí CO2 trong cả hai điều kiện in vivo và in vitro

Như vậy quá trình sinh khí xảy ra đồng thời song song với quá trình phân giải chất xơ Lượng khí sinh ra khi ủ thức ăn với dịch dạ cỏ trong điều kiện in vitro có quan hệ chặt chẽ với tỷ lệ tiêu hóa và giá trị năng lượng của thức ăn (Menke và Steingass, 1988) Do vậy đo lượng khí sinh ra không chỉ xác định được tốc độ và tỷ lệ tiêu hóa mà ta còn có thể dùng để xác định mối tương tác giữa các thành phần thức ăn trong khẩu phần

Phương pháp invitro gasproduction bao gồm việc ủ một lượng mẫu thức

ăn hoặc một lượng mẫu nhất định của khẩu phần trong các xilanh chuyên dụng đã có hỗn hợp dung dịch đệm và dịch dạ cỏ, sau đó đo thể tích lượng khí sinh ra của các công thức khác nhau Có một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến lượng khí sinh ra như: khẩu phần của gia súc cấp dịch dạ cỏ, kỹ thuật chuẩn bị mẫu, khối lượng các mẫu, phương pháp lấy mẫu, cách xử lý và bảo quản dịch

dạ cỏ Khẩu phần cho gia súc cấp dịch dạ cỏ có ảnh hưởng lớn đến thể tích khí

đo được Thể tích khí sinh ra khi sử dụng dịch dạ cỏ của cừu chỉ cho ăn rơm thấp hơn 25% lượng khí sinh ra khi sử dụng dịch dạ cỏ của cừu được cho ăn cả rơm và thức ăn tinh, bởi khả năng hoạt động của vi sinh vật trong dịch dạ cỏ

của cừu chỉ cho ăn rơm yếu hơn Chính vì vậy, khẩu phần thức ăn của gia súc cho dịch dạ cỏ nên bao gồm cả thức ăn thô và thức ăn tinh được tiêu chuẩn hóa trước khi bắt đầu tiến hành thí nghiệm (Trương La và cs, 2009)

Công tác chuẩn bị mẫu và khối lượng các mẫu dùng để thí nghiệm đóng

một vai trò quan trọng trong phương pháp sinh khí in vitro Thể tích của các

xilanh thông dụng hiện nay đang được dùng cho phương pháp này là 100 ml,

do vậy khối lượng mẫu thức ăn chỉ nên giới hạn trong khoảng 200 - 300 mg tùy thuộc các loại thức ăn nghiên cứu Với các loại thức ăn dễ tiêu hóa, khối lượng mẫu nên là 200 mg để đảm bảo lượng thể tích khí sinh ra không vượt quá 100 ml Đối với các loại thức ăn lên men chậm, khó tiêu hóa khối lượng mẫu cho mỗi xilanh nêm là 300 mg Độ nghiền mẫu thức ăn cũng có ảnh hưởng đáng kể đến lượng khí sinh ra Các mẫu thức ăn tốt nhất được nghiền nhỏ với kích thước hạt không lớn hơn 1 mm

Thời điểm lấy dịch dạ cỏ cũng ảnh hưởng đến kết quả của phương pháp in

vitro Các nghiên cứu cho thấy hoạt lực enzyme của dịch dạ cỏ lấy sau bữa ăn

sáng mạnh hơn hoạt lực enzyme của dịch dạ cỏ lấy trước bữa ăn sáng Tuy nhiên thành phần và hoạt lực enzyme của dịch dạ cỏ trước bữa ăn sáng lại ổn định hơn

Để chuẩn hóa dịch dạ cỏ, ta nên lấy vào buổi sáng trước khi cho gia súc ăn (Danh Mô và Nguyễn Văn Thu, 2003)

Dung dịch đệm bổ sung vào dịch dạ cỏ cũng có ảnh hưởng đến lượng khí

sinh ra Khi dung dịch đệm là glutamate natri và acid béo bay hơi hoặc casein

và glycerin không tạo ra sự sai khác có ý nghĩa về lượng khí sinh ra Tuy nhiên nếu dung dịch đệm thêm nitơ thì sẽ làm tăng tốc độ sinh khí (Parnian và

cs, 2013)

Tuy kết quả thể tích khí tạo ra theo phương pháp in vitro phụ thuộc vào

một số yếu tố khi tiến hành thí nghiệm, nhưng sử dụng phương pháp này để nghiên cứu tiêu hóa thức ăn có một số lợi thế so với các phương pháp in vivo truyền thống khác Thể tích khí sinh ra do lên men cả phần chất nền hòa tan

và không hòa tan trong mẫu thức ăn Tương quan giữa lượng khí sinh ra và hàm lượng NDF (R2 = 0,99) và lượng khí sinh ra với chất khô mất đi trong kỹ

thuật in sacco là rất cao (R2 = 0,90) Theo Parnian và cs, (2013), đã chứng tỏ

phương pháp sinh khí invitro gasproduction có thể thay thế cho các phương pháp in vivo khác trong đánh giá nhanh tỷ lệ tiêu hóa thức ăn cho loài nhai lại

Những kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, so với các phương pháp in vitro khác và phương pháp sử dụng thành phần hóa học của thức ăn thì phương

pháp sinh khí invitro gasproduction là một công cụ tốt hơn để chẩn đoán

lượng thức ăn ăn vào và ước tính tỷ lệ tiêu hóa thức ăn (Blumel và cs, 2009)

Phương pháp invitro gasproduction không đòi hỏi nhiều lao động, yêu cầu

trang thiết bị đơn giản và chi phí nghiên cứu thấp, do vậy rất phù hợp với các nước đang phát triển

1.5 Tổng quan về tình hình sản xuất và sử dụng cao lương trong nước

và thế giới

1.5.1 Tình hình sản xuất và sử dụng cao lương trên thế giới

Theo FAO (2015) cây cao lương được thì diện tích trồng cây này ở tất cả các quốc gia vào khoảng 43 triệu ha Diện tích này gần như ít thay đổi qua các năm từ 1960, tuy nhiên năng suất hạt lại tăng liên tục Do đó sản lượng hạt cao lương cũng tăng mạnh những năm gần đây

Bảng 1.1 Diện tích, năng suất và sản lượng cây cao lương trên thế giới

Bảng 1.2 Tình hình sử dụng sản phẩm từ cây cao lương trên thế giới

* Nguồn FAO (2015)

TT Năm điều

tra

Sản lượng

(1.000 tấn)

Sử dụng làm lương thực và mục đích phục

vụ con người khác

Sử dụng làm thức

ăn gia súc

Số lượng (1.000 tấn)

Tỷ lệ

(%)

Số lượng (1.000 tấn)

là các nguồn thức ăn xanh cho gia súc ở những vừng khô hạn, nghèo kiệt dinh dưỡng từ đất

Khi sử dụng thân lá làm thức ăn cho gia súc thì cây cao lương có thể thu hoạch 2-5 lần/vụ gieo trồng Ngoài các giống cao lương hàng năm thì trên thế giới cũng có nhưng giống cao lương lưu niên, nên việc sử dụng chúng lấy thân lá sẽ hiệu quả hơn trong chăn nuôi Năng suất thân lá của các giống này

có thể đạt tới 43,1-71,4 tấn/ha/lứa đối với các giống cao lương lai (Parnian và

cs, 2013) Năng suất chất khô của một số giống cao lương cỏ Brazin thông báo đạt đến 13-15 tấn/ha, trong đó ở Mỹ đạt 14-17 tấn/ha, Cu Ba đạt 12 tấn/ha Trong khi đó cao lương các giống lai mới có thể đạt 20 tấn đối với cây lưu niên và 30 tấn/ha đối với cây hàng năm

Hiện nay trên thế giới các giống cao lương làm thức ăn chăn nuôi chủ yếu được lấy từ nhóm cao lương lấy hạt (thường gọi là Milo) Tuy nhiên các

giống này lại thường có năng suất chất xanh/khô thấp Nhóm giống cao lương chuyên dung làm thức ăn gia súc có năng suất chất xanh cao và tỷ lệ lợi dụng thường đạ 80-90% Năng suất chất khô của cao lương thường thay đổi rất lớn

và phục thuộc nhiều vào điều kiện dinh dưỡng, đất đai, cũng như khí hậu, thời tiết, mùa vụ rất nhiều Điều này làm ảnh hưởng rất lướn đến việc đánh giá cũng như số lượng và chất lượng thức ăn khi gia súc sử dụng nhóm thức ăn xanh này (James và cs, 2012)

2.1.2 Tình hình sản xuất và sử dụng cao lương ở Việt Nam

Ở nước ta, tùy theo vùng cây cao lương được gọi theo một số tên khác nhau như lúa miến, cù làng, mì, bo bo… Cao lương được trồng ở các khu vực núi cao như: Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên… hoặc khu vực Tây Nguyên Cao lương đã được đồng bào các dân tộc vùng núi dùng làm thức ăn chăn nuôi từ lâu đời nay (vi.wikipedia.org/wiki/Chi_L)

Việc nghiên cứu sử dụng cây cao lương theo mục đích làm thức ăn xanh còn hạn chế, đặc biệt là thức ăn xanh vụ đông Trước đây, Nguyễn Ngọc

Hà và cs (1985) đã theo dõi trên ruộng thí nghiệm 36 giống cao lương nhập từ Liên Xô Kết quả cho thấy có sự biến động lớn về tốc độ sinh trưởng, năng suất chất xanh và thành phần dinh dưỡng giữa các giống Có những giống cho năng suất chất xanh khá cao (30-33 tấn/ha/hứa) Kết quả trồng cao lương tại Nông trường Ba Vì cũng thời cũng cho kết quả tương tự Có những giống có hàm lượng protein thô cao (12,61; 13,65 và 15,81%) Tuy nhiên, các nghiên cứu này còn hạn chế về quy mô và lượng mẫu phân tích Hơn nữa, nghiên cứu này không định hướng tuyển chọn giống cao lương làm thức ăn chăn nuôi (có năng suất và chất lượng cao) trong mùa đông khô hạn

Kết quả so sánh khả năng tái sinh và năng suất của 9 giống/dòng cao lương trồng trong chậu có nguồn gốc từ ICRISAT và 1 giống đối chứng thu thập ở Phú Tân - An Giang thì thấy giống Kep 389 có năng suất cao và phù hợp với việc ủ chua là thức ăn cho gia súc và giống Purdue 81220 thích hợp cho chăn nuôi thả hoặc làm thức ăn xanh (Nguyễn Thị Bích Ngọc, 2005)

Gần đây, trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đã tiến hành thu thập và đánh giá một số giống cao lương ở các địa phương trong nước như Bản Phố (Bắc Hà - Lào Cai), Vũ Nông (Hà Quảng - Cao Bằng), Lũng Nặm (Hà Quảng

- Cao Bằng), Kéo Yên (Hà Quảng - Cao Bằng) Một số giống cao lương cũng

đã được nhập nội từ Nhật Bản: Hayakawa, Kazetachi, Gold sorgo, Suzuko…Phạm Văn Cường (2006) đã tiến hành mô tả các đặc tính thực vật học của các giống cao lương đồng thời đánh giá đặc tính nông - sinh học qua các vụ trồng khác nhau tại Đại học Nông nghiệp Hà Nội Bước đàu tác giả cũng đã đánh giá năng suất và đặc tính sinh lý liên quan đến khả năng chịu hạn của cao lương Bùi Quang Tuấn và cs (2008) cũng đã đánh giá giá trị dinh dưỡng của một số giống cao lương trồng trong mùa đông tại Gia Lâm - Hà Nội và cho thấy có rất nhiều triển vọng

Nói tóm lại các nghiên cứu về cây cao lương của thế giới tương đối đa dạng, sâu rộng Tuy nhiên các nghiên cứu cao lương ở Việt Nam là chưa nhiều Ngoài ý nghĩa tìm ra cây có thể bổ sung thức ăn xanh cho gia súc ở mùa đông lạnh Mong muốn hơn nữa là do nước ta nói riêng và thế giới nói chung đều bị ảnh hưởng đến biến đổi khí hậu làm cho những nơi lượng mưa giảm đi và khả năng tưới không đáp ứng đủ nhu cầu của các cây trồng truyền thống và dẫn tới đất bị bỏ hoang không thể canh tác được; cũng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu nhưng lại theo hướng ngược lại là do băng tan, nước biển dâng làm cho diện tích đất có thể trồng trọt kéo dài theo 3.260 km bờ biển của nước ta bị nhiễm mặn Do vậy việc tìm ra cấy trồng mới tham gia cơ cấu cây trồng để đáp ứng được yêu cầu thực tiễn không xa là hết sức quan trọng với nông nghiệp Việt Nam

Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong những năm 1990 cũng

đã tiến hành các nghiên cứu về giống cao lương lấy hạt trên quy mô nhỏ Những giống này được nhập về từ ICRISAT, tuy nhiên do chưa có quá trình nghiên cứu tổng thể về điều kiện sinh thái và sự phù hợp với vùng trung du miền núi nên kết quả chưa cao Sau nghiên cứu trên đến những năm gần đây (2010-2014), xu hướng sử dụng xăng sinh học và việc Nhật Bản đã có những dòng, giống cao lương lựa chọn theo hướng phát triển cao lương ngọt nên Nhà trường đã được Bộ KHCN và phái đối tác Nhật Bản hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ nghị định thư: Nghiên cứu phát triển cao lương ngọt cho vùng trung

du miền núi phía Bắc Việt Nam làm nguyên liệu sản xuất Ethanol sinh học Kết quả của nhiệm vụ đã xác được được nhiều giống cao lương ngọt có thể trồng và cho năng xuất và hiệu quả cao để sản xuất ethanol như các giống EN06, KCS105, NL3, FS902, (Hoàng Thị Bích Thảo, 2014)