BAI 1

Kiến thức Sau khi học xong bài này, học sinh cần: − Trình bày được đặc điểm hình thái của rễ cây trên cạn thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng.. − Trình bày được mối tươ

GIÁO ÁN CHUYÊN MÔN

Trường: THPT Chu Văn An Giáo viên: Dương Văn Cư

Chương I : CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG

A - CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

Bài 1 SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

I Mục tiêu:

1 Kiến thức

Sau khi học xong bài này, học sinh cần:

− Trình bày được đặc điểm hình thái của rễ cây trên cạn thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng

− Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây

− Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ nước và muối khoáng

2 Kỹ năng

− Biết khai thác kiến thức từ tranh vẽ

− Hoạt động theo nhóm

− Tư duy lôgic

II Phương tiện dạy học:

− Siêu tầm tranh ảnh liên quan đến bài học

− Hình 1.1; 1.2; 1.3 SGK

− Phiếu học tập

III Phương pháp giảng dạy:

− Trực quan, hỏi đáp, thảo luận, giải thích tìm tòi bộ phận

IV Lên lớp:

1 Ổn định lớp

2 Giới thiệu thầy cô dự giờ (nếu có)

3 Kiểm tra bài cũ:

4 Giảng bài mới:

Dẫn nhập: Khi cây di chuyển từ môi trường sống dưới nước lên trên cạn, vấn đề quyết

định đối với sự tồn tại và phân bố của loài trong không gian là đảm bảo cung cấp đủ nước cho cơ thể Vậy nước cũng như các ion khoáng có vai trò gì đối với tế bào, cơ thể ? Cây hấp thụ nước và các ion khoáng đó như thế nào ? (qua rễ là chủ yếu)

Rễ có đặc điểm cấu tạo gì phù hợp với chức năng hâấpthụ nước, các ion khoáng ? Ta vào…

Bài 1 SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

Hoạt động thầy giáo Hoạt động học sinh Nội dung

GV yêu cầu học sinh quan

sát hình 1.1, lệnh mô tả cấu

tạo bên ngoài của hệ rễ cây

HS nghiên cứu hình vẽ, thảo luận và trả lời: I Rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng :

1 Hình thái của hệ rễ :

trên cạn ?

Em nào có thể cho biết đặc

điểm cấu tạo nào của rễ

thích nghi với chức năng

hấp thụ nước và các ion

khoáng ?

(GV có thể nêu ví dụ ở phần

2 SGK).

- Mục đích của việc này là gì

?

- Nhiều loại thực vật không

có miền lông hút thì rễ cây

hấp thụ nước, ion khoáng

bằng cách nào ?

+Ví dụ: đối với cây thuỷ

sinh ?

(Rễ cây chỉ hấp thụ được

các ion khoáng hoà tan,

không hấp thụ được dạng

phân tử muối khoáng).

HS nghiên cứu phần 2 SGK, thảo luận và trả lời :

- Nhằm : + Hướng đến nguồn nước

+ Tăng bề mặt tiếp xúc

 Hút được nhiều nước và các ion khoáng

- Cây thuỷ sinh hấp thụ nước

và ion khoáng qua toàn bộ

bề mặt cơ thể

- Hệ rễ phân hoá thành các

rễ chính, rễ bên Trên các rễ

có các miền lông hút nằm gần đỉnh sinh trưởng

2 Rễ cây phát triển nhanh bền mặt hấp thụ :

- Rễ cây sinh trưởng nhanh

về chiều sâu, phân nhánh chiếm chiều rộng và đặc biệt

là tăng nhanh số lượng lông hút

 Nhằm hướng đến nguồn nước ở trong đất, tăng bề mặt tiếp xúc giữa rễ và đất, giúp rễ hút được nhiều nước

và các ion khoáng

- Một số thực vật ở cạn, bộ

rễ không có miền lông hút (thông, sồi,…) thì hệ rễ có nấm rễ bao bọc giúp cây hấp thụ được nước ( hay các tế bào còn non, tế bào chưa bị suberin hoá)

II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng :

1 (Phiếu học tập)

Chỉ tiêu

so sánh

Cơ chế

- Thụ động (cơ chế thẩm thấu): nước di

chuyển từ môi trường nhược trương (thế

nước cao) trong đất vào tế bào lông hút,

môi trường ưu trương (thế nước thấp)

- Thụ động: đi từ đất (nơi có nồng

độ ion cao) vào tế bào lông hút (nơi

có nồng độ ion thấp)

- Chủ động: di chuyển ngược chiều građien nồng độ Vd: ion kali

Điều

kiện

- Có sự chênh lệch thế nước giữa đất và

tế bào lông hút:

+ Quá trình thoát hơi nước ở lá

+ Nồng độ các chất tan trong rễ cao

- Chênh lệch nồng độ các chất tan

- Tiêu tốn năng lượng (ATP)

* Một số lưu ý khi hoàn thành phiếu học tập:

- GV cần ví dụ minh họa quá trình thoát hơi nước; Nồng độ các chất trong rễ cao; Chênh lệch nồng độ chất tan; Tiêu tốn năng lượng ATP

- Giải thích “thế nước”

- Nước và ion khoáng sau

khi đi vào lông hút của rễ, sẽ

được vân chuyển đi đâu ?

Và vận chuyển bằng cách

nào ?

- Đai caspari có vai trò gì ?

- Lệnh HS thực hiện mục III

SGK

- Yêu cầu HS đưa ra biện

pháp khắc phục, tạo điều

kiện cho cây trồng hút được

nhiều nước và các ion

khoáng ?

- Theo em rễ cây có ảnh

hưởng đến môi trường

không ? Nếu có thì ảnh

hưởng như thế nào ?

- Hoặc ảnh hưởng của tiết

dịch của rễ đến môi trường:

rễ cây thải CO2 từ quá trình

hô hấp, các chất hữu cơ…

ảnh hưởng đến độ pH và hệ

sinh vật vùng rễ làm thay

đổi tính chất lí hoá học của

đất

* HS nghiên cứu SGK, quan sát hình 1.3, thảo luận

và trả lời:

- Điều chỉnh dòng vân chuyển các chất vào tế bào

- HS thảo luận và trả lời :

- Cải tạo đất

- Bón phân, rữa chua, rữa mặn

- Hệ rễ có tác dụng làm giảm ô nhiễm môi trường:

Vd: bèo tây, bèo cái có khả năng hấp thụ và tích luỹ các ion kim loại nặng như chì, đồng, crôm,…; Cây sậy hấp thụ và tích luỹ các chất độc như phênol, chì nitrat,…

2 Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch gỗ của rễ :

- Con đường gian bào: đi theo không gian giữa các tế bào và không gian giữa các bó sợi xenlulôzơ bên trong thành tế bào đến đai caspari thì chuyển sang con đường tế bào

- Con đường tế bào chất: đi xuyên qua tế bào chất của tế bào

III Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước :

- Độ thẩm thấu (áp suất thẩm thấu)

- Độ pH

- Lượng ôxi của môi trường (đô thoáng khí)

5 Củng cố:

- Đọc và nhờ phần tóm tắt in nghiêng trong khung cuối bài

- Vì sao cây trên cạn bị ngập úng lâu ngày sẽ bị chết ?

- Vì sao các loại cây trên cạn không sống được trên đất ngập mặn ?

6 Bài tập về nhà: Hoàn thành các câu hỏi sau bài học trong SGK, SBT