BIÊN SOẠN BỘ TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN KHUNG THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN THỐNG KÊ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011-2020 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030

Do đó một yêu cầu chủ yếu trong quá trình thực hiện là có cả các cơ chế quản lý thay đổi phục vụ hoạt động theo dõi, đánh giá và báo cáo tiến độ, rà soát chiến lược, hiệu chỉnh và thay đ

BIÊN SOẠN BỘ TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN KHUNG THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THỐNG KÊ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN

Viện Khoa học Thống kê

TS Phạm Đăng Quyết

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình xây dựng Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030 được bắt đầu từ cuối năm 2009 và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1803/QĐ-TTg ngày 18/10/2011 Chiến lược đưa ra tầm nhìn về vị trí của Thống kê Việt Nam đến

năm 2030 và đặt ra các cột mốc để đạt được vị trí đó

Các quá trình quản lý chiến lược có hiệu quả không nhất thiết phải là các quá trình đưa ra được các kế hoạch tốt nhất mà là các quá trình gắn với tính linh hoạt để đáp ứng các thay đổi Do đó một yêu cầu chủ yếu trong quá trình thực hiện là có cả các cơ chế quản lý thay đổi phục vụ hoạt động theo dõi, đánh giá và báo cáo tiến độ, rà soát chiến lược, hiệu chỉnh và thay đổi khi cần thiết Chính vì vậy việc nghiên cứu biên soạn tài liệu hướng dẫn triển khai và tổ chức theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống

kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030 là cần thiết

2 Mục tiêu của đề tài

Mục tiêu của đề tài là xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn triển khai thực hiện Khung theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê

ĐỀ TÀI KHOA HỌC SỐ 2.1.3-B12-13

3 Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận vấn đề

● Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Nội dung của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030 và Khung theo dõi, đánh giá thực hiện Chiến lược, nội hàm theo dõi và đánh giá chiến lược phát triển

● Cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu những tài liệu trong nước và quốc tế về theo dõi và đánh giá, nội dung của bản Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Kế hoạch tổng thể triển khai thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Khung theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030 và thực tiễn theo dõi và đánh giá một số chương trình, dự án tại một số Bộ, ngành ở Việt nam, từ đó nghiên cứu biên soạn bộ tài liệu hướng dẫn cách thức triển khai và tổ chức theo dõi

và đánh giá việc thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030

Các phương pháp nghiên cứu, bao gồm:

- Phương pháp thu thập và tổng quan tư liệu;

- Phương pháp mô tả và phân tích hệ thống;

- Phương pháp chuyên gia

4 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Nghiên cứu các kinh nghiệm của quốc tế về thiết kế và tổ chức triển khai hoạt động theo dõi và đánh giá thực hiện một dự án, một chương trình hay một chính sách, một chiến lược, nhất là những kinh nghiệm liên quan đến thực hiện chiến lược phát triển thống kê quốc gia

Nội dung 2: Nghiên cứu thực tế việc tổ chức triển khai hoạt động theo dõi, giám sát và đánh giá thực hiện một số chương trình, dự án ở Việt Nam Nội dung 3: Xây dựng bộ công cụ theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030

Nội dung 4: Biên soạn tài liệu hướng dẫn theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn

đến năm 2030, bao gồm: (i) Nguyên tắc, yêu cầu và tính chất của hoạt động theo dõi và đánh giá Chiến lược, (ii) Mục tiêu của bộ tài liệu, (iii) Chủ thể theo dõi, đánh giá, (iv) Đối tượng theo dõi, đánh giá, (v) Quy trình theo dõi đánh giá, (iv) Điều kiện thực hiện, (vii) Đánh giá hiệu quả của chương trình theo dõi và đánh giá

Nội dung 5: Khuyến nghị và triển khai áp dụng bộ tài liệu

5 Kết cấu của đề tài

Kết cấu của đề tài gồm 5 phần:

Phần 1 Kinh nghiệm và hàm ý của quốc tế về thiết kế và tổ chức triển khai hoạt động theo dõi và đánh giá thực hiện chương trình, dự án, chính sách hay một chiến lược phát triển

Phần 2 Thực tiễn tổ chức triển khai hoạt động theo dõi, giám sát và đánh giá một số chương trình, dự án ở Việt Nam

Phần 3 Xây dựng bộ công cụ theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030

Phần 4 Biên soạn tài liệu hướng dẫn theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030

Phần 5 Khuyến nghị và triển khai áp dụng bộ tài liệu

PHẦN I: KINH NGHIỆM VÀ HÀM Ý CỦA QUỐC TẾ VỀ THIẾT KẾ

VÀ TỔ CHỨC TRIỂN KHAI HOẠT ĐỘNG THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH, DỰ ÁN, CHÍNH SÁCH HAY MỘT

CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN Phần này sẽ tổng quan kinh nghiệm và hàm ý của quốc tế trong việc thiết kế và triển khai hoạt động theo dõi và đánh giá thực hiện các chương trình/dự án hay chính sách/chiến lược phát triển dựa trên việc nghiên cứu tư liệu từ những tài liệu kể trên

1.1 Khái niệm về theo dõi và đánh giá trong phát triển

Một trong số các nỗ lực sớm nhất để định nghĩa TD&ĐG là Quỹ Quốc

dẫn thiết kế và sử dụng theo dõi và đánh giá dự án và chương trình phát triển nông thôn” (1984) của mình Vào thời điểm đó, TD&ĐG được xem xét chủ yếu là các hoạt động liên quan đến dự án Các Nguyên tắc hướng dẫn đó xác định Theo dõi như là một sự đánh giá liên tục các hoạt động của dự án theo tiến độ thực hiện và việc sử dụng các yếu tố đầu vào của dự án theo những kỳ vọng thiết kế Theo dõi được xem như là một hoạt động nội bộ của dự án, là một phần quan trọng của việc thực hành quản lý tốt, và do đó là một phần không thể tách rời của sự quản lý tác nghiệp hàng ngày Đánh giá được trình bày như là một đánh giá định kỳ về mức độ phù hợp, việc thực hiện, hiệu quả, và tác động của dự án theo các mục tiêu đã đề ra Đánh giá thường liên quan đến việc so sánh theo thời gian, không gian hoặc yêu cầu thông tin của các đối tác bên ngoài dự án TD&ĐG là sự kết hợp giữa theo dõi và đánh giá qua đó cung cấp những kiến thức cần thiết cho: a) quản lý dự án có hiệu quả;

và b) công tác báo cáo và trách nhiệm giải trình (IFAD 2002)

Gần 20 năm sau khái niệm này đã được sửa đổi và cập nhật bởi Mạng Đánh giá Phát triển DAC (2002), họ đã định nghĩa Theo dõi là một chức năng liên tục sử dụng hệ thống thu thập dữ liệu về các chỉ tiêu xác định để cung cấp cho quản lý và các đối tác chủ yếu về sự can thiệp phát triển đang diễn ra cùng với các chỉ tiêu cho thấy mức độ tiến bộ và đạt được các mục tiêu và sự tiến bộ trong việc sử dụng kinh phí được phân bổ Vì vậy, Theo dõi thể hiện

sự giám sát thường xuyên của các đầu vào, các hoạt động, đầu ra, kết quả, và tác động của các hoạt động phát triển dự án, chương trình, lĩnh vực cấp ngành

và quốc gia Đánh giá sau đó được xác định bởi DAC là "quy trình xác định giá trị hay ý nghĩa của các hoạt động, chính sách hoặc chương trình phát triển để xác định sự phù hợp và thực hiện các mục tiêu, việc thực hiện, hiệu quả phát triển, tác động và tính bền vững Đánh giá cung cấp thông tin đáng tin cậy và hữu ích, cho phép kết hợp các bài học kinh nghiệm vào quá trình ra quyết định của cả người được tài trợ và các nhà tài trợ"

Cho đến những năm 2000 với sự ra đời của Chiến lược giảm nghèo mọi người bắt đầu xem xét các nỗ lực TD&ĐG dự án xóa đói giảm nghèo đi cùng với các hoạt động theo dõi giảm nghèo trên quy mô lĩnh vực ngành Động thái đằng sau nỗ lực này là sự quan tâm ngày càng tăng về việc phát triển dựa trên các bằng chứng và sự cần thiết phải thành lập các chương trình TD&ĐG cấp quốc gia tập trung vào việc theo dõi kết quả của Chiến lược giảm nghèo Điều này cũng đánh dấu sự bắt đầu công nhận thông tin TD&ĐG được sử

dụng phục vụ mở rộng như là một công cụ đối với các nhà hoạch định chính sách, các nhà lập kế hoạch, và rằng, khi nó có sẵn cho xã hội và công chúng,

nó có thể thúc đẩy trách nhiệm của các nhà quản lý trong khu vực công và quản lý nhà nước tốt

Theo dõi và đánh giá là vô cùng phức tạp, đa ngành với kỹ năng chuyên sâu Theo dõi và đánh giá quy mô quốc gia thậm chí còn phức tạp hơn, vì nó đòi hỏi kiến thức chi tiết cả trong ngành và liên ngành, với các tương tác giữa lập kế hoạch, dự toán ngân sách và thực hiện

Tác dụng của theo dõi và đánh giá có thể được nhìn thấy trong chu trình dưới đây Lưu ý rằng chúng ta sẽ theo dõi và điều chỉnh nhiều lần trước khi sẵn sàng để đánh giá và lập kế hoạch lại

Hình 1.1 Chu trình theo dõi và đánh giá

1.2 Các nguyên tắc theo dõi và đánh giá

Theo dõi và đánh giá là công cụ học hỏi và quản lý không thể thiếu để cải thiện việc lập kế hoạch chương trình, dự án hiện tại và tương lai, việc thực hiện và ra quyết định Tại trang web http://www.endvawnow org/en/articles/958-key-principles-for-monitoring-and-evaluation.html Trung tâm ảo kiến thức để chấm dứt bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái của Liên hợp quốc đã đưa ra những nguyên tắc chính đối với việc theo dõi và đánh giá như sau:

• Theo dõi và đánh giá nên tham khảo dữ liệu ban đầu hiện có hoặc bắt

Đánh giá/ Nghiên cứu/ Quyết định Thực hiện

• Theo dõi và đánh giá được liên kết chặt chẽ với nhau, và phải phản ánh phương pháp luận, công tác thẩm định ban đầu chương trình, dự án

• Theo dõi là một phần tách rời của việc thực hiện chương trình

• Theo dõi cần gắn với mục tiêu của chương trình cụ thể đã được xác định thông qua quá trình thẩm định và lập kế hoạch chương trình

• Thông tin theo dõi nên được sử dụng trong việc ra quyết định

• Đánh giá nên theo một phương pháp cụ thể được thiết lập để thu thập thông tin về sự thành công của chương trình

• Theo dõi và đánh giá cần phải tôn trọng các nguyên tắc tham gia và tham dự của tất cả các bên liên quan của chương trình, bao gồm những người thực hiện chương trình, người hưởng lợi (người sử dụng chương trình), cán

bộ tại địa phương, và các quan sát viên khác như các nhóm xã hội dân sự liên quan đến

• Theo dõi và đánh giá nên tôn trọng và bảo vệ các quyền, lợi ích và bảo mật thông tin của tất cả những người tham gia trong chương trình

1.3 Hệ thống theo dõi và đánh giá

Một hệ thống theo dõi và đánh giá là một sự thiết lập về cơ cấu tổ chức, quy trình quản lý, các tiêu chuẩn, chiến lược, kế hoạch, chi tiêu, hệ thống thông tin, đường đi của báo cáo và mối quan hệ trách nhiệm cho phép các cơ quan cấp quốc gia và cấp tỉnh, thành phố và các tổ chức khác làm tròn bổn phận chức năng TD&ĐG của họ một cách hiệu quả Ngoài những yếu tố quản lý chính thức, cách thức tổ chức, năng lực và điều kiện cho phép khác sẽ xác định xem những phản hồi từ hoạt động TD&ĐG có ảnh hưởng đến việc

ra quyết định của tổ chức, sự học hỏi và cung cấp dịch vụ

Ngân hàng Thế giới (2004) đã xây dựng một mô hình 10 bước nhằm phát triển và duy trì hệ thống theo dõi và đánh giá Nội dung chính của các vấn đề được nhất trí chung trong mô hình 10 bước cho hệ thống TD&ĐG dựa trên kết quả là từ bước 2 đến 9 Ngoài ra, mô hình còn gồm các điều kiện tiên quyết cần có khi xây dựng hệ thống TD&ĐG (bước 1: đánh giá sự sẵn sàng) và bước cuối cùng để duy trì hệ thống trong tổ chức (xem hộp 2 dưới đây)

Hộp 1.2: 10 bước xây dựng Hệ thống Theo dõi và Đánh giá

dựa trên Kết quả

1 Thực hiện Đánh giá tính sẵn sàng

2 Thoả thuận về Kết quả để Theo dõi và Đánh giá

3 Chọn chỉ tiêu chủ yếu để Theo dõi Kết quả

4 Dữ liệu ban đầu về chỉ tiêu - Hiện nay chúng ta đang ở đâu?

5 Lập kế hoạch Cải thiện - Chọn các Mục tiêu kết quả

6 Theo dõi kết quả

7 Vai trò của Đánh giá

8 Báo cáo Kết quả phát hiện

9 Sử dụng Kết quả phát hiện

10 Duy trì Hệ thống TD&ĐG trong Tổ chức

Nguồn: Kusek & Rist (2004), Mười bước trong Hệ thống Theo dõi và Đánh giá dựa trên kết quả, Sổ tay cho các nhà thực thi phát triển

Washington DC, Ngân hàng Thế giới

Trong Hệ thống TD&ĐG, đơn vị TD&ĐG là đầu mối và chịu trách nhiệm tạo ra các báo cáo kịp thời Cơ sở dữ liệu nên được cập nhật thường xuyên và được sử dụng cho việc chuẩn bị các báo cáo Đơn vị cũng chịu trách nhiệm đưa ra các nghiên cứu và đánh giá khi cần thiết Trong một số trường hợp nhất định các đơn vị TD&ĐG có khả năng để thực hiện các nghiên cứu đánh giá, nhưng thường điều này là không nên, và các nghiên cứu phân tích và đánh giá thường được ký hợp đồng với các viện nghiên cứu và các nhà tư vấn Khá thường xuyên có một quỹ nghiên cứu được thành lập để tài trợ cho công việc nghiên cứu và đánh giá này Vì vậy, về nguyên tắc các đơn vị TD&ĐG sẽ được bố trí bên cạnh Ủy ban chỉ đạo (hoặc tương đương) - thậm chí nó có thể đóng vai trò là Ban Thư ký của Ủy ban này

Xây dựng hệ thống TD&ĐG, năng lực cần có cho TD&ĐG là một nỗ lực dài hạn đòi hỏi phải có sự hỗ trợ lâu dài ở các cấp khác nhau

Để đánh giá chất lượng và cập nhật hệ thống TD&ĐG, có thể sử dụng 4 tiêu chí sau:

• Hữu ích - hệ thống TD&ĐG cung cấp các thông tin thực tiễn cho

những đối tượng sử dụng dự kiến

• Khả thi - các phương pháp, công cụ, thời gian quy trình thủ tục đề

xuất phải thực tiễn, thận trọng và đạt hiệu quả về chi phí

• Đúng đắn - các hoạt động TD&ĐG sẽ được thực hiện hợp pháp, có

đạo lý và có tính đến lợi ích của những đối tượng chịu tác động bởi các kết quả do TD&ĐG mang lại

• Chính xác - các đầu ra của TD&ĐG sẽ bộc lộ và truyền đi các thông

tin kỹ thuật thích đáng để hỗ trợ việc quản lý công tác thực hiện đầu tư hiệu suất và hiệu quả

Hệ thống TD&ĐG cần được xem xét, điều chỉnh thường xuyên và cần được cải tiến cùng với tiến trình thực hiện chương trình, dự án Hệ thống TD&ĐG cần đáp ứng các yêu cầu phản hồi và thông tin phát sinh của đối tượng sử dụng thông qua việc thiết kế lại các đầu ra khi tầm nhìn của các bên liên quan được mở rộng

1.4 Chỉ tiêu theo dõi và đánh giá

Vai trò của TD&ĐG là để đo lường những gì liên quan đến mục đích và mục tiêu cụ thể mà chúng ta đang làm tốt như thế nào Mức độ mà các mục tiêu này đạt được đo bằng các chỉ tiêu TD&ĐG được dựa trên các chỉ tiêu

đó Các chỉ tiêu là một phần cốt yếu của một hệ thống theo dõi và đánh giá bởi vì chúng là những gì chúng ta đo lường và/hoặc theo dõi

CIVICUS đưa ra các bước sau đây để xây dựng các chỉ tiêu:

Bước 1: Xác định tình trạng vấn đề chúng ta đang cố gắng để giải quyết Bước 2: Xây dựng tầm nhìn cho việc chúng ta muốn các phạm vi vấn đề được nhìn nhận như thế nào Điều này sẽ cung cấp cho chúng ta những chỉ tiêu tác động

Bước 3: Xây dựng tầm nhìn quá trình chúng ta muốn mọi thứ đạt được như thế nào Điều này sẽ cung cấp cho chúng ta các chỉ tiêu quá trình

Bước 4: Xây dựng các chỉ tiêu hiệu quả

Bước 5: Xây dựng các chỉ tiêu cho các mục tiêu hiệu quả

Thông tin được sử dụng trong theo dõi và đánh giá có thể được phân loại thành thông tin định lượng và thông tin định tính Như vậy, chỉ tiêu

TD&ĐG là một đo lường định tính và định lượng việc thực hiện chương trình, dùng để biểu đạt sự thay đổi và nêu rõ mức độ các kết quả của chương trình đã và đang đạt được Để các chỉ tiêu này thật sự hữu ích trong công tác theo dõi và đánh giá kết quả chương trình, việc xác định các chỉ tiêu trực tiếp, khách quan, thực tiễn, đầy đủ và cập nhật đều đặn là điều rất quan trọng Quá trình theo dõi và đánh giá đòi hỏi một sự kết hợp thông tin định tính và định lượng để có thể nhìn nhận một cách toàn diện

Chúng ta sử dụng công cụ Khung lôgic, đưa ra một số hướng dẫn chi tiết

về thông tin gì là cần thiết cho hoạt động TD&ĐG, để xác định một cách chính xác tất cả các câu hỏi thực hiện, các chỉ tiêu và nhu cầu thông tin ở tất

cả các cấp độ của khung lôgic

Bảng 1.2: Khung lôgic theo dõi và đánh giá

Có năm tiêu chí có thể sử dụng cho hoạt động đánh giá, đó là: tính phù hợp, hiệu suất, hiệu quả, tác động và tính bền vững Ý nghĩa của mỗi tiêu chí

và mối quan hệ của chúng đối với tháp mục tiêu trong khung lôgic được trình bày trong Bảng 1.4

Bảng 1.4: Các ý chính của năm tiêu chí đánh giá

1.5 Các phương pháp và công cụ theo dõi và đánh giá

Văn bản tài liệu “Khung theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển thống kê” của Uganda giới thiệu các phương pháp và công cụ theo dõi

Danh mục kiểm tra

Báo cáo tiến độ

• Báo cáo đi thực địa

• Xem xét và phân tích các báo cáo đi thực địa

Danh mục kiểm tra

Báo cáo theo dõi và

Báo cáo theo dõi và

việc thực hiện hàng

năm

theo dõi và đánh giá hàng quý

• Các cuộc họp (những người thực hiện

và các bên liên quan) Đánh giá thực hiện

• Xem xét các báo cáo hàng tháng

• Xem xét các báo cáo tiến độ hàng quý, và báo cáo TD&ĐG hàng quý, hàng năm

• Thảo luận nhóm tập trung

• Xem xét các báo cáo hàng tháng

• Xem xét của báo cáo tiến độ hàng quý, và TD&ĐG hàng quý, hàng năm,

và các báo cáo đánh giá giữa kỳ

• Thảo luận nhóm tập trung

và lập bảng biểu Các chỉ tiêu mà thiếu các dữ liệu ban đầu được xác định để quyết định liệu nên tiến hành các cuộc điều tra hoặc thu thập từ các cuộc điều tra bao quát hiện có được thực hiện bằng các phương tiện nghiên cứu khác nhau Định nghĩa các chỉ tiêu được biên soạn để hướng dẫn quá trình thu thập

dữ liệu và phân tích

1.6 Xây dựng năng lực theo dõi và đánh giá

Năng lực cần thiết để thực hiện chiến lược TD&ĐG được yêu cầu ở hai chỗ:

• Các nhà quản lý cần các kỹ năng TD&ĐG chung được yêu cầu theo Khuôn khổ quản lý thông tin thực hiện Chương trình

• Các chuyên gia TD&ĐG có thể cần các kỹ năng cho các khía cạnh khác của Chiến lược TD&ĐG, để phối hợp và đảm bảo chất lượng

Mỗi tổ chức sẽ phải xem xét một loạt các biện pháp can thiệp để xây dựng năng lực trong ngắn hạn, trung và dài hạn, bao gồm:

• Tuyển dụng chuyên gia có kỹ năng thích hợp, không chỉ bao gồm các

kỹ năng TD&ĐG chung chung, mà cần có chuyên môn thích hợp

• Đào tạo nhân viên hiện có: bao gồm cả các nhà quản lý chuyên ngành

và các chuyên gia TD&ĐG Phương thức đào tạo có thể bao gồm đào tạo chính quy từ các cơ sở giáo dục đại học cũng như các khóa học nội bộ

• Đào tạo và tư vấn tại chỗ

• Chuyển giao kỹ năng có cấu trúc từ các viện nghiên cứu, các nhà tư vấn và cung cấp dịch vụ bên ngoài khác

• Tạo các diễn đàn TD&ĐG nội bộ và tham gia mạng lưới học tập bên ngoài

Một kế hoạch xây dựng năng lực có thể phải xem xét việc tổ chức sẽ thiết kế một chiến lược TD&ĐG như thế nào (đặc biệt là nếu TD&ĐG là một chức năng tương đối mới), và sau đó xem xét các kỹ năng cần thiết để thực hiện nó

Năng lực quan trọng bao gồm các kỹ năng thu thập dữ liệu, phân tích thống kê, tác động kinh tế và phân tích kinh tế lượng, sự hiểu biết về chính sách ngành và phương thức thực hiện, kỹ năng tạo điều kiện thuận lợi cho sự tham gia TD&ĐG, đảm bảo chất lượng dữ liệu, các tác động và động thái khác

1.7 Khung theo dõi và đánh giá thực hiện Chiến lược phát triển thống kê của Uganda

Chiến lược phát triển thống kê của Uganda nhằm đẩy mạnh phát triển và tăng cường năng lực thống kê cho toàn bộ Hệ thống thống kê quốc gia Chiến

lược phát triển thống kê bao gồm mục đích và mục tiêu chiến lược, kết quả đầu ra và các hành động chiến lược, cụ thể là:

- Mục đích của chiến lược: Phát triển hệ thống thống kê quốc gia đạt đẳng cấp thế giới

- Mục tiêu chiến lược: Phát triển hệ thống thống kê có phân cấp phân quyền rõ ràng (mạch lạc), đáng tin cậy, hiệu quả Hệ thống thống kê quốc gia

là địa chỉ hỗ trợ các sáng kiến quản lý và phát triển đất nước

- Kết quả đầu ra: Để đạt được mục đích, ba kết quả đầu ra tương quan với nhau sau đây sẽ phải được thực hiện thông qua việc thực hiện các hoạt động

• Rõ ràng mạch lạc, đáng tin cậy, hiệu quả, hệ thống thống kê của các ngành được thành lập, phối hợp hoạt động;

• Tăng cường năng lực của thống kê ngành đối với thu thập, phân tích, phổ biến, và sử dụng các số liệu thống kê;

• Thống kê theo định hướng nhu cầu được tạo ra và phổ biến

- Và các hành động tương quan với các kết quả đầu ra trên

Để đảm bảo hiệu quả và hiệu lực của kế hoạch này, một khung theo dõi

và đánh giá đã được phát triển để hướng dẫn việc đánh giá và quản lý quá trình thực hiện Khung theo dõi và đánh giá là một hướng dẫn cho tất cả các quá trình TD&ĐG trong Hệ thống thống kê quốc gia Khung đưa ra các hoạt động được thực hiện tại mỗi công đoạn trong quá trình thực hiện và kết quả

dự kiến; nó nhấn mạnh các bước để theo dõi và cung cấp thông tin liên quan đến các hoạt động theo dõi và đánh giá, các chỉ tiêu, câu hỏi TD&ĐG, thông tin ban đầu, phương pháp và tần suất thu thập dữ liệu và sử dụng thông tin Năm cấu trúc cốt lõi sẽ được sử dụng để theo dõi và đánh giá PNSD, Ủy ban thống kê ngành (SSC), bao gồm đại diện của các cơ quan sản xuất thống

kê ở cấp độ MDA; Ủy ban theo dõi và đánh giá ở cấp Ban Thư ký PNSD, bao gồm các nhân viên kỹ thuật các lĩnh vực cụ thể liên quan đến phát triển thống

kê trong UBOS; Ủy ban liên Cơ quan (IAC) với đại diện của các MDA thuộc PNSD, và ở cấp quốc gia, Ủy ban kỹ thuật của Hội đồng bao gồm các Phó Giám đốc điều hành phụ trách sản xuất và phát triển thống kê (DED/ SD) và thành viên lựa chọn của MDA

Khung được chia thành tám phần, phần đầu tiên cung cấp về các thông tin tổng quan về PNSD/ NSS và sự cần thiết đối với khung, phần hai phác thảo khuôn khổ các kết quả, phần ba trình bày Khung TD&ĐG và các thành phần quan trọng của nó, trong khi phần bốn nêu bật quy trình theo dõi và đánh giá, phần năm trình bày về quá trình thu thập dữ liệu TD&ĐG, phần sáu giới thiệu về báo cáo TD&ĐG, phần bảy trình bày các khung thể chế cho TD&ĐG và cuối cùng là phần tám cho kết luận Chi tiết xem tại tài liệu dịch:

“Khung theo dõi và đánh giá Hệ thống thống kê quốc gia Uganda”

PHẦN II: THỰC TIỄN TỔ CHỨC TRIỂN KHAI HOẠT ĐỘNG THEO DÕI, GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH,

DỰ ÁN Ở VIỆT NAM

2.1 Tổng quan kinh nghiệm thực tế tổ chức triển khai hoạt động theo dõi, giám sát và đánh giá thực hiện một số chương trình, dự án ở Việt Nam

Phần này sẽ tổng quan kinh nghiệm thiết kế và tổ chức triển khai hoạt động theo dõi và đánh giá (1) Các chương trình, dự án ODA của Việt Nam, (2) Chương trình phòng chống HIV/AIDS Quốc gia, (3) Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía bắc giai đoạn 2 (2010-2015) và (4) Chương trình

“Tăng cường năng lực tổng thể ngành Thanh tra giai đoạn 2009-2014”

2.1.1 Theo dõi và đánh giá chương trình, dự án ODA

Tại Quyết định số 150/2006/QĐ-TTg ngày 23 tháng 6 năm 2006, Thủ tướng Chính phủ đã Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện “Chiến lược quốc gia về vay và trả nợ nước ngoài đến năm 2010”, trong

đó Thủ tướng Chính phủ giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng “Khung theo dõi và đánh giá các chương trình, dự án ODA thời kỳ 2006 - 2010”; xây dựng phương pháp luận và quy trình đánh giá tác động của các dự án đầu tư xây dựng sau khi hoàn thành

Mục tiêu tổng thể của Khung theo dõi và đánh giá các chương trình, dự

án ODA là xác định những định hướng chiến lược của công tác theo dõi và đánh giá chương trình, dự án ODA và những hoạt động chủ yếu cần thực hiện nhằm xây dựng, vận hành và hoàn thiện hệ thống quốc gia về theo dõi và đánh giá các chương trình, dự án ODA thời kỳ 2006-2010

Các chuyên gia và cán bộ VAMESP II căn cứ vào yêu cầu thực tiễn của công tác theo dõi và đánh giá ở Việt Nam, đồng thời tham khảo những thông

lệ theo dõi và đánh giá tốt nhất của quốc tế đã biên soạn cuốn “Cẩm nang Theo dõi và Đánh giá Quốc gia” Cẩm nang gồm 4 mô-đun: Hướng dẫn xây dựng và vận hành hệ thống TD&ĐG tại Việt Nam – Tài liệu phục vụ cấp lãnh đạo, Thực hành theo dõi, Thực hành đánh giá và Tài liệu đào tạo TD&ĐG tại Việt Nam Cẩm nang cung cấp không những các nguyên tắc, khái niệm cơ bản, phương pháp và công cụ thực hiện theo dõi và đánh giá mà còn minh họa bằng những ví dụ cụ thể (nghiên cứu tình huống) do các chuyên gia và cán bộ VAMESP II thực hiện Cẩm nang là một tài liệu tham khảo tốt cho cả cán bộ quản lý và hoạch định chính sách ODA cũng như cán bộ kỹ thuật thực hiện theo dõi và đánh giá

2.1.2 Theo dõi, đánh giá chương trình phòng chống HIV/AIDS Quốc gia

Sự cam kết trong công tác phòng chống đại dịch HIV/AIDS đã được Đảng và Chính phủ Việt Nam thể hiện trong “Chiến lược Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020” Việc ban hành bản Chiến lược quốc gia cũng như việc thành lập Cục phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam, là cơ quan điều phối các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS trên toàn quốc đã thể hiện rõ cam kết của Chính phủ trong việc tuân theo nguyên tắc “Ba Thống nhất” do Liên Hiệp Quốc khởi xướng vào tháng 4 năm 2004 Một trong những nguyên tắc của “Ba thống nhất” chính là xây dựng thống nhất một hệ thống Theo dõi, Đánh giá chương trình phòng chống HIV/AIDS Quốc gia

Cục phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam đã soạn thảo Chương trình Giám sát HIV/AIDS, Theo dõi, Đánh giá chương trình; trong đó, Bộ chỉ số theo dõi đánh giá chương trình phòng chống HIV/AIDS Quốc gia là một thành tố quan trọng của chương trình hành động

Bộ chỉ số được xây dựng dựa trên 8 chương trình hành động được xác định trong Chiến lược quốc gia phòng chống HIV/AIDS và được nhóm lại thành 3 nhóm chính là:

• Nâng cao năng lực, nguồn lực, theo dõi và đánh giá;

• Dự phòng; và

Khung theo dõi-đánh giá quốc gia được xây dựng để phục vụ các nhà quản lý chương trình cấp tỉnh và quốc gia, những người tham gia vào việc lập

kế hoạch, thực hiện, theo dõi và đánh giá các hoạt động phòng chống HIV Khung này cũng hỗ trợ việc sử dụng thông tin từ các hoạt động kể trên để nâng cao quá trình ra quyết định và lập chương trình Khung theo dõi-đánh giá HIV là một tài liệu làm việc hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên tình hình thực tế vì Việt Nam vẫn đang có những bước tiến mới trong các ứng phó với HIV Cục phòng chống AIDS Việt Nam (VAAC) trực thuộc Bộ Y tế chịu trách nhiệm chỉ đạo việc xây dựng Khung theo dõi - đánh giá ở Việt Nam

2.1.3 Giám sát & Đánh giá thực hiện dự án Giảm nghèo các tỉnh miền núi phía bắc giai đoạn 2

Ngày 6/7/2009, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về chủ trương tiếp nhận nguồn vốn 100 triệu USD của Ngân hàng Thế giới (WB) để thực hiện dự án

"Giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc giai đoạn 2" và đưa dự án vào danh mục các dự án vay vốn của WB năm tài khóa 2010 Bộ Kế hoạch và Đầu tư

là cơ quan chủ quản của dự án, chủ trì điều phối các hoạt động của dự án tại các tỉnh; xây dựng cơ chế phối hợp giữa Bộ với các tỉnh tham gia dự án trong quá trình thực hiện, bảo đảm sử dụng có hiệu quả nguồn vốn vay WB

Ngày 19/8/2010 Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ký Quyết định số 1375/QĐ-BKH về việc phê duyệt Sổ tay hướng dẫn thực hiện Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc giai đoạn 2 (2010-2015) Sổ tay hướng dẫn thực hiện Dự án (PIM) là tài liệu pháp lý sử dụng trong phạm vi Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc giai đoạn 2 PIM hướng dẫn quy trình và cách thức thực hiện các hoạt động trong dự án và các công tác liên quan như công tác lập kế hoạch, công tác theo dõi, báo cáo, công tác quản lý tài chính, công tác đấu thầu mua sắm và hệ thống các mẫu biểu để tiện sử dụng Do khuôn khổ có hạn, PIM chỉ nêu các nội dung chính với các lưu ý cần thiết nhất, đồng thời dẫn chiếu đến các văn bản pháp quy hiện hành của Chính phủ, các văn bản hướng dẫn của Bộ KH&ĐT, WB để người đọc có thể tham khảo Đối tượng phục vụ của PIM trước hết là cán bộ, nhân viên các Ban QLDA các cấp từ Trung ương đến tỉnh, huyện và xã

Hệ thống Giám sát và đánh giá (GSĐG) gắn liền với Khung lôgic dự án

Tất cả các cấp quản lý đều có nhiệm vụ giám sát Chi phí cho các hoạt động giám sát thường xuyên sẽ lấy từ Ngân sách quản lý dự án (nguồn vốn vay) ở các cấp tỉnh, huyện, xã Công tác giám sát nêu trên bao gồm (1) công tác

giám sát trong hợp phần Ngân sách phát triển xã, (2) giám sát và báo cáo về tài chính và tiến độ thực hiện, (3) kiểm toán dự án, và (4) giám sát về an toàn Ban QLDATW sẽ lập và vận hành một Cơ sở dữ liệu thông tin quản lý trên máy tính ở cấp trung ương và cấp tỉnh Các hồ sơ của các tiểu dự án phải chứa đựng các số liệu chi tiết của dự án cùng với kế hoạch và tiến độ thực hiện chi tiết Cơ sở dữ liệu sẽ chứa đựng các hồ sơ của từng hoạt động của tiểu dự án của tất cả các xã và huyện Ban QLDA tỉnh sẽ chuẩn bị các bản tóm lược của Báo cáo thường quý và Báo cáo hàng năm

2.1.4 Theo dõi, đánh giá thực hiện Chương trình “Tăng cường năng lực tổng thể ngành Thanh tra giai đoạn 2009 - 2014”

Chương trình “Nâng cao năng lực tổng thể ngành thanh tra đến năm 2014” (POSCIS) đã chính thức được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 9 năm 2009 Mục tiêu tổng thể của Chương trình POSCIS là “Xây dựng ngành thanh tra trong sạch, vững mạnh, từng bước chuyên nghiệp, hiện đại và có đủ năng lực thực hiện các nhiệm vụ do Đảng và Nhà nước giao phó trong lĩnh vực thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng”

Công tác theo dõi được thực hiện bởi đội ngũ cán bộ của BQL và BQL DAHP, bao gồm cả cán bộ được chỉ định đảm nhiệm công tác theo dõi và đánh giá, cũng như các cán bộ khác của Chương trình/Dự án Mỗi đơn vị (BQL DAHP và BQL) chịu trách nhiệm cho việc xây dựng hệ thống theo dõi của mình BQL DAHP có thể nhận được hỗ trợ từ BQL hoặc thông qua chuyên viên tư vấn

Mô hình theo dõi bao gồm cả các chỉ số dùng để đánh giá các kết quả đạt được Các chỉ số này bao gồm 2 loại: chỉ số định lượng, chỉ số định tính,

và chỉ số thay thế Ví dụ, mục tiêu nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ sẽ được đánh giá bằng số lượng của các khóa đào tạo được tổ chức hoặc số lượng các quy chế mới được xây dựng và thực hiện

Ban quản lý các dự án hợp tác phát triển của Thanh tra Chính phủ đã biên soạn Cẩm nang về quản lý dự án Chương trình “Tăng cường năng lực tổng thể ngành Thanh tra giai đoạn 2009 - 2014” do Thụy Điển - với vai trò Nhà tài trợ điều phối, Đan Mạch và Hà Lan tài trợ Cẩm nang được cấu trúc trên cơ sở các bước của quản lý chu trình dự án (Project Cycle Management – PCM) Một