Nghiên cứu chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, C.Mac và Ănghen đã chỉ ra rằng: Tự do cạnh tranh đưa tới sản xuất, tập trung sản xuất phát triển tới một trình độ nhất định sẽ dẫn tới độc quyền. Thực tiễn lịch sử của chủ nghĩa tư bản vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỉ XX đã chứng minh luận điểm đó. Song các nhà kinh tế và các nhà xã hội học tư sản đã không phản ánh đúng bản chất của chủ nghĩa đế quốc, trái lại họ còn bênh vực và che đậy bản chất của nó. Trong tác phẩm “ Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”, dựa trên những tư tưởng của C.Mac và Ănghen , dựa trên thực tiễn sinh động của thời đại lúc bấy giờ, đồng thời sử dụng có phê phán những số liệu và những tư tưởng của các nhà kinh tế tư sản, V.I Lênin đã đi sâu phân tích một cách khoa học về chủ nghĩa đế quốc. Người đã chỉ ra những đặc điểm kinh tế cơ bản và địa vị lịch sử của nó. Trên cơ sở đó đã tiếp tục vạch ra đường lối đấu tranh cách mạng cho giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới. Vì vây, với đề tài tiểu luận : Lý luận về chủ nghĩa đế quốc của các nhà kinh tế học tư sản và Causky trong tác phẩm chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”, em muốn nghiên cứu rõ hơn những quan điểm sai lầm của các nhà kinh tế, xã hội học tư sản và sự phê phán của Lênin để có cái nhìn đúng đắn, khoa học hơn về chủ nghĩa đế quốc.
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN: CÁC TÁC PHẨM KINH ĐIỂN KINH TẾ CHÍNH TRỊ - PHẦN TƯ BẢN CHỦ
Trang 2MỞ ĐẦU
Nghiên cứu chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, C.Mac và Ănghen đã chỉ ra rằng: Tự do cạnh tranh đưa tới sản xuất, tập trung sản xuất phát triển tới một trình độ nhất định sẽ dẫn tới độc quyền
Thực tiễn lịch sử của chủ nghĩa tư bản vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỉ XX
đã chứng minh luận điểm đó Song các nhà kinh tế và các nhà xã hội học tư sản
đã không phản ánh đúng bản chất của chủ nghĩa đế quốc, trái lại họ còn bênh vực và che đậy bản chất của nó
Trong tác phẩm “ Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”, dựa trên những tư tưởng của C.Mac và Ănghen , dựa trên thực tiễn sinh động của thời đại lúc bấy giờ, đồng thời sử dụng có phê phán những số liệu và những tư tưởng của các nhà kinh tế tư sản, V.I Lênin đã đi sâu phân tích một cách khoa học về chủ nghĩa đế quốc Người đã chỉ ra những đặc điểm kinh tế cơ bản và địa vị lịch sử của nó Trên cơ sở đó đã tiếp tục vạch ra đường lối đấu tranh cách mạng cho giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới
Vì vây, với đề tài tiểu luận : Lý luận về chủ nghĩa đế quốc của các nhà
kinh tế học tư sản và Causky trong tác phẩm chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”, em muốn nghiên cứu rõ hơn những quan điểm sai
lầm của các nhà kinh tế, xã hội học tư sản và sự phê phán của Lênin để có cái nhìn đúng đắn, khoa học hơn về chủ nghĩa đế quốc
Trang 3mác và bước vào con đường đấu tranh cách mạng chống chế độ chuyên chế Nga
Sa hoàng và bị đuổi ra khỏi trường Đại học
Năm 1890, Lênin được học ngoại trú tại trường đại học Peterbourg Chỉ trong vòng một năm, Ông đã học hết chương trình và thi đỗ loại ưu Năm 23 tuổi, Lênin trở thành nhà Mácxit thực thụ
Cuộc đời và sự nghiệp của Lênin trãi qua nhiều gian truân, sóng gió Năm
1897, Lênin bị đày 3 năm ở Xiberi Kể từ đó trở đi ông còn bị tù đày rất nhiều lần và phải sống lưu vong ở nước ngoài Đến ngày 28-1-1924, Lênin đã qua đời.Lênin đã sống và cống hiến suốt cuộc đời mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và sự nghiệp cách mạng tháng 10 Nga diễn ra và giành thắng lợi đã đánh dấu một bước ngoặt của lịch sử loài người, mở ra cho nhân loại một thời đại mới, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
Có thể nói, Lênin là một học trò trung thành và triệt để nhất của C.Mác và
Ph Ăngghen Ông đã bảo vệ thành công Chủ nghĩa Mác trước sự đã kích chống phá của bọn phản động và các trường phái tư sản Đồng thời Lênin còn là người
kế thừa và phát triển Chủ nghĩa Mác, nâng Chủ nghĩa Mác lên một tầm cao mới với những phát minh vĩ đại trong thời đại mới
1.2. Tác phẩm “ Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”
Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản ra đời dựa trên những tiền đề sau:
Về kinh tế, Điểm nổi bật về kinh tế cuối Thế kỷ XIX đầu Thế kỷ XX là:
Lực lượng sản xuất có sự phát triển mạnh mẽ do có nhiều phát minh về kỹ thuật
và công nghệ được áp dụng vào quá trình sản xuất như: xuất hiện nhiều lò luyện thép hiện đại thay cho lò thủ công; xuất hiện động cơ Điezen, Tuốc bin hơi nước
và nhiều phương tiện giao thông hiện đại đó là ôtô, tàu điện, xe lửa, máy bay…
Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đã thúc đẩy sản xuất phát triển, dẫn tới quá trình tích tụ tập trung sản xuất, làm hàng loạt xí nghiệp nhỏ biến đi, hình thành nên những xí nghiệp lớn
Chính những xí nghiệp lớn này đã liên kết với nhau đưa tới sự xuất hiện của tổ chức độc quyền
Về chính trị - xã hội, Khi các tổ chức độc quyền xuất hiện làm cho chủ
nghĩa tư bản(CNTB) tự do cạnh tranh chuyển thành chủ nghĩa đế quốc Dưới sự
Trang 4thống trị của chủ nghĩa đế quốc, đời sống của giai cấp công nhân và mọi tầng lớp khác trong xã hội bị bóc lột nặng nề hơn, đời sống khó khăn vì chúng quân
sự hoá, chạy đua vũ trang gây ra các cuộc chiến để tranh giành thuộc địa
Trước tình hình đó đã dấy lên một phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân trong các nước đế quốc và phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa Phong trào đấu tranh này cần phải có một chính đảng tiên phong để lãnh đạo, nhưng lúc đó Quốc tế II lại đi vào con đường phản bội chủ nghĩa Mác, theo chủ nghĩa cải lương cơ hội
Trên sách báo họ tô son vẽ phấn cho chủ nghĩa đế quốc và bênh vực các cuộc chiến tranh đế quốc Một yêu cầu khách quan là phải vạch rõ bản chất và
xu hướng lịch sử của chủ nghĩa đế quốc Từ đó vạch ra đường lối đấu tranh cách mạng đứng đắn cho phong trào của giai cấp vô sản và quần chúng lao động trên toàn thế giới
Tác phẩm: “Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”
của Lênin đã đáp ứng được nhu cầu đó của thời đại Tác phẩm này được viết từ tháng giêng cho đến tháng 6 năm 1916, hoàn cảnh lúc này là tình hình thế giới
có nhiều biến đổi sâu sắc: lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ cùng với sự phát triển của khoa học- kỹ thuật làm cho nền sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển một cách nhanh chóng, hàng hoá sản xuất ra ngày càng nhiều, trong khi đó thì khả năng tiêu thụ và khả năng thanh toán không đáp ứng được Từ đó, dẫn đến khủng hoảng kinh tế Những cuộc khủng hoảng lớn vào những năm 1897,
1900, 1903 làm cho nền kinh tế tư bản đứng trước những thách thức lớn Hàng loạt xí nghiệp nhỏ bị phá sản, tập trung sản xuất phát triển mạnh dẫn đến hình thành các tổ chức độc quyền
Trước sự kiểm duyệt gắt gao của Nga Hoàng, Lênin đã phải hạn chế rất nhiều trong việc phân tích kinh tế và trình bày những quan điểm của mình Tuy nhiên, không vì thế mà làm cho tác phẩm mất đi phần giá trị của nó Sự ra đời của cuốn sách này vẫn là sự ra đời của một công trình vĩ đại không chỉ “Nêu rõ được tình hình tổng quát của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa toàn thế giới trong những quan hệ quốc tế của nó vào thế kỷ XX” [1, tr386], mà còn “giải thích…
Trang 5cho độc giả thấy những lời dối trá vô liêm sĩ của bọn tư bản cung như bọn cơ hội Sô- vanh” [1, tr386].
Đồng thời vạch ra con đường đấu tranh cách mạng cho giai cấp vô sản trên toàn thế giới, vì chỉ ra một chân lý tất yếu rằng: “ Chủ nghĩa đế quốc là phòng chờ của chủ nghĩa xã hội, là đêm trước của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa” [1, tr387]
Kết cấu của tác phẩm gồm 10 phần:
Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền
Các ngân hàng và vai trò mới của chúng
Tư bản tài chính và đầu sỏ tài chính
Xuất khẩu tư bản
Việc phân chia thế giới giữa các liên minh của bọn tư bản
Việc phân chia thế giới giữa các đại cường quốc
Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn đặc biệt của Chủ nghĩa tư bản
Tính ăn bám và sự thối nát của chủ nghĩa tư bản
Phê phán chủ nghĩa đế quốc
Vị trí của chủ nghĩa đế quốc
2. Chủ nghĩa đế quốc- giai đoạn đặc biệt của chủ nghĩa tư bản.
2.1. Địa vị lịch sử của chủ nghĩa đế quốc
Theo Lênin, chủ nghĩa đế quốc là sự phát triển và kế tục trực tiếp của những đặc tính cơ bản của chủ nghĩa tư bản nói chung Nhưng chủ nghĩa tư bản chỉ trở thành chủ nghĩa đế quốc tư bản chủ nghĩa khi nó đạt tới một trình độ phát triển nhất định, rất cao, khi một số những đặc tính cơ bản của chủ nghĩa tư bản
đã bắt đầu biến thành điều trái ngược với những đặc tính đó, khi những đặc điểm của một thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản sang một chế độ kinh tế xã hội cao hơn đã hình thành và bộc lộ ra hoàn toàn Về mặt kinh tế, điểm cơ bản trong quá trình này là sự độc quyền tư bản chủ nghĩa đã thay thế cho sự cạnh tranh tự do
tư bản chủ nghĩa Cạnh tranh tự do là đặc tính cơ bản của chủ nghĩa tư bản và của nền sản xuất hàng hóa nói chung; độc quyền là cái trực tiếp trái ngược với cạnh tranh tự do; nhưng trước hết chúng ta cạnh tranh tự do biến thành độc quyền và tạo ra nền sản xuất lớn; loại bỏ nền sản xuất nhỏ, thay thế nền sản xuất lớn bằng một nền sản xuất lớn hơn, đưa sự tập trung sản xuất và sự tập trung tư
Trang 6bản đến một mức độ mà sự tập trung này đã và đang làm cho các tổ chức độc quyền xuất hiện Đồng thời, độc quyền không thủ tiêu sự cạnh tranh tự do là cái
đã sinh ra chúng; chúng tồn tại ở bên trên sự cạnh tranh tự do và cùng với sự cạnh tranh tự do, do đó mà gây ra một số mâu thuẫn, va chạm và xung đột đặc biệt gay gắt và kịch liệt Độc quyền là bước quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên một chế độ cao hơn
Từ đây, Lênin đã xác định bản chất kinh tế của chủ nghĩa đế quốc bằng những định nghĩa sau:
2.1.1. Định nghĩa vắn tắt
“Nếu cần định nghĩa chủ nghĩa đế quốc cho thật hết sức vắn tắt thì phải nói rằng chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn độc quyền của chủ nghĩa tư bản”
Định nghĩa này đã nêu được cái bản chất nhất, chủ yếu nhất của chủ nghĩa
đế quốc, song chưa nêu được những đặc điểm cơ bản và không bao quát được những mối liên hệ Do đố phải nêu định nghĩa thứ hai
2.1.2. Định nghĩa đầy đủ
Theo Lênin định nghĩa đầy đủ phải bao gồm 5 dấu hiệu cơ bản
Lênin viết: “ Khi định nghĩa chủ nghĩa đế quốc, phải đưa ra một định nghĩa bao gồm 5 dấu hiệu cơ bản của chủ nghĩa đế quốc: 1, Sự tập trung sản xuất và tư bản đạt tới một mức độ phát triển cao khiến nó tạo ra những tổ chức độc quyền
có một vai trò quyết định trong hoạt động kinh tế; 2, Sự hợp nhất tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp, và trên cơ sở tư bản tài chính đó, xuất hiện một bọn đầu sỏ tài chính; 3, Việc xuất khẩu tư bản, khác với việc xuất khẩu hàng hóa, đã có một ý nghĩa quan trọng đặc biệt; 4, Sự hình thành những liên minh độc quyền quốc tế của bọn tư bản tư bản chia nhau thế giới và 5, Việc các cường quốc tư bản lớn nhất đã chia nhau xong đất đai trên thế giới
2.2. Phê phán quan điểm của Causky về chủ nghĩa đế quốc.
Causki là nhà lý luận Macxit là một trong những lãnh tụ của quốc tế II, nhưng từ năm 1914 Causky công khai đi vào con đường phản bội và ông nêu ra một định nghĩa như sau:
“ Chủ nghĩa đế quốc là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản công nghiệp phát triển cao Nó là xu hướng của mỗi dân tộc tư bản chủ nghĩa công nghiệp muốn
Trang 7sát nhập hoặc chinh phục tất cả những vùng nông nghiệp lớn, bất kể dân tộc ở những vụ đó là dân tộc nào”.
Theo Lênin những quan điểm của Causky hoàn toàn không đúng, và mang tính chất phản động, cụ thể:
2.1.1. Chủ nghĩa đế quốc không phải là một chính sách, mà nó là một giai đoạn
phát triển cao của chủ nghĩa tư bản.
Causky cho rằng: “ Chủ nghĩa đế quốc không phải là chủ nghĩa tư bản hiện đại, nó chỉ là một trong những hình thức của chính sách chủ nghĩa tư bản hiện đại; và chúng ta có thể và phải chống lại chính sách đó”
Lênin chỉ ra rằng đây là một lối tuyên truyền tinh vi, ngụy trang khéo léo cho sự thỏa hiệp với chủ nghĩa đế quốc, vì đấu tranh chống chính sách của các tơrot và các ngân hàng mà không đụng đến cơ sở kinh tế của các tơrot và các ngân hàng đó thì chỉ là chủ nghĩa cải lương và chủ nghĩa hòa bình tư sản Đáng
lẽ phải lột trần tất cả tính chất sâu sắc của những mâu thuẫn hiện có, thì lại lảng tránh những mâu thuẫn ấy Lenin khẳng định nó không giống một chút gì với chủ nghĩa Mac
2.1.2. Chủ nghĩa đế quốc không phải chỉ mang tính chất dân tộc, mà còn mang
tính chất giai cấp.
Lênin cho rằng định nghĩa của Causky về chủ nghĩa đế quốc hoàn toàn không dùng được vì đã tách riêng vấn đề dân tộc ra một cách phiến diên Nó còn phải mang tính giai cấp và đấu tranh giai cấp
2.1.3. Chủ nghĩa đế quốc không phải là tư bản công nghiệp, mà là tư bản tài
chính.
Lenin viện dẫn “ Không phải ngẫu nhiên mà ở Pháp chính sự phát triển đặc biệt nhanh chóng của tư bản tài chính, trong khi tư bản công nghiệp suy yếu, đã làm cho chính sách thôn tính từ những năm 80 thế kỉ trước ngày càng trở nên gay gắt” Vậy là bản chất của chủ nghĩa đế quốc là tư bản tài chính và làm cho các mâu thuẫn xã hội trở nên gay gắt
2.1.4. Chủ nghĩa đế quốc không những có xu hướng muốn thôn tính các vùng
nông nghiệp mà thậm chí cả những vùng có nhiều công nghiệp.
Điều tiêu biểu của chủ nghĩa đế quốc chính là ở chỗ nó có xu hướng thôn tính không những các vùng nông nghiệp, mà thậm chí cả những vùng cón nhiều
Trang 8công nghiệp nhất, vì một là, sự phân chia thế giớ đã xong rồi, cho nên khi phân chia lại người ta buộc phải tìm đến bất kì vùng đất là; hai là, điểm trọng yếu của chủ nghĩa đế quốc là sự cạnh tranh của một số cường quốc lớn muốn chiếm bá quyền, nghĩa là muốn đi xâm chiếm, chủ yếu không phải nhằm trực tiếp cho bản thân, mà làm bàn đạp chiếm một đối thủ khác.
2.1.5. Định nghĩa của Causky không chỉ sai lầm, mà nó còn dùng làm cơ sở cho
một hệ thống quan điểm đoạn tuyệt hoàn toàn với chủ nghĩa Mac.
Causky đã tách rời chính sách của chủ nghĩa đế quốc khỏi nền kinh tế của nó; ông ta giải thích rằng những cuộc thôn tính là chính sách “ ưa thích” của tư bản tài chính, đem đối lập chính sách này với một chính sách tư sản khác tuồng như có thể thực hiện được cũng trên cơ sở của tư bản tài chính đó Đáng lẽ phải vạch ra tính chất sâu sắc của những mâu thuẫn cơ bản nhất trong giai đoạn hiện đại của chủ nghĩa tư bản, thì lại làm lu mờ và xoa dịu những mâu thuẫn đó Kết quả là chủ nghĩa cải lương tư sản chứ không phải là chủ nghĩa Mac
Lênin chỉ ra “thuyết chủ nghĩa đế quốc cực đoan”- thuyết đã đoạn tuyệt một cách dứt khoát và đoạn tuyệt với chủ nghĩa Mac
Nếu hiểu quan điểm thuần túy kinh tế là một sự trừu tượng thuần túy, thì tất
cả đều quy tụ lại là: sự phát triển dẫn đến những tổ chức độc quyền, và do đó, dẫn đến một tổ chức độc quyền toàn thế giới, đến một tơrot duy nhất toàn thế giới Điều này thì “thuyết chủ nghĩa đế quốc cực đoan” hoàn toàn vô lý
Nếu nói đến những điều kiện thuần túy của thời đại tư bản tài chính, với tính cách một thời đại lịch sử cụ thể vào đầu thế kỷ XX, thì những lời hoàn toàn không có nội dung của Causky nói về chủ nghĩa đế quốc cực đoan, cũng khuyến khích cái tư tưởng hết sức sai lầm và có tính chất tiếp tay cho bọn biện hộ cho bọn chủ nghĩa đế quốc, là: sự thống trị của tư bản tài chính tuồng như là giảm bớt những sự chênh lệch và những mâu thuẫn trong nền kinh tế thế giới; trong khi đó thì sự thống trị ấy thực tế làm cho những sự chênh lệch và mâu thuẫn đó tăng thêm
Lênin khẳng định Causky cùng thuyết chủ nghĩa đế quốc cực đoan “ hòa bình” là một mưu toan phản động, lẩn tránh hiện thực Ông khẳng định để giải quyết các mâu thuẫn phải giải quyết bằng vũ lực
Trang 9Từ những phê phán trên, Lênin kết luận, đáng lẽ phải vạch ra tính chất sâu sắc của những mâu thuẫn cơ bản nhất trong giai đoạn hiện đại của chủ nghĩa tư bản, thì lại làm lu mờ và xoa dịu những mâu thuẫn đó Kết quả là chủ nghĩa cải lương tư sản chứ không phải là chủ nghĩa Mac.
3. Tính chất ăn bám và thối nát của chủ nghĩa tư bản
3.1. Nguồn gốc của sự ăn bám và thối nát
Theo Lênin nguồn gốc của sự ăn bám và thối nát đó là độc quyền Vì độc quyền phát sinh từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh đẻ ra, nên độc quyền tất yếu đẻ ra xu thế đình trệ và thối nát
3.2. Những biểu hiện của sự ăn bám và thối nát.
3.2.1. Xu hướng kìm hãm kỹ thuật.
Sở dĩ trong giai đoạn chủ nghĩa đế quốc có xu hướng kìm hãm kỹ thuật, vì
do có sự tồn tại của giá cả độc quyền, do xâm chiếm được nhiều thuộc địa nên các tổ chức độc quyền thu được lợi nhuận cao, mà không cần cải tiến kỹ thuật Mặt khác sự hao mòn vô hình, vì nếu cải tiến kỹ thuật có nhiều phát minh mới làm cho tư bản cố định bị hao mòn vô hình dẫn đến thiệt hại lớn Nên nhiều công ty đã mua bằng phát minh bỏ vào ngăn kéo
Lênin viết: “Việc định ra những giá cả độc quyền, dù tạm thời chăng nữa, cũng làm biến mất trên một mức nào đó, những nguyên nhân kích thích sự tiến
bộ kỹ thuật, và do đó, cũng làm mất những nguyên nhân kích thích mọi sự tiến
bộ khác, làm kìm hãm một cách giả tạo sự tiến bộ kỹ thuật”
Đồng thời, sự độc chiếm các thuộc địa đặc biệt rộng lớn, giàu có hay có vị trí thuận lợi, cũng tác động theo cùng một chiều hướng đó
Nhưng đây chỉ là xu hướng mà thôi, bên cạnh xu hướng kìm hãm, còn có
xu hướng phát triển Vì độc quyền không thủ tiêu cạnh tranh, muốn thắng trong cạnh tranh phải phát triển khoa học- kỹ thuật Do đó nó tạo ra hai xu hướng trái ngược nhau Trong đó xu hướng vận động phát triển vẫn là xu hướng cơ bản, từ
đó làm cho sự phát triển không đều tăng lên
3.2.2. Tạo ra tầng lớp thực lợi.
Trang 10Đến chủ nghĩa đế quốc, giai cấp tư sản thoát ly khỏi quá trình sản xuất, mà trở thành tư bản cho vay lấy lãi, sống nhờ vào sự bóc lột lao động của xã hội và của các nước khác.
Chủ nghĩa đế quốc là một sự tích lũy rất lớn về tư bản tiền tệ trong một số
ít nước Do đó có sự phát triển phi thường của giai cấp, hay đúng hơn là của những kẻ thực lợi, những kẻ hoàn toàn không tham gia một doanh nghiệp nào
cả, những kẻ chuyên nghề ăn không ngồi rồi Việc xuất khẩu tư bản, một trong những cơ sở kinh tế căn bản nhất của chủ nghĩa đế quốc, làm tăng thêm sự xa rời hoàn toàn của tầng lớp những kẻ thực lợi với sản xuất, in dấu vết ăn bám lên
cả một nước sống nhờ vào sự bóc lột lao động
Hốp-xơn viết: “Năm 1893, tư bản Anh đầu tư ở nước ngoài lên tới 15% tổng số của cải của Anh Năm 1915, số tư bản tăng lên gấp 2,5 lần Chủ nghĩa đế quốc xâm lược- chủ nghĩa làm cho những người đóng thuế phải đóng góp nặng
nề và đối với nhà công nghiệp và nhà buôn thì lại rất có ý nghĩa là một nguồn lợi nhuận to lớn cho nhà tư bản tìm nơi đầu tư tư bản của mình
Số thu nhập của những người thực lợi lớn gấp năm lần số thu nhập do ngoại thương đem lại trong một nước “thương mại” phát triển nhất thế giới Đó
là thực chất của chủ nghĩa đế quốc và của tính ăn bám của nó
Cho nên, khái niệm; “nước thực lợi” (Rentnerstaat) hay là nước cho vay nặng lãi, trở nên thông dụng trong các sách báo kinh tế bàn về chủ nghĩa đế quốc Thế giới chia thành một số ít những nước cho vay nặng lại và một số rất lớn những nước đi vay
Sun-txê – Ghê-véc-ni-txơ viết: “Nước Anh dần dần biến từ một nước công nghiệp thành một nước cho vay nợ Mặc dù sản xuất công nghiệp và xuất khẩu công nghiệp có tăng lên một cách tuyệt đối, nhưng đối với toàn bô nền kinh tế quốc dân, thì ý nghĩa tương đối của những khoản thu nhập do lợi tức và lợi tức
cổ phần, do việc phát hành trái khoán, do việc đứng làm trung gian ăn hoa hồng
và do việc đầu cơ đem lại, đều tăng lên
3.2.3. Tạo ra đội ngũ công nhân quý tộc.
Trang 11Do xuất khẩu tư bản đã đem lại cho tư bản tài chính một khoản lợi nhuận khổng lồ Bọn tư bản tài chính đã trích một phần để mua chuộc một số lãnh tụ công đoàn, để làm tay sai cho giai cấp tư sản và chia rẽ phong trào công nhân Lênin gọi tầng lớp công nhân quý tộc là con chó giữ nhà cho giai cấp tư sản.Nước thực lợi là nước của chủ nghĩa tư bản ăn bám, thối nát, và điều đó không thể không ảnh hưởng đến tất cả những điều kiện xã hội và chính trị ở trong nước nói chung, cũng như đến hai trào lưu cơ bản của phong trào công nhân nói riêng.
Khi nói đến sự liên kết giữa chủ nghĩa đế quốc với lợi ích của “bọn tài chính”, đến những khoản lợi nhuận ngày càng tăng mà bọn này thu được trong việc nhận thầu, trong việc cung cấp hàng…, Hốp-xơn đã viết: “những kẻ điều khiển chính sách rõ ràng mang tính ăn bám đó, là những nhà tư bản; nhưng cũng chính những động cơ ấy đã ảnh hưởng đến cả những tầng lớp đặc biệt trong công nhân
Theo tác giả, thì có hai nguyên nhân làm yếu lực lượng của các đế quốc cũ: 1) “Tính ăn bám về mặt kinh tế” và 2) việc lập quân đội gồm người các dân tộc
bị lệ thuộc “Nguyên nhân thứ nhất là thói quen đó, nhà nước thống trị sử dụng các tỉnh của nó, các thuộc địa của nó và các nước lệ thuộc để làm giàu cho giai cấp đang cầm quyền của mình và mua chuộc những giai cấp nằm yên” Đứng về mặt kinh tế mà nói, để có thể mua chuộc được như thế; bất luận mua chuộc dưới hình thức nào, thì phải có những món lợi nhuận độc quyền cao
Còn về nguyên nhân thứ hai thì Hốp-xơn viết: “Một trong những triệu chứng kỳ lạ nhất của bệnh mù quáng của chủ nghĩa đế quốc là sự thản nhiên của Anh, Pháp và các nước đế quốc chủ nghĩa khác khi bước vào con đường ấy Nước Anh thì đi xa hơn tất cả Phần lớn những trận đánh mà nhớ đó chúng ta đã chiếm được đế quốc Ấn Độ của chúng ta, đều do những đội quân của chúng ta gồm những người bản xứ, tiến hành cả; ở Ấn Độ cũng như gần đây ở Ai Cập, những quân đội thường trực lớn đều đặt dưới quyền chỉ huy của người Anh; hầu hết các cuộc chiến tranh của chúng ta nhằm chinh phục Châu Phi, trừ miền Nam Châu Phi ra, đều do những người bản xứ tiến hành cho chúng ta cả”