Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn Sự vận động của cái tôi trữ tình trong thơ Chế Lan Viên

Tuy nhiên ngoài việc các nguồn lực sẵn có thì việc sử dụng các nguồn lực này sẽ như thế nào trong mối quan hệ với đời sống kinh tế xã hội của người dân khu vực miền núi hiện nay đang là

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

-o0o -

TRẦN THỊ THANH XUÂN

NGUỒN LỰC VÀ VẤN ĐỀ NGHÈO ĐÓI CỦA HỘ

NÔNG DÂN HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN

Mã số: 60.31.10

Thái Nguyên, 2007

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này do chính tôi thực hiện dưới sự

hướng dẫn khoa học của TS Đỗ Anh Tài

Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa

hề được công bố hoặc sử dụng để bảo vệ một học hàm nào

Các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Thái nguyên, tháng 11 năm 2007

Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Sau đại học Trường Đại học Kinh

tế & Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Thầy giáo Tiến sĩ Đỗ Anh Tài Trưởng Phòng đào tạo - Khoa học & Quan hệ Quốc tế Trường Đại học Kinh tế

& Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo UBND huyện, Phòng Tài nguyên

và Môi trường, Phòng Thống kê, Phòng Tài chính Huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên

Xin cảm ơn các cơ quan, các thầy cô giáo, anh chị em đồng nghiệp và gia đình đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Học viên

Trần Thị Thanh Xuân

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài 3

3.2 Về không gian nghiên cứu 4

3.3 Về nội dung nghiên cứu 4

3.4 Về thời gian nghiên cứu 4

4 Kết quả mong đợi 4

5 Bố cục của luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

1.1 Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu các nguồn lực 5

1.1.1 Khái niệm nghèo đói và nguồn lực 5

1.1.2 Tổng quan về mối quan hệ giữa nguồn lực và vấn đề nghèo đói của hộ nông dân 10

1.2 Phương pháp nghiên cứu 15

1.2.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu cơ bản 15

1.2.2 Công cụ và kỹ thuật xử lý số liệu 16

1.2.3 Mẫu nghiên cứu 21

1.3 Các chỉ tiêu sử dụng trong nghiên cứu 21

1.3.1 Nhóm các chỉ tiêu đánh giá mức sống 21

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất của việc sử dụng các nguồn lực trong hộ 22

1.3.3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất của việc sử dụng các nguồn lực trong hộ 22

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 23

2.1 Điều kiện tự nhiên 23

2.1.1 Vị trí địa lý 23

2.1.2 Địa hình địa mạo 23

2.1.3 Khí hậu 24

2.1.4 Thủy văn 26

2.1.5 Các nguồn tài nguyên 26

2.1.5.1 Tài nguyên đất 26

2.1.5.2 Tài nguyên nước 30

2.1.5.3 Tài nguyên rừng 31

2.1.5.4 Tài nguyên khoáng sản 32

2.1.5.5 Tài nguyên nhân văn 33

2.1.5.6 Cảnh quan và môi trường 33

2.1.5.7 Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên và các nguồn lực 34

2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai 35

2.2.1 Thực trạng phát triển kinh tế 35

2.2.2 Cơ sở hạ tầng 35

2.2.3 Lĩnh vực xã hội 37

2.2.4 Tình hình dân số lao động 38

2.2.5 Nhận xét chung về thực trạng phát triển kinh tế xã hội 40

Chương 3: MỐI QUAN HỆ GIỮA NGUỒN LỰC VÀ ĐỜI SỐNG

KINH TẾ CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN 41

3.1 Thực trạng kinh tế xã hội của các hộ nghiên cứu 41

3.1.1 Thực trạng nghèo đói của các hộ điều tra 41

3.1.2 Nguồn lực của các hộ 42

3.1.2.1 Đất đai 42

3.1.2.2 Rừng 45

3.1.2.3 Nguồn nước 49

3.1.2.4 Nguồn lực con người 50

3.1.2.5 Vốn 54

3.1.3 Kết quả và hiệu quả sản xuất của các hộ 59

3.1.3.1 Hệ thống cây trồng, vật nuôi 60

3.1.3.2 Doanh thu từ sản xuất nông lâm nghiệp của các hộ 63

3.1.3.3 Chi phí cho sản xuất nông, lâm nghiệp của các hộ 65

3.1.3.4 Thu nhập từ sản xuất 65

3.2 Quan hệ giữa nguồn lực và thu nhập của hộ 67

3.2.1 Mô tả mối quan hệ 67

3.2.2 Kết quả phân tích 68

3.3 Các giải pháp đối với các nguồn lực để nâng cao thu nhập và xoá đói giảm nghèo cho hộ nông dân 70

3.3.1 Các giải pháp chung 70

3.3.1.1 Nâng cao kiến thức cho các hộ gia đình 70

3.3.1.2 Tăng khả năng tiếp cận và kiểm soát các hộ nông dân với các nguồn lực chủ yếu bao gồm đất đai, rừng, tín dụng, nguồn nước 71

3.3.1.3 Tăng cường kiến thức về khoa học kỹ thuật và đội ngũ cán bộ kỹ thuật nông nghiệp 72

3.3.2 Các giải pháp cụ thể cho hộ nông dân 72

3.3.2.1 Hỗ trợ vốn cho sản xuất 72

3.3.2.2 Xây dựng kết cấu hạ tầng 74

3.3.2.3 Phát triển ngành nghề phi nông nghiệp và nghề phụ 76

3.3.3 Kết hợp sử dụng hợp lý các nguồn lực của hộ đặc biệt là nguồn lực tự nhiên 76

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 87

NHNN Ngân hàng nông nghiệp

NNPTNN Sở Nông nghiệp phát triển nông thôn

TCTK Tổng cục thống kê

TNMT Tài nguyên môi trường

Trđ Triệu đồng

VAC Vườn - Ao - Chuồng

VACR Vườn - Ao - Chuồng - Rau

FAO Tổ chức nông lương thế giới

UBND Uỷ ban nhân dân

2005

31

Bảng 2.5 Tình hình tăng trưởng kinh tế huyện Võ Nhai năm 2006 35 Bảng 2.6 Hiện trạng dân số và đất ở Huyện Võ Nhai năm 2005 40 Bảng 3.1 Hiện trạng đất đai bình quân của các hộ điều tra - H.Võ Nhai

huyện Võ Nhai năm 2006

Bảng 3.15 Chi phí trung bình sản xuất nông nghiệp, phi nông nghiệp

của các hộ điều tra Huyện Võ Nhai năm 2006

65

Bảng 3.16 Trung bình thu nhập của hộ điều tra Huyện Võ Nhai năm 2006 66

Bảng 3.17 Bảng phân tích hồi quy về nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ

điều tra huyện Võ Nhai năm 2006

68

Bảng 3.18 Sự so sách giữa kết quả mô hình tối ưu số liệu điều tra hộ tai huyện

Võ Nhai năm 2006

77

Bảng 3.19 Sự so sánh của các nguồn lực sử dụng và sự kết hợp giữa các hoạt

động trong hộ ở huyện Võ Nhai

78

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Trang

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ giữa nguồn lực và những lợi ích của nó 12

Sơ đồ 3.1 Nhân tố tác động đến việc nâng cao thái độ cho các hộ gia đình 71 Biểu đồ 2.1 Cơ cấu các loại đất huyện Võ Nhai năm 2006 27 Biểu đồ 2.2 Tỷ lệ dân tộc Huyện Võ Nhai năm 2005 39 Biểu đồ 3.1 Thu nhập của hộ và thu nhập bình quân / nhân khẩu của

các hộ điều tra năm 2006

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngày nay, 1/4 dân số thế giới đang sống trong điều kiện cùng cực của

sự nghèo khổ, không đủ khả năng đáp ứng được những nhu cầu cơ bản Hàng

triệu người khác cũng có cuộc sống trong điều kiện ngấp nghé ranh giới của

sự tồn tại [2]

Trong một thế giới mà khoa học kỹ thuật đang phát triển với tốc độ

cao như ngày nay mỗi ngày lại có tới 35.000 đứa trẻ chết vì những chứng

bệnh lẽ ra có thể phòng chống được bằng những phương pháp dinh dưỡng

và sự chăm sóc y tế sơ đẳng nhất Những dữ liệu và ngôn từ không bao giờ

nói lên hết được những đau khổ do nghèo đói gây ra như những bi kịch khi

1/6 trẻ em ở Châu Phi không được sống để có ngày sinh nhật thứ năm, hay

hàng năm phải có nửa triệu phụ nữ chết vì những nguyên nhân liên quan

đến thai ngén và thiếu những điều kiện y tế phù hợp Cũng không thể nào

đánh giá được những lãng phí về tiềm năng khi 130 triệu đứa trẻ không

được đến trường tiểu học Nghèo đói đang là mối quan tâm lớn của cộng

đồng quốc tế và của mỗi quốc gia [27]

Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta xác định việc xóa đói giảm ngèo là

một trong những quốc sách hàng đầu, góp phần ổn định và phát triển kinh tế

xã hội là tiền đề để phát triển nền kinh tế Quốc dân Do vậy trong nhiều thập

kỷ qua, trên bình diện Quốc Gia, đã tập chung giải quyết đồng bộ một hệ

thống giải pháp quan trọng và đã thu được những thành tựu to lớn trên lĩnh

vực xóa đói giảm nghèo nhất là ở các vùng sâu, vùng xa Tuy nhiên bên cạnh

những thành tựu đã đạt được như vậy vẫn còn nhiều vấn đề cần phải tiếp tục

giải quyết Cả nước còn hàng nghìn xã đặc biệt khó khăn, có tỷ lệ hộ đói

nghèo cao là đối tượng cần phải quan tâm trong thời gian tới, những xã này

chủ yếu tập trung ở khu vực miền núi nơi đa phần là đồng bào dân tộc thiểu

số đang sinh sống

Nước ta là một quốc gia nông nghiệp, sản xuất lương thực là chủ yếu

và dựa nguồn lực sẵn có trong đó phải kể đến các nguồn lực tự nhiên như đất đai và vốn rừng Nhiều công trình đã cho thấy ở khu vực miền núi nơi mà yếu

tố khoa học kỹ thuật còn ít tác động đến cuộc sống của đồng bào thì những hộ

có nhiều nguồn lực sẽ có cuộc sống đảm bảo hơn so với các hộ khác [34] Tuy nhiên ngoài việc các nguồn lực sẵn có thì việc sử dụng các nguồn lực này sẽ như thế nào trong mối quan hệ với đời sống kinh tế xã hội của người dân khu vực miền núi hiện nay đang là câu hỏi bỏ ngỏ cần phải nghiên cứu [32]

Huyện Võ Nhai là một huyện vùng núi của Tỉnh Thái Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 84.510,41ha, cách thủ đô Hà Nội theo quốc lộ 3

và quốc lộ 1 là 120km, cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 50km và thị trấn Đồng Đăng Lạng Sơn 80km Mặc dù thuận tiện giao thông và có nguồn tài nguyên phong phú nhưng trên thực tế Võ Nhai lại gặp rất nhiều khó khăn trong vấn đề phát triển kinh tế xã hội bởi một lẽ do địa hình phức tạp, thành phần chủ yếu là dân tộc ít người, trình độ học vấn, trình độ dân trí thấp Thời gian gần đây để ổn định đời sống nhân dân Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư mỗi năm lên đến hàng tỷ đồng cho các dự án xóa đói giảm nghèo, dự án 135, đầu tư vào cơ sở hạ tầng như điện - đường - trường

- trạm, xây dựng quy hoạch đất đai cho các xã, nhưng đời sống của nhân dân nơi đây còn gặp khó khăn Đây là những bức xúc, trăn trở của không ít các nhà hoạch định chính sách Qua nghiên cứu thực tế nhiều câu hỏi đặt ra cho chúng ta: Nguồn lực có vai trò như thế nào đối với các hộ nông dân trong huyện? Thực trạng việc sử dụng các nguồn lực đó trong phát triển kinh tế nông dân hiện nay ra sao? Giải pháp nào nhằm tháo gỡ những khó khăn mà các hộ nông dân đang gặp phải? Đó là những câu hỏi không phải

chỉ riêng ở một địa phương nào mà là đối với các hộ nông dân ở Việt Nam

Chính vì vậy, nghiên cứu về vấn đề Nguồn lực của hộ nông dân và mối

quan hệ của chúng đến đời sống kinh tế xã hội của các hộ gia đình nông

dân ở huyện Võ Nhai được đặt ra như một yêu cầu cấp bách, phải giải

quyết vấn đề này với nhiều phương pháp tiếp cận cả trên bình diện vĩ mô

và vi mô từ đó đề xuất một số giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao việc

sử dụng các nguồn lực và qua đó thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp nông

thôn theo hướng chuyên môn hóa, công nghiệp hóa và hiện đại hóa

Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: "Nguồn lực và vấn đề

nghèo đói của hộ nông dân Huyện Võ Nhai Tỉnh Thái Nguyên".

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu đặc điểm, vai trò của các nguồn lực của hộ đối với phát

triển kinh tế hộ, tìm ra các giải pháp tạo điều kiện giúp hộ nông dân khai thác,

phát huy thế mạnh của nguồn lực để phát triển kinh tế, tăng thu nhập, cải thiện

đời sống nhằm mục đích xóa đói giảm nghèo

2.2 Mục tiêu cụ thể

1- Tìm hiểu hiện trạng nguồn lực và sử dụng nguồn lực cho sản xuất

nông, lâm nghiệp của các hộ nông dân huyện Võ Nhai

2- Tìm hiểu tác động của các nguồn lực đến mức sống của các hộ

trong Huyện

3- Đề xuất những giải pháp sử dụng các nguồn lực cho phù hợp, có hiệu

quả và bền vững nhằm tăng thu nhập và cải thiện cuộc sống cho người dân ở

huyện Võ Nhai

3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài

Các nguồn lực trong hộ nông dân vai trò và tác động đối với đời sống

kinh tế của các hộ nông dân thuộc huyện Võ Nhai - Thái Nguyên

3.2 Về không gian nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu trong phạm vi huyện Võ Nhai trong đó tập chung nghiên cứu chủ yếu một số xã đại diện

3.3 Về nội dung nghiên cứu

Đề tài tập chung nghiên cứu các nguồn lực như: lao động, vốn, đất, rừng, nước và mối quan hệ của các nguồn lực đó trong phát triển kinh tế hộ Các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đói của hộ trong phát triển kinh tế Đề xuất các giải pháp chủ yếu để phát huy hiệu quả sử dụng các nguồn lực của hộ trong thời gian tới

3.4 Về thời gian nghiên cứu

Các thông tin thứ cấp và tài liệu về tình hình kinh tế, nguồn lực và vấn

đề nghèo đói của cả Tỉnh nói chung và của huyện Võ Nhai nói riêng được thu thập từ năm 2005 đến năm 2006 Số liệu điều tra hộ được thu thập cho toàn bộ năm 2006 Các giải pháp đề xuất có thể dự kiến áp dụng cho các năm từ 2006-2010

4 KẾT QUẢ MONG ĐỢI

Về mặt lý luận: Xác định được thực trạng tình hình kinh tế xã hội, các nguồn

lực trong các hộ nông dân trên địa bàn huyện Võ Nhai; xác định được nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt về điều kiện kinh tế của các hộ

Về mặt thực tiễn: Xác định các giải pháp có tính thực tiễn áp dụng cho các

hộ nông dân trên địa bàn huyện để tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống cho hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu trong tương lai

5 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương chính:

Chương 1: Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu Chương 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Chương 3: Mối quan hệ giữa nguồn lực và đời sống kinh tế của các hộ nông dân

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU CÁC NGUỒN LỰC

1.1.1 Khái niệm nghèo đói và nguồn lực

* Khái niệm nghèo đói.

Không có một khái niệm duy nhất về nghèo đói, và do đó cũng không

có một phương pháp hoàn hảo để đo được nó Nghèo là tình trạng bị thiếu

thốn ở nhiều phương diện Thu nhập hạn chế, hoặc thiếu cơ hội tạo thu

nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn, và dễ bị

tổn thương trong những lúc đột biến bất lợi, ít được tham gia vào quá trình

ra quyết định, cảm giác bị sỉ nhục, không được người khác tôn trọng đó là

những khía cạnh của nghèo

Trong hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái bình Dương do

ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993 Việt Nam có đưa ra

định nghĩa chung về đói nghèo là: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư

không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những

nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã

hội và phong tục tập quán của địa phương [1]

Để tìm hiểu rõ hơn về “Nghèo đói”, ta tìm hiểu thêm về các chỉ tiêu về

nghèo Một loạt các chỉ tiêu về nghèo đói và phát triển xã hội hiện đang được

sử dụng ở Việt Nam Bộ lao động thương binh xã hội dùng phương pháp dựa

trên thu nhập của hộ Các hộ được xếp vào diện nghèo nếu thu nhập đầu người

của họ ở dưới mức chuẩn được xác định, mức này khác nhau giữa thành thị và

nông thôn và miền núi Tỷ lệ nghèo được xác định bằng tỷ lệ dân số có thu

nhập dưới ngưỡng nghèo Tổng cục thống kê (TCTK) thì dựa vào cả thu nhập

và chi tiêu theo đầu người để tính tỷ lệ nghèo TCTK xác định ngưỡng nghèo

dựa trên chi phí cho một giỏ tiêu dùng bao gồm lương thực và phi lương thực,

trong đó chi tiêu lương thực phải đảm bảo 2.100 calo mỗi ngày cho một người Các hộ được coi là thuộc diện nghèo nếu mức thu nhập và chi tiêu không đủ để đảm bảo giỏ tiêu dùng này [8] (Bảng 1: Chuẩn nghèo đói - theo

Bộ lao động thương binh xã hội - phần phụ lục)

* Khái niệm nguồn lực

- Nguồn lực: là nhân tố cơ sở là khả năng, động lực của nước được huy

động vào mục đích phát triển kinh tế – xã hội Nguồn lực là tiền đề vật chất quan trọng để phát triển kinh tế – xã hội của một quốc gia Quy mô và tốc độ phát triển kinh tế – xã hội của một nước, ở mức độ lớn phụ thuộc vào khai thác hợp lý, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực bên trong và bên ngoài, đặc

biệt là đối với các nước đang phát triển như nước ta

Để phát triển kinh tế – xã hội của một nước cần tận dụng và phát huy nhiều nguồn lực Người ta chia ra làm hai nhóm nguồn lực chính:

- Nhóm nguồn lực xuất phát từ bản thân nó – Nội lực

- Nhóm nguồn lực xuất phát từ tình hình kinh tế – xã hội của khu vực

NLTN bao gồm: khoáng sản, dầu mỏ, thủy sản, rừng, thú rừng đất đai

và nước được xem là các nguồn lực tự nhiên Đối với một quốc gia nguồn lực tự nhiên được xem như là tài sản của quốc gia đó Lịch sử cũng đã chứng kiến nhiều cuộc chiến tranh trên thế giới qua nhiều thời đại khác nhau để

chiếm đoạt các tài sản thiên nhiên hay vì mục đích đó của quốc gia này đối

với quốc gia khác

Các NLTN thường được chia ra làm 2 nhóm: Có thể tái tạo và không

thể tái tạo Các NLTN có thể tái tạo bao gồm các nguồn lực cho cuộc sống

như nguồn thủy sản, rừng có thể tái tạo được nếu như con người không

khai thác triệt để Nếu nguồn lực có thể tái tạo mà sử dụng quá thì có thể sẽ

bị mất đi

Các NLTN không thể tái tạo như đất, nước, khoáng sản như dầu mỏ,

than đá do sự hạn chế của nó trong tự nhiên và do quá trình để hình thành

phải mất hàng tỷ năm Như vậy, việc khai thác các nguồn lực này phải hết sức

chú ý tránh làm tổn hại và khai thác bừa bãi dẫn đến việc thoái hóa của các

nguồn lực này Ngoài ra các NLTN như gió, dòng chảy của nước và năng

lượng mặt trời cũng được coi là tài nguyên thiên nhiên có thể tái tạo vì nó ít bị

hạn chế so với các nguồn lực khác

Trong các NLTN thì đất đai là nguồn lực bị sử dụng nhiều nhất bởi

con người cho mục đích nông nghiệp và phi nông nghiệp [34] Vì vậy nó

đang ảnh hưởng tới quá trình phát triển bền vững của các vùng khu vực

khác nhau Chính những tác động tiêu cực của con người đến các NLTN

mà đòi hỏi chúng ta phải quan tâm tới sự phát triển bền vững tức là đảm

bảo cho thế hệ sau này có cuộc sống ổn định trên cơ sở những tài sản thiên

nhiên sẵn có hiện nay

Tài nguyên thiên nhiên là tài sản quý giá của mỗi quốc gia, là một

trong những nguồn lực chủ yếu để xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội

Tài nguyên thiên nhiên tuy không có ý nghĩa quyết định đối với sự phát

triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, song đó là điều kiện thường xuyên

cần thiết cho mọi hoạt động sản xuất, là một yếu tố cơ bản của quá trình sản

xuất Tài nguyên thiên nhiên còn là một yếu tố tạo vùng quan trọng, có ý

nghĩa to lớn đối với việc hình thành các ngành sản xuất chuyên môn hoá, các ngành mũi nhọn

Khi nghiên cứu nguồn lực và vấn đề nghèo đói của hộ nông dân còn phải xét mối quan hệ xã hội, bởi hộ là đơn vị kinh tế nhỏ của nền kinh tế (Theo Frank Ellis, 1988) thì kinh tế hộ nông dân là: “Các hộ nông dân thu hoạch các phương tiện sống từ đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần thị trường, hoạt động với một trình độ không hoàn chỉnh cao” Kinh tế hộ nông dân được phân biệt với các hình thức kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường bởi các đặc trưng sau chủ yếu sau:

- Đất đai: Đây là đặc điểm phân biệt hộ nông dân với những người lao động khác Như vậy, nghiên cứu hộ nông dân là nghiên cứu những người sản xuất có tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đai

- Lao động: Lao động chủ yếu là do các thành viên trong hộ tự đảm nhận Sức lao động của các thành viên trong hộ không được xem là lao động hàng hoá, họ không có khái niệm tiền công, tiền lương

- Tiền vốn: Do họ tự tạo ra chủ yếu là từ sức lao động của họ Mục đích sản xuất của hộ chủ yếu là phục vụ yêu cầu tiêu dùng trực tiếp của hộ, không phải là lợi nhuận, họ không quan tâm đến giá trị thặng dư Có lúc hộ nông dân phải duy trì mức tiêu dùng tối thiểu, để đầu tư cho sản xuất với chi phí rất cao

để đảm bảo cuộc sống gia đình

Sự hiểu biết về kinh tế hộ nông dân được thông qua các đặc trưng của

hộ nông dân nói chung Tuỳ theo điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia, mỗi vùng

mà hộ nông dân có những đặc trưng cụ thể Tóm lại, kinh tế hộ nông dân luôn gắn liền với đất đai và sử dụng lao động gia đình là chủ yếu Mục đích chủ yếu nhất của sản xuất trong nông hộ là đáp ứng cho tiêu dùng trực tiếp của hộ, sau đó mới là sản xuất hàng hoá

Ở Việt Nam theo thống kê năm 2005 cả nước có 7.656.165 hộ nông

nghiệp ngoài hợp tác xã Với một số lượng lớn trong một nước nông

nghiệp, hộ nông dân Việt Nam ngoài những đặc điểm chung còn có một số

nét đặc thù như:

- Trong kinh tế hộ sản xuất còn tự cung tự cấp là chủ yếu Tuy nhiên

kinh tế hộ đang chuyển dần sang kinh tế hàng hoá, sản xuất ngày càng gắn với

thị trường

- Quy mô sản xuất của hộ cả về đất đai và lao động còn nhỏ, kỹ thuật

canh tác còn lạc hậu, chủ yếu sử dụng lao động thủ công Tuy nhiên những kỹ

thuật mới đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các hộ nông dân Sản

xuất công nghiệp và các ngành nghề khác ở nông thôn chưa phát triển để hỗ

trợ cho kinh tế hộ gia đình, tăng thu nhập cho nông hộ

Ở miền núi nước ta kinh tế hộ có các đặc trưng sau:

- Do đặc điểm tự nhiên xã hội và nơi cư trú, hộ gia đình miền núi

thường phát triển kinh tế tổng hợp, đa dạng nhiều ngành nghề, mức độ chuyên

môn hoá chưa cao

- Lao động miền núi thường gắn liền với sản xuất nông, lâm nghiệp,

nương rẫy, theo hệ thống Vườn - ao - chuồng (VAC), Vườn - ao - chuồng -

rau ( VACR) Việc canh tác ở các vùng cao, vùng rừng đầu nguồn các sông

suối gắn liền với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái

- Địa bàn miền núi là nơi cư trú của đồng bào các dân tộc thiểu số và

đồng bào Kinh ở các vùng mới được quy hoạch Nguồn lao động được sử

dụng chủ yếu là trong gia đình hoặc người thân Tuy vậy, trong điều kiện thời

vụ vẫn có thuê mướn nhân công nhưng không nhiều

Với quy mô nhỏ, lao động và vốn ít nên năng suất lao động cũng như

khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật ở giai đoạn đầu còn hạn chế Tuy

nhiên, tuỳ theo điều kiện cụ thể của từng vùng, từng nơi của sự phát triển kinh

tế mà hộ mà những đặc trưng trên được thể hiện ở những mức độ khác nhau

1.1.2 Tổng quan về mối quan hệ giữa nguồn lực và vấn đề nghèo đói của

hộ nông dân

* Trên thế giới

Tất cả các nghiên cứu trên thế giới đều nhất trí rằng sự kết nối của tự nhiên và nghèo đói là quyết định then chốt trọng việc xác định rõ ràng kết quả của sự phát triển Người nghèo ở các quốc gia đang phát triển lệ thuộc một cách đặc biệt vào tài nguyên thiên nhiên và sự giúp đỡ của hệ sinh thái cho kế sinh nhai của họ Số lượng người nghèo sống ở những vùng núi cao và những khu vực có sự sản xuất phụ thuộc chủ yếu vào thiên nhiên đang ngày càng gia tăng [38]

Tài nguyên thiên nhiên đóng một vai trò hết sức quan trọng trong cuộc sống của người nghèo Hơn 1,3 tỉ người đang sống phụ thuộc vào đánh bắt thuỷ sản, nghề rừng và sản xuất nông nghiệp Gần một nủa trong số đó là khai thác thủ công Theo WB tương ứng khoảng 1,1 tỷngười đang sống với mức thu nhập dưới 1USD/ngày dựa vào rừng và các thu nhập khác của họ Năm

2002 sự phát triển của thế giới đã được đánh giá ước lượng 90% của 15 triệu người đang làm việc với nghề cá tự nhiên trong quy mô nhỏ, hầu hết trong số

đó là người nghèo trong đó không bao gồm khoảng 10 phần triệu người nghèo đang đánh bắt khai thác thuỷ sản tại các đảo nhỏ trên sông, hồ và thậm chí là

ở các vùng trồng lúa

Trong khi mà hầu hết xã hội loài người là sự liên kết giữa các quy luật lôgic với sức khoẻ của hệ sinh thái đã tạo ra yêu cầu của cuộc sống và những ngườii nông dân nghèo là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất từ thiên nhiên hơn là những người khác trong cộng đồng Ở Châu Phi, 7 trong tổng số 10 người nghèo sống ở khu vực nông thôn với sự phụ thuộc lớn vào tài nguyên

có quy mô sản xuất nhỏ, chăn nuôi, đánh bắt cá, săn bắn, nghề thủ công, khai khoáng và khai thác lâm sản Người nghèo trông chờ phần lớn vào giá trị của

sự thu hoạch nông nghiệp, tài nguyên thiên nhiên khi mà những giá trị khác

đã cạn kiệt Những vấn đề phát triển đang được điều kiển bởi một số ít các

phương pháp tiếp cận và các chính sách Việc này bao gồm cả Mục tiêu phát

triển thiên niên kỷ - Millennium Development Goals (MDGs) của Liên Hợp

Quốc (UN) và Kế hoạch Giảm bớt đói nghèo - Poverty Reduction Strategy

tính toán đầy đủ về sự liên kết giữa quản lý tài nguyên với xoá đói giảm

nghèo và cũng có thể là chưa nhận thức đầy đủ về tiềm năng của tài nguyên

thiên nhiên (hàng hoá và dịch vụ) như là tài sản tái sinh dồi dào cho người

nghèo (USAID, 2006.)

Các nghiên cứu của Liên hợp quốc tại khu vực vùng Rừng châu Phi cho

thấy: Vùng Rừng châu Phi rộng 2 triệu km2, là nơi sinh sống của khoảng 150

triệu người thuộc các quốc gia Ethiopia, Sudan, Somalia, Djibouti, Kenya và

Eritrea Theo thống kê của Liên hiệp quốc, hơn 70 triệu người, chiếm 45%

tổng dân số của vùng Rừng châu Phi, thuộc diện nghèo khổ và thiếu lương

thực 6 năm qua, 4 đợt hạn hán nghiêm trọng đã xảy ra ở khu vực này, khiến

tình trạng thiếu lương thực đang diễn ra rất nghiêm trọng Vậy nguyên nhân

từ đâu? Câu trả lời là: Từ sự bùng nổ dân số, chiến tranh triền miên và một

trong số những nguyên nhân quan trọng là tài nguyên thiên nhiên bị khai thác

cạn kiệt: rừng bị tàn phá; hệ sinh thái đầm lầy bị phá vỡ dẫn đến thiên tai hạn

hán mà hệ quả của nó là sự đói nghèo [21] Điều đó cho thấy sự liên quan mật

thiết của tài nguyên thiên nhiên và vấn đề nghèo đói

Tạp chí The Wooden Bell số 17 tháng 8 năm 2006 cũng chỉ ra rằng

nguyên nhân của sự đói nghèo ở Châu Phi là tình trạng thiếu tài nguyên thiên

nhiên và tài nguyên thiên nhiên bị suy thoái nghiêm trọng " Những người

nông dân nghèo nhất phải canh tác trên những mảnh đất nhỏ bé, manh mún và

nghèo kiệt Sự thách thức cho những hộ gia đình nông dân nghèo là sự mót

nhặt từng giọt nước, từng vuông đất đó là tất cả tiềm lực sản xuất của họ"

Điều đó có nghĩa là một nguyên nhân quan trọng của sự nghèo đói là vấn đề thiếu thốn tài nguyên thiên nhiên mà cụ thể ở đây là vốn đất và nguồn nước Năm 1992, với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Các

nước Tiểu vùng sông Mêkông Mở rộng (GMS) (gồm Campuchia, Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, Cộng Hoà dân chủ nhân dân Lào, Myanmar, Thái Lan

và Việt Nam) cũng đã tiến hành các nghiên cứu về mối quan hệ giữa nguồn

lực tự nhiên và vấn đề nghèo đói Báo cáo cũng cho thấy rằng với 300 triệu dân, phần lớn dân cư sống ở vùng nông thôn nơi mà sinh kế của họ dựa hoàn toàn hoặc một phần vào nông nghiệp Chẳng hạn, ở Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào có đến hơn 75% dân số sống ở nông thôn Thậm chí Thái Lan, một nước đô thị hoá mạnh nhất trong số các nước tiểu vùng sông Mêkông vẫn tồn tại các cộng đồng nông nghiệp lớn, đặc biệt tập trung ở phía Bắc và Đông Bắc của đất nước Một trong các thách thức của cho sự phát triển của vùng là: Thiếu quan tâm thích đáng đến vấn đề bảo vệ các nguồn lực tự nhiên mà sinh

kế truyền thống phụ thuộc vào Rõ ràng rằng, tiềm năng dồi dào của các nước tiểu vùng sông Mêkông chỉ được phát huy khi mà những vấn đề liên quan đến

nghèo đói được giải quyết một cách thoả đáng (GMSAIN- Greater Mekong Subregion Agriculture Information network)

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa nguồn lực và những lợi ích của nó

Tài nguyên đất, nước, rừng, cuộc sống hoang rã là động lực tác động lên xã hội, kinh tế chính trị Nhiệm vụ của con người xác định rõ nguồn tài nguyên

và sự sử dụng của chúng

Nguồn lực

Quản lý môi trường là sự phân bổ, sử dụng và quản lý nguông lực và các hoạt động của tự nhiên Quan tâm của Chính phủ và hầu hêt người dân ở nông thôn là tiếp cận

và điều khiển TNTN

Lợi ích

Những sự cung cấp của tự nhiên như là các hoạt động sản xuất nông nghiệp đơn thuần và các hệ thống kinh tế Trong các

hệ thống kinh tế nó đóng vai trò như một tài sản quan trọng của quốc gia Sự đầu

tư vốn vào tài nguyên thiên nhiên có giá trị cao ở cấp độ quốc gia

* Tại Việt Nam

Việc nghiên cứu mối quan hệ giữa nguồn lực và vấn đề nghèo đói của

nông hộ cũng đã được các Chính phủ Việt Nam và các tổ chức quốc tế

nghiên cứu tại Việt Nam để tìm những giải pháp hữu hiệu nhất nhằm quản

lý tài nguyên thiên nhiên và xoá đói giảm nghèo, đặc biệt là đối với các

vùng nông thôn và miên núi Trong số đó có các nghiên cứu của Bộ Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn với chương trình, Ngân hành Thế giới

(WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), Tổ chức Nông Lương thế giới

(FAO), Chương trình phát triển liên hợp quốc (UNDP), các tổ chức phi

chính phủ như GCAP, SAM

Trong Báo cáo nghiên cứu Đảm bảo bền vững về môi trường của nhóm

Hành động chống đói nghèo tháng 6 năm 2006 cho thấy có một mối liên hệ

mật thiết giữa nghèo đói và nguồn lực Mặc dù hiện nay Việt Nam đã có

những bước tiến đáng kể trong việc giảm đói nghèo, các nguồn lực đang có

xu hướng giảm sút Nhóm cộng đồng nghèo phải chịu đựng vấn đề này nhiều

hơn là cộng động có thu nhập khá hơn trong xã hội Tại sao lại như vậy? Nhìn

chung là người nghèo phải phụ thuôc nhiều hơn vào nguồn lực nhiều hơn là

những người khá giả Hầu hết những người nghèo ở Việt Nam vẫn phụ thuộc

vào canh tác nông nghiệp nhỏ bé để sinh sống và khi chất lượng đất, nước,

rừng và các nguồn lực khác bị giảm sút, chất lượng cuộc sống của hộ cũng bị

giảm đi theo Tuy nhiên mối liên hệ giữa các nguồn lực và nghèo đói là mối

quan hệ hai chiều và cải thiện chất lượng của các nguồn lực tự nhiên cũng góp

phần làm giảm đói nghèo [13]

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa nguồn lực và vấn đề nghèo đói của

hộ nông dân ở một số tỉnh

•Nghiên cứu ở Đăk Lăk

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa nguồn lực với đói nghèo ở Buôn Ma

Thuật tỉnh Đắk Lắk cho thấy nguyên nhân chính dẫn đến đói nghèo cho các

hộ nông dân là tình trạng khai thác một cách quá mức nguồn lực tự nhiên dẫn đến sự xuống cấp của nguồn lực tự nhiên và hậu quả là dẫn đến đói nghèo, đặc biệt là đối với nhóm người dân tộc thiểu số ở vùng nông thôn Trong một

nỗ lực thiết kế kế sinh nhai cho người dân ở vùng nông thôn, cho đồng bào dân tộc thiểu số và để đảo ngược lại tình hình xuống cấp của nguồn lực đang

diễn ra hiên nay Uỷ ban nhân dân Tỉnh đã xem xét lại một số mặt: [19]

- Đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp

- Giảm thiểu quản lý bền vững nguồn lực tự nhiên

- Cho người dân nông thôn và đặc biệt là nhóm dân tộc thiểu số tham gia vào việc lập kế hoạch và thực hiện việc sử dụng đất, phát triển kinh tế

xã hội [18]

• Nghiên cứu ở Lào cai

Theo nghiên cứu của tổ chức Oxfam cho thấy ở các vùng xa sôi hẻo lánh, đặc biệt là đối với các hộ nông dân nghèo thì nguồn lực là kế sinh nhai chính của nông hộ Vì vậy, đối với những hộ nông dân nghèo, đặc biệt là những hộ đồng bào dân tộc ít người có nguồn vốn và tài sản ít ỏi cho sản xuất nông nghiệp, thuỷ sản và kinh doanh nhỏ lẻ Tuy nhiên họ lại rất khó tiếp cận và khai thác các nguồn lực này vì nhiều lý do như vốn, kỹ thuật, nhân lực và các

rủi ro do thiên tai (http://www.oxfam.org.uk)

• Nghiên cứu ở các tỉnh ven biển:

Nghiên cứu tại các địa điểm: thôn Vĩnh Tường (Ninh Thuận) tới 61% hộ nghèo, các xã Thạch Hải và Tượng Sơn (Hà Tĩnh) có tới 52% và 42,6% hộ nghèo, các xã Hiệp Mỹ Đông và Mỹ Nam Long (Trà Vinh) cũng có tới hơn 23% số hộ nghèo Xu hướng giảm nghèo chưa được cải thiện đáng kể ở các cộng đồng này[20]

Nhóm dân tộc Kinh chiếm đa số trong các cộng đồng khảo sát, có tỷ lệ

hộ nghèo thấp hơn so với các dân tộc khác Ở các xã Đường Hoa và Quảng Điền (Quảng Ninh) có các dân tộc Sán Rìu, Tày, Nùng và Hoa Hầu hết các

hộ trong nhóm cư dân này đều là các hộ nghèo Dân tộc Khơme chiếm tỷ lệ

lớn ở các xã Mỹ Long Nam và Hiệp Mỹ Đông (huyện Cầu Ngang tỉnh Trà

Vinh) Nhóm hộ Khơme có tỷ lệ hộ nghèo khá cao, trên 58% số hộ của các

địa phương được lựa chọn khảo sát ở Trà Vinh

Nguyên nhân nghèo đói được cộng đồng dân cư nhấn mạnh là điều kiện

sản xuất và mở rộng các sinh kế ngoài nông nghiệp gặp rất nhiều khó khăn

Người nông dân và ngư dân nghèo khó tiếp cận khai thác có hiệu quả các

nguồn lực tự nhiên (đất đai canh tác nông nghiệp, đất đai để nuôi trồng thuỷ

sản, nguồn nước sản xuất nguồn lợi thuỷ sản tự nhiên xã bờ, ) để phát triển

các sinh kế bền vững giúp họ thoát nghèo, mặc dầu chính quyền các cấp đã có

các chương trình hỗ trợ nhất định cho các cộng đồng thực hiện [17]

1.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.2.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu cơ bản

* Số liệu thứ cấp

Thu thập các tư liệu và số liệu có sẵn từ các cơ quan trong tỉnh và

huyện:(Sở nông nghiệp phát triển nông thôn, Cục thông kê, Sở Lao động

thương binh và xã hội (LĐ-TB-XH), Qũy hỗ trợ người nghèo và các phòng

ban chức năng của huyện(Phòng Thống kê, Phòng nông nghiệp, Phòng Tài

nguyên và môi trường, Phòng Thương binh xã hội, Các cấp Hội, Uỷ ban nhân

dân xã)

Thu thập các bản đồ: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất, bản đồ hiện trạng

rừng, bản đồ và các loại số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa

bàn Huyện

* Số liệu sơ cấp

Điều tra số liệu thực tế tại các hộ nông dân trên địa bàn nghiên Để có

được số liệu này chúng tôi tiến hành điều tra phỏng vấn trực tiếp các hộ điều

tra đã được chọn theo bảng câu hỏi đã chuẩn bị trước

Phương pháp lựa chọn mẫu điều tra theo 3 cấp:

+ Đầu tiên các xã được lựa chọn đại diện cho toàn huyện + Trên cơ sở các xã đã lựa chọn sẽ lựa chọn đại diện các thôn + Cuối cùng tại mỗi thôn sẽ tiến hành điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện và có thể suy rộng của mẫu điều tra

Số lượng mẫu điều tra: Do chưa có các đề tài điều tra trước đó do vậy theo lý thuyết thống kê để đảm bảo cho các mẫu có lượng đủ lớn mỗi một nhóm nên có số lượng mẫu n > 30 Theo mục đích của đề tài sẽ phân tổ ra làm

3 nhóm (theo vùng đại diện cho 3 khu vực/xã: Nghèo, trung bình và khá theo mức sống) để dễ dàng so sánh và phân tích nhằm tìm hiểu những tác động và ảnh hưởng của vấn đề nghiên cứu do vậy chúng tôi tiến hành điều tra tại mỗi

xã là 30-35 mẫu

Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo: được sử dụng để có những thông tin tổng quát nhất về khu vực nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài Chúng tôi tiến hành tham khảo ý kiến các chuyên gia và những người có kinh nghiệm trong vùng

Phương pháp chuyên khảo: Xem xét, nghiên cứu các đơn vị điển hình, riêng biệt từ đó có thể thấy được tính khách quan và tổng quát vùng nghiên cứu

1.2.2 Công cụ và kỹ thuật sử lý số liệu

Với số liệu thứ cấp: Chọn lọc số liệu trên các báo cáo, văn kiện, sách báo sao chép hoặc trích dẫn các số liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu Với số liệu sơ cấp: Sau khi điều tra thu thập số liệu qua phiếu điều tra tiến hành tổng hợp và xử lý bằng công cụ Excel và phần mềm SPSS Quá trình so sánh sẽ được kiểm định thống kê theo kiểm định phi tham số tại mức xác suất 90%

Phương pháp kinh tế lượng và toán kinh tế: Sử dụng mô hình hàm hồi qui và bài toán qui hoạch tuyến tính

Mô hình hồi quy để giúp ta xác định mối quan hệ và sự tác động giữa

các nguồn lực với nghèo đói của hộ

Hàm sản xuất dạng Cobb-Douglas (CD) là dạng hàm mà nó phù hợp

cho các vấn đề tuân theo quy luật hiệu suất biên giảm dần, mà trong thực tế

rất nhiều vấn đề nghiên cứu tuân theo quy luật này Với suy luận như vậy việc

ứng dụng hàm hồi quy dạng Cobb-Douglas là hợp lý nhất Vì vậy trong

nghiên cứu này chúng tôi sẽ vận dụng dạng hàm CD để tìm hiểu mối quan hệ

giữa các nguồn lực với thu nhập của hộ

Dạng của hàm sản xuất CD:

Y = aX1 a1.X1 a2 X1 an.e1 1D1 +2D2+mDm

Trong đó biến phụ thuộc là Thu nhập/đầu người (đặc trưng cho mức độ

nghèo của hộ

Các biến độc lập là thể hiện cho các nguồn lực của hộ dưới hai góc độ

số lượng và chất lượng Để sử lý mô hình hồi quy trong đề tài sử dụng công

cụ EXCEL

Bài toán quy hoạch tuyến tính là mô hình tối ưu với mục đích giúp ta

bố trí việc sử dụng các nguồn lực một cách tốt nhất mang lại thu nhập cao

j X C

m = Number of resources and constraints

aij = Hệ số kỹ thuật (số lượng đầu vào thứ i cần thiết cho một đơn vị sản xuất thứ J)

bi = Số lượng nguồn lực thứ i

Hàm mục tiêu

Trong bài toán hàm mục tiêu sẽ thể hiện là thu nhập của hộ đạt đến max

đây là mục tiêu quan trọng nhất của các hộ gai đình nông dân quy mô nhỏ lấy

công làm lãi

Ràng buộc:

Giả thiết là các nguồn lực trọng hộ bị hạn chế, đặc biệt là các nguồn lực

tự nhiên Trong đó có một số hạn chế là cố định tức là không thể lớn hơn hoặc

nhỏ hơn, còn một số hạn chế trong khoảng

Ràng buộc về đất: đai trong vụ mùa và trong vụ xuân, nó cũng thể hiện

các ràng buộc khác nhau về các loại đất khác nhau như đất dốc, đất bằng

Ràng buộc về lao động: Hai nguồn lao động khác nhau được sử dụng

đó là lao động gia đình và lao động thuê mướn Với ràng buộc này đòi hỏi

việc sử dụng không được vượt quá khả năng của hộ, còn lao động thuê ngoài

được giả thuyết là không bị hạn chế

Ràng buộc về cung cấp lương thực và chi tiêu trong hộ: Lương thực

được cung cấp từ hai nguồn khác nhau là tự cung tự cấp và mua ngoài, nó thể

hiện mối quan hệ giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tự cung tự cấp và thị

trường Nhu cầu lương thực được tính toán dựa trên nhu cầu về dinh dưỡng

cho hộ cũng như sự cân bằng nhu cầu này trong mỗi bữa ăn Ràng buộc này

cũng còn phụ thuộc nhiều vào chi tiêu trong hộ

Ràng buộc cân bằng dòng tiền: Nó bao gồm có dòng tiền ra và dòng tiền

vào Dòng vào bao gồm từ việc bán sản phẩm đến tiền vay và tiền ra bao gồm

cả việc chi cho sản xuất và tiêu dùng Cân bằng tiền có thể kết chuyển từ

tháng này qua tháng khác trong năm

Ràng buộc vay vốn: Hai nguồn vay vốn là vay trong ngân hàng và vay

các tổ chức cá nhân được xem xét trong mô hình

Các hoạt động: Bao gồm các hoạt động diễn ra trong hộ cũng như các

hoạt động phi nông nghiệp

* Phần mềm sử dụng để chạy mô hình

Hiện nay có nhiều phần mềm để chạy mô hình bài toán quy hoạch tuyến tính như: Lindo, XA, GAMS trong đề tài chúng tôi sử dụng chương trình XA để sử lý mô hình bài toán

1.2.3 Mẫu nghiên cứu

Với sự tư vấn của các cán bộ có trách nhiệm thuộc phòng Tài nguyên môi trường (TNMT) của huyện, Sở Nông nghiệp phát triển nông thôn (NNPTNN) của Tỉnh, 3 xã đã được chọn vào mẫu nghiên cứu gồm: Xã Vũ Chấn đại diện cho vùng I là vùng nghèo của Huyện, Xã Dân Tiến đại diện cho vùng II vùng trung bình và Xã Tràng Xá đại diện cho vùng III là vùng có mức sống khá của huyện

Chọn hộ điều tra: Đây là bước quan trọng vì hộ là nơi cung cấp số liệu

để tổng hợp, đánh giá tình hình chung cũng như việc sử dụng các nguồn lực của các hộ gia đình trên địa bàn Huyện Hộ được một cách hoàn toàn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện của mẫu có thể suy rộng được

1.3 CÁC CHỈ TIÊU SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU 1.3.1 Nhóm các chỉ tiêu đánh giá mức sống:

Sử dụng 8 chỉ tiêu đánh giá mức sống (Doppler, 2000)

- Thu nhập của hộ (IC): Phản ánh toàn bộ số tiền mà hộ thu được trong năm sau khi trừ đi chi phí, có thể sử dụng tái sản xuất và cho sinh hoạt của gia đình trong năm sau

- Dòng tiền

- Mức độ độc lập về các nguồn lực của hộ

- Cung cấp và an toàn lương thực

- Nước sinh hoạt và nhà cửa

- Tình hình chi tiêu

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất của việc sử dụng các nguồn

lực trong hộ

- Chi phí cho sản xuất (TC)

- Doanh thu (R)

- Thu nhập (IC) (bao gồm thu nhập từ sản xuất nông lâm nghiệp và từ các

hoạt động phi nông nghiệp)

- Thu nhập / nhân khẩu

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN 2.1.1 Vị trí địa lý

Huyện Võ Nhai là một huyện vùng cao nằm về phía Đông - Bắc của tỉnh Thái Nguyên Có toạ độ địa lí

- 105o45’ - 106o17’ Kinh độ Đông

- 21o36’ - 21o56’ Vĩ độ Bắc

- Phía Đông giáp huyện Bắc Sơn (Tỉnh Lạng Sơn)

- Phía Tây giáp với huyện Đồng Hỷ và Huyện Phú Lương

- Phía Nam giáp với Huyện Đồng Hỷ và Huyện Yên Thế (Tỉnh Bắc Giang)

- Phía Bắc giáp huyện Na Rì (Tỉnh Bắc Kạn) Thị trấn Đình Cả, trung tâm huyện cách TP Thái Nguyên 37km và cách thị trấn Đồng Đăng - Lạng Sơn 80km

Huyện gồm 14 xã và 1 thị trấn, trong đó có 6 xã vùng I, 3xã vùng II, còn lại 5 xã vùng III [20]

2.1.2 Địa hình địa mạo

Huyện Võ Nhai nằm ở vị trí tiếp giáp của 2 dãy núi cao - Dãy Ngân Sơn chạy từ Bắc Kạn theo hướng Đông Bắc - Tây Nam đến Võ Nhai và Dãy Bắc Sơn chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam cho nên huyện có địa hình khá phức tạp, đồi núi là chủ yếu, đất ruộng ít

Là huyện có địa hình phức tạp, phần lớn là diện tích vùng núi đá vôi (chiếm 92%) những vùng đất bằng phẳng, tiện cho sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ nhỏ, tập trung chủ yếu dọc theo các khe suối, các triền sông và các thung lũng ở vùng núi đá vôi

Toàn huyện có độ cao bình quân từ 100m đến 800m so với mặt biển, đất nông nghiệp phân bố ở độ cao bình quân từ 100m đến 450m

Căn cứ vào địa hình địa mạo đất đai huyện chia thành 3 tiểu vùng có

những đặc điểm sau:

- Tiểu vùng I: Gồm 6 xã (Nghinh Tường, Thượng Nung, Cúc Đường,

Thần Xa, Vũ Chấn, Sảng Mộc), địa hình núi cao dốc, phần lớn là núi đá vôi

(72%) độ dốc lớn (Đa phần từ 25o trở lên) Một số vùng phân bố dọc theo các

khe suối và thung lũng có độ dốc từ 0o - 25o là vùng thích hợp để sản xuất

nông nghiệp, lâm nghiệp theo hướng nông, lâm kết hợp

- Tiểu vùng II: Gồm 3 xã (La Hiên, Lâu Thượng, Phú Thượng, Dân

Tiến) và Thị Trấn Đình Cả có dạng địa hình thung lũng tương đối bằng phẳng

chạy dọc theo quốc lộ 1b với hai bên là hai dãy núi cao có độ dốc lớn Đất đai

của vùng II đã sử dụng hầu hết vào nông nghiệp

- Tiểu vùng III: Gồm 5 xã (Tràng Xá, Lâu Thượng, Liên Minh, Bình

Long, Phương Giao), có địa hình bát úp bị chia cắt nhiều bởi các khe suối,

sông và xen lẫn núi đá vôi, các soi bãi ven sông địa hình thấp và tương đối

bằng phẳng hơn các xã vùng I Độ dốc từ 10-20o, có thể sử dụng phát triển cây

hàng năm, cây công nghiệp ngắn ngày và cây ăn quả [29]

2.1.3 Khí hậu

Mặc dù điều kiện địa hình phức tạp bởi có 3 vùng khác nhau nhưng

điều kiện khí hậu tương đối đồng nhất Do nằm ở chí tuyến Bắc trong vành

đai nhiệt đới Bắc bán cầu nên khí hậu của huyện Võ Nhai chia làm hai

(Nguồn: Trạm thủy văn huyện Võ Nhai, 2006)

Qua bảng cho thấy:

* Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm khoảng 22,90C, Tổng tích ôn trong năm khoảng 8.0000C, nhiệt độ tối cao trung bình 33,60C, nhiệt độ tối thấp trung bình là 17,70C Tháng 6 là tháng có nhiệt độ trung bình cao nhất 39,70C, tháng 1 là tháng có nhiệt độ trung bình thấp nhất 10,40C, số giờ nắng trong năm 1.265 giờ

* Chế độ mưa:

Cũng như các huyện khác ở Võ Nhai mưa tập chung từ tháng 4 đến tháng 10, lượng mưa trong thời gian này chiếm 90% tổng lượng mưa trong năm, lượng mưa đạt 115,83mm trong tháng Tháng 1,2 có lượng mưa ít nhất trong tháng khoảng (5-27mm/tháng), tháng 8 là tháng có lượng mưa cao nhất 278mm/tháng đáp ứng nhu cầu về nước của các loại cây trồng

* Lượng bốc hơi:

Lượng bốc hơi trung bình năm của Huyện đạt 985mm, tháng 5 có lượng bốc hơi lớn nhất tới 100mm, các tháng mùa khô có lượng bốc hơi lớn hơn lượng mưa nhiều, chỉ số ẩm ướt <0,5, dẫn đến tình trạng khô hạn gay gắt, rất cần có các biện pháp tưới nước, giữ ẩm nếu không sẽ ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và năng suất các loại cây trồng

* Độ ẩm không khí:

Độ ẩm bình quân của Huyện dao động từ 80 - 87% Các tháng mùa khô, nhất là các tháng cuối năm (11,12), độ ẩm thấp gây khó khăn cho việc

phát triển cây vụ Đông muộn, nhưng cũng tạo điều kiện cho việc thu hoạch và

bảo quản nông sản trong thời kỳ này[23]

2.1.4 Thủy văn

Trong huyện có hai hệ thống nhánh sông trực thuộc hệ thống sông Cầu

và sông Thươngđược phân bố ở hai vùng phía Bắc và phía Nam huyện

- Hệ thống sông Nghinh Tường: Phân bố ở phía Bắc huyện, là nhánh

của sông Cầu bắt nguồn từ những dãy núi của vòng cung Bắc Sơn (Lạng Sơn),

chảy qua các xã Nghinh Tường, Sảng Mộc, Thượng Nung, Thần Xa và đổ ra

sông Cầu

+ Tổng diện tích lưu vực: 397km2

+ Tổng dòng chảy bình quân: 5,7 x 108m/s

+ Lưu lượng bình quân năm: 3,9m/s

+ Lưu lượng mùa kiệt:1,1 - 3,5m/s

- Hệ thống sông Rong: Phân bố ở phía Nam của Huyện là nhánh của sông

Thương Bắt nguồn từ xã Phú Thượng chảy qua thị trấn Đình Cả, Tràng Xá,

Dân Tiến, Bình Long và chảy sang tỉnh Bắc Giang

+ Tổng diện tích lưu vực: 228km2

+ Tổng dòng chảy bình quân: 12,4 x 108m/s

+ Lưu lượng bình quân năm: 3,0m/s

+ Lưu lượng mùa kiệt: 0,7m/s

Bên cạnh đó còn có các hệ thống hồ, đập, mạng lưới suối nhỏ góp phần

nhằm đáp ứng cho sản xuất nông lâm nghiệp

2.1.5 Các nguồn tài nguyên

2.1.5.1 Tài nguyên đất

Với diện tích đất tự nhiên 84.510,41ha Võ Nhai là huyện lớn thứ nhất

trong tỉnh, bình quân diện tích bình quân trên người là 1,34ha/người cao hơn

bình quân cả tỉnh (0,33ha/người)

Cơ cấu diện tích các loại đất được thể hiện qua biểu đồ sau:

68,31

11,09 0,19

17,67 2,74

Đất nông nghiệp Đất lâm nghiệp Đất nuôi trồng thủy sản Đất phi NN Đất chưa sử dụng

17,67

Biểu đồ 2.1: Cơ cấu các loại đất huyện Võ Nhai năm 2006

Trong giai đoạn 2004 - 2006, diện tích các loại đất có sự thay đổi thích ứng với sự phát triển chung của tình hình kinh tế xã hội: Cụ thể qua 3 năm diện tích đất lâm nghiệp tăng hơn 2%, diện tích đất chưa sử dụng giảm 6,7%, trong khi đó các diện tích khác tăng lên, diện tích đất nông nghiệp tăng 2,65%, diện tích đất dân cư tăng lên mạnh 17,80% do quá trình tăng dân số và

đô thị hóa mạnh

Tổng diện tích của huyện là 84.510,41ha trong đó gồm nhiều loại đất khác nhau: Đất phù sa, đất đen, đất xám bạc mầu, đất đỏ

Bảng 2.2: Một số loại đất chính của huyện Võ Nhai năm 2005

+ > 25o chiếm 51 % tổng quỹ đất

+ Các loại đất khác chiếm 17%

Diện tích đất có tầng dầy chiếm 8,3%, tầng trung bình 35,5% và tầng

mỏng chiếm tới 50%

Nhìn chung Võ Nhai có nhiều loại đất canh tác song chủ yếu là đất đồi

núi phù hợp với cây công nghiệp, cây ăn quả và trồng rừng, những diện tích

đất bằng phẳng phục vụ cho canh tác nông nghiệp rất ít (đất ruộng lúa chỉ còn

2.916,81ha chiếm chưa đầy 4% trong tổng diện tích của huyện)

Bảng 2.3: Hiện trạng sử dụng đất đai Huyện Võ Nhai năm 2005

Đơn vị tính:ha

Tên xã

Tổng diện tích

tự nhiên

Đất nông nghiệp Đất lâm nghiệp

Đất nuôi trồng thủy sản Đất ở Đất chuyên dùng

(Nguồn số liệu: Thống kê, kiểm kê diện tích đất theo đơn vị hành chính- Sở NNPTNN 2005)

Hiện nay tổng quỹ đất của huyện đã được sử dụng vào các mục đích phát

triển kinh tế - xã hội là 66.218,77ha, chiếm 78,36% tổng quỹ đất trong đó:

- Đất nông nghiệp: 7.723,64ha chiếm 9,14%

- Đất lâm nghiệp: 56.127,03ha chiếm 66,41%

- Đất chuyên dùng: 631,82ha chiếm 0,75%

- Đất ở: 615,90ha chiếm 0,73%

So với toàn tỉnh thì tổng quỹ đất đai bình quân trên đầu người của huyện cao gấp 4,6 lần Nhưng tỷ trọng diện tích đất đai sử dụng vào các mục đích kinh tế-xã hội xấp xỉ bằng toàn tỉnh (Tỷ lệ này của toàn tỉnh là 70,52%) Tình trạng sử dụng đất đai trên địa bàn huyện hiện nay không đồng đều giữa các xã Xã Thượng Nung là xã có tỷ lệ đất đã sử dụng cao nhất (96,11%) Các xã có tỷ sử dụng đất thấp là: TT Đình Cả (40.29%) và xã Lâu thượng (50,47%)

Hiện nay toàn huyện còn 18.291,64 ha đất chưa sử dụng chiếm 21,64% tổng quỹ đất, trong đó Đất bằng chưa sử dụng 201,70ha, đất đồi núi chưa sử dụng 13.975,54ha, Núi đá không có rừng cây 4.114,40ha Vì vậy rất cần có những giải pháp để đưa những diện tích đất chưa sử dụng vào các mục đích phát triển kinh tế - xã hội

- Đất nông nghiệp:

Bình quân đất nông nghiệp trên khẩu nông thôn là 1.159m2/khẩu (năm 2006) Như vậy tuy tỷ trọng đất nông nghiệp của huyện chỉ bằng 1/3 so với bình quân chung toàn tỉnh (của tỉnh là 22,97%), nhưng bình quân đất nông nghiệp trên khẩu nông thôn của huyện gấp 1,23 lần so với bình quân chung của cả tỉnh (của tỉnh là 944m2/khẩu)

Các xã có diện tích đất nông nghiệp lớn là xã Tràng Xá (1.865,64ha), Dân tiến (1.002,69ha) Các xã có diện tích đất nông nghiệp ít là Vũ Chấn (243,76ha), Xã Cúc Đường (252,67ha), Xã Nginh Tường (330,76ha), Sảng Mộc (235,93ha), Xã Phượng Giao (359,57ha), Xã Bình Long (399,44ha) Nhìn chung các xã ven quốc lộ 1B có diện tích đất nông nghiệp lớn, các xã vùng sâu vùng xa có tỷ lệ đất nông nghiệp nhỏ Bởi vì các xã vùng sâu, vùng

xa phần lớn là núi đá, đất dốc, đất bị thoái hoá nên chất lượng đất này không

thích hợp cho trồng loại cây nông nghiệp, còn dọc theo quốc lộ 1B Diện tích

đất bằng chiếm phần lớn nên rất thuận tiện cho trồng cây lương thực rất tốt

cho trồng và chăm sóc cây nông nghiệp

Trong đất nông nghiệp đang sử dụng thì đất trồng cây hàng năm là

6.877,14ha chiếm 89,04% diện tích đất nông nghiệp (trong đó có Đất trồng

lúa 3.220,27ha, Đất cỏ dùng vào chăn nuôi 43,84, Đất trồng cây hàng năm

khác 3.613,03ha) Điều đáng lưu ý trong đất trồng cây hàng năm là diện tích

đất 1 vụ còn khá cao (1.989,22ha) và diện tích đất nương rẫy là khá lớn

(1.739,42) Với diện tích đó người dân chưa khai thác được triệt để nguồn lực

đất trong nông nghiệp để phục vụ cho phát triển kinh tế của hộ gia đình Vậy

cần chú ý khai thác bằng việc thực hiện đa dạng hoá cây trồng đưa cây trồng

cạn vào vụ xuân để tăng hệ số gieo trồng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Đất trồng cây lâu năm hiện có 846,50ha gồm cây công nghiệp lâu năm

năm 2005: 366 ha chè, 12.444 Cây ăn quả (gồm Cam, Quít, Bưởi, Dứa, Nhãn,

Vải, ) Tiềm năng đất đai và khí hậu cho phép huyện có khả năng đẩy mạnh

và phát triển trồng cây lâu năm, đồng thời phát huy lợi thế trong việc sử dụng

hiệu quả trên đất dốc

Diện tích nuôi trồng thuỷ sản hiện có 155,28 ha chủ yếu là nuôi quảng

canh, năng suất chưa cao bởi lượng nước vào mùa khô thường không có đủ

nên không thích hợp cho điều kiện cho nuôi trồng thuỷ sản phát triển

Bên cạnh đó đất đồng cỏ chăn nuôi chủ yếu tập chung ở Xã Tràng Xá và

Dân Tiến còn các xã khác gần như rất ít

Nguồn lực đất của hộ gia đình chưa được khai thác triệt để nên nguồn thu

về nông nghiệp của hộ gia đình là chưa cao do vậy để nâng cao thu nhập cho

hộ các hộ cần quan tâm nâng cao hiệu quả sử dụng đất

2.1.5.2 Tài nguyên nước

Nguồn nước ngầm cũng tương đối phong phú, ở độ sâu từ 60m đến 90m

có lưu lượng khoảng 360lít/giây, chất lượng nước nói chung là tốt đảm bảo

phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất của đồng bào trong huỵên

Ngoài ra còn rất nhiều hang động trong núi đá vôi cũng tạo ra nguồn nước sử dụng và tạo ra những cảnh quan du lịch

Trong những năm gần đây, do nạn chặt phá rừng, khai thác rừng bất hợp

lý đã làm giảm nguồn sinh thuỷ dẫn đến cạn kiệt nguồn nước về mùa khô và gây lũ lụt vào mùa mưa làm phá huỷ các công trình giao thông, thuỷ lợi và phá hoại sản xuất, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân Võ Nhai Biện pháp cấp bách là trồng rừng và bảo vệ rừng tái sinh ở các vùng thượng nguồn để điều tiết nguồn nước phục vụ cho dân sinh kinh tế

2.1.5.3 Tài nguyên rừng

Do diện tích đất lâm nghiệp lớn, lại là huyện ở vùng núi cao khí hậu nhiệt đới nên hệ thực vật có nhiều gỗ quý từ nhóm II đến nhóm VIII, song đến nay trữ lượng không còn nhiều Rừng già và rừng trung bình chiếm tỷ lệ thấp, chủ yếu là ở các vùng sâu, vùng xa Ngoài rừng gỗ còn có rừng tre, nứa, vầu Theo số liệu thống kê năm 2005, toàn huyện có Rừng tự nhiên có diện tích: 57.730,99ha, chiếm 68,31% diện tích đất có rừng, tập trung ở các xã có tiểu vùng phía bắc của huyện như Sảng Mộc, Thần Xa, Nghinh Tường các xã này chỉ có rừng tự nhiên [23]

Bảng 2.4: Hiện trạng rừng ở huyện Võ Nhai, Tỉnh Thái Nguyên năm 2005

STT Loại rừng Diện tích(ha) Tỷ lệ(%)

1 Rừng tự nhiên

Rừng sản xuất 11.540,47 20,00 Rừng phòng hộ 32.093,34 58,00 Rừng đặc dụng 9.168,59 17,00

2 Rừng trồng

Rừng sản xuất 2.817,78 4,00 Rừng phòng hộ 891,00 1,00

Tổng diện tích đất có rừng 57.730,99 100

Nguồn: Số liệu thống kê huyện Võ Nhai

Tập đoàn cây đa dạng và phong phú, cây đặc sản quế, lát nhưng các loại

gỗ quý hiếm hầu như không còn hoặc còn rất ít Cây bản địa có trám, mữ, vầu, nứa, cọ

- Rừng gỗ: 20.115ha, có trữ lượng 12.810ha, chưa có trữ lượng 7.350ha

- Rừng tre, nứa, vầu: 603 ha

- Rừng hỗn giao: 3.440,87 ha

- Rừng núi đá: 26.437 ha

- Rừng trồng hiện có: 3.729,59ha, có trữ lượng 1.191ha, chưa có trữ

lượng 2.516,11ha và rừng cọ 7,75ha

So với mức bảo đảm cân bằng sinh thái của một huyện miền núi thì tỷ

lệ che phủ của rừng gần đạt chỉ tiêu (chỉ tiêu 75-85%)

* Chất lượng đất rừng:

Với đặc điểm là một huyện miền núi địa hình chia cắt phức tạp, đất dốc

nhiều (chiếm trên 90%), Nhưng hiện nay diện tích đất đồi dốc được sử dụng

vào các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của huyện đạt khoảng 53.000ha

chiếm khoảng 70% diện tích đất đồi núi của huyện Diện tích đất đồi núi của

huyện chưa sử dụng: 13.975,54 ha Vì vậy mà chất lượng đất cũng như hiệu

quả kinh tế đem lại cho các hộ gia đình là chưa cao nên rất cần có mục đích sử

dụng đất cho nông, lâm nghiệp để hộ gia đình có thu nhập từ rừng là ổn định

và phát triển

Hệ động vật tương đối phong phú gồm thú rừng, bò sát, chim, Hiện nay

số lượng động vật đang bị suy giảm nhiều do nạn săn bắt bừa bãi và chặt phá

rừng làm mất nơi cư trú

2.1.5.4 Tài nguyên khoáng sản

Theo kết quả điều tra, tìm kiếm thăm dò của các đoàn địa chất đã phát

hiện Võ Nhai có các loại khoáng sản

- Kim loại màu: Chì, Kẽm được tìm kiếm ở Thần Xa, qui mô trữ lượng

nhỏ, không tập trung

- Vàng có ở Thần Xa, nhưng chỉ là vàng sa khoáng, hàm lượng thấp

- Mỏ phốt pho ở La Hiên trữ lượng được đánh giá khá, dự kiến tổng trữ

lượng khoảng 60.000 tấn

- Khoáng sản vật liệu xây dựng: Khoáng sản vật liệu xây dựng như: Đá xây dựng, đá sét, cát sỏi Đặc biệt có sét xi măng ở Cúc Đường có trữ lượng lớn và chất lượng tốt

Nhóm khoáng sản lớn nhất phải kể đến là đá Cácbonát bao gồm đá vôi xây dựng, đá vôi xi măng, đolomít cùng các mỏ khác ở núi Voi, La Giang và

La Hiên đã được xác định có trữ lượng khoảng 222 triệu tấn

Ngoài các khoáng sản nói trên Võ Nhai còn có nhiều loại sét làm gạch ngói, cát dùng cho xây dựng, đá bùn, đá dăm dùng cho làm đường giao thông Tuy có nhiều loại khoáng sản có trữ lượng lớn như vậy nhưng đến nay Võ Nhai khai thác chưa đáng kể, tài nguyên khoáng sản còn nằm ở dạng tiềm năng là chính, ngay cả việc khai thác đá để nung vôi phục vụ cho xây dựng và đời sống dân sinh cũng còn nhiều khó khăn Nhiều vùng như Thượng Nung, Thần Xa vẫn phải ra La Hiên để mua vôi

2.1.5.5 Tài nguyên nhân văn

Là một huyện có nhiều dân tộc sinh sống, do đó có nhiều phong tục tập quán của từng dân tộc Hiện nay còn có những dấu tích lịch sử như Mài Đá Ngườm ở xã Thần Xa là cái nôi sinh ra người vượn cổ, Rừng Khuân Mành tiền thân sinh ra đội Cứu Quốc quân, các di tích này đã đợc Nhà nước công nhận

2.1.5.6 Cảnh quan và môi trường

Địa hình của Huyện chia thành 3 tiểu vùng, có độ dốc từ Bắc xuống Đông - Nam, xen giữa vùng Trung tâm gồm ba xã và một thị trấn có địa hình tương đối phẳng thung lũng xen đồi thấp tạo nên một địa hình có một cảnh quan môi trường sinh động Vùng núi cao có đất rừng đa dạng với tập đoàn cây con phong phú, có thể tạo thành những thắng cảnh đẹp tự nhiên của rừng núi như hang Phượng Hoàng, suối Mỏ Gà có nguồn nước trong mát chảy vô tận Động Ngườm ở xã Thần Xa được coi là cái nôi sớm nhất của người Âu Lạc Vùng thấp có các loại cây đặc sản của vùng Trung Du Do vậy tạo nên môi trường xanh, sạch, đẹp ít bị ô nhiễm

2.1.5.7 Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên và các nguồn lực

* Thuận lợi

Do vị trí của huyện có quốc lộ 1B chạy qua trung tâm huyện vì vậy thuận

lợi cho việc mua bán, trao đổi hàng hoá và tiếp nhận khoa học kỹ thuật vào

sản xuất và trong sinh hoạt

Chế độ nhiệt phong phú độ ẩm tương đối khá Mặt khác tỷ lệ che phủ

thảm thực vật hiện nay trong huyện là tương đối cao do vậy có thể đa dạng

hoá các loại cây trồng trong nông nghiệp

* Khó khăn

Do lượng mưa phân bố không đều, về mùa mưa lượng mưa lớn thường

gây ra lũ lụt, ách tắc giao thông Do vậy cần có biện pháp bố trí hệ thống cây

trồng phù hợp, tránh được lũ quét ở vùng thấp và hạn chế được rửa trôi, xói

mòn ở vùng đồi núi có độ dốc cao

Do trình độ dân trí còn thấp, ảnh hưởng nhiều của phong tục tập quán

nên chưa áp dụng nhiều tiến bộ khoa hoc kỹ thuật vào sản xuất nông, lâm

nghiệp dẫn đến thu nhập của hộ gia đình vẫn còn thấp

Sản xuất nông, lâm nghiệp là hai ngành sản xuất chính của huyện Đất

đai được khai thác chủ yếu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp

Tuy nhiên hiện nay việc sử dụng hai loại đất này hiệu quả chưa cao, giá trị sản

lượng thu được trên một ha đất nông nghiệp nhất là trên đất lâm nghiệp còn

thấp, hệ số sử dụng đất canh tác chưa cao

Với đặc điểm là một huyện miền núi, đất chưa sử dụng chiếm tỷ lệ lớn

Nhưng hiện nay diện tích đất chưa sử dụng được sử dụng vào các mục đích

phát triển kinh tế còn ít so với tiềm năng, đất đồi núi chưa sử dụng còn nhiều

Trong thời gian tới cần đầu tư và lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp để đưa

các diện tích đất trống đồi núi trọc hiện chưa sử dụng vào sản xuất, góp phần

phát triển kinh tế xã hội của huyện

2.2 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN VÕ NHAI 2.2.1 Thực trạng phát triển kinh tế

* Tăng trưởng kinh tế:

Kinh tế Võ Nhai cơ bản vẫn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp (chiếm 85% tỷ trọng) do còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế, đất đai kém màu mỡ, cây trồng còn phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, trình độ dân trí thấp Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Huyện đạt từ 6% - 7% trên 1 năm

Cơ cấu kinh tế: Nông, Lâm nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp - Thương mại và Dịch vụ đã có nhưng bước cải thiện Tình hình tăng trưởng kinh tế của Huyện Võ Nhai được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 2.5: Tình hình tăng trưởng kinh tế của huyện Võ Nhai năm 2006

Ngành

Gía trị sản xuất tăng thêm năm 2005 (triệu đồng)

Gía trị sản xuất tăng thêm năm 2006 (triệu đồng)

Tốc độ tăng trưởng (%)

1 Nông - Lâm nghiệp - Thủy Sản 93.462,0 97.294,0 104,10

2 Công nghiệp - Xây dựng 67.768,0 79.987,0 118,03

3 Du lịch - Dịch vụ 35.120,0 40.730,0 115,97

4 Thu nhập bình quân đầu người 3.500,0 4.230,0 120,86

5 Giá trị trên một ha canh tác 17,5 18,34 104,80

Nguồn: Phòng Thống kê huyện Võ Nhai

2.2.2 Cơ sở hạ tầng

Trong những năm qua, cơ chế quản lý được cải tiến, với phương châm sử dụng kết hợp và tranh thủ mọi nguồn vốn đầu tư, trên địa bàn huyện đã xây dựng được một số công trình phục vụ cho sản xuất và đời sống của đồng bào

Về xây dựng, huyện đã chủ động thu hút các nguồn vốn để xây dựng cơ

sở hạ tầng như trường học, trạm xá xã, trụ sở ủy ban nhân dân (UBND) của một số xã, xây dựng các công trình công cộng

* Giao thông

Trong huyện có quốc lộ 1b chạy qua, phần chạy qua huyện cơ bản đã

được cải tạo nâng cấp, còn lại khoảng 10 km cần đưa vào kế hoạch đầu tư

nâng cấp trong thời gian tới, nhằm giảm bớt sự khó khăn cho các phương tiện

tham gia giao thông

Tuyến đường đi từ Thị trấn Đình Cả đi xã Bình Long đến nay đã trải

nhựa xong, nhưng còn một số cầu cống là cầu tạm hiệu quả đã giải quyết việc

đi lại thuận tiện cho nhân dân trong và ngoài huyện

Tuyến đường đi từ Tràng Xá đi Liên Minh và ra Thành phố Thái

Nguyên, đã được đầu tư nâng cấp rải cấp phối, chất lượng hiện nay đảm bảo

được việc đi lại của nhân dân

Các tuyến đường 1b vào các xã ở phía bắc như Thượng Nung, Thần Xa,

Nghinh Tường, Sảng Mộc trước đây đi lại rất khó khăn, hiện nay đã được cải

tạo, nâng cấp cho nên ô tô đã đến được trung tâm xã

Các tuyến đường liên xã, liên thôn xóm cơ bản vẫn là tuyến đường mòn,

việc đi lại rất khó khăn nhất là đối với mùa mưa

* Thủy lợi

Được sự hỗ trợ của Nhà Nước và đóng góp của nhân dân, Võ Nhai đã

xây dựng được 11 hồ chứa, 50 phai đập kiên cố, 12 trạm bơm, khoảng 132km

kênh mương và hàng trăm phai đập tạm, nhằm phục vụ tưới tiêu cho sản xuất

nông nghiệp và sinh hoạt của nhân dân Năng lực thiết kế tưới khoảng

1.119ha, năng lực tưới thực tế được 597ha

Nhưng nhìn chung các công trình thuỷ lợi trong huyện đều nhỏ lẻ, không

được nâng cấp tu bổ thường xuyên, cho nên năng lực tưới bị hạn chế, đến nay

toàn bộ các công trình thuỷ lợi của huyện mới tưới được khoảng 850ha lúa

Đông - Xuân

2.2.3 Lĩnh vực xã hội

* Thực trạng giáo dục đào tạo, y tế của huyện

- Giáo dục đào tạo của huyện

Trong những năm qua huyện Võ Nhai đã đạt được những tiến bộ đáng ghi nhận trong việc mở rộng phạm vi giáo dục, kể cả cho người nghèo vùng sâu vùng xa

Theo số liệu báo cáo của phòng giáo dục huyện Võ Nhai, đồng thời kết hợp với số liệu đi điều tra tại các xã và thị trấn của huyện Hiện trạng về giáo dục đào tạo của huyện như sau:

Đối với cấp học mẫu giáo trên địa bàn huyện đã có sự tăng lên rất rõ qua các năm, năm 2004-2005 tổng số lớp là: 15 lớp (trong đó: công lập: 3 và bán công dân lập 12) nhưng đến năm 2005-2006 không còn hệ bán công nữa mà chỉ còn là công lập và số lớp học cũng tăng lên: 17 lớp và số học sinh cũng tăng lên 2004-2005: 2.252 học sinh năm học 2006-2007: 2.467 học sinh Đối với số trường lớp, giáo viên và học sinh phổ thông trên địa bàn huyện cũng được tăng lên cả về chất lượng và số lượng một số trường được xây mới như trường PTTH Hoàng Quốc Việt Sự nghiệp giáo dục và đào tạo từng bước được xã hội hoá và đa dạng mạng lưới trường lớp cơ bản được đáp ứng nhu cầu học tập của con em Tỷ lệ huy động học sinh đến lớp học trong

độ tuổi ở các cấp học, bậc học hàng năm đều tăng, tỷ lệ học sinh lên lớp, tốt nghiệp đạt cao, cơ sở vật chất đang từng bước được hoàn thiện Trình độ đội

ngũ giáo viên thường xuyên được bồi dưỡng nâng cao

Ngoài ra trên địa bàn huyện còn có trường dân tộc nội trú

Chiến lược quốc gia về giáo dục cho tất cả mọi người mới được thông qua gần đây đã nhấn mạnh việc tiếp tục cam kết cung cấp giáo dục có chất lượng cho mọi bộ phận dân cư trong xã hội như cho thấy tỷ lệ đi học tiểu học

đã tăng đáng kể trong các nhóm dân cư chính, trừ các dân tộc thiểu số và nhóm dân cư nghèo nhất trong dân số Hai nhóm này có sự trùng lặp đáng kể

Ở miền núi, nơi đường sá đi học còn khó khăn, trẻ em thường chỉ học vài năm

rồi bỏ, đối với giáo dục THCS tỷ lệ học sinh tăng đáng kể nhưng với mức độ

tương đối khác nhau Hầu hết trẻ em trong nhóm dân số khá và giàu thì đi học

hết THCS, trong khi đó chỉ hơn một nửa số trẻ em trong nhóm nghèo nhà

vùng sâu vùng xa được học trung học cơ sở

Một trong những lý do của sự khác biệt này là chi phí cho việc học: lệ

phí học tập, sách vở, các khoản đóng góp khác hơn nữa việc đi học xa gặp

nhiều khó khăn phương tiện đi lại không có Vùng sâu vùng xa việc tảo hôn

đối với trẻ em gái là rất sớm

* Y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Chuyển đổi kinh tế đã đem lại sự thay đổi đáng kể trong ngành y tế

Cũng giống như giáo dục, sự phát triển y tế của huyện cũng được cải thiện và

nâng cao cả về chất lượng phục vụ: phòng bệnh, giường bệnh cũng như trình

độ khám chữa bệnh của đội ngũ y, bác sĩ từ cấp xã đến thị trấn Hiện nay

không còn xã trắng về y tế, các trạm xá đều được kiên cố hoá, cán bộ y tế

được tăng cường nhiều

Toàn huyện có 18 cơ sở y tế gồm một bệnh viện trung tâm tại huyện, hai

phòng khám khu vực ở cụm xã Cúc Đường và cụm xã Tràng Xá và 15 trạm

xá thuộc 14 xã Với tổng số giường bệnh là 130 giường, trong đó trạm y tế xã

phường có 60 giường

Mạng lưới y tế tư nhân chưa phát triển, các cơ sở y tế thật sự chưa được

đầu tư nâng cấp, nhất là tuyến xã Do vậy, rất cần có những chính sách phù

hợp để khuyến khích y tế tư nhân phát triển để phục vụ và chăm sóc sức khoẻ

người dân tốt hơn

2.2.4 Tình hình dân số lao động

* Dân số:

Dân số của huyện hiện có năm 2005: 63.411 người trong đó gồm nhiều

dân tộc khác nhau đang sinh sống Hầu hết dân số sống ở nông thôn (khoảng

90%), chủ yếu là sản xuất nông - lâm nghiệp

- Nhân khẩu nông nghiệp: 59.993 người chiếm 94,6%

- Nhân khẩu phi nông nghiệp: 3.418 người chiếm 5,4%

Mật độ trung bình: 73người/km2, phân bổ không đồng đều giữa các vùng, đông nhất ở trung tâm huyện lỵ, và dọc quốc lộ 1B, ở các xã vùng sâu, vùng xa có mật độ thấp 22-25người/km2

* Dân tộc

Toàn huyện có 8 dân tộc anh em là: Kinh chiếm 34,20% dân số; Tày 29,91%; Nùng 14,53%; Dao 12,64%; Các dân tộc H, Mông, Cao Lan, Sán Chỉ, Hoa chiếm 8,71%

Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ dân tộc Huyện Võ Nhai năm 2005

* Lao động

Toàn huyện có 31.139 lao động chiếm 47,34% dân số, việc làm chủ yếu mang đặc thù sản xuất nông nghiệp - có tính chất thời vụ là chính, trong đó lao động nữ chiếm 57,5%

Về trình độ lao động chung là thấp Số người được bồi dưỡng kỹ thuật trồng, chăm sóc cây trồng ở tiểu vùng I là 6,11% Tiểu vùng II là 42,5% và tiểu vùng III là 32% tổng số hộ Số lao động có văn hóa bậc tiểu học chiếm 74,32%, trình độ bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông chiếm 25% Số còn lại trình độ trung cấp, Cao Đẳng, Đại học rất ít Số họ gia đình được giao lưu với bên ngoài không nhiều

* Thu nhập và mức sống

Theo số liệu thống kê năm 2005 thu nhập bình quân đầu người về lương thực đạt: 480kg/người/năm [23]

- Mức sống theo số liệu điều tra năm 2003 toàn huyện có 12.558 hộ thì

số hộ đói nghèo chiếm 35% cụ thể là:

Bảng 2.6: Hiện trạng dân số và đất ở huyện Võ Nhai năm 2005

Chỉ tiêu ĐVT Toàn huyện Cơ cấu (%)

1 Tổng số khẩu: người 63.411 100

- Khẩu nông nghiệp người 59.993 94,6

- Khẩu phi nông nghiệp người 3.418 5.4

Nguồn: Số liệu Phòng Thống kê huyện Võ Nhai

2.2.5 Nhận xét chung về thực trạng phát triển kinh tế xã hội

Nhìn chung huyện Võ Nhai đã có những chuyển biến tích cực trong việc

phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống, vật chất và tinh thần cho nhân

dân do có sự đầu tư cải tiến phương tiện sản xuất và áp dụng tiến bộ khoa học

kỹ thuật đã làm cho năng suất lao động ngày càng tăng lên và dần đi vào ổn

định

Do phát triển ngày càng cao của xã hội đòi hỏi phải có sự sắp xếp lại lao

động và phân bố một cách hợp lý để tạo ra một bước phát triển toàn diện Tuy

nhiên do dân số trong huyện ngày càng phát triển, các nhu cầu của con người về

kinh tế như giao thông, thủy lợi các dịch vụ thương mại, về điện, các khu văn hóa

thể thao, khu dân cư ngày càng cao sẽ gây áp lực tới nguồn lực đất đai đó là việc

chuyển đổi mục đích sử dụng các loại đất để đáp ứng kịp thời nhu cầu đó

Từ những cơ hội và thách thức đó đòi hỏi huyện Võ Nhai cần đề ra chiến

lược phát triển kinh tế - xã hội gắn với việc sử dụng các nguồn lực trước mắt

và lâu dài, đồng thời không ngừng nâng cao năng lực quản lý để việc sử dụng

các nguồn lực của huyện ngày càng đi vào nề nếp theo đúng Luật định trên

quan điểm sử dụng lâu bền đạt hiệu quả cao

Chương 3 MỐI QUAN HỆ GIỮA NGUỒN LỰC

VÀ ĐỜI SỐNG KINH TẾ CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN

3.1 THỰC TRẠNG KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CÁC HỘ NGHIÊN CỨU

3.1.1 Thực trạng nghèo đói của các hộ điều tra

Để đánh giá nghèo đói chúng tôi sử dụng chỉ tiêu thu nhập/nhân khẩu của hộ qua 1 năm, qua điều tra cho thấy các hộ thuộc vùng I chủ yếu là các hộ nghèo (dưới chuẩn nghèo do BLĐTB-XH quy đinh) Đi từ vùng I (vùng cao) đến khu vực vùng III vùng thấp ta thấy mức sống của người dân đã được tăng lên

Biểu đồ 3.1 Thu nhập của hộ và thu nhập bình quân/nhân khẩu

của các hộ điều tra năm 2006

Để thấy được nguyên nhân dẫn đến tình trạng khác nhau về mức sống như vậy ta tìm hiểu sự phân bổ các nguồn lực và quá trình sử dụng nguồn lực của hộ như thế nào giữa các hộ thuộc các vùng khác nhau đặc biệt là các nguồn lực tự nhiên như giả thuyết ban đầu đã đề ra là các hộ

1800.29 2558.16

3608.29

0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000

Vùng I Vùng II Vùng III Bình quân Thu nhập của hộ Thu nhập/ nhân khẩu

có nguồn lực tốt hơn (trên cả hai khía cạnh số lượng và chất lượng) sẽ có

mức sống cao hơn

3.1.2 Nguồn lực của các hộ

3.1.2.1 Đất đai

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là tài nguyên thiên nhiên không có

khả năng tái tạo vì vậy đây là nguồn lực quan trọng nhất mà trong đề tài này

sẽ tập trung nghiên cứu Vị trí và diện tích đất đai không thay đổi, chất lượng

và hiệu quả sử dụng đất phụ thuộc nhiều vào quá trình sử dụng của con người

Vì vậy việc sử dụng đất hợp lý trên cơ sở khoa học sử dụng đất là chiến lược

phát triển nông lâm nghiệp bền vững

Hộ là nơi thể hiện rõ nhất của việc sử dụng các nguồn lực, vì ở đây hộ

tiến hành các hoạt động sản xuất và các hoạt động khác nhằm duy trì cuộc

sống gia đình và phát triển kinh tế[34] Để có cái nhìn tổng quát về nguồn lực

đất của các hộ khác nhau chúng tôi tiến hành điều tra và tập hợp thông tin

trong bảng sau:

Bảng 3.1: Hiện trạng đất đai bình quân của các hộ điều tra

Huyện Võ Nhai năm 2006

ĐVT: ha

Diễn giải

Vùng I (n=30) Vùng II (n=35)

Vùng III

(n=35)

Sai khác có ý nghĩa thống kê

4 Đất phi nông nghiệp 0,104 0,082 0,17 - - -

5 Đất nông nghiệp /khẩu 0,13 0,18 0,21 * *** -

Nguồn số liệu điều tra

Ghi chú: 1 Số liệu trong ngoặc đơn là Độ lệch chuẩn của giá trị bình quan tại α=0,1

2 *, ** và *** Sai khác có ý nghĩa thống kê tại mức xác suất 90%, 95% và 99% theo kiểm

định Mann Whitney

Như vậy ta thấy diện tích bình quân một hộ có xu hướng giảm dần từ khu vực vùng cao đến khu vực vùng thấp Sở dĩ ở khu vực vùng cao có diện tích lớn hơn là do khu vực này có nhiều diện tích lâm nghiệp hơn Còn diện tích đất nông nghiệp thì ngược lại khu vực vùng cao ít hơn so với khu vực vùng thấp Như vậy ta có thể thấy được tiềm năng cũng như thế mạnh của các khu vực là khác nhau Diện tích đất nông nghiệp góp phần rất lớn vào việc cải thiện cuộc sống giúp cho vấn đề an ninh lương thực của người dân khu vực song trên tế đất ít người đông dẫn đến diện tích đất bình quân trên đầu người của khu vực vùng cao thấp hơn nhiều lần so với khu vực vùng thấp Thực tế này là một khó khăn đỗi với khu vực vùng cao, điều này cũng đòi hỏi người dân khu vực này cần có những chiến lược kiếm sống khác so với người dân khu vực vùng thấp

Biểu 3.2: Cơ cấu diện tích đất của các hộ điều tra huyện Võ Nhai năm 2006

Có thể thấy cơ cấu diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn hơn so với đất nông nghiệp đặc biệt là ở khu vực vùng cao như vậy thế mạnh của toàn khu vực là sản xuất lâm nghiệp tuy nhiên việc phát triển sản xuất lâm nghiệp cũng gặp không ít khó khăn như vốn và đặc biệt là vấn đề thời gian thường tương đối dài do vậy trong thời gian trước mắt thì người dân sẽ gặp khó khăn

về nguồn thu cho gia đình

Bên cạnh số lượng thì chất lượng nguồn lực đất cũng hết sức quan trọng

đối với việc ra quyết định của các hộ gia đình do họ phải căn cứ vào khả năng

canh tác của đất mà quyết định sẽ trồng cây gì? xuất phát từ đó chúng tôi xem

xét nguồn lực đất đai của các hộ dưới góc độ chất lượng Chất lượng đất đai

được thể hiện thông qua tiêu chí về độ dốc (vì nó liên quan đến việc giữ nước

và các chất dinh dưỡng) và khả năng tiếp cận đến các nguồn nước tưới tiêu

khác nhau (vì nó liên quan đến khả năng khai thác đất hay hệ số sử dụng đất)

Bảng 3.2: Hiện trạng chất lƣợng đất đai của các hộ điều tra

huyện Võ Nhai năm 2006

1/2 1/3 2/3

1 Diện tích đất bằng 10,4 15,3 20,5 * ** ***

2 Diện tích đất dốc 89,6 84,7 79,5 ** *** **

3 Diện tích tưới tiêu 1 vụ 21,6 28,1 30,6 * ** -

4 Diện tích tưới tiêu 2 vụ 0,0 7,2 13,7 *** *** **

Nguồn: Số liệu điều tra Ghi chú: 1 *, ** và *** Sai khác có ý nghĩa thống kê tại mức xác suất 90%, 95% và 99%

theo kiểm định Chi Square

Diện tích nhiều nhưng chủ yếu là diện tích đất dốc có độ dốc cao nhiều

khi lên đến trên 35o điều này gây khó khăn rất nhiều cho sản xuất nông lâm

nghiệp đó là đặc thù của khu vực vùng cao, trong khi đó thì ở khu vực vùng

thấp diện tích đất bằng là diện tích đất có độ dốc dưới 5o ít hơn so với khu vực

vùng cao mà phần nhiều trong diện tích này là đất ruộng cho cây lúa Tuy

nhiên một điều đáng quan tâm là phần lớn diện tích đất nông nghiệp của cả

khu vực nói chung trong đó điển hình là ở khu vực vùng cao chỉ có thể tưới

tiêu được 1 vụ trong năm đây là một khó khăn lớn cho sản xuất nông nghiệp

của người dân trong khu vực Điều này cũng dễ lý giải là do khu vực này có

địa hình phức tạp chủ yếu là đồi núi cho nên diện tích nương rẫy nhiều mà

diện tích này khó có thể xây dựng các hệ thống tưới tiêu được, kể cả ở khu

vực đất ruộng cũng chủ yếu là nhờ nước trời do vậy trong mùa mưa thì có nước nhiều khi còn quá nhiều và khó kiểm soát còn mùa khô thi nước trở lên khan hiếm

Chính vì vậy đất đai ở khu vực này cũng khó có cơ hội để khai thác được nhiều phục vụ cho cuộc sống của đồng bào đây là một hạn chế đối với nguồn lực tự nhiên quan trọng nhất này ở khu vực miền núi nói chung và khu vực đang nghiên cứu nói riêng Để khắc phục việc này chúng ta cần phải tìm ra hay thay đổi cơ cấu cây trồng phù hợp đặc biệt là phát triển các cây chịu hạn trên các chân đất nương rẫy và đất ruộng cho người dân nơi đây Tóm lại: Đất đai ở khu vực nghiên cứu so với khu vực đồng bằng có thể nói họ có tiềm năng về diện tích song họ lại gặp rất nhiều khó khăn về chất lượng đất do có độ dốc cao, không chủ động trong tưới tiêu và bị xói mòn nhiều do vậy đất đai nhanh bị bạc màu Phần lớn diện tích trong khu vực phù hợp cho sản xuất các cây lâm nghiệp đòi hỏi có thời gian dài mới

có thu do vậy trước thực tế các hộ có mức thu nhập thấp như hiện nay và sống dựa vào nguồn thu chủ yếu từ nông nghiệp như hiện nay sẽ là một khó khăn lớn cho họ

3.1.2.2 Rừng

Rừng là nguồn lực chủ yếu phát triển kinh tế trong tương lai (Primentel, 1989) Điều đó có nghĩa rằng nguồn lực Rừng rất quan trọng trong phát triển kinh tế và đặc biệt là mức sống của dân tộc miền núi bởi vì rừng là nguồn lực tự nhiên như nước, lương thực, thuốc, củi, gỗ và những nhu cầu vật chất khác Dân tộc miền núi có lịch sử lâu dài cùng với mối quan hệ mật thiết

từ rừng bởi đó là cuộc sống của họ[36]

* Sự ưu tiên sử dụng của rừng

Như đã phân tích ở những phần trước đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng quỹ đất của khu vực (xấp xỉ 68,3% trong tổng diện tích đất)