tiểu luận cao học sự PHÁT TRIỂN HÌNH THÁI KINH tế xã hội của LÊNIN

1. Lý do và tính cấp thiết của đề tài. Lý luận hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa là lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C. Mác xây dựng lên. Nó có vị trí quan trọng trong triết học Mác. Lý luận đó đã được thừa nhận lý luận khoa học và phương pháp luận khoa học cơ bản trong việc nghiên cứu lĩnh vực xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử loài người, Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội. Lý luận đó giúp ta nghiên cứu đúng đắn và khoa học sự vận hành của xã hội trong giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nói chung của xã hội loài người. Sau khi C.Mác và Ph.Ăngghen Qua đời, Lenin đã kế tục xuất sắc sự nghiệp của hai ông trong việc bảo vệ, làm phong phú, sâu sắc cụ thể hơn nội dung học thuyết Mác về hình thái kinh tế xã hội nói chung và học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa nói riêng. Học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa là một trong những nội dung cơ bản và quan trọng của chủ nghĩa xã hội khoa học, là phương tiện để giải phóng giai cấp vô sản tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. C.Mac và Ph.Ăngghen đã luận giải, chứng minh xã hội loại người trải qua nhiều hình thái kinh tế xã hội (lúc đó cấc ông gọi là “trạng thái xã hội” khác nhau). Và hình thái kinh tế xã hội Tư bản chủ nghĩa tất yếu sẽ bị thay thế bằng một hình thái kinh tế xã hội khác tiến bộ hơn, đó chính là hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa. Việc nghiên cứu học thuyết học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời khì quá độ rừ chủ nhĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là một việc hết sức cấp bách và cần thiết trong công cuộc xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Là sinh viên chuyên ngành CNXHKH đã được trang bị những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa MácLenin, tư tưởng Hồ Chí minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, được sự quan tâm,hướng dẫn của thầy cô trong khoa, sự giúp đỡ của các bạn đồng môn tôi nhận thấy việc nghiên cứu lý luận học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là phù hợp với ngành học và cần thiết cho sự bổ sung, củng cố thêm kiến thức của mình. Chính vì thế, tác giả đã chọn đề tài: “ Lenin bảo vệ và phát triển lý luận hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH trong các tác phẩm : Nhà nước và cách mạng, Hai sách lược của Đảng dân chủ xã hội trong cách mạng dân chủ,kinh tế chính và trị trong thời đại chuyên chính vô sản” .

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do và tính cấp thiết của đề tài.

Lý luận hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa là lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C Mác xây dựng lên Nó có vị trí quan trọng trong triết học Mác Lý luận đó đã được thừa nhận lý luận khoa học và phương pháp luận khoa học cơ bản trong việc nghiên cứu lĩnh vực xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử loài người, Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội

Lý luận đó giúp ta nghiên cứu đúng đắn và khoa học sự vận hành của xã hội trong giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nói chung của xã hội loài người

Sau khi C.Mác và Ph.Ăngghen Qua đời, Lenin đã kế tục xuất sắc sự nghiệp của hai ông trong việc bảo vệ, làm phong phú, sâu sắc cụ thể hơn nội dung học thuyết Mác về hình thái kinh tế- xã hội nói chung và học thuyết hình thái kinh tế -xã hội cộng sản chủ nghĩa nói riêng

Học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa là một trong những nội dung cơ bản và quan trọng của chủ nghĩa xã hội khoa học, là phương tiện để giải phóng giai cấp vô sản tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

và chủ nghĩa cộng sản C.Mac và Ph.Ăngghen đã luận giải, chứng minh xã hội loại người trải qua nhiều hình thái kinh tế xã hội (lúc đó cấc ông gọi là

“trạng thái xã hội” khác nhau) Và hình thái kinh tế- xã hội Tư bản chủ nghĩa tất yếu sẽ bị thay thế bằng một hình thái kinh tế xã hội khác tiến bộ hơn, đó chính là hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa

Việc nghiên cứu học thuyết học thuyết hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời khì quá độ rừ chủ nhĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là một việc hết sức cấp bách và cần thiết trong công cuộc xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Là sinh viên chuyên ngành CNXHKH đã được trang bị những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lenin, tư tưởng Hồ Chí minh, đường lối của

Đảng Cộng sản Việt Nam, được sự quan tâm,hướng dẫn của thầy cô trong khoa, sự giúp đỡ của các bạn đồng môn tôi nhận thấy việc nghiên cứu lý luận học thuyết hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là phù hợp với ngành học và cần thiết cho

sự bổ sung, củng cố thêm kiến thức của mình Chính vì thế, tác giả đã chọn đề tài: “ Lenin bảo vệ và phát triển lý luận hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH trong các tác phẩm : Nhà nước và cách mạng, Hai sách lược của Đảng dân chủ- xã hội trong cách mạng dân chủ,kinh tế chính và trị trong thời đại chuyên chính vô sản”

2. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

khách thể nghiên cứu của đề tài: Chủ nghĩa Mác- Lenin về hình thái

kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đối tượng nghiên cứu: sự bảo vệ và phát triển lý luận hình thái kinh tế_ xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội của Lenin

Đối tượng khảo sát: để có thể nghiên cứu và làm sáng tỏ những luận điểm cơ bản của CNDVLS về hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội và nội dung về xây dựng lý luận hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta phải tìm hiểu một số tài liệu sau: Giáo trình “ tác phẩm Lenin về chủ nghĩa xã hội khoa học” của khoa chủ nghĩa xã hội khoa học, học viện báo chí và tuyên truyền

các tác phẩm: ” Nhà nước và cách mạng, hai sách lược của Đảng dân chủ- xã hội trong cách mạng dân chủ,kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản” của Lenin do nhà xuất bản tiến bộ phát hành

3. Tình hình nghiên cứu có liên quan.

Vấn đề hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kỳ quá độ từ

tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này được công bố rộng rãi và được mọi người quan tâm, chú ý Trong quá trình nghiên cứu đề tài này tác giả đã tìm hiểu thêm một số cong trình nghiên cứu có liên quan, tiêu biểu là một số công trình nghiên cứu dưới đây:

“ Tác phẩm Lenin về chủ nghĩa xã hội khoa học” do PGS,TS Đỗ Công Tuấn chủ biên, của khoa CNXHKH, học viện báo chí và tuyên truyền trong giáo trình là hệ thống các quan điểm của Lenin về hình thái kinh tế- xã hội CSCN, thời kì quá độ từ TBCN lên CNXH trong từng tác phẩm cụ thể

Giáo trình “ Chủ nghia xã hội khoa học” của khoa CNXHKH, học viện báo chí và tuyên truyền công trình là hệ thống các quan điểm về CNXHKH, hình thái kinh tế - xã hội CSCN, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH

Tác phẩm: “ Hai sách lược của đảng dân chủ- xã hội trong cách mạng dân chủ ( lenin toàn tập, tập 11, nhà xuất bản tiến bộ- 1979)”

Tác phẩm: “ Nhà nước và cách mạng( Lenin toàn tập, tập 33, nhà xuất bản tiến bộ-1979)”

Tác phẩm: “,kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản (Lenin toàn tập, tập 39, nhà xuất bản tiến bộ- 1979)”

Đề cương bài giảng:”lý luận hình thái kinh tế- xã hội CSCN” do T.S Nguyễn Thọ Khang và T.S Bùi Thị Kim Hậu chủ biên, của khoa CNXHKH, học viện báo chí truyên truyền

Sự khác biệt của tiểu luận với các công trình nghiên cứu khoa học trên

là ở chỗ tiểu luận không dập khuôn máy móc những công trình khoa học trên

mà chỉ tìm hiểu, tham khảo, nhận xét, đồng thời trích dẫn những quan điểm quan trọng có liên quan đến đề tài tiểu luận

4. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này là làm sáng tỏ thêm lý luận về hình thái kinh tế- xã hội CSCN, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH cũng như là ý nghĩa của nó đối với lịch sử xã hội trong ba tác phẩm cụ thể

Để có thể đạt được mục tiêu ấy tác giả xác định cần phải hoàn thành những nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:

+ Tìm hiểu bối cảnh lịch sử, lý do viết tác phẩm

+ tiến hành đọc và lược thuật trong tác phẩm, sau đó Phân tích và hệ thống hóa những nội dung cơ bản về học thuyết hình thái kinh tế- xã hội CSCN, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH rồi liên kết các nội dung đó với nhau

+ Làm rõ tầm quan trọng của vấn đề hình thái kinh tế- xã hội CSCN, thời kỳ quá độ từ TBCN lên CNXH trong hệ thống lý luận CNXHKH

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

Cơ sở lý luận là chủ nghĩa duy vật lịch suwrvaf chủ nghia xduy vật biện chứng

Phương pháp nghiên cứu:

Phân tích- tổng hợp Logic- lịch sử Khái quát hóaĐồng thời trong quá trình nghiên cứu tác giả sẽ cố gắng kết hợp với những phương pháp riêng, cụ thể như xử lý thông tin, các tài liệu thu thập, tiếp cận tài liệu và nghiên cứu tài liệu

6. Kết cấu tiểu luận.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo Tiểu luận

có kết cấu gồm 3 chương tiết

CHƯƠNG 1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ QUAN ĐIỂM CỦA CÁC NHÀ KINH ĐIỂN VỀ HÌNH THÁI KINH TẾ- XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, THỜI

KỲ QUÁ ĐỘ TỪ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI.

1.1. Bối cảnh lịch sử cuối Thế kỉ XIX đầu Thế kỉ XX.

1.1.1 Tình hình thế giới.

Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, CNTB chuyển thành CNĐQ, các nước đế quốc phát động nhiều cuộc chiến tranh xâm lược nhằm tranh giành thị trường và làm suy yếu lẫn nhau Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trở lện sâu sắc, trong đó có mâu thuẫn giữa Nga và nhật Bên cạnh đó, cấc chính chủ của các dân tộc đi xâm lược áp dụng những chính sách bóc lột, cai trị tàn bạo đối với các dân tộc thuộc địa mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhân dân lao động thuộc địa trở lên hết sức gay gắt cuộc khủng hoảng kinh tế ( 1900-1903) đã diễn ra ở nhiều nước tư bản Châu Âu, số người thất nghiệp tăng nhanh Mâu thuẫn bên trong các quốc gia đế quốc, mâu thuẫn giữa GCTS với GCCN và nhân dân lao động cũng thêm sâu sắc.

Cũng từ cuối thế kỷ XIX, CNTB bước vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Đến đầu thế kỷ XX, những đặc điểm mới về kinh tế của chủ nghĩa đế quốc đã được Lenin nghiên cứu và chỉ rõ trong tác phẩm” Chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn tột cùng của CNTB”.quá trình quá trình tích tụ và tập trung tư bản

đã dần đến hình thành các tổ chức độc quyền đó là đặc điểm cơ bản nhất của chủ nghĩa đế quốc Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội ngày càng cao của lực lượng sản xuất và hình thức chiếm hữu tư nhân TBCN ngày càng gay gắt Vì vậy, chu kỳ khủng hoảng kinh tế trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa rút ngắn lại và có tính chất phá hoại nhiều hơn Thế giới tư bản đã bước vào ngưỡng cửa của tổng khủng hoảng Gắn liền với khủng hoảng kinh tế là khủng hoảng

xã hội: nạn thất nghiệp, sự bất công, bất bình đẳng xã hội diễn ra ngày càng nghiêm trọng Điều đó cũng đồng nghĩa với sự áp bức khủng khiếp của nhà nước đối với quần chúng lao động ngày càng trở nên tàn khốc hơn, vì nhà nước ngày càng liên kết chặt chẽ với các tập đoàn nhà nước tư bản có quyền lực vô hạn Nó làm cho đời sống của quần chúng khốn khổ nên không thể chịu được và làm cho họ càng thêm căm phẫn

Không thỏa mãn với sự thống trị trong nước tư bản tài chính còn tham vọng xâm chiếm và thống trị các dân tộc, các quốc gia khác mà trước hết với hình thức xuất khẩu tư bản thực chất đây là cuộc chiến tranh để giành giật thị

trường của thế giới chủ nghĩa tư bản Cuộc đấu tranh này dẫn đến kết quả cao hơn thành sự phân chia thế giới thành những khu vực ảnh hưởng của các tổ chức độc quyền tình hình ấy làm cho mâu thuẫn vốn có trong lòng xã hội tư bản : mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản, giữa bọn tư sản không độc quyền và bọn độc quyền, giữa bọn tư bản độc quyền với nhau trong một nhà nước và giữa các nước, giữa bọn tư bản độc quyền và nhân dân các nước bị nô dịch… Ngày càng gay gắt.

Mâu thuẫn của CNTB gay gắt đến tột độ và làm bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất ( 1914-1918) Sự phân chia không đồng đều thị trường thế giới, lợi ích từ các thị trường thuộc địa đã khiến các nước đế quốc cạnh tranh, giằng xé lẫn nhau Mâu thuẫn giữa các nước thuộc địa với các nước tư bản chính quốc ngày càng gay gắt và sâu sắc Vấn đề giải phóng dân tộc thuộc địa cũng đã trở thành vấn đề bức thiết và nổi bật Quá trình đó đã thúc đẩy nhanh quá trình chín muồi của khủng hoảng cách mạng trong nhiều nước

đế quốc chủ nghĩa Lenin gọi giai đoạn này là đêm trước của cuộc cách mạng

xã hội chủ nghĩa

lịch sử tư tưởng nhân loại đã chứng tỏ rằng, trước khi chủ nghĩa duy vật lịch sử xuất hiện, chủ nghĩa duy tâm đã ngự trị trong nhận thức về xã hội, song chúng đã đạt được những thành tựu và những giá trị như là tiền đề không thể thiếu đối với sự hình thành và phát triển học thuyết hình thái kinh

tế xã hội nói chung và học thuyết HTKT_XHCSCN nói riêng những tư tưởng

về con người, xem con người là chủ thể của lịch sử, tư tưởng về xã hội như là

tổ chức lịch sử của con người, tư tuownrgr của nhân loại nói chung là một quá trình phát triển…, là thành quả gắn liền với những tư tưởng triết học về lịch

sử xã hội, tư tưởng kinh tế chính trị về lịch sử các phương thức sản xuất và những tư tưởng XHCN về lịch sử các cuộc đấu tranh xã hội của những trí tuệ lớn từ thời Cổ đại phương đông và phương tây

1.1.2 Tình hình nước Nga.

Ở nước Nga, mâu thuẫn của xã hội nga trở nên gay gắt:

Là nước quân chủ chuyên chế “ chế độ chuyên chế của Nga là quyền

vô hạn độ của Nga hoàng, nhân dân không được tham dự chút nào vào việc tổ chức nhà nước và quản lý nhà nước”( Lenin toàn tập, t7 Tr 166) Khi đó các tàn tích của chế độ nông nô còn nặng nề và lực cản đối với sự phát triển xã hội của Nga, mặc dù rằng chế độ nông nô bị tuyên boos bãi bỏ trong sắc lệnh của Nga hoàng vào năm 1861

Về kinh tế: là một nước lạc hậu nhất châu âu lúc bấy giờ Mâu thuẫn giữa người nông dân và địa chủ sâu sắc Là một nước lạc hậu nên các quốc gia, các nhà tư bản trang nhau đầu tư vào, gây nên sự thay đổi thành phần giai cấp trong dân cư, với sự hình thành một xã hội cơ cấu giai cấp mới, với sự ra đời giai cấp tư sản và vô sản , cùng các quan hệ giữa hai giai cấp này đang vậng động, ngày càng trở thành quan hệ cơ bản chi phối đời song xã hội Nga

Trước tình hình đó, định hướng chính trị cho quần chúng nhân dân lao đọng trong cuộc cách mạng dân chru tư sản đang trở nên cấp bách, trở thành vấn đề chủ yếu nhất của cách mạng Nga, Trong tình hình đó , Lenin đã viết tác phẩm “ hai sách lược của đảng xã hội dân chủ” nhằm nghiên cứu thât chu đáo đầy đủ nội dung nghị quyết đaih hội III, nhằm tuyên truyền giải thích cụ thế của Đảng và giai cấp vô sản trong C.Mác đồng thời vạch mặt đường lối chủ nghĩa của phái Men-se-vich Với sự ra đời của tác phẩm, lần đầu tiên trong lịch sử hình thành và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như sự xuất hiện của hình thái kinh tế xã hội được hoàn thiện về cơ bản bởi Lenin

Bên cạnh đó, cuộc đấu tranh tư tưởng ở Nga cùng với sự ra đời của tác phẩm” Nhà nước và cách mạng” được Lenin nghiên cứu và trình bày một cách có hệ thống Đặc biệt là, trước tình hình cách mạng thế giới, tình hình tư tưởng nội bộ trong phong trào công nhân, Người cần phải khôi phục và trình bày có hệ thống các quan điểm của các nhà sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản khoa học về vấn đề nhà nước, nhân đó phát triển hơn nữa phát triển hơn nữa

lý luận về nhà nước cho phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới, giúp giai cấp vô sản hoàn thành nhiệm vụ của mình trước tình thế cách mạng đã xuất hiện ở

Nga cũng như các nước khác Người đã tổng kết lại và sau này trở thành tài liệu vô cùng cần thiết khi ông viết tác phẩm quan trọng này

Cũng trước tình hình ở nước Nga, khi Lenin muốn tổng kết những kinh nghiệm của nhà nước đầu tiên trên thế giới trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ yếu trên hai lĩnh vực kinh tế và chính trị, , tiến tới chủ nghĩa cộng sản, ông đã viết tác phẩm: “kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản”vào dịp kỉ niệm hai năm ngày thành lập chính quyền Xô viết (ngày 7/11/1917- ngày 7/11/1919)

1.2. Quan điểm của chủ nghĩa mác-lenin về hình thái kinh tế-xã hội cộng sản

chủ nghĩa, thời kỳ quá độ Từ TBCN lên CNXH.

C.Mác và PH.Ăngghen đã xây dựng và vận dụng phép biện chúng duy vật để nghiên cứu lịch sử xã hội và xây dựng chủ nghĩa duy vật về lịch sử mà hạt nhân của nó là học thuyết về hình thái kinh tế- xã hội Học thuyết hình thái kinh tế xã hội là một trong ba phát kiến vĩ đại của C.Mác và PH.Ăngghen Nhờ học thuyết hình thái kinh tế- xã hội học thuyết giá trị thặng

dư và học thuyết sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân mà C.Mác và Ph.Ăngghen đã kế thừa một cách xuất sắc các giá trị khoa học và đã khắc phục căn bản những hạn chế lịch sử của chủ nghĩa xã hội không tưởng và các bậc tiền bối, thực hiện bước chuyển biến cách mạng trong nhận thức khoa học của loài người về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, đưa CNXH phát triển từ không tưởng thành khoa học

Trong “ Lời Nói Đầu’ của góp phần phê phán triết học pháp quyền của

Hêghen, Mác đã nêu ra những quan điểm duy vật về con người hiện thực, về nguồn gộc của tôn giáo, và mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn, về vai trò của quần chúng nhân dân trong cách mạng xã hội những tư tưởng triết học của Mác chính là phôi thai của quan niệm khoa học về hình thái kinh tế- xã hội, tức là quan niệm về mối liên hệ giữa cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tần của xã hội, mặc dù khi đó Mác chưa sử dụng thuật ngữ này

Trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức, thông qua việc phê phán những hạn

chế lịch sử rất căn bản đã trói buộc triết học của Hêghen, của L.pjoi-bắc và

triết học cổ điển Đức nói chung đối với nhận thức các quy luật của xã hội Mác và Ăngghen đã đặt nền móng cho những quan niệm khoa học trong nhận thức vấn đề cơ bản của triết học trong lịch sử xã hội loài người, đặt nền móng cho các luận điểm căn bản, đầu tiên, có tính khoa học và cách mạng của chủ nghĩa duy vật lịch sử các ông đã phản ánh một cách căn bản mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội,giữa cơ sở hạ tầng, giải thích một cách khoa học quá trình vận động của xã hội laoif người qua các hình thái kinh tế xã hội từ thấp lên cao, thông qua các cuộc cách mạng xã hội…từ những biến đổi trong trình độ của lục lưỡng sản xuất đã kéo theo những biến đổi của các quan hệ sản xuất hợp thành cơ sơt hạ tầng của mỡi hình thái kinh tế- xã hội Đến lượt nó, những biến đổi trong cơ sở hạ tầng tác động làm biến đổi căn bản, tương ứng trong kiến trúc thượng tầng của xã hội

Xuất phát từ đời sống xã hội hiện thực với mọi biểu hiện tồn tại sinh động của nó và nắm vững quan điểm tổng hợp, Mác và Ănghen

Đã xác định khái niệm hình thái kinh tế- xã hội thông qua việc vạch ra những yếu tố và mối liên hệ căn bản, tất yếu của nó trong một “chế độ xã hội” nhất định

Tách riêng lĩnh vực sản xuất vật chất để xem xét, Mác Và Ănghen đã vạch ra những yếu tố cơ bản là sự sản xuất ra nững tư liệu sinh hoạt, lực lượng sản xuất và trình độ của nó, sự giao tiếp vật chất và hình thức của sự giao tiếp, phương thức sản xuất, xã hội công dân và những mối liên hệ tất yếu giữa chúng,được các ông quy lại thành hai mối liên hệ cơ bản là quan hệ tự nhiên và xã hội

Với sự ra đời của tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản, học thuyết hình thái

kinh tế - xã hội nói chung, học thuyết hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa nói riêng chuyển sang một giai đoạn mới Từ khi có Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản, giai cấp công nhân quốc tế đã có được những cơ sở lý luận khoa học để tổ chức cuộc đấu tranh tự giải phóng mình Việc thành lập Đảng Cộng Sản và đấu tranh có tổ chức của Giai cấp công nhân đã chứng tỏ việc hình thành học thuyết Mác nói chung, học thuyết hình thái kinh tế- xã hội nói

riêng không chỉ trong lý luận mà đang từng bước được chứng minh trong thực tiễn sự phát triển của CNTB tất yếu dẫ tới sự thay thế nó bằng CNCS thông qua quá trình vận động của các mâu thuẫn kinh tế, xã hội trong lòng CNTB

Là người thừa kế, bảo vệ và phát triển CNXHKH của Mác và Ăngghen, trong nhiều tác phẩm của mình, trong đó có tác phẩm “ hai sách lược của đảng dân chủ- xã hội Nga trong cách mạng dân chủ”, “ kinh tế chính trị trong thời địa chuyên chính vô sản”, trong đó nổi bật là tác phẩm ‘ Nhà nước và Cách mạng”, Lenin đã bảo vệ và bổ sung nhiều nội dung quan trọng trong quan niệm về hình thái kinh tế- xã hội CSCN Lenin đã khẳng định sự cần thiết sử dụng bạo lực cách mạng để đập tan nhà nước tư sản và thiết lập nhà nước vô sản trong giai đoạn ĐQCN; phân tích cụ thể hơn về lý luận thời

kì quá độ từ CNTB lên CNCS và hai giai đoạn tiếp theo của hình thái kinh tế-

xã hội CSCN; luận chứng cho các quy luật, tính quy luật của sự ra đời, phát triển và tự tiêu vong của nhà nước chuyên chính vô sản, của chế độ dân chủ tư sản, cùng với sự ra đời và hoàn thiện những quan hệ sản xuất XHCN phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất mới với tính chất xã hội ngày càng cao, trình độ công nghệ - kĩ thuật ngày càng hiện đại

CHƯƠNG 2 SỰ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN CỦA LENIN VỀ LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ- XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA,

THỜI KÌ QUÁ ĐỘ TỪ CNTB LÊN CNXH 2.1 Tính tất yếu của hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, thời kì quá độ từ TBCN lên CNXH.

2.1.1 Tính tất yếu của hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa

Từ học thuyết hình thái kinh tế- xã hội có thể thấy hinhg thái kinh tế-

xã hội là một hệ thống những yếu tố và những mối liên hệ xã hội phức tạp Định nghĩa hình thái kinh tế- xã hội được đưa ra như sau :

“Hình thái kinh tế- xã hội là chế độ xã hội với những yếu tố và những mối liên hệ chung, tât syếu, đặc trưng cho các xã hội cụ thể trong một giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử nhân loại nói chung Hay hình thái kinh tế- xã hội là chế độ xã hội mang tính chất chung, tất yếu, đặc trưng cho những xã hội cụ thể trong một giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử nói chung”.

Dựa trên cơ sở những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lenin, có thể định nghĩa về HTKT_XHCSCN như sau:

“HTKT_XHCSCN là khái niệm để chỉ một loại hình, một trạng thái tồn tại xã hội của cộng đồng người với một cơ sở hạ tầng mà đặc trưng của nó là QHSX CSCN ngày càng trở thành QHSX thống trị, phù hợp vơi stinhd chất của LLSX ngày càng hiện đại, và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng

mà đặc trung của nó là, hệ thống thiết chế, tổ chức, ý thức, quan điểm, đạo đức… của GCCN ngày càng giữu vai trò thống trị và do đó là một kiểu xã hội không còn tình trạng người áp bức, người bóc lột người, con người được phát triển ngày càng toàn diện, có cuộc sống ngày càng hạnh phúc.”

Hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời là do trong lòng

CNTB tồn tại hai mâu thuẫn cơ bản về kinh tế và xã hội Hai mâu thuẫn này không thể giải quyết triệt để trong khuôn khổ của CNTB:

 Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất ngày càng phát triển không ngừng với quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

 Mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân ( những người làm ra của cải vật chất chủ yếu cho xã hội) với giai cấp tư sản ( những người hưởng lợi trong chính xã hội ).

Tất cả những lý do trên, dẫn tới một cuộc cách mạng do giai cấp công nhân- người đại diện cho phương thức sản xuất mới- lãnh đạo Sauk hi giành thắng lợi, giai cấp công nhân thết lập một phương thức sản xuất mới tiến bộ hơn phương thưc sản xuất TBCN, đó là phương thức sản xuất CSCN và hình thái kinh tế- xã hội CSCN ra đời

Ở các nước chưa trải qua giai đoạn phát triển TBCN, sự ra đời của hình thái kinh tế- xã hội CSCN còn có lý do sau:

 Mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức, phụ thuộc với chủ nghĩa thực dân và đế quốc tay sai ngày càng sâu sắc

 Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế ngày càng phát triển mạnh do được trang bị lý luận khoa học, cách mạng, đó là chủ nghĩa Mác-Lenin

 Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới- nhà nước Xô viết- là hình ảnh hấp dẫn cổ vũ nhân dân các dân tộc thuộc địa làm cách mạng giải phóng dân tộc

2.1.2 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ từ CNTB lên CNXH.

Trước tiên, khi nói đến tính tất yếu chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về khái niệm về thời kỳ quá độl ên CNXH như thế nào nhé:

“ TKQĐ lên CNXH là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc và toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, bắt đầu từ khi GCCN và nhân dân lao động tiến hành cuộc CMXHCN giành được chính quyền nhà nước cho đến khi CNXH được phát triển trên cơ sở kinh tế, chính trị, văn hóa- tư tưởng và xã hội của chính nó ”

Phân loại: dựa vào điểm xuất phát của các nước khi đi lên CNXH, có thể phân loại thành hai đoạn của thời kỳ quá độ:

+ Quá độ trực tiếp ( quá độ từ CNTB lên CNXH)

+ Quá độ gián tiếp ( quá độ từ tiền TBCN lên CNXh

Tính tất yếu của TKQĐ lên CNXH như sau:

 TKQĐ lên CNXH là một tất yếu để cải biến cách mạng xã hội cũ thành xã hội mới- xã hội XHCN( mà đặc biệt là cần có thời gian cải biến cách mạng đối với quan hệ sản xuất TBCN vì quan hệ sản xuất không thể tự nảy sinh trong CNTB).

 TKQĐ lên CNXH là một tất yếu để bảo vệ vững chắc CNXH trước mọi âm mưu, hành động chống phá của các loại kẻ thù trong và ngoài nước

 TKQĐ lên CNXH là một tất yếu để bản than GCCN và các giai cấp nhân dân lao động quen dần với kỉ luật lao động mới và trật tự xã hội mới- xã hội XHCN

2.2 Điều kiện, đặc điểm của hình thái kinh tế- xã hội CSCN, thời kì quá độ từ TBCN lên CNXH.

 những điều kiện cơ bản

Khi nghiên cứu, phân tích HTKH_XHCSCN nói riêng, C.Mác đã sử dụng phương pháp duy vật lịch sử Chính vì vậy ông đã phát hiện ra rằng: sự phát triển của những hình thái kinh tế- xã hội là một quá trình lịc sử tự nhiên

Về sau Lenin đã phân tích tầm quan trọng của phương pháp luận đó và chỉ ra

rõ trong các tài liệu của Mác, người không tìm thấy một ý định nào nhằm bại

ra những ảo tưởng, nhằm đạt ra những dự đoán vu vơ về những điều mà người ta không thể nào biết được Mác đặt vấn đề CNCS giống như một nhà

tự nhiên học đặt, chính sự giải phẫu của Mác đối với xã hội TBCN theo phương pháp đó đã cho phép ông dự báo một cách khoa học rằng, sự sụp đổ của GCTS và thắng lợi của GCVS đều là tất yếu như nhau, và do đó, sự sụp

đổ hình thái kinh tế- xã hội TBCN và sự ra đời của hình thái kinh tế- xã hội CSCN là một tất yếu lịch sử

• Điều kiện cơ bản cho sự ra đời của hình thái kinh tế- xã hội CSCN ở các nước TBCN phát triển:

Một là, sự chín muồi của các tiền đề cơ sowrhaj tầng và KTTT trong

lòng CNTB( các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng)

Hai là, sự bùng nổ và thắng lợi của cuộc cách mạng XHCN do GCCN

và các tầng lớp nhân dân lao động khác tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản)

• Điều kiện cơ bản cho sự ra đời hình thái kinh tế- xã hội CSCN ở các nước chưa có TBCN phát triển và các nước chưa qua tư bản:

Một là, nhân loại đã chuyển sang “ giai đoạn cuối củng của CNTB tức

chủ nghĩa đế quốc

Hai là, sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cộng sản và công nhân

quốc tế, sự ra đời ngày càng hoàn thiện của Chủ nghĩa Mác- Lenin(hệ tư tưởng của gia cấp mình)

 đặc điểmTKQĐ lên CNXH.

TKQĐ lên CNXh là thời kỳ hình thành HTKT_XHCSCN( thời kỳ cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới XHCN- giai đoạn đầu của hình thái kinh tế- xã hội CSCN) Xã hội trong thời kỳ này bao gồm những đặc điểm sau:

Một là, trong xã hội mà trên mọi lĩnh vực đang có sự đan xen bên cạnh

nhau, những bộ phận của CNXH và của CNTB và của các xã hội trước đó

Hai là, thời kỳ quá độ, là thời kỳ cách mạng phải traiw qua những khó

khăn vô cùng to lớn, cả khó khăn khách quan( kinh tế, lạc hậu, chiến tranh, nội chiến…), lẫn khó khăn chủ quan( là những sai lầm, thất bại tạm thời do thiếu kinh nghiệm, do yêu cầu lớn lao của nhiệm vụ xây dựng XHCN cải thiện dời sống…), do đó thời kỳ qua sđộ lên CNXH là thời phức tạp và lâu dài

Ba là, cuộc đấu tranh giai cấp trong TKQĐ là gay go quyết lieetjvaf

tạo ra những đột biến cách mạng” long trời, nở đất”.đây là thời kỳ đấu tranh với nội dung mới, trong điều kiện mới và với những hình thức mới nhằm xóa

bỏ chế độ cũ, xây dựng chế độ mới từ gốc đến ngọn,thời kỳ hình thành những đặc trưng của CNXH, để CNXH có thể phát triển trên cơ sở của chính nó

Bốn là, trong TKQĐ tính đặc thù dân tộc được biểu hiện rõ nét nhất

Nguyên nhân có những đặc thù là do các nước, các dân tộc bước vào TKQĐ

có xuất phát điểm về trình độ phát triển không giống nhau: điều kiện lịch sử, truyền thống lịch sử…khác nhau.

2.3 Nội dung lý luận hình thái kinh tế-xã hội CSCN, thời kỳ quá độ lên CNXH.

Theo C.Mác và Ăngghen, hình thái kinh tế - xã hội CSCN chia thành hai giai đoạn : giai đoạn thấp và giai đoạn cao của xã hội cộng sản:

Giai đoạn thấp của xã hội cộng sản chủ nghĩa, sau này Lenin và các

đảng cộng sản gọi giai đoạn này là giai đoạn “ chủ nghia xã hội” hay “ xã hội chủ nghĩa” mà nguyên tắc cơ bản trong xã hội là “ làm theo năng lực hưởng theo lao động”

Giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa Sau này Lenin và các

đảng cộng sản gọi giai đoạn này là “ chủ nghĩa cộng sản” hay “ xã hội cộng sản chủ nghĩa” , khi đó con người ta vượt hẳn ra khỏi giới hạn chật hẹp của pháp quyền tư sản và xã hội mới có thể ghi trên lá cờ của mình: làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu

Sau này Lenin đã bảo vệ, kế thừa và diễn đạt hình tượng mà Mác và Ăngghen đã nêu về sự phân kỳ HTKT-XHCSCN thông qua một số tác phẩm Lenin chia thành 3 giai đoạn :

+ những cơn đau đẻ kéo dài ( thời kỳ quá độ);

+ giai đoạn đầu ( chủ nghĩa xã hội);

+ giai đoạn cao( chủ nghĩa cộng sản);

Trong tác phẩm” Hai sách lược của đảng dân chủ- xã hội trong cách mạng dân chủ” Lenin chỉ ra rằng: “ Từ cách mạng dân chủ, chúng ta sẽ bắt đầu chuyển ngay và chính là tùy theo lực lượng của chúng ta, lực lượng của giai cấp vô sản, giác ngộ và có tổ chức mà chuyển ngay lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta quyết không dừng lại nửa chừng” (trích tập 11,tr 28)

Việc chuyển giai đoạn thứ nhất của cuộc cách mạng sang giai đoạn thứ hai – Lenin chỉ rõ: “ sẽ tùy thuộc vào mức độ chuẩn bị và trình độ giác ngộ của GCVS đoàn kết với nông dân nghèo” Lenin nghiên cứu lực lượng cách

mạng dân chủ tư sản chuyển biến thành cách mạng xã hội chủ nghĩa xuất phát

từ sự phân tích khoa học các mối quan hệ kinh tế- xã hội ở Nga Sự phát triển CNTB ở Nga đòi hỏi phải thủ tiêu vô số tàn dư của quan hệ phong kiến- nông nô

Trong bài “ Chủ nghĩa xã hội và nông dân” lenin cũng viết rằng: “ ở Nga toàn bộ nội dung của cách mạng không phải là lực lượng đấu tranh với nhau, mà hai cuộc đấu tranh khác nhau: một cuộc đâu stranh trong lòng chế

độ chuyên chế nông nô hiện đại, và một cuộc đấu tranh trong lòng chế độ tương lai đang nảy sinh, chế độ dân chủ tư sản lenin giải thích rằng bên cạnh cuộc đấu tranh của toàn dân thắng lợi của cách mạng dân chủ, còn có cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản để xây dựng xã hội XHCN Cùng vói toang thể giai cấp nông dân, GCVS đấu tranh cho thắng lợi của cách mạng dân chủ tư sản, chống chế đọ chuyên chế, chống bọn địa chủ, CNTB, làm cho cách mạng dân chủ chyển biến thành cách mạng xã hội chủ nghĩa Lenin viết: “ Lãnh đaoh toàn dân, và đặc biệt là lãnh đạo nông dân để giành lấy tự do hoàn toàn,

để thực hiện một cuộc cách mạng dân chủ triệt để… lãnh đạo những người bị bóc lột để thực hiện chủ nghĩa xã hội”.( trích tập 11, tr 133)

Theo Lê-nin, “sách lược của một đảng là thái độ chính trị của đảng đó, hay là tính chất, phương hướng, phương pháp hoạt động chính trị của đảng đó” (V.I.Lê-nin Toàn tập, tập11., tr.11). Chiến lược và sách lược chính trị của một đảng, có thể hiểu đó là thái độ, hành vi chính trị của một chính đảng Hành vi này được quy định trước hết bởi tính chất giai cấp của đảng đó (gắn hoạt động của đảng với giai cấp nào?, thể hiện đầy đủ đến mức nào những lợi ích của giai cấp đó…) Hành vi chính trị của một đảng bao gồm những yếu tố thường xuyên, cố định, giữ nguyên ý nghĩa trong suốt một thời kỳ dài, đồng thời với những yếu tố biến đổi, mềm dẻo, cơ động, những biện pháp có hiệu quả trong việc thực hiện đường lối chính trị

Lê-nin cũng chỉ ra rằng, chuyên chính này mới chỉ là nền chuyên chính dân chủ, chưa phải là chuyên chính xã hội chủ nghĩa, chưa đụng chạm gì đến

những cơ sở của chủ nghĩa tư bản.(tr54) Chuyên chính dân chủ-cách mạng của giai cấp vô sản và nông dân chỉ là một nhiệm vụ tạm thời chốc lát của những người xã hội chủ nghĩa, nhưng nếu làm ngơ hoặc coi thường nhiệm vụ

đó trong thời kỳ cách mạng dân chủ thì chẳng khác gì phản lại chủ nghĩa xã hội và làm lợi cho phe phản động( tr 95)

Bởi vì, có thực hiện được chuyên chính dan chủ này thì giai cấp vô sản mới có thể bước tiếp trên con đường đấu tranh cách mạng tiến lên chủ nghĩa

xã hội

Lê-nin chỉ rõ, chuyên chính dân chủ-cách mạng là một hiện tượng có tính lịch sử, nghĩa là nó có quá khứ của nó và tương lai của nó Lê-nin đã nhấn mạnh rằng, tương lai của chuyên chính dân chủ là chuyên chính xã hội chủ nghĩa

Phân tích mối quan hệ giữa hai cuộc cách mạng – cách mạng dân

chủ-tư sản kiểu mới và cách mạng xã hội chủ nghĩa – dẫn đến kết quả là hai nền chuyên chính nói trên, Lê-nin đã chỉ ra sự đan xen, quyện chặt của những thành phần riêng biệt, cục bộ của hai cuộc cách mạng đó Dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản, cuộc cách mạng dân chủ tư sản đã trở thành một cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, cách mạng dân chủ triệt để Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới ở nước Nga không coi việc lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng là mục đích duy nhất cuối cùng mà chỉ coi đó là bước đường tất yếu phải qua để tiếp tục tiến lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Về phương pháp tiến hành cách mạng, cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản được tiến hành bằng bãi công, tổng bãi công chính trị và chuyển sang khởi nghĩa vũ trang để lật đổ mọi trật

tự phong kiến bằng bạo lực cách mạng

Như vậy chúng ta thấy, cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới là một cuộc cách mạng dân chủ triệt để, nhằm tới những mục tiêu “dân chủ tiên tiến” thoát