QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN TQM VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG ĐẠI HỌC ĐA NGÀNH, ĐA LĨNH VỰC

Từ những lý do trên, tác giả đi đến lựa chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo tiếp cận TQM và ứng dụng Công nghệ thông tin trong đại học đa ngành, đa l

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TRUNG KIÊN

QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN SƯ PHẠM THEO TIẾP CẬN TQM VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

TRONG ĐẠI HỌC ĐA NGÀNH, ĐA LĨNH VỰC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 62 14 05 01

Tãm t¾t LuËn ¸N TIÕN sÜ qu¶n lý gi¸o dôc

Hµ Néi - 2013

2

LUẬN ¸N ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học 1: PGS TS Trần Khánh Đức

Người hướng dẫn khoa học 2: TS Nguyễn Thị Hồng Minh

Phản biện 1: ………

Phản biện 2: ………

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ họp tại:

Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vào hồi … giờ … ngày ….tháng … năm 2013

Có thể tìm đọc luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Phòng Tư liệu Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Chất lượng đào tạo trong các trường đại học hiện nay chưa đáp ứng với yêu cầu thực tiễn

- Hệ thống quản lý chất lượng đào tạo còn bộc lộ nhiều yếu, kém; Cơ chế phối hợp trong quản lý chất lượng đào tạo chưa thật sự thống nhất đồng bộ, kém hiệu quả

- Khả năng hoạt động thực tiễn của sinh viên còn nhiều hạn chế Phần lớn sinh viên khi ra trường chưa đáp ứng ngay được yêu cầu của xã hội, nhiều vấn đề quản

lý đào tạo chưa tiếp cận được với Trường học, công nghệ tiên tiến và chưa sát với thực tiễn

- Trong hệ thống quản lý, đánh giá ở các trường, tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo còn nhiều vấn đề chưa được tường minh, cụ thể và thiếu thống nhất

Chỉ thị 296/TTg của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới giáo dục đại học và Nghị quyết của Ban cán sự Đảng Bộ GD&ĐT về đổi mới quản lý giáo dục đại học giai đoạn 2010 – 2012 cũng nêu rõ yêu cầu chấn chỉnh và hoàn thiện việc tổ chức

và quản lý đào tạo theo tín chỉ ở các trường đại học nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học

Bộ GD&ĐT đã và đang chỉ đạo thực hiện yêu cầu đánh giá và kiểm định chất lượng đào tạo đại học, coi đây là một trong những nội dung quan trọng của quản lý chất lượng đào tạo đại học Có thể nói, quản lý chất lượng đào tạo đại học là mối quan tâm của tất cả các nước, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay

Kiểm tra đánh giá và phương pháp dạy - học phù hợp với phương thức đào tạo theo tín chỉ làm khâu đột phá về đổi mới giáo dục đại học Thực hiện đảm bảo chất lượng theo bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng của ĐHQGHN là khâu then chốt cho sự phát triển bền vững

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy - học và quản lý

Từ những lý do trên, tác giả đi đến lựa chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý chất

lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo tiếp cận TQM và ứng dụng Công nghệ thông tin trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực” với nội dung chính là quản lý chất lượng

đào tạo hệ cử nhân sư phạm theo mô hình a+b làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Quản lý giáo dục

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

4

Tổng quan các vấn đề nghiên cứu về chất lượng, quản lý chất lượng, quản lý chất lượng

Các nghiên cứu về quản lý chất lượng đào tạo theo tín chỉ học

Vấn đề nghiên cứu về hệ thống thông tin quản lý

Vấn đề đặt ra cho đề tài nghiên cứu là, trên cơ sở các kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước trong và ngoài nước, đề tài sẽ hệ thống hóa lý luận về mô hình quản lý chất lượng đào tạo, đưa ra đánh giá thực trạng mô hình quản lý chất lượng đào tạo đại học theo mô hình đào tạo a+b, từ đó đề xuất mô hình quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm trong ĐHĐNĐLV

3 Mục đích nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn của quản lý chất lượng đào tạo đại học, luận án xây dựng hệ thống cùng các giải pháp triển khai hệ thống quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo mô hình kết hợp – kế tiếp a+b theo tiếp cận TQM và ứng dụng công nghệ thông tin ở Đại học

đa ngành, đa lĩnh vực nhằm từng bước nâng cao chất lượng đào tạo hệ cử nhân sư phạm

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Cơ sở đào tạo Cử nhân sư phạm trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực

Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý chất lượng đào tạo hệ cử nhân sư phạm theo tiếp cận TQM và ứng dụng công nghệ thông tin trong đại học đa ngành,

đa lĩnh vực

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lý, hệ thống thông tin quản lý giáo dục, quản lý chất lượng đào tạo theo tiếp cận TQM; hệ thống đảm bảo chất lượng; cơ sở lý luận về việc tổ chức, quản lý bảo đảm chất lượng đào tạo; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đào tạo, quản lý chất lượng đào tạo trong các đại học

- Khảo sát và đánh giá thực trạng về đào tạo và quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo mô hình a+b ở trường Đại học Giáo dục trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực

- Nghiên cứu đề xuất hệ thống quản lý chất lượng cử nhân sư phạm theo mô hình kế tiếp - kết hợp a+b

5

- Đề xuất các giải pháp và ứng dụng Công nghệ thông tin vào việc triển khai

hệ thống quản lý chất lượng đào tạo theo tiếp cận TQM

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài sẽ giới hạn trong phạm vi nghiên cứu hệ thống quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo mô hình kết hợp – kế tiếp a+b ở trường Đại học giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Đề tài khảo sát thực trạng hệ thống quản lý chất lượng cử nhân sư phạm hệ chính quy của Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học quốc gia Hà Nội

Đề tài thực hiện thử nghiệm kết quả nghiên cứu tại trường Đại học Giáo dục trong Đại học quốc gia Hà Nội

7 Giả thuyết Khoa học

Nếu đề xuất được hệ thống quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm theo tiếp cận TQM và ứng dụng Công nghệ thông tin phù hợp với đặc điểm của trường Đại học Giáo dục trong Đại học đa ngành, đa lĩnh vực (Đại học quốc gia

Hà Nội) và đề xuất các giải pháp triển khai tổ chức thực hiện đồng bộ thì sẽ bảo đảm và từng bước nâng cao chất lượng đào tạo hệ cử nhân sư phạm theo mô hình a+b trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực

8 Những đóng góp mới của luận án

8.1 Về mặt lý luận:

Nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý chất lượng đào tạo, hệ thống thông tin quản lý và đề xuất hệ thống quản lý chất lượng theo tiếp cận TQM dựa trên ứng dụng Công nghệ thông tin trong quản lý chất lượng đào tạo hệ cử nhân sư phạm theo mô hình a+b

8.2.Về mặt thực tiễn:

- Đề xuất các giải pháp triển khai vận hành hệ thống quản lý chất lượng đào tạo hệ cử nhân sư phạm theo mô hình a+b theo tiếp cận TQM và ứng dụng công nghệ thông tin trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực

- Đề xuất xây dựng và chuẩn hóa các quy trình quản lý chất lượng, xây dựng

hệ thống tin học, hệ thống thông tin quản lý đồng bộ hỗ trợ hiệu quả công tác quản

lý chất lượng

Luận án được nghiên cứu sẽ có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ quản lý ở trường đại học Giáo dục nói riêng và các trường đại học nói chung Đề xuất tổ chức quy trình hóa, triển khai tin học hóa các quy trình thủ tục góp phần bảo đảm và từng bước nâng cao chất lượng đào tạo hệ

6

cử nhân sư phạm theo mô hình a+b trong trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học quốc gia Hà Nội

9 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận

- Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi về thực trạng chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý, phân tích số liệu thu được trong điều tra Trên cơ sở đó, đưa ra những đánh giá, nhận định, kết luận khoa học

- Sử dụng phương pháp chuyên gia, hỏi ý kiến của cán bộ lãnh đạo ở một số đơn vị, cán bộ quản lý đào tạo

- Hội thảo, tọa đàm Khoa học

- Thử nghiệm khoa học và lấy ý kiến chuyên gia

10 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục, luận án được trình bày trong ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chất lượng đào tạo đại học

Chương 2: Thực trạng đào tạo và quản lý chất lượng đào tạo cử nhân sư phạm ở Đại học đa ngành đa lĩnh vực

Chương 3: Hệ thống quản lý chất lượng đào tạo theo tiếp cận TQM và ứng dụng Công nghệ thông tin trong Đại học đa ngành đa lĩnh vực

7

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC

1.1 Cơ sở lý luận về đào tạo và quản lý đào tạo đại học

1.1.1 Đào tạo và quá trình đào tạo

1.1.1.1 Đào tạo

Đào tạo có thể được hiểu là quá trình chuyển giao có hệ thống tri thức thông qua mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo và kinh nghiệm sống của người dạy nhằm hình thành ở người học phẩm chất đạo đức, kỹ năng, kỹ xảo, khả năng tự lập trong cuộc sống và hòa nhập trong cộng đồng xã hội

1.1.1.2 Quá trình đào tạo

Quá trình đào tạo là những hoạt động truyền thụ kiến thức, huấn luyện kỹ năng, giáo dục thái độ nhằm giúp người học chiếm lĩnh được năng lực nghề nghiệp hoặc những năng lực khác của cuộc sống

Quá trình đào tạo được hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình dạy học hay quá trình giáo dục theo một chương trình đào tạo cụ thể Nó là đối tượng chủ yếu nhất trong toàn bộ công tác quản lý nhà trường, là cơ sở cho việc xây dựng các chức năng, nhiệm vụ, xác định cơ chế tổ chức và chỉ đạo hoạt động giáo dục - đào tạo trong nhà trường

1.1.2 Quản lý và các chức năng quản lý

1.1.2.1 Khái niệm về quản lý

Từ những ý chung của các định nghĩa và xét quản lý với tư cách là một hành động, có thể định nghĩa : Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra

1.1.2.2 Các chức năng của quản lý

Quản lý có 4 chức năng cơ bản Các chức năng quản lý có thể được biểu diễn bằng sơ đồ trong Hình 1.2

Hình 1.2 Các chức năng của quản lý

1.1.3 Quản lý đào tạo đại học

Muốn quản lý đào tạo đạt hiệu quả, người quản lý cần nắm vững mô hình tổng thể quá trình đào tạo và cũng cần lưu ý trong mọi hoạt động quản lý đào tạo, thông tin quản lý đào tạo đóng vai trò rất quan trọng, nó được coi như "mạch máu" của hoạt động quản lý đào tạo, được thể hiện qua sơ đồ ở Hình 1.3 [43]:

Hình 1.3 Mô hình tổng thể quản lý quá trình đào tạo

DỰ BÁO/ LẬP KẾ HOẠCH

Kết quả đào tạo

Theo Dâi KẾT QUẢ

- Tổ chức và chỉ đạo triển khai quá trình dạy học

- Giám sát,đánh giá kết quả dạy học

Người tốt nghiệp với:

- Kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp, thói quen, kinh nghiệm

- Hiểu biết xã hội

- Kỹ năng ứng dụng CNTT

- Tình hình việc làm sau tốt nghiệp -Thích ứng nghề nghiệp

- Năng suất lao động

- Khả năng thu nhập -Phát triển nghề nghiệp

- Tự tạo việc làm

Đánh giá/

Lựa chọn

- Lựa chọn phương thức, hình thức, phương pháp ĐT

- Đánh giá kết quả học tập

- KT/ ĐG quá trình và chương trình

- Cấp văn bằng, chứng chỉ

Thông tin phản hồi KIỂM TRA/

ĐÁNH GIÁ

9

1.2 Cơ sở lý luận về chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo đại học

1.2.1 Chất lượng

1.2.2 Chất lượng giáo dục

1.2.3 Quản lý chất lượng và các cấp độ quản lý chất lượng

a)Một số quan điểm về quản lý chất lượng

b) Các cấp độ quản lý trong lĩnh vực chất lượng

Hình 1.8 Sơ đồ tầng bậc của khái niệm về chất lượng theo Sallis E [95])

1.2.4 Mô hình bảo đảm chất lượng đại học (QA- AUN)

Hình 1.9 Mô hình QA-AUN về đảm bảo chất lượng đào tạo cấp Trường

SỰ THỎA MÃN CỦA CÁC LIÊN ĐỚI

NGUỒN NHÂN LỰC TÀI CHÍNH

HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC/ĐÀO TẠO

HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU DỊCH VỤ XÃ HỘI

KẾT QUẢ ĐẦU RA

BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG VÀ CÁC CHUẨN MỰC QUỐC GIA /QUỐC TẾ

10

Hình 1.10 Mô hình QA-AUN về đảm bảo chất lượng đào tạo cấp

chương trình đào tạo

1.2.5 Mô hình Quản lý chất lượng đào tạo theo TQM

a) Quan điểm TQM

b) Khái niệm về TQM

c) Một số quan niệm về mô hình triển khai TQM

Triết lý của Deming, Juran và Crosby đã cung cấp những nguyên lý nền tảng cho TQM và được kiểm chứng qua thực tiễn áp dụng trong các doanh nghiệp Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai Trong quá trình áp dụng các nguyên

lý này, người Nhật đã sáng tạo ra một mô hình mang dấu ấn riêng, được gọi là

“Kiểm soát chất lượng toàn công ty” (Company Wide Quality Control - CWQC)

Mô hình này còn có các tên gọi khác như: “Phương thức kiểm soát chất lượng tổng hợp kiểu Nhật Bản” hoặc gọi tắt là “Mô hình Nhật Bản” (Hình 1.11) Thành công của nền kinh tế Nhật Bản đã làm cho CWQC được thừa nhận trên thế giới như mô hình mẫu mực của cách QLCLTT

SỰ THỎA MÃN CỦA CÁC LIÊN ĐỚI

Bảo đảm chất lượng và các chuẩn mực quốc gia/Quốc tế

-Các hoạt động phát triển đội ngũ giảng viên

và học

- Chát lượng sinh viên

- Phản hồi của các liên đới

- Thời gian tốt nghiệp

-Đánh gia sinh viên

Tư vấn và

hỗ trợ sinh viên -Cơ sở vật chất -Việc làm sau tốt nghiệp/ng hiên cứu

11

NỀN TẢNG VĂN HÓA CHẤT LƯỢNG

Hình 1.11 Sơ đồ mô hình Company Wide Quality Control – CWQC

Một trong các trường hợp điển hình khái quát nội dung triển khai TQM

trong giáo dục là mô hình “Các thành tố của chất lượng tổng thể” (The

Components of Total Quality) Với đặc trưng trừu tượng của chất lượng giáo dục,

với đặc thù của giáo dục – sản phẩm là con người và sự vận hành các quá trình bên trong dựa nhiều vào mối quan hệ con người trong tổ chức, John West - Burnham [94] đã khái quát TQM trong giáo dục qua một mô hình gồm 4 thành tố, trong đó

có một thành tố cơ bản mang tính động, đó là con người (Hình 1.12)

The Components of Total Quality là mô hình TQM được xây dựng dựa trên thực tế

áp dụng của nhiều cơ sở giáo dục ở Mỹ và Tây Âu

Hình 1.12: Mô hình “The Components of Total Quality” [94]

NGUYÊN TẮC

Principies

CHẤT LƯỢNG TỔNG THỂ Total Quality

NGĂN NGỪA

Prevention

CÁC NHÓM CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG CHUYÊN GIA

KAIZEN CÔNG CỤ THỐNG KÊ

QUÁ TRÌNH

People LÃNH ĐẠO CHẤT LƯỢNG, CAM KẾT VÀ QUYẾT TÂM CHUNG

QUẢN LÝ DỰA TRÊN SỰ KIỆN

12

Một mô hình TQM khác được khái quát từ thực tế triển khai trong nhiều

trường đại học nước Anh là mô hình Vòng tròn chất lượng (Quality Circle) của

Sallis Edward [95](Hình 1.13)

Hình 1.13 “Quality Circle” của Sallis Edward [95]

Trường hợp điển hình kết hợp quan điểm TQM trong giáo dục và kinh doanh là

mô hình “Chất lượng toàn diện” (Total Quality - TQ) của Mỹ (Hình 1.14)

Sự lãnh đạo Đội,

nhóm

Sự năng động của cán bộ

Đánh giá Công cụ

chất lượng

Hệ thống

Kinh nghiệm của người học

Chiến lược

Hình 1.14 Phác họa sơ đồ mô hình Total Quality của Mỹ

d) Nguyên tắc áp dụng TQM vào cơ sở giáo dục

e)Yếu tố môi trường của tổ chức áp dụng TQM

1.2.6 Hệ thống quản lý chất lương đào tạo của trường đại học theo TQM

Với ý nghĩa như vậy, áp dụng mô hình quản lý chất lượng tổng thể (TQM) vào quản lý chất lượng đại học là hết sức cần thiết, theo công thức:

TQM = QA (Quality Assurance) + QD (Quality development)

a) Mô hình quản lý chất lượng đào tao đại học theo TQM

Định hướng quá trình (2)

Quản lý bằng sự

Lãnh đạo và hoạch định chất

Cải tiến

và học hỏi Giao

Tập trung

Định hướng quá trình (2)

Quản trị bằng sự kiện (5)

Lãnh đạo và hoạch định chất lượng (6)

Cải tiến

và học hỏi (3)

Giao quyền

và làm việc nhóm (4)

Tập trung vào khách hàng (1)