GIAO NHẬN TRONG VẬN TẢI QUỐC TỂ TẠI VIỆT NAM THỰC TRANG VÀ MÓT số GIẢI PHÁP

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Viêt nam - Thúc trang và mát số giải pháp 1.3 Đặc điểm hoạt động của các doanh nghiệp giao nhận vận tải tại Việt Nam 1.3.1 Các doanh nghiệp: được thàn

106

BỘ GIÁO DỤC V À Đ À O TẠO TRUÔNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

ĐÔ THANH SƠN

GIAO NHẬN TRONG VẬN TẢI QUỐC TỂ

TẠI VIỆT NAM THỰC TRANG VÀ M Ó T số GIẢI PHÁP

(Qhuụên li gài lít i 3Cìith tể&ltếạiâi im Quan kệ

kinh tế Quốc tế Mãiấ í 50212

LUẬN VĂN THẠC si KINH TỂ

T H ư VIÉ N

Qlạưềi hướng, dẫn khứa hơi*:• GÓA: THUDNQ &ÌếtL sĩ - (Vũ Si Quan

HA NỘI 2001

Ì Ì Khái niệm chung 4

Ì 2 Các loại hình dịch vụ giao nhận vận tải và địa vị pháp lý

của người giao nhận 11

1.3 Đặc điểm hoạt động của các doanh nghiệp giao nhận vận

tải tại Việt Nam 21

C H Ư Ơ N G 2: Thực trạng hoạt động giao nhận vận tải quốc tế tại 26

Việt Nam

2 Ì Các giai đoạn phát triển của ngành giao nhận ở Việt Nam 26

2.2 Đánh giá hoạt động giao nhận vận tải quốc tế ở Việt Nam 29

2.3 Những thuận lợi và thành tựu của hoạt động giao nhận

2.4 Những khó khăn và tớn tại của hoạt động giao nhận vận

2.5 Đánh giá hình thái tổ chức giao nhận vận tải 47

2.6 Đánh giá tình độ công nghệ giao nhận vận tải quốc tế 49

2.7 Kinh nghiệm của một số nước có ngành giao nhận vận tải

hàng hoa quốc tế phát triển và khả năng ứng dụng ở Việt 50

Nam

C H Ư Ơ N G 3: Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh công tác giao

nhận vận tải quốc tế tại Việt Nam 55

3.1 Dự báo xu hướng phát triển của ngành giao nhận vận tải

quốc tế tại Việt Nam 55 3.2 Một số giải pháp phát triển hoạt động giao nhận vận tải

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và mót số giải pháp

PHẪN MỞ ĐÂU

l.Tính cấp thiết của đề tài luận văn:

Hoạt động giao nhận vận tải quốc tế là một mắt xích trong chuỗi liên

hoàn của hoạt động xuất nhập khẩu, nó tác động và ảnh hưởng rất nhiều

đến kim ngạch xuất nhập khẩu ở mỗi quốc gia Đây là một loại dịch vụ

thương mại không cần đầu tư nhiều vốn nhưng lợi nhuận tương đối ổn định

và chắc chắn nếu biết khéo léo tổ chểc, điều hành trên cơ sở tận dụng hệ

thống cơ sở hạ tầng hiện có

Cùng vói sự phát triển của hoạt động xuất nhập khẩu, dịch vụ giao

nhận vận tải quốc tế đang phát triển theo vói qui m ô đáng kể cả về bể rộng

và bề sâu Tuy nhiên sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có liên quan

đến dịch vụ này như Bộ thương mại, Tổng cục hải quan, Bộ giaơ thông vận

tải chưa chặt chẽ, thiếu tính đồng bộ nên dịch vụ này đang nảy sinh nhiều

tiêu cực như phá giá, kinh doanh không đăng ký ngành nghề để trốn thuế,

kinh doanh theo dạng cò mồi, không hiểu biết chuyên môn nghiệp vụ, khi

xảy ra tổn thất đổ vỡ thì phủi tay đẩy trách nhiệm sang nơi khác, thậm chí

để mặc cho khách hàng tự mày m ò giải quyết

Tình hình lộn xộn này cộng với tình trạng cung lớn hơn cầu đã gây

ra nhiều khó khăn cho quá trình củng cố và đẩy mạnh công tác giao nhận

vận tải cũng như việc giữ uy tín vói bạn hàng trong và ngoài nước, nhất là

đối vói Việt Nam - một nưóc có hoạt động giao nhận vận tải quốc tế còn

non trẻ

Luận văn này hy vọng góp phần nhỏ vào việc đưa ra một số giải

pháp để giải quyết các vấn đề đặt ra

Giao nhân trong ván tải quốc tế tai Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

2 Mục đích nghiên cứu của luận văn :

- Hệ thống hoa một số vấn đề về lý luận và khái niệm chung về giao nhận vận tải quốc tế

- Xác định những xu hướng vận động cơ bản của hoạt động giao nhận vận tải quốc tế hiện nay tại Việt Nam

- Bước đầu đưa ra những gợi ý một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác giao nhận vận tải quốc tế ở nước ta

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cểu là hoạt động giao nhận vận tải quốc tế và

sự ảnh hưởng của nó tới hoạt động thương mại nói chung

- Phạm vi nghiên cểu : Thực trạng công tác giao nhận vân tải quốc

tế trong 10 năm gần đây ( 1990 — 2000 ) là khoảng thời gian thị trường giao nhận vận tải quốc tế ở Việt Nam hoạt động theo cơ chế thị trường, chấm dểt độc quyền

4 Phương pháp nghiên cứu :

- Bằng cách dựa trên các quan điểm kinh doanh hiện đại trong giao nhận vận tải quốc tế để đưa ra các nhận định về giao nhận vận tải quốc

Giao nhăn trong vân tải quốc tế tai Việt nam - Thục trạng và một số giải pháp

Ngoài mục lục, lòi nói đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn

Chương 3 : Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác giao nhận

vận tải quốc tế tại Việt Nam

1.1 Khái niệm chung

1.1.1 Định nghĩa vê giao nhận vận tải:

Từ lâu trên thế giới nhiều nhà kinh tế đã đưa ra những định nghĩa về giao nhận vận tải và cho tới nay một định nghĩa về giao nhân vận tải vẫn còn là một vấn đề chưa hoàn toàn thồng nhất và còn gây tranh cãi

- Theo giáo sư Balan —Kunest viết trong cuồn " Kỹ thuật thương mại hàng hải " : " Giao nhận bao gồm các dịch vụ liên quan đến vận tải nhưng không phải do mình tự thực hiện vận tải mà là đảm nhận gửi bằng đường bộ, đường sông, đường biển, đường không tức là giao hàng đó cho người vận tải, bao gồm giải quyết mọi thủ tục có liên quan và hoàn thiện các công việc cần thiết khác "

- Theo Giáo sư kinh tế Viện Kỹ thuật Craníied England —Peter Smith trong cuồn " Kinh tế tiếp thị và điều hành trong vận tải " : " Nguôi giao nhận là người trang gian giữa người gửi hàng hay người nhận hàng với ngưòi vận chuyển Vị thế trung gian của nguôi giao nhận thể hiện ở chỗ thực hiện rất nhiều hoạt động và công việc trong vận chuyển Họ hoạt động

từ qui m ô nhỏ là những văn phòng đơn lẻ, lo liệu chứng từ và sắp xếp viêc vận chuyển đến qui m ô lớn là trở thành những công ty quồc tế, cung cấp hàng loạt các hoạt động hỗ trợ bao gồm cả việc vận chuyển

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

- Theo giáo sư tiến sĩ H.B.DeBai — Giám đốc Học viện Ngoại

thương Ân Đ ộ trong bài viết " Vai trò của người giao nhận vận tải trong

ngoại thương Việt Nam : " Nếu nói rằng người giao nhận vận tải là người

bạn, và người hướng dẫn cho nhà xuất khẩu cũng như nhà nhập khẩu thì

điều đó cũng không có gì là phi lý cả Trong việc mở rộng thương mại của

Việt Nam với các nước có nền kinh tế thị trường, cơ quan giao nhận quốc

tế chổc chổn sẽ góp một vai trò hết sức hữu ích và quyết định"

- Đối vói liên đoàn Hiệp hội Giao nhận Quốc tế FIATA ( Federation

Intemationale des Association de Transitaires et Assimiles ) người ta đưa

ra một định nghĩa khá hình ảnh sau : " Người giao nhận là kiến trúc sư vận

tải " Theo định nghĩa này, FIATA muốn nhấn mạnh yếu tố thiết kế , tổ

chức vận tải là chính, tức là đóng vai trò người trung gian

Tuy các định nghĩa trên chưa hẳn thống nhất với nhau nhưng nhìn

chung các định nghĩa đều đề cập tới phạm vi trách nhiệm và qui m ô hoạt

động mà người giao nhận phải thực hiện

Hiện nay trong quan hệ thương mại người ta sử dụng tương đối phổ

biến định nghĩa giao nhận vận tải do Uy ban kinh tế xã hội Châu A Thái

Bình Dương (ESCAP) đưa ra như sau :

" Người giao nhận vận tải là đại lý uy thác thay mặt nhà xuất nhập

khẩu thực hiện những nhiệm vụ từ đơn giản như lưu cước, làm thủ tục thuế

quan cho đến làm trọn gói các dịch vụ của toàn bộ quá trình vận tải và

phân phối hàng"

Với định nghĩa trên của ESCAP tập trang nhấn mạnh chức năng

chính là sử dụng hợp lý mạng lưới vận tải, các loại hình vận tải để dưa

hàng đến đúng địa chỉ Từ định nghĩa này, một mật ESCAP nhấn mạnh

Giao nhận trong vặn tải quốc tế tại Việt nam - Thúc 'rang và mót sô giải pháp

việc tổ chức tìm kiếm các phương án vận tải tôi ưu, mật Khác họ đặc biệt

quan tám đến việc sử dụng các loại hình vận tải khác nhau hoặc sử dụng hỗn họp nhiều loại hình vặn tải nhằm đảm bảo an toàn,nhanh chóng từ việc nhận hàng đến việc giao hàng cho khách hàng

Xét trên giác độ trách nhiệm của người giao nhận, chúng ta thường gặp hai loại công ty giao nhận vận tải sau đây [7.64]:

- Loại thứ nhựt: Là những công ty chỉ thực hiện chức năng giao nhận vận tải với danh nghĩa là một đại lý của người gửi hàng Điều đó có nghĩa là công ty chỉ thực hiện mọi công việc dịch vụ vận tải theo yêu cầu đã được chỉ định của khách hàng Họ chỉ chịu ưách nhiệm rựt hạn chế về những mựt mát xảy ra ưong quá trình vân tải, chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi công việc được uy thác, tuân theo những chì dẫn hợp lý của người uỷ thác Những công ty giao nhận vặn tải thuộc loại này phần lớn có qui mô vừa và nhỏ như: VIETRANS, VINATRANS, SAH, GEMARDEPT TRANSIMEX

- Loại thú hai : Là những còng ty giao nhặn vận tải có qui mô xuyên quốc gia, họ ứiuờng sử dụng tư cách pháp nhàn của mình để thay mặt người gửi hàng tiến hành trọn vẹn quá ưình giao nhận vận tải từ bên gửi hàng đến bên nhận hàng Những công ty thuộc loại này thường gặp ở các nước phát triển, ví dụ như : Nippon Express, Kintetsu World Express ( Nhật), Radix (Mỹ), Danzaz (Đức), IEB (Hongkong), Panalpina (Thuỵ sĩ)

Ngoài hai loại công ty giao nhận vận tải trên, gần đáy theo đà phát triển của nghề nghiệp, nhũng thuật ngữ và những khái niệm mới đã ra đòi

để nói lén công việc của người giao nhận vận tải trong đã và đang hình thành trong giai đoạn mói [22.17],

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thúc trang và mót số giải pháp

Một khái niệm mói nhất hiện nay là "Logistis" — tạm dịch là "Tiếp

vận"

Cũng vẫn là việc "sản phẩm được vận chuyển đến đúng thời gian,

trong điều kiện tốt nhất vói giá cả hợp lý nhất", song hoạt động tiếp vận

còn gồm nhiều ván đề khác như : sản phẩm đúng, chất lượng phục vụ, địa

điểm, giá thành sản phẩm, theo yêu cầu cựa khách hàng Với khái niệm

này vai trò cựa người giao nhận vận tải đã hoàn toàn khác trước, nó mở

rộng hơn nhiều và trở thành người cung cấp dịch vụ tiếp vận

1.1.2 Những đặc điểm của giao nhận vận tải quốc tế:

- Yếu tố nhân lực : nhân lực ở đây là công nhân dịch vụ, đó là tài xế,

nhân viên làm thự tục hải quan, nhân viên xử lý chứng từ tại văn phòng

- Yếu tố hàng hoa có nhu cầu chuyên chở : hàng hoa sẽ được vận

chuyển bởi dịch vụ ( được tạo ra từ hệ thống giao nhận vận tải) Từ phân

tích trên cho thấy dịch vụ giao nhận vận tải có những đặc điểm sau :

+) Sản phẩm cựa dịch vụ giao nhận vận tải không có hình dáng kích

thuốc cụ thể, không tồn tại độc lập ngoài quá trình tạo ra nó Khi quá trình

sản xuất kết thúc thì sản phẩm giao nhận vận tải cũng được tiêu dùng ngay

+) Đ ố i tượng cựa dịch vụ giao nhận vận tải là sản phẩm hàng hoa,

hoàn toàn được giữ nguyên hình dáng kích thước, số lượng, chất lượng,

7

Giao nhận trong vân tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

trạng thái ban đầu Dịch vụ chỉ làm thay đổi vị trí trong không gian của nó nhò sử dụng các phương tiện vận chuyển

+) Sản phẩm tạo ra trong quá trình giao nhận vận tải là sự d i chuyển

vị trí của đối tượng vận tải, không làm thay đổi hình dáng tính chễt hoa lý của đối tượng vận tải Sự thay đổi nếu có chỉ là nhằm gia tăng thêm giá trị của chúng m à thôi

1.1.2.2 Các bên Kên quan và các bộ phận cấu thành hoạt động giao nhận vận tải quốc tê

- Các bên liên quan đến hoạt động giao nhận vận tải quốc tế

Vì hoạt động giao nhận vận tải diễn ra trên nhiều noi và có thể qua nhiều nước, m à còn chịu tác động của luật lệ liên quan đến xuễt nhập khẩu của cơ quan quản lý nhà nước của những nưóc m à hàng hoa đi qua

Luật l ệ bao gồm các qui định về xuễt nhập khẩu, quản lý ngoại hối, giễy phép xuễt nhập khẩu, giễy phép lãnh sự quán, hoạt động giám định hàng hoa, kiểm tra hải quan, hoạt động giám sát của các cơ quan cảng vụ, sân bay Các bộ phận cễu thành hoạt động giao nhận vân tải quốc tế :

- CÁC nhà cung cễp hàng hoa hoặc người gửi hàng

- Đ ộ i tàu biển quốc tế

- Đ ộ i tàu thúy n ộ i địa

- Các hãng hàng không trong nước và quốc tế

- Các hãng giao nhận vận tải quốc tế

- Hệ thống cảng biển

- Hệ thống sân bay

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- H ệ thống đường bộ

- Hệ thống kho bãi

Các bộ phận cấu thành này có quan hệ hữu cơ với nhau để tạo thành

một hệ thống khép kín nhằm hoàn chỉnh chu trình giao nhận vận tải Hoạt

động giao nhận vận tải diễn ra trong mối quan hệ vói các cơ quan quản lý

nhà nước, quản lý xuất nhập khẩu và chịu sồ chi phối dưới hình thức là các

văn bản luât lệ

Các bên liên quan và các bộ phận cấu thành hoạt động này có thể

được biểu thị bằng sơ đồ sau :

Sơ đồ 1: Những bộ phận cấu thành hoạt động giao nhận vận tải quốc tế

và các bên liên quan:

tế

Các bên liên quan đến hoạt dộng giao nhận vận tài quốc tế

ơphủ & cq quản lý n.nưóc

Đ ố i tàu biển quốc tế Dối tàu thụy nối đìa -Máy bay chuyên chò

Ọ tổ vân tải

Phương tiện ve

Hãng vặn chuyển

Các Bồ / UBND

r.Cuc/SòGTCC K/soăt thương mai X N K Cấp giấy phép lãnh sư

Giao nhặn trong rận tải quốc ỉếlẹi Việt nam - Thực trạng và mội số giải pháp

1.1.3 Vai trò của hoại động giao nhận rận tải quốc tế:

V ớ i sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật trong thời đại ngày nay khoảng cách về không gian giữa người sản xuất và người tiêu dùng càng được rút ngắn lại Giao nhận vận tải làm cầu n ừ i chuyển dịch sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng, do đó giá trị sử dụng và giá t r i hàng hoa mới thực hiện được

V a i trò của giao nhận vận tải được thể hiện ưên các mặt sau [7.32]:

- Tổ chức hoạt động giao nhận vặn tải hợp l v sẽ tiết k i ệ m được c h i phí trong lưu thông Theo nhà kinh t ế học người A n h U l m a n nhận xét :

K h ừ i lượng hàng hoa lưu chuyển giữa hai nước tỷ l ệ nghịch v ớ i khoảng

cách chuyên chờ giữa hai nước đó Khoảng cách ở đáy phải hiểu là khoảng

cách kinh tế (cước, chi phí khác) Khoảng cách kinh tế càng ngái thì lượng hàng tiêu thụ trên thị thường càng lán

Theo sừ liệu của U N C T A D chi phí vận tải đường biển thường chiếm khoảng 10-15% giá FOB, hay 8-9 % giá CEF [20.77] Giao nhận vận t ả i ngày càng hoàn thiện và hiện đại sẽ tiết kiệm chi phí vận t ả i , do đó góp phần tăng nhanh dung lượng hàng hoa ngoại thương

- Giao nhận vận tải góp phần mở rộng thị trường : Đ ể góp phần ửiúc đẩy và mở rộng ngoại thương, việc khai thác các tuyến đường mới, đưa hàng hoa đến các thị trường mới là công việc của giao nhận vận tải

- Góp phần giảm chi phí chung do tiêu chuẩn hoa và đon giản hoa chúng từ Theo các chuyên gia ngoại thương , giấy tờ rườm rà chiếm khoản chi phí hon 1 0 % k i m ngạch mậu dịch quừc tế và cản trở hiệu quả vặn tải

Do vận tải đa phương thức quừc tế hiện nay được sử dụng phổtoiến , v ớ i nhiêu hình thức khác nhau để vận chuyển hàn?, nên có nhiều chứnơ từ

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

vận tải đi kèm thay vì nguôi chủ hàng sẽ ký hợp đồng vận chuyển với từng

hãng vận tải, công ty giao nhận vận tải sẽ đứng ra ký một hợp đồng duy

nhất sử dụng chung cho mọi loai hình vận tải để đưa hàng từ nơi gửi đến

nơi nhận hàng cuối cùng Vói một bộ chứng từ vận tải giúp thuận tiện

trong thanh toán quốc tế bịng tín dụng thư ( vì không thể nộp nhiều hợp

đồng vận tải cùng một lúc cho việc thanh toán cùng một lô hàng ) Như

vậy, hoạt động ngoại thương và vận tải sẽ giảm được rất nhiều loại giấy tờ,

nâng cấp chất lượng chứng từ và giảm khối lương công việc văn phòng

1.2 Các loại hình dịch vụ giao nhận vận tải và địa vị pháp lý của người

giao nhận:

Dịch vụ giao nhận hàng hoa là hành vi thương mại, theo đó người

làm dịch vụ giao nhận hàng hoa từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho

lưu bãi, làm các thủ tục giấy và các dịch vụ khác có liên quan để giao nhận

theo sự uy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người làm dịch vụ

giao nhận khác của khách hàng Mục tiêu của giao nhận hàng hoa là hoàn

thành đúng yêu cầu của khách hàng và thu được hiệu quả cao nhất, lâu dài

và vững bền

Các loại hình giao nhận vận tải bao gồm 4 loại thông dụng sau :

Sơ đồ 2 : Các loại hình giao nhận vận tải:

Dịch vụ giao nhận hàng hoa

Giao nhân trong văn tải quốc tế tai Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

1.2.1 Loại dịch vụ thay mặt người gửi hàng (người xuất khẩu)

Theo những chỉ dẫn của người gửi hàng, người giao nhận sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau :

- Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp theo hướng an toàn, hiệu quả

- Lưu cước với người chuyên chở đã chọn

- Nhận hàng và cốp những chứng từ thích hợp như : Giốy chứng nhận hàng của người giao nhận, giốy chứng nhận chuyên chở của người giao nhận

- Nghiên cứu những điều khoản trong tín dụng thư và tốt cả những luật lệ của Chính phủ áp dụng vào việc giao hàng ở nước xuốt khẩu, nưốc nhập khẩu cũng như ở bốt kỳ nước quá cảnh nào, và chuẩn bị tốt cả những chứng từ cần thiết

- Đóng gói hàng hoa (trừ phi việc này do người gửi hàng làm trưóc khi giao hàng cho người giao nhận ) có tính đến tuyến đường, phương thức vận tải, bản chốt của hàng hoa và những luật lệ áp dụng nếu có ở nước xuốt khẩu, nước quá cảnh và nước gửi hàng đến

- Lo liệu việc lưu kho hàng hoa nếu cần

- Cân đo hàng hoa

- Mua bảo hiểm cho hàng hoa nếu người gửi hàng yêu cầu

- Vận tải hàng hoa đến cảng, thực hiện việc khai báo Hải quan, các thủ tục chứng từ liên quan và giao hàng cho người chuyên chở

- Thực hiện việc giao dịch ngoại hối, nếu có

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- Thanh toán phí và những chi phí khác bao gồm cả tiền cước

- Nhận vận đơn đã ký của người chuyên chở giao cho người gửi

hàng

- Thu xếp việc chuyển tải trên đường nếu cần thiết

- Giám sát việc vận tải hàng hoa trên đường gửi tới người nhận

hàng thông qua những mối liên hộ với người chuyên chở và đại lý của

người giao nhận ở nước ngoài

- Ghi nhận những tổn thặt của hàng hoa, nếu có

1.2.2 Loại dịch vụ thay mặt người nhận hàng ( người nhập khẩu)

Theo những chỉ dẫn giao hàng của khách hàng, người giao nhận sẽ:

- Thay mặt người nhận hàng giám sát việc vân tải hàng hoa khi

người nhận hàng lo liệu vận tải hàng hoa

- Nhận và kiểm tra tặt cả những chứng từ liên quan đến việc vận

chuyển hàng hoa

- Nhận hàng của người chuyên chở và nếu cần thì thanh toán cước

- Thu xếp việc khai báo hải quan và trả lệ phí, thuế và các chi phí

khác cho hải quan và những cơ quan khác

- Thu xếp việc lưu kho quá cảnh nếu cần

- Giao hàng đã làm thủ tục Hải quan cho người nhận hàng

- Nếu cần, giúp đỡ nguôi nhận hàng tiến hành khiếu nại đối với

người chuyên chở về tổn thặt hàng hoa nếu có

- Giúp người nhận hàng trong việc lưu kho và phân phối nếu cần

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

1.2.3 Dịch vụ giao nhận hàng hoa đặc biệt :

Người giao nhận thường thực hiện giao nhận hàng bách hoa bao gồm nhiều loại thành phẩm, bán thành phẩm, hay hàng sơ chế và những hàng hoa khác giao lưu ương buôn bán quốc tế Ngoài ra tuy theo yêu cầu của khách hàng, nguôi giao nhận cũng có thể làm những dịch vụ khác có liên quan đến các loại dịch vụ hàng hoa đặc biệt như :

- Dịch vụ về vận chuyển quần áo treo trên mắc

- Những quần áo may mặc đưửc chuyên chở bằng những chiếc mắc áo treo trên giá trong những container vào cửa hàng để bầy bán Cách này loại bỏ đưửc việc phải chế biến lại quần áo nếu đóng nhồi trong container và đồng thời tránh đưửc ẩm ướt, bụi bám v.v

- Triển lãm ở nước ngoài Nguôi giao nhận thường đưửc người tổ chức triển lãm giao cho việc chuyên chở hàng đến noi triển lãm ở nước ngoài v.v

1.2.4 Những dịch vụ khác:

Ngoài những dịch vụ nêu trên, tuy thuộc vào yêu cầu của khách hàng, người giao nhận cũng có thể làm những dịch vụ khác nảy sinh trong quá trình chuyên chở và cả những dịch vụ đạc biệt như:

- Gom hàng : Tập hửp nhiều lô hàng riêng lẻ để gửi chung thành OI

lô lớn và giao cho từng chủ lẻ tại nơi nhận cuối cùng , hàng có thể đưửc đóng trong container hoặc gửi bằng pallet Người giao nhận chịu trách nhiệm chung về hàng hoa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng và đưửc thể hiện rõ ở mặt sau vận đơn của mình

- Giao nhận hàng công trình , công trình chìa khoa trao tay Việc này

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

chủ yếu là vận chuyển máy móc nặng, thiết bị v.v để xây dựng những

công trình lớn như sân bay, nhà máy hoa chất, nhà máy thúy điện, cơ sở

lọc dầu v.v từ nơi sản xuất đến công trường xây dựng

Việc di chuyển những hàng hoa này cần phải có kế hoụch cẩn thận

để đảm bảo giao hàng đúng thời hụn và có thể cần phải sử dụng cần cẩu

loụi nặng, xe vận tải ngoụi cỡ, tầu chở hàng loụi đặc biệt v.v Đây là một

lĩnh vực chuyên môn hoa của người giao nhận

Người giao nhận cũng có thể thông báo cho khách hàng của mình về

nhu cầu tiêu dùng, những thị trường mói, tình hình cụnh ừanh, chiến lược

xuất khẩu, những điều khoản thích hợp cần đua vào hợp đồng mua bán

ngoụi thương và nói chung là tất cả nhúíig vấn để liên quan đến công việc

kinh doanh của khách hàng Người giao nhận phải tuân thủ những chỉ dẫn

đặc biệt của chủ hàng về phương thức chuyên chở được sử dụng, về hình

thức vận chuyển, về nơi cụ thể làm thủ tục hải quan ở nước đến khi giao

hàng triển lãm, về những chứng từ cần lập

1.2.5 Địa vị pháp lý của người giao nhận:

Do thiếu luật lệ quốc tế về lĩnh vực giao nhận, địa vị pháp lý của

nguôi giao nhận ở từng nước có khác nhau, tuy theo luật pháp ở nước đó

Nói chung ở những nước có luật tập tục (common law) •— là luật không

thành văn, thông dụng trong các nưóc thuộc khối Liên hiệp Anh, hình

thành trên cơ sở tập quán phổ biến trong quan hệ dân sự từ nhiều thế kỷ —

thì địa vị pháp lý đó dựa trên khái niệm về đụi lý Người giao nhận lấy

danh nghĩa của người uỷ thác (người gửi hàng hay người nhận hàng ) để

giao dịch cho công việc của người uỷ thác

Hoụt động của người giao nhận khi đó phụ thuộc vào những qui tắc

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

truyền thống về đại lý, như việc phải mẫn cán k h i thực hiện nhiệm vụ của mình, phải trung thực với người uỷ thác, tuân theo những chỉ dẫn hợp lý của người uy thác, mặt khác được hưởng những quyền bảo vệ và giới hạn trách nhiệm phù hợp với vai trò của mểt đại lý

Trong trường hợp người giao nhận đảm nhiệm vai trò của người uỷ thác (người uỷ thác là người cho phép và chỉ đạo mểt người khác — nguôi đại lý — hành đểng cho l ợ i ích của mình, chịu sự chỉ đạo và k i ể m tra của mình) tự mình ký kết hợp đổng sử dụng cho người chuyên chở và các đại

lý, thì anh ta không được hưởng những quyền bảo vệ và giới hạn trách nhiệm nói trên, anh ta phải chịu cho cả quá trình vận tải hàng hoa kể cả k h i hàng nằm trong tay những người chuyên chở và đại lý m à anh ta sử dụng Tuy vậy trong thực tế, thường có khác biệt tuy theo loại dịch vụ m à nguôi giao nhận đảm nhiệm, chẳng hạn như khi người giao nhận chịu trách nhiệm l o liệu vận tải bể, tự mình vận chuyển hàng hoa, người giao nhận đầm nhận vai trò người uy thác nhưng nếu như nguôi uy thác có mểt đại lý phụ m à khách hàng của nguôi giao nhận biết và đồng ý chỉ định thì người giao nhận g i ữ nguyên địa vị đại lý của mình nhưng đến k h i người giao nhận làm dịch vụ gom hàng và cấp vận đơn riêng của mình thì người giao nhận trở thành người uy thác

Ở những nước có luật dân sự (Civil Law) — là nơi luật qui định quyền hạn và việc bồi thường của cá nhân — thì địa vị pháp lý quyền l ợ i

và nghĩa vụ của những người giao nhận giữa các nước có khác nhau Thông thường những nguôi giao nhận ở những nước đó lấy danh nghĩa của mình giao dịch cho công việc của người uy thác, h ọ vừa là người uy thác vừa là đại lý Đ ố i với người uy thác (nguôi nhận hàng hay người gửi hàng )

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

họ được coi là đại lý của người uy thác và đối vói người chuyên chở thì họ

lại là người uy thác

Tuy nhiên, luật mỗi nưóc có những điểm khác nhau.Ví dụ, ở Pháp là

một nước có luật dân sự, ngoài trách nhiệm về các hoạt động giao nhận của

mình, nguôi giao nhận còn phồi chịu trách về việc thực hiện đúng đắn hợp

đồng vận tồi đã ký.về phương diện này, người giao nhận thường được coi

như người chuyên chở Nhưng ở C H L B Đức cũng là một nước có luật dân

sự thì địa vị pháp lý của nguôi giao nhận lại khác là nguôi giao nhận không

chịu trách nhiệm về việc thực hiện hợp đồng vận tồi trừ phi bồn thân anh ta

trực tiếp thực hiện vận tồi

Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế ( F I A T A ) đã soạn thồo một

bồn mẫu Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn để các nước tham khồo xây dựng

các điều kiện cho ngành giao nhận của mình, giồi thích rõ ràng các nghĩa

vụ, quyền l ợ i và trách nhiệm của người giao nhận

Bồn mẫu này có một số điểm chính:

Người giao nhận phồi:

* Tiến hành chăm sóc chu đáo hàng hoa được uy thác

* Điều hành và thu xếp vận tồi hàng hoa được uy thác theo chỉ dẫn

của khách hàng về những vấn đề có liên quan đến hàng hoa đó

* Ngưòi giao nhận không nhận đồm bồo hàng đến vào một ngày nhất

định, có quyền cầm g i ữ hàng k h i khách hàng của mình không thanh toán

các khoồn phí

* Chỉ chịu trách nhiệm về l ỗ i lầm của bồn thân mình và người làm

công cho mình, k h ô ị i gid i Ị ^ ĩ g ^ nhiệm về sai sót của bên thứ ba, miễn là

Ì H Li ONG DAI hoe

NGOAI THUONO

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

đã tỏ ra cần mẫn thích đáng trong việc lựa chọn bên thứ ba đó

N h i ề u hiệp hội coi "Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn" là một trong những phương tiện chủ yếu nhằm duy trì và nâng cao tiêu chuẩn nghề

nghiệp của nghành giao nhân và đã thông qua "Điều kiện kinh doanh tiêu

chuẩn" cho h ộ i viên của mình làm căn cứ hợp đổng hoặc đính kèm hợp

đồng ký vại khách hàng

Những điều kiện này thường được hình thành phù hợp vại tập quán thương mại hay thể chế pháp lý hiện hành ở từng nưạc

Trong bản "Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn" của các nưạc

Malaysia, Indonesia, Thai Lan nội dung có chung một số điểm:

Bản "Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn" có 3 phần:

- Phần điều kiện chung

- Phần doanh nghiệp đóng vai trò quản lý

- Phần công ty đóng vai trò nguôi uy thác Công ty giao nhận có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ vại tinh thần khẩn trương khéo léo, có cân nhắc và quan tâm thích đáng theo sự đòi h ỏ i hợp lý của nghề nghiệp, tiến hành những bưạc hợp lý để thực hiện chỉ thị của khách hàng bảo vệ l ợ i ích của khách hàng k h i thực hiện công việc

Có quy đinh rõ về miễn trách, giói hạn bổi thường tổn thất

X u hưạng chung là người giao nhận muốn đóng vai trò đại lý nhưng khi đã lấy danh nghĩa của mình đứng ra là bên uỷ thác ký kết hợp đồng để thực hiện chỉ thị của khách hàng, thì phải chịu trách nhiệm về tổn thất hàng hoa xảy ra trong quá trình từ khi nhận hàng đến k h i giao hàng

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

1.2.6 Quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của người giao nhận

Từ những cơ sở pháp lý nói trên, có thể phân biệt quyền hạn, nghĩa

vụ và trách nhiệm của người giao nhận k h i đóng vai trò đại lý và k h i đóng

vai trò người uy thác

ơ địa vị nào, nguôi giao nhận cũng phải chăm sóc chu đáo hàng hoa

được uy thác, thực hiện đúng những chỉ dẫn của khách hàng về những vửn

đề có liên quan đến vận tải hàng hoa

Nhưng k h i là đại lý, người giao nhận chịu trách nhiệm do l ỗ i lầm sai

sót của bản thân mình L ỗ i lầm sai sót đó có thể là : Giao hàng trái chỉ

dẫn, gửi hàng sai địa chỉ, lập nhầm chứng từ, làm sai thủ tục hải quan, quên

thông báo khiến hàng phải lưu kho tốn kém v.v Người giao nhận không

chịu trách nhiệm về tổn thửt do lỗi lầm sai sót của bên t h ứ ba ( người

chuyên chở, nguôi ký hợp đồng phụ với người chuyên chở ) miễn là người

giao nhận đã biểu hiện sự mẫn cán trong việc lựa chọn bên thứ ba đó

K h i nguôi giao nhận đóng vai trò người uy thác thì ngoài những

trách nhiêm của đại lý nói trên, người giao nhận còn chịu trách nhiệm về cả

những hàn£ vi và sơ xuửt của bên thứ ba m à người giao nhận sử dụng để

thực hiện hợp đồng ơ trường hợp này nguôi giao nhận thường thương

lượng với khách hàng giá dịch vụ (giá khoán, giá cả gói), chứ không phải

chỉ nhận hoa hổng như đại lý Người giao nhận thường đóng vai trò người

uy thác k h i thu gom hàng lẻ gửi đi, k h i kinh doanh vận tải đa phương thức

k h i đảm nhận tự vận chuyển hàng hoa hay nhận bảo quản hàng hoa trong

kho của mình

Trong việc hình thành những điểu kiện k i n h doanh tiêu chuẩn người

giao nhận được hưởng một số miễn trừ trách nhiệm m à l ẽ ra h ọ phải chịu

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Viêt nam - Thúc trang và một số giải pháp

Trong luật tập tục, người giao nhận khi hoạt động như người chuyên chở " công cộng ".người giao nhận phải chịu trách nhiệm về tổn thất hàng hoa trừ truồng hợp tổn thất do nội tì của hàng hoa, do thiên tai hay những nhân

tứ khác được miễn trừ trách nhiệm theo luật tập tục Trong thực tế, người giao nhận không phải là người chuyên chở

"công cộng " , Hơn nữa, việc những người giao nhận kiên quyết giành quyền chấp nhận hay từ chứi chuyên chở các lô hàng (không phải là luôn đứng ra chấp nhận bất cứ hàng hoa nào được yêu cầu chuyên chở) giúp người giao nhận vững vàng lập trường của mình là người giao nhận thực hiện bình thường chức năng với khả năng của nguôi vận tải riêng chứ không phải là người vận tải "công cộng "

Theo luật thương mại Việt Nam, người làm dịch vụ giao nhận hàng hoa không phải chịu trách nhiệm về những mất mát hư hỏng phát sinh trong những trường hợp:

- Do lỗi của khách hàng hoặc của người được khách hàng uy quyền

- Đã làm đúng theo những chỉ dẫn của khách hàng hoặc của người được khách hàng uy quyền

- Khách hàng đóng gói và ký mã hiệu không phù hợp

- Do khách hàng hoặc nguôi được uy quyền thực hiện việc xếp dỡ hàng hoa

- Do khuyết tật của hàng hoa

- Do có đình công

- Các trường hợp bất khả kháng

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Viêt nam - Thúc trang và mát số giải pháp

1.3 Đặc điểm hoạt động của các doanh nghiệp giao nhận vận tải tại

Việt Nam

1.3.1 Các doanh nghiệp: được thành lập theo luật định và tự chịu trách

nhiệm về các kết quả hoạt động của mình, điều đó được thể hiện ở mục

đích, nội dung, nhiệm vụ, quyền hạn và phạm vi hoạt động cũng như một

số lĩnh vực khác:

1.3.1.1 Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp: là thực hiện chức

năng của một tổ chức giao nhận vận tải quốc tế như tiến hành các dịch vụ

vận tải, giao nhận gom hàng, lưu kho, bảo quản, chia hàng lữ v.v Ngoài ra

còn mở rộng liên doanh liên kết trong và ngoài nước trong lĩnh vực giao

nhận vận tải, thực hiện đúng chính sách pháp luật nhà nước, đảm bảo tính

hiệu quả trong kinh doanh

1.3.1.2 Nội dung, phạm vi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp :

- Phối họp với các bên hữu quan để tổ chức chuyên chở, giao nhận

hàng hoa xuất nhập khẩu, hàng ngoại giao, hàng quá cảnh, hàng hội chợ

triển lãmv.v

- Nhận uy thác các dịch vụ về giao nhận, kho vận

- Thực hiện các dịch vụ tư vấn về các vấn đề khác có liên quan theo

yêu cầu của các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước

- Nhận uy thác xuất nhập khẩu hoặc kinh doanh xuất nhập khẩu trực

tiếp hàng hoa

- Làm đại lý cho các hãng tàu và hãng giao nhận nước ngoài

- Liên doanh liên kết vói các tổ chức kinh tế trong và ngoài nước về

lĩnh vực giao nhận vận tải

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

1.3.1.3 Nhiệm vụ của các doanh nghiệp :

- Xây dựng k ế hoạch và tổ chức thực hiện các dịch vụ kinh doanh của doanh nghiệp theo quy chế hiện hành nhằm thực hiện mục đích và phạm v i hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp như đã nêu trên

- Đ ả m bảo việc bảo toàn vốn trên cơ sở tự tạo nguồn vốn, đảm bảo tự trang trải về tài chính, sử dụng hợp lý theo đúng chế độ và có hiệu quả các nguồn vốn đó, làm tròn nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nưậc

- Mua sắm, xây dựng bổ gùng và thường xuyên cải tiến, hoàn thiện các phương tiện vật chất kỹ thuật của doanh nghiệp hoặc thông qua cácliên doanh liên kết để thực hiện việc giao nhận, chuyên chở hàng hoa bằng các phương thức tiên tiến, hợp lý trên các luồng tuyến vận tải và đảm bảo an toàn cho hàng hoa thuộc phạm v i trách nhiệm cua doanh nghiệp

- Nghiên cứu tình hình thị trường dịch vụ giao nhận kho vận , kiến nghị cải tiên biểu cưậc của các tổ chức vận tải có liên quan, đề ra các biện pháp thích hợp đảm bảo quyền l ọ i giữa đôi bên k h i ký kết hợp đồng nhằm thu hút khách hàng và nâng cao uy tín doanh nghiệp

- Thực hiện nghiêm chỉnh chế độ quản lý tài chính, tài sản , các chế

độ chính sách cán bộ và quyền lợi của nguôi lao động , chăm l o đòi sống

và đào tạo chuyên m ô n ngoại ngữ cho người lao động

- TỔ chức quản lý, chỉ đạo hoạt động kinh doanh của cácđơn vị trực thuộc doanh nghiệp theo quy chế hiện hành

1.3.1.4 Quyến hạn của doanh nghiệp:

- Các doanh nghiệp được chủ động giao dịch, đàm phán, ký kết, thực hiện các hợp đồng dịch vụ vậi các tổ chức cá nhân trong và ngoài nưậc về

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

các lĩnh vực thuộc phạm vi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

- Được liên doanh liên kết vói các tổ chức cá nhân trong và ngoài

nước về các lĩnh vực thuộc phạm vi kinh doanh của doanh nghiệp

- Tham gia vào các hoạt động của các tổ chức giao nhận vận tải quốc

tế về những vấn đề có liên quan đến phạm vi hoạt động của doanh nghiệp,

tổ chức hội nghị, hội thảo khoa học nghiệp vở, xuất bản các bản tin, nội

san khoa học nghiệp vở, các ấn phẩm quảng cáo cho các hoạt động của

doanh nghiệp

- Được lập đại diện và chỉ định đại lý ở trong và ngoài nước để đẩy

mạnh các hoạt động kinh doanh của mình

- Được chủ động xây dựng phương án trả lương cho người lao động

trên cơ sở hiệu quả công việc, gắn việc trả lương với hiệu quả cuối cùng

1.3.2 Cơ cấu thành phần các doanh nghiệp giao nhận vận tải quốc tế ở

Việt nam rất đa dạng

Hiện nay đã có hem 300 doanh nghiệp, công ty hoạt động trong lĩnh

vực giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế tại Việt nam Xét về cơ cấu kinh tế

thì 5 5 % thuộc thành phần doanh nghiệp nhà nước, 1 0 % thuộc thành phần

kinh tế tập thể (các hợp tác xã), 3 0 % thuộc thành phần kinh tế tư nhân và

5% liên doanh liên kết với nước ngoài

Về cơ cấu các Bộ , có các doanh nghiệp trực thuộc Bộ Thương mại

Bộ giao thông vận t ả i , Bộ Công nghiệp, Tổng cởc du lịch v.v

Về phương tiện giao nhận có các doanh nghiệp vận tải đường sắt

đưòng bộ, đường sông, đường biển và đường hàng không

Do đặc điểm đa dạng như trên, việc cạnh tranh trong hoạt động giao

23

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

nhận vận tải hàng hoa quốc tế đang ngày càng trở nên phức tạp và thiếu tính tổ chức, đặc biệt là thiếu một cơ chế điều hành chung của nhà nước

1.3.3 Quy mô nguồn vốn của các doanh nghiệp nhỏ bé, trình độ trang thiết bị công nghệ còn lạc hậu

Đây là một khó khăn còn phải lâu dài ta mới có thể khắc phục được Nguừn vốn đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế lớn thuộc thành phần nhà nước như Vietrans, Vietfratch cũng chỉ từ 30-100

tỷ đừng Việt Nam ( chỉ bằng 8-10 % vốn của các doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế của các nước trong khuvực và thế giới ) Tinh trạng thiết bị cũ, thiếu thốn và tuổi sử dụng đã quá lâu, hệ thống cảng biển

và sân bay còn khoảng cách quá xa so vói các nước trong khu vực và quốc

tế, mặc dù mấy năm gần đây Nhà nước có chú ý đâu tư nhưng chưa có chuyển biển đáng kể Vốn của các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế tập thể và tư nhân còn nhỏ bé hơn nhiều

1.3.4 Nguồn hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam hết sức biến động

Theo VIFFAS 7 8 % thị phần hàng xuất khẩu Việt Nam hiện nay do các hãng giao nhận nưổc ngoài chỉ định, đó là hàng bán FOB, hàng gia công hoặc hàng xuất đi nước thứ ba, việc chỉ định làm hàng của các hãng giao nhận nước ngoài không ổn định, lúc thì họ chỉ định các hãng giao nhận trong nước, lúc thì họ lại chỉ định cho đại diện các hãng giao nhận của nước họ tại Việt Nam

Hầu như 100% các doanh nghiệp chỉ hoạt động thực sự mỗi năm từ 6-9 tháng Sở đĩ như vậy vì tính thòi vụ của hàng xuất trong nước, tính

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

m ù a vụ của tự nhiên, trang thiết bị vận chuyển của ta còn ít và chưa hiện

đại nên không thể vận chuyển trong m ọ i điều kiện thòi tiết phức tạp hàng

năm vào các tháng quý ì thường có ít hợp đồng trong k h i đó những tháng

cuối năm hàng hoa xuất nhập khặu dồn dập , gây ra sự ùn tắc hàng hoa tại

các cửa khặu, sân bay

1.3.6 Trình độ đội ngũ cán bộ công nhân viên chức của nghành còn

nhiêu bất cập:

Đặc biệt là về trình độ nghề nghiệp và kinh nghiệm quản lý, do đó số

lượng nguôi làm việc thì đông nhưng năng suất lao động vẫn thấp, trình độ

ngoại ngữ còn quá kém so với các nước trong khu vực, tuy nhiên thu nhập

của các hãng giao nhận trong nước cũng chỉ bằng 5-7% thu nhập của đồng

nghiệp trong khu vực

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

CHƯƠNG 2

T H Ự C T R Ạ N G HOẠT Đ Ộ N G GIAO NHẬN V Ậ N TẢI Q U Ố C T Ê

TẠI VIỆT N A M 2.1 Các giai đoạn phát triển của ngành giao nhận ở Việt nam

2.1.1 Giai đoạn trước đại hội Đảng VI:

Ở Việt Nam, ngành giao nhận đã hình thành từ lâu ơ Miền Nam, trước ngày giải phóng có những công ty giao nhận phần lớn làm việc khai thuế vận tải đưòng bộ nhưng manh mún, nhỏ bé, một số công ty là đại lý của các hãng giao nhận nước ngoài, ổ miền Bắc, sau giải phóng 1954 các

cơ sở đầu tiên của ngành đã đưục xây dựng

Ngày 13/3/1957 ngành đại lý tầu biển Việt Nam đưục thành lập Tói ngày 3/12/1959 Cục vận tải giao nhận ngoại thương kiêm Tổng công ty vận tải ngoại thương đưục thành lập (tiền thân của Tổng công ty giao nhận kho vận ngoại thương — VIETRANS); các hoạt động giao nhận của các ngành đường bộ, đường sắt, đường sông và sau đó là đường hàng không cũng đưục ra đòi đảm bảo nối liền giao thương nưốc ta vói các nước XHCN Đông Âu và Liên Xô cũ Sau ngày giải phóng, đất nước thống nhất 4/1975, cùng vói chính sách nhà nước độc quyền ngoại thương, các tổ chức giao nhận ngoại thương đưục thống nhất vào một mối từ Bắc đến Nam thành Tổng công ty giao nhận kho vận ngoại thương — VIETRANS Trước năm 1986, trong thời kỳ bao cấp, do tính chất nhà nước nắm độc quyền ngoại thương, hoạt động ngoại thương chủ yếu từ việc ký các Nghị định thư với Liên Xô ( cũ ) và các nước XHCN Đông Âu, vì vậy

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

phạm vi hoạt động của các dịch vụ giao nhận chỉ giói hạn ở các hoạt động

giao nhận hàng hoa đơn thuần của người gửi hàng hoặc người nhận hàng

tại cảng nước mình Giai đoạn này việc giao nhận hàng hoa xuất nhập khựu

đã được nhà nưốc dành độc quyền cho VIETRANS

2.1.2 Giai đoạn sau đại hội Đảng VI

Thực hiện chính sách kinh tế mở cửa, hội nhập vào nền kinh tế khu

vực và thế giới do Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần V I đề ra vào năm

1986 bao gồm 3 chính sách chính:

* Đựy mạnh xuất khựu để đáp ứng nhu cầu nhập khựu

* Mở rộng, đa dạng hoa, đa phương hoa thị trường và phương thức

hoạt động theo quan điểm "mở cửa", gắn liền kinh tế quốc gia vối kinh tế

thế giới trên nguyên tắc đảm bảo độc lập dân tộc, an ninh quốc gia và bình

đẳng cùng có lợi

* Đổi mói cơ chế quản lý và chính sách xuất nhập khựu, theo hướng

mở rộng quyền tiếp xúc vói thế giới bên ngoài, mở rộng quyền xuất nhập

khựu cho các ngành, địa phương và doanh nghiệp Xoa bỏ cơ chế tập trang

quan liêu bao cấp, chuyển hoạt động ngoại thương sang hạch toán kinh

doanh và đảm bảo tính hiệu quả cao

Bằng chính sách mở cửa kinh tế, các đơn vị xuất nhập khựu có điều

kiện để phát triển xuất nhập khựu vói những bước đột phá, kim ngỷiạch

xuất nhập khựu năm sau tăng cao so với năm trước, hình thức buôn bán

cũng phong phú hơn, lượng hàng xuất nhập khựu tự cân đối (không theo

Nghị định thư) ngày càng chiếm vị trí lòn trong kim nghạch xuất nhập

khựu Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp từ nhiều thành phần kinh tế đã

tham gia vào hoạt động giao nhận vận tải ngoại thương

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thục trạng và một số giải pháp

Từ lúc chỉ có VIETRANS là cơ quan giao nhận độc quyền, tới nay theo VIFFAS (tính đến tháng 12/2000) cả nước đã có 302 doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này, trong đó:

- 216 doanh nghiệp thành lập ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam

- 86 doanh nghiệp thành lập ở Hà nội và các tỉnh phía Bắc chưa kể nhiều văn phòng đại diện của các hãng giao nhận lớn của nước ngoài đã có mặt tại Việt nam như Panalpina, Kuene & Nagel, Nisin, Kitetstu, Shengker, IFB, Nam choong Các doanh nghiệp giao nhận vận tải của ta hiện nay phải kể đến các tên tuầi có uy tín như: Vietrans, Vietửacht, Vinatrans, Gemadept, Sotrans, Transimex, Viconship, Vinatranco, VOSA ngoài ra ngày càng có rất nhiều các công ty tư nhân và cầ phần hoạt động trong lĩnh vực này được thành lập

Nhu cầu xuất nhập khẩu tăng nhanh, các hãng giao nhận vận tải theo chân các nhà sản xuất kinh doanh vào Việt Nam ngày càng nhiều tạo nên một sức cung mới : đó là giao nhận vận tải trong nước và quốc tế Tham gia giao nhận vận tải quốc tế giúp các đơn vị tăng nguồn thu ngoại

tệ, cân đối sản xuất kinh doanh và có nguồn vốn đầu tư mới thiết bị nâng cao năng lực phục vụ Thông qua hoạt động này, các mối quan hệ bạn hàng quốc tế được xác lập, có điều kiện lựa chọn bạn hàng tin cẩn làm ăn lâu dài Các hãng giao nhận trong nưóc dần dần trở thành đại lý giao nhận vận tải cho các hẩng giao nhận lớn trên thế giới sản lượng giao nhân vận tải đã không ngừng tăng lên hàng năm- cả về giao nhận hàng xuất khẩu và hàng nhập khẩu

Giao nhận trong văn tải quốc tế tai Việt nam - Thực trọng và một số giải pháp

2.2 Đánh giá hoạt động giao nhận vận tải quốc tế ở Việt Nam:

2.2.1 Tình hình tổ chức quản lý:

2.2.1.1 Cơ quan chủ quản và vấn đê quản lý cấp nhà nước:

Cơ quan chủ quản là cơ quan thành lập và quản lý trực tiếp mọi hoạt

động của công ty, hàng năm công ty đều phải báo cáo về tình hình hoạt

động trong năm để cấp trên theo dõi chỉ đạo

Theo luật thương mại của nước ta , hoạt động giao nhận vận tải được

xem như hành vi thương mại , công việc chính là cung cấp các dịch vữ

phữc vữ vận tải hàng hoa, tổ chức vận chuyển nhưng khi đảm nhận về vận

chuyển thì phải tuân theo pháp luật về vận chuyển vì lúc đó đã thực sự trở

thành nguôi kinh doanh vận tải và chịu trách nhiệm trên cung đoạn vận tải

mà mình phữ trách Vì vậy, việc kinh doanh giao nhận vận tải còn chịu sự

quản lý bởi các Cữc như : Cữc Hàng hải, Cữc Hàng không Dân dững, phải

tuân thủ pháp luật và những qui định của hải quan, bị ảnh hưởng bởi các

hoạt động của các Hiệp hội ngành nghề như VIFFAS ,VISABA ,VPA

Trước năm 1987, hoạt động giao nhận và hoạt động vận tải tách rời

hoàn toàn Việc vận tải và môi gói thuê tàu do một công ty thuộc Bộ Giao

thông vân tải đảm trách ( Vietíracht) Việc giao nhận do một tổng công ty

thuộc Bộ Thương mại đảm trách ( Vietrans ) Kinh doanh "giao nhận

truyền thống " là chỉ giao nhận hàng hoa đơn thuần từ cảng vào nội địa và

ngược lại, không có kinh doanh giao nhận quốc tế thông qua mạng lưới

giao nhận ở nước ngoài

Từ năm 1987 trở đi, độc quyền kinh doanh được xoa bỏ, nhiều công ty

kinh doanh giao nhận ra đời Các công ty vận tải và môi giới thuê tàu tham

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

gia vào lĩnh vực giao nhận và đại lý vận tải Ngược lại các đơn vị giao nhận chuyên trách thì kinh doanh cả môi giói thuê tàu và đại lý hàng hải suy cho cùng thì hoạt động đại lý vận tải, đại lý giao nhận hàng hoa cho các hãng tàu nước ngoài cũng là một dạng trong những loại hình dịch vụ giao nhận vận tải, vì với vai trò là đại lý các công ty này cũng thực hiện việc giao nhận chứng từ và container cho khách khi tàu đến hoặc nhận lại container chứa hàng xuất tại bãi ,kho CFS , kinh doanh bãi container , cảng nội địa ICD Như vậy trong kinh doanh giao nhận vận tải hiện nay có hai dạng công ty chính :

- Các công ty kinh doanh giao nhận vận tải chuyên nghiệp : Những công ty này có đầy đổ hệ thống kho tàng, phương tiện vận chuyển bộ, tổ chức cung cấp đầy đổ các dịch vụ hậu cần có liên quan đèn XNK hàng hoa, chẳng hạn như công ty VIETRANS, VINATRANS, SAFI, TRANSIMEX, GERMARGEPT, VICONSHIP

- Các công ty kinh doanh giao nhận vận tải bán chuyên nghiệp: Các công ty này vừa kinh doanh vận tải tàu biển vừa làm đại lý vận tải cho các hãng tàu nưốc ngoài, vừa làm đại lý cho các hãng giao nhận, mức độ cung cấp các dịch vụ nội địa cho khách hàng rất hạn chế, hoặc phải đi thuê lại dịch vụ từ công ty khác, chẳng hạn như VOSA, SAIGON SHIP, ILACO, VIETPRACHT

Hiện nay các công ty quốc doanh chiếm ưu thế về mọi mặt: thị trường, cơ sở vật chất, vốn Bên cạnh đó, hàng loạt các công ty tư nhân ra đời nhưng do khả năng vốn còn kém, trình độ chuyên môn thấp nên chổ yếu hoạt động với chức năng làm đại lý giao nhận đơn thuần và phát triển giao nhận vận tải nội địa bằng đường bộ Khi gửi hàng đi nước ngoài, một

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thúc trang và một số giải pháp

SỐ ít công ty gửi cho đại lý của mình, còn lại phần lớn gửi qua các công ty

quốc doanh

Việc cấp giấy phép cho hoạt động giao nhận vận tải còn thiếu chặt

chẽ Việc cấp giấy phép kinh doanh, nhất là cho các công t y tư nhân của

chính quyền địa phương được thực hiện "đại trà' m à không xem xét khả

năng tài chính, cơ sở vật chất kờ thuật của đơn vị x i n phép hoạt động Có

nhiều đơn vị không có kho bãi, đội xe vận tải cũng được cấp phép nên k h i

có nhu cầu cần phục vụ thì đi thuê kho hoặc phương tiện của đơn vị

khác.Nhiều công ty ra đòi chỉ có một hai cái xe tải đã tự xưng là : " người

điều hành vận tải đa phương thức ", đa số các công t y tư nhân hoạt động

trong lĩnh vực này k h i cấp vân đơn đều tuy tiện, không mua bảo hiểm trách

nhiệm của nguôi giao nhận trước k h i cấp phát vận đơn Do buông lỏng

quản lý và chưa tạo được một hành lang pháp lý cụ thể rõ ràng cho các

doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực giao nhận vận tải quốc tế, một

nghề m à không đòi hỏi quá nhiều đến tiền vốn đầu tư và chất xám trong

kinh doanh đang từ từ tuột k h ỏ i tay các doanh nghiệp Việt Nam làm ăn

đứng đắn Có vị chủ doanh nghiệp than rằng chỉ sợ đến k h i các cơ quan

quản lý nhà nước bừng tỉnh thì những nhiễu loạn trong lĩnh vực này trở

thành không thể k i ể m soát nổi và nhà nước có lẽ sẽ phải tốn kém nhiều tiền

của để lập lại trật tự trong lĩnh vực hoạt động này

2.2.1.2 Tổ chức hoạt động của Hiệp hội Giao nhận kho vận Việt Nam

(VIFFAS):

Giao nhận vận tải được hiểu là một loại hoạt động k i n h doanh tổng

hợp, có liên quan đến nhiều bộ ngành Trong thực tế một số qui định riêng

của từng ngành vừa thiếu sự thống nhất trong quản lý, vừa thiếu sự đồng bộ

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thực trang và mót số giải pháp

trong phối hợp đã ảnh hưởng rất lốn đến lưu thông hàng hoa Các vướng mắc trong quá trình vận chuyển thuồng chưa được đề xuất giải quyết kịp thòi Các công ty hoạt động thiếu sự hợp tác thậm chí dẫn đến tình trạng mạnh ai nấy làm, cạnh tranh nội bộ ngày càng gay g ắ t Trong b ố i cảnh đó Hiệp h ộ i Giao nhận Kho vận Việt Nam được thành lập vào ngày 18/4/1994 nhủm giải quyết những vướng mắc nói trên, bảo vệ quyền l ọ i của các công

ty trong ngành, được xem là sự kiện quan trọng trong kinh doanh dịch vụ giao nhận vận tải ở nước ta

Hiệp hội giao nhận kho vận Việt Nam hiện nay gồm 46 h ộ i viên, trong đó có 31 hội viên chính thức và 15 hội viên liên kết

Hình thức hoạt động của Hiệp hội : M ọ i hoạt động diễn ra chủ yếu ở hội đồng quản trị và H ộ i đồng quản trị sẽ liên hệ vói các thành viên thông qua Ban thư ký Các công việc hiện đang nhiên cứu giải quyết : Công tác tuyên huấn, theo dõi các hoạt động và các biến động của các h ộ i viên tuyên truyền xây dựng đường l ố i chính sách, giám sát các hoạt động k i n h doanh trên thị truồng, kiến nghị vói các bộ ngành chức năng về một số vướng mắc trong hoạt động của ngành mình H ộ i đồng quản trị họp 3 tháng một lần, Đ ạ i h ộ i toàn thề h ộ i viên họp toàn thể 3 năm một lần

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thúc trang và một số giải pháp

Sơ đồ 3: Cơ cấu tổ chức của Hiệp hội giao nhận kho vận Việt Nam

T H Ư K Ý T/TRỤC

Tuy nhiên, theo đánh giá chung hoạt động của Hiệp hội giao nhận

kho vận Việt Nam còn cầm chừng, chưa xác lập các phân ban được chuyên

môn hoa nhiệm vụ Mối liên hệ giữa Ban điều hành và các đơn vị tham gia

chưa được thiết lập do đó hoạt động của Hiệp hội hầu như dậm chân tại chỗ

.Lĩnh vực hoạt động còn đơn điệu, Ban điêu hành Hiệp hội chưa thật sự

liên kết các thành viên lại với nhau bổn thân Hiệp hội chưa thuyết phục

được các lợi ích mà các doanh nghiệp tham gia được hưởng cũng như các

nghĩa vụ phổi đóng góp, vì vậy cần có biện pháp hoàn thiện cơ cấu tổ chức

và hình thức hoạt động để Hiệp hội thực sự là nơi giổi quyết các mắc mớ

chung của các doanh nghiệp kinh doanh

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

2.2.2 Các mối quan hệ trong kinh doanh giao nhận vận tải hiện nay:

2.2.2.1 Quan hệ với các hãng giao nhận vận tải quốc tế:

Có hai hình thức quan hệ đại lý sau đầy:

- Đại lý cấp Ì ( trực tiếp ) Đó là các chi nhánh văn phòng của các

hãng quốc tế có khả năng thu xếp vận tải toàn cầu cho các nhà kinh doanh, tập đoàn thương mại lớn ở bất cứ điểm nào trên thế giới Các hãng ngoại quốc có quy m ô toàn cầu thường chọn các doanh nghiệp quốc doanh làm đại lý trong nước cho họ, vì với khả năng về tài chính, phương tiện và con người có trình độ chuyên môn cao, các công ty quốc doanh có thể phục vụ việc gịi hàng của họ ra/vào Việt Nam đạt chất lượng cao , chẳng hạn như VINATRANS là đại lý cho các hãng Panalpina, Kuene &nagel,

Geologistis ; SAFI : MSAS, Pan Asia Marintime; VIETRANS : M&w,

Kline , IFB Int'l; TRANSIMEX : Nippon Express, Friz v.v

Các doanh nghiệp tư nhân chủ yếu khai thác dịch vụ nội địa như vận tải bộ, cung cấp cho khách dịch vụ đóng gói bao bì, kiểm dịch, kiểm văn hoa, thủ tục hải quan Những doanh nghiệp không tìm được đại lý ở nước ngoài thì thường gịi hàng qua các công ty quốc doanh hoặc gịi hàng thẳng cho các hãng chuyên chở để hưởng hoa hổng Sự yếu kém về tài chính trình độ nghiệp vụ nhân viên của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh khó được các hãng giao nhận có tầm cỡ ở nước ngoài chọn làm đại lý giao nhận cho mình; ví dụ trong giao nhận hàng không , công ty giao nhận trong nước phải trả cước vận chuyển trước khi bay , số tiền này có thể lên đến vài trăm ngàn USD một tháng là điều mà các công ty tư nhân khó có thể lo liệu sự yếu kém này của bản thân các doanh nghiệp cộng với sự thiếu hỗ trợ về nguồn hàng từ các đại lý đối tác nên đa số các công ty tư nhân

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại vụt nam - Thực trạng và một số giải pháp

trong lĩnh vực này tồn tại một cách khó khăn

Vì vậy, ngoài kinh doanh giao nhận vận tải, đa số các công ty tư

nhân hoạt động trong lĩnh vực này đã phải kinh doanh thêm những ngành

nghề khác để tồn tại Tuy nhiên sự góp mặt của thành phần kinh tế này đã

góp phần làm giảm giá thành dịch vụ, thoa mãn nhu cầu ngày càng cao của

khách hàng

Bên cạnh đó, các hãng giao nhận có quy m ô nhỏ của Đài Loan,

HongKong, Thái Lan vào Việt Nam thượng chọn các doanh nghiệp tư nhân

vì dễ thương lượng và trả phí thấp (thượng trả thấp hơn trả cho các công ty

quốc doanh từ 30-50%) Họ nắm được điểm yếu của các doanh nghiệp tư

nhân là khó khai thác hàng xuất nhập khẩu tại chỗ, rất cần nguồn hàng

nhập từ bên ngoài để nhận đại lý phí, phí chia lẻ hoặc các dịch vụ nội địa

như thủ tục hải quan, giao hàng, đóng gói bao bì để tạo thêm doanh thu

ngoài ra họ có thể hoạt động nhò một doanh nghiệp có tư cách pháp nhân

đứng ra thay mặt lo những thủ tục giấy tợ trong nưóc, hay hoạt động dưới

hình thức mua bảng hiệu và họ trực tiếp điều hành kinh doanh ở bên trong

như quyết định các khoản thu chi , tuyển dụng nhân sự, thuê mướn mặt

bằng kinh doanh, việc thu cước khách hàng , trả cước phí cho hãng tàu

biển, máy bay trong vận chuyển quốc tế sẽ được thực hiện ở nước họ, và

như thế họ có thể giảm các khoản giao dịch qua ngân hàng, tránh được

thuế ở Việt Nam

- Đại lý cấp 2 ( gián tiếp) : Đây là quan hệ tay ba, là đại lý thứ ba

làm đại lý cho các đại lý trực tiếp của các đơn vị ương nước Đây là trượng

hợp các đại lý đối tác không có chi nhánh tại nước sở tại và uy quyền lại

cho các hãng giao nhận tại địa phương đó làm công việc giao nhận vận

35

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thục trạng và một số giải pháp

chuyển theo yêu cầu của mình Thuồng thấy đại lý gián tiếp này ở các thị trường nhỏ, hay ở những nơi không ổn định chính trị, k i n h t ế như Aíganistan, một số nước thuộc Liên xô cũ, các nước ở Châu Phi, châu M ỹ latinh Ví dắ như các hãng : Safco íreight, Ontime ltd, Halza l t d , c-trans, ITE l t d v.v

2.2.2.2 Quan hệ giữa công ty giao nhận vận tải - chủ hàng - hải quan:

Các công ty giao nhận vận tải phắc vắ đắc lực cho chủ hàng trong công tác xuất nhập khẩu và thường xuyên duy trì m ố i quan hệ này Hầu hết hàng gửi đường không, khách hàng đều sử dắng dịch vắ của các công t y giao nhận vận tải trong việc chất xếp hàng, làm thủ tắc gửi hàng ở sân bay Nhờ cạnh tranh trong giao nhận nên chất lượng phắc vắ ngày càng được nâng cao, khách hàng ngày càng nhận thức được vai trò của người giao nhận vận tải và sử dắng dịch vắ của họ Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại trong một số khách hàng và Hải quan xem các công ty giao nhân như là những "

cò " làm dịch vắ trung gian chỉ làm tăng thêm chi phí m à chưa thấy hết

những tiện ích m à các công ty này mang lại cho họ v ề phía hải quan, h ọ

dường như vẫn muốn làm việc trực tiếp v ố i chủ hàng hơn là vói các công ty giao nhận vận tải k h i làm thủ tắc hải quan Có rất nhiều văn bản của các

bộ ngành liên quan tói xuất nhập khẩu, văn bản nhiều k h i chồng chéo nhau, có những văn bản ra đòi đã lâu không còn phù hợp với tình hình thực

tế nhưng vẫn áp dắng nên làm cho thủ tắc hải quan thêm phức tạp gây ách tắc cho hoạt động thương mại và hoạt động giao nhận vận tải quốc tế Theo đoàn k i ể m tra nghiên cứu cải tiến thủ tắc hành chính của chính phủ có hơn

300 văn bản liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu không còn phù hợp mất tác dắng vẫn tồn tai chưa được bãi bỏ có những hình thức tổ chức làm việc của hải quan vô tình cản trở dịch vắ giao nhận, chẳng hạn trong dịch

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Vụt nam - Thực trạng và một số giải pháp

vụ gom hàng đưòng không, hải quan chỉ cho phép gom nhiều lô hàng gửi

chung một vận đem chủ khi có cùng hình thức hoàn thành thủ tục hải quan

: hàng mậu dịch gom chung vói hàng mậu dịch, phi mậu dịch với phi mậu

dịch, các lô hàng gom này phải gửi chung cùng ngày, cùng địa phương

xuất Trình độ ngoại ngữ của nhân viên hải quan còn hạn chế gây khó khăn

cho việc giải quyét thủ tục cũng như các vướng mắc trong công tác hải

quan

2.2.2.3 Mối quan hệ với các hãng tàu biển:

- Quan hệ với tư cách là đại lý : Các công ty giao nhận vận tải làm

đại lý hàng hoa, môi giới hàng hải cho các hãng tàu quốc tế như :

Viconship làm đại lý cho DSR senator, Evergreen, Uniglory; Gematrans :

Hanjin, YangMing, Huyndai, CMA; Transimex : PIL, NYK line;

Vinatrans : Happagloy, RCL, Zim line Theo thống kê của VISABA, hiện

nay cả nước có hơn 70 đơn vị thuộc các thành phển kinh tế có giấy phép

làm đại lý trong đó có khoảng 50 đơn vị hoạt động tốt còn 20 đơn vị nhỏ

chưa đi được vào quĩ đạo vì thiếu tàu để làm đại lý Loại hình hoạt động

này còn nhiều khó khăn vì chủ hàng ở Việt Nam vẫn suy nghĩ theo thói

quen mua CIF bán FOB nên tuy nguồn hàng trong nước nhưng phải sử

dụng tểu nưóc ngoài hay môi giói với chủ tểu nước ngoài Hoạt động này

cũng còn khó khăn do cạnh tranh nhau, các công ty trong nước giảm giá

đại lý phí, phí quản lý container, đổi lại các công ty trong nước sẽ được

hưởng đại lý phí khoảng 5% trên cước phí vận chuyển và phí lưu kho

container tại bãi, nhưng do cạnh tranh lẫn nhau, phí đại lý sụt giảm còn từ

0.75 đến 3%

- Quan hệ với tư cách là khách hàng

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- Trong quan hộ này công ty giao nhận vận tải là khách hàng đi gửi hàng cho các hãng tàu biển và có thể lựa chọn hãng tàu trong nước hay nước ngoài để gửi hàng đi, với 2 tiêu chuẩn lựa chọn chính : thòi gian vận chuyển và giá của hãng tàu Đây là những khách hàng đặc biệt có thể gửi

những lượng hàng lớn cho các hãng tàu v ề nguyên tắc, các hãng tàu

thưòng chào giá vận tải cho các hãng giao nhận vận tải thấp hơn so với chào khách hàng thông thưống Dựa vào giá này , các công ty giao nhận sẽ cộng thêm phí và lãi để chào cho khách

Tuy nhiên hiện nay do cạnh tranh, giành hàng, các hãng tàu nước ngoài thông qua đại diện hoặc đại lý trong nước chào trực tiếp cho chủ hàng bằng hoặc thấp hơn so với giá chào cho công ty giao nhận vận tải Một số lô hàng chỉ định giao nhận từ các cơ quan giao nhận nước ngoài, họ thưống ký hợp đồng vân chuyển hàng năm với các hãng tàu từ ngoài nước, lúc đó các công ty giao nhận trong nước chỉ việc gửi hàng đi như hướng dẫn gửi hàng, còn việc thanh toán cước sẽ do công ty giao nhận nước ngoài đảm nhiêm Đ ố i vói những lô hàng tự khai thác có khối lượng lớn, công ty giao nhận vận tải trong nước rất khó cạnh tranh nổi về giá vối hãng tàu nước ngoài Như vậy quan hệ không chỉ dừng lại ở chỗ là khách hàng mà còn là đối thủ cạnh tranh của nhau khi hãng tàu đứng ra tiếp thị trực tiếp cho chủ hàng Điều này làm cho giá cả giao nhận đưòng biển trên thị trưống biến động mạnh theo chiều hưóng giảm

Đối vói các hãng tàu trong nước, do đôi tàu yếu kém giá cả cao buộc lòng các công ty giao nhận phải chọn các hãng tàu nước ngoài để gửi hàng Quan hệ giữa các công ty trong nước trực tiếp kinh doanh tàu biển máy bay với các công ty giao nhận vận tải chưa được củng cố Hoạt động tiếp thị tuyến vận chuyển ven nội địa; Hải phòng- Đà nang- Quy nhơn- Sài

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thúc trang và mót số giải pháp

gòn được chú trọng, trong khi vận chuyển quốc tế chưa được các công ty

tàu biển ương nước tổ chức tiếp thị, liên lạc thuồng xuyên với khách hàng

là những công ty giao nhận vận tải, chưa có chính sách dành những ưu tiên

cho nhau để giành quyền vận chuyển Mối quan hệ này cần phải được đề

cập đến và củng cố khi đề ra các chính sách phát triển ngành giao nhận vận

tải nước nhà

2.2.2.4 Thục trạng nguồn nhân lục phục vụ giao nhận vận tải quốc tế:

- Đời ngũ cán bờ quản lý : Mờt số cán bờ chủ chốt hầu hết có trình

đờ đại học nhưng vẫn còn tổn tại phong cách quản lý cũ, gia trưởng chưa

thích ứng môi trường, thích sử dụng kinh nghiệm hơn là áp dụng khoa học

quản trị hiện đại

- Đời ngũ nhân viên nghiệp vụ : Phán lớn tốt nghiệp đại học nhưng

chưa đúng ngành nghề phải tự tìm hiểu và nâng cao trình đờ nghiệp vụ

trong quá trình làm việc lực lượng trẻ chưa được tham gia rờng rãi trong

hoạch định đưòng lối chính sách, chưa được tham gia đóng góp ý kiến xây

dựng để phát hiển

- Đời ngũ nhân công lao đờng trực tiếp : đa số trình đờ học vấn thấp,

công việc chủ yếu là bốc xếp kiểm đếm ở các kho bãi, lái, xe vận tải, chưa

được đào tạo tác phong làm việc công nghiệp, sử dụng sức lực nhiều hơn là

bằng máy móc phương tiện Sự yếu kém này còn do phương tiện lao đờng

còn lạc hậu , chưa đòi hỏi lao đờng chuyên môn

* Chương trình đào tạo về giao nhận quốc tế:

- Ở các cơ sở đào tạo : Hiện nay chương trình đào tạo ở các cơ sở

còn rất yếu, chỉ là mờt phần nhỏ ( khoảng 15-20 tiết học ) trong môn vận

39

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

tải & bảo hiểm ngoại thương, chủ yếu đào tạo về giao nhận đường biển, vói thời lượng môn học như vậy, bài giảng chỉ tập trung giới thiệu những công việc trong giao nhận , quy trình và thao tác thực hiện, chương trình vẫn chủ yếu giảng dạy theo nghiệp vụ giao nhận truyền thống trưóc đây Các kấ thuật giao nhận vận tải hiện đại ít được đề cập đến như giao nhận vận tải đa phương thức, giao nhận quốc tế có sự phối hợp thực hiện với các đại lý nước ngoài, do đó tính thực tiễn của chương trình giảng dạy chưa cao, tạo cho nguôi học chưa thấy hết được vai trò , sự đóng góp quan trọng của giao nhận vận tải trong trong ngành ngoại thương và trong nền kinh tế

Về phía Hiệp hội : Trong thòi gian qua, Hiệp hội VIFFAS cũng

đã kết hợp với Hiệp hội giao nhận thuộc các nước ASEAN tổ chức các khoa học đào tạo nghiệp vụ giao nhận vận tải quốc tế, đặc biệt là các khoa học về nghiệp vụ giao nhận vận chuyển đường hàng không do IATA tổ chức hàng năm, mỗi khoa học 3 tháng và cuối khoa học các học viên được cấp chứng chỉ của IATA, chứng chỉ này là một trong những điểu kiện bắt buộc để các công ty giao nhận vận tải gia nhập IATA ( Hiệp hội giao nhận vận tải hàng không quốc t ế ) Nếu được gia nhập IATA, các hội viên sẽ được hưởng nhiều ưu đãi về giá cước cũng như ưu tiên lưu khoang khi vào

vụ nhiều hàng

- Các tổ chức khác như ESCAP, WES cũng dành nhiêu chương trình và khoa học cho các công ty giao nhận vận tải quốc tế tại Việt Nam

Riêng VIETRANS tới nay cũng đã có lo cán bộ giao nhận được đào tạo

khoa học về " Quản lý giao nhận vận tải đa phương thức " tại Brugge

Vương quốc Bỉ trong thòi gian 4 tháng do WES tổ chức

- Đào tạo nội bộ tại các công ty : Do nguồn đào tạo chính quy

40

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

thiếu hụt nên các công ty ( chủ yếu là công ty quốc doanh) sau khi tuyển

dụng nhân viên đều phải tự mở các kháo bổi dưỡng nghiệp vụ cho các nhân

viên mới với lực lượng giảng dạy là những cán bộ đang tại chức Lực

lượng này là những ngưễi đang trực tiếp kinh doanh nên có nhiều kinh

nghiệm thực tế , tuy nhiên khả năng sư phạm chưa đảm bảo Điếu này đã

dẫn đến sự khập khiễng chênh lệch về nghiệp vụ chuyên môn và trình độ

ngoại ngữ của nhân viên giữa các công ty Sự thiếu hụt này cần được các

ngành, các công ty phải giải quyết nhanh chóng vì xu hướng chung trong

kinh doanh giao nhận vận tải quốc tế bắt buộc nhân viên phải có trình độ

cao về ngoại ngữ , chuyên môn sâu , có kiến thức rộng về địa lý, am hiểu

các luật lệ liên quan tới xuất nhập khẩu, hải quan, luật lệ trong vận tải ,

thông thạo luật quốc gia, luật pháp quốc tế, có kiến thức về các lĩnh vực

liên quan như ngân hàng, bảo hiểm, hàng không

2.3 Những thuận lợi và thành tựu của hoạt động giao nhận vận tải

quốc t ế :

2.3.1 Những thuận lợi:

-Lợi thế về địa lý :

Việt Nam nằm ở ngã ba đưễng vận tải quốc tế khu vực Châu Ấ Thái

Bình Dương, hệ thống sông ngòi chằng chịt, hệ thống đưễng bộ đang ngày

càng được cải thiện, hệ thống cảng quốc tế có ở cả ba miền

- Chính sách kinh tế hướng ngoại: Việc tham gia khối ASEAN

APEC và tiến tới gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO sẽ thúc xuất

nhập khẩu , thu hút đầu tư nước ngoài, lượng hàng giao nhận vận tải sẽ

ngày càng tăng nhanh, góp phần ổn định thị trưễng vận tải, Việt Nam sẽ trở

thành điểm chính trong mạng vận tải quốc tế

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thục trạng và một số giải pháp

- Môi truồng kinh doanh ổn định: Nhiều công ty giao nhận vận tải, hãng vận chuyển ngoại quốc vào Việt Nam kinh doanh làm tăng năng lực giao nhận vận tải quốc tế, xây dựng mạng lưới giao nhận toàn cầu, giúp giảm giá thành hàng hoa Việt Nam xuất khẩu Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ngày càng đươc sửa đổi theo xu huống tích cực, thu hút sự chú ý

và tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào đầu tư lâu dài tại Việt Nam

- Chính phủ đang đẩy mạnh các chương trình đàu tư nâng cấp hạ tầng cơ sừ phục vụ giao thông vận tai, tạo điều kiện tốt cho lưu thông hàng hoa

- Doanh nghiệp trong nước tiếp thu các công nghệ giao nhận vận tải hiện đại: giao nhận hàng container, giao nhận vận tải đa phương thức và sử dụng chứng từ giao nhận vận tải bằng EDI Phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp vượt khỏi quốc gia, so vói trước đây chủ yếu giao nhận nội địa

- Xu hướng cổ phần hoa các doanh nghiệp giao nhận vận tải, thành lập các Tổng công ty hàng hải, hàng không giúp ổn (Sinh tình hình kinh doanh, tăng năng lực tài chính, giúp nâng cao chất lượng phục vụ

Các doanh nghiệp giao nhận vận tải thương cổ phần hoa từng bộ phận ương công ty sau đó sẽ tiến hành cổ phần hoa toàn bộ doanh nghiệp điển hình là VINATRANS, VICONSHIP

2.3.2 Những thành tựu của hoạt động giao nhận vận tải quốc tế •

- Kể từ năm 1990 trừ lại đây, dịch vụ giao nhận vận tải đã phát triển mạnh cả về kim ngạch, quy m ô hoạt động cũng như phạm vi thị trường vói nước ngoài Từ chỗ chỉ có hai đơn vị quốc doanh ( VIETRANS và VIETFRATCHT ) kinh doanh dịch vụ này, đến nay trên phạm vi cả nước

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

đã có hơn 300 công ty loại hình này , trong đó có khoảng 20 công ty liên

doanh vói nước ngoài, hơn 100 công ty TNHH, đó là chưa kể tói rất nhiều

hãng giao nhận nước ngoài khác hoạt động ở nước ta thông qua hình thức

chỉ định đại lý tại Việt Nam

- Việc phát triển kinh doanh dịch vụ giao nhận kho vận ở nước ta đã

mang lại những hiệu quả kinh tế thiết thực Trước hết nó tạo điều kiện cho

Chính phủ có thêm đưặc nguồn thu ngoại tệ vì phần tiền cưóc thu đưặc

tăng lên do các công ty kinh doanh loại dịch vụ này ở nước ta không

những chuyên chở theo các chặng đường thông thường mà còn đảm nhận

cả khâu vận chuyển từ cảng vào sâu trong nội địa và ngưặc lại Với viêc

ứng dụng vận tải đa phương thức đã tạo điều kiện đơn giản hoa chứng từ,

thủ tục thương mại, hải quan do vậy hấp dẫn các bạn hàng nước ngoài Nó

cũng giúp tạo thêm nguồn thu cho các công ty bảo hiểm trong nước và tạo

điều kiện ứng dụng nhanh chóng công nghệ vận tải hiện đại trên cơ sở đó

cải tạo cơ sở hạ tầng vận tải Thực tế cuối năm 1999 đầu năm 2000, một số

hãng bảo hiểm trong và ngoài nước đã ký đưặc hàng chục hặp đổng bảo

hiểm trách nhiệm dân sự cho các nhà giao nhận Việt Nam

- Một nước như nước ta, nếu biết tổ chức tốt m ô hình vận tải đa

phương thức trong giao nhận vận tải thì các nước láng giềng sẽ sẩn sàng

cho hàng hoa của họ quá cảnh nước ta để tận dụng những ưu thế về địa lý

do rút ngắn chặng đường Rốt cục những điều này làm cho tiềm năng cạnh

tranh hàng hoa của nước ta trên thị trường quốc tế tăng lên đáng kể góp

phần đẩy mạnh xuất nhập khẩu, cải thiện một phần cán cân tài chính của

đất nưốc

- Nói đến giao nhận vận tải quốc tế là nói đến vận tải đa phương

43

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

thức, trong một chừng mực nào đó, áp dụng vận tải đa phương thức cũng góp phần tạo ra công ăn việc làm mói, hỏi lẽ đưa công nghệ vận tải mới vào đát nước yêu cầu phải có những kỹ thuật, kỹ năng mới, cũng như những ngành nghề mói Đi liền với nó là đội ngũ công nhân, chuyên gia, cán bộ nghiệp vụ thành thạo trong việc vận hành, bảo quản, sửa chữa, gia cố,- giao nhận ,lưu kho và vận chuyồn container Từ đó đã xuất hiện các trung tâm gom hàng phù hợp vói yêu cầu và tập quán thương mại quốc tế 2.4Những khó khăn và tồn tại của hoạt động giao nhận vận tải quốc tế:

2.4.1 Khó khăn mang tính chủ quan :

- Cơ sở hạ tầng như đường bộ, đường sông, cảng biồn, sân bay yếu kém, phương tiện vận chuyồn lạc hậu Các " mắt xích "trong giao nhận vận tải bị gián đoạn

- Đầu tư nâng cấp cảng biồn thiếu đồng bộ, thống nhất, gây lãng phí vốn, không sử dụng hết công suất

- Quy chế pháp lý về kinh doanh giao nhận chưa rõ ràng, thủ tục hải quan còn nhiều thủ công chậm trễ trong việc giải phóng hàng

- Có quá nhiều mâu thuẫn về nội dung các văn bản do các bộ ngành ban hành liên quan đến xuất nhập khẩu, vận tải

- Quản lý kinh doanh lỏng lẻo do trực thuộc nhiều cơ quan chủ quản nên cạnh tranh không lành mạnh

- Các hãng nước ngoài kinh doanh trá hình trốn thuế, chèn ép doanh nghiệp trong nước do nội bộ giành nhau làm đại lý

- Hiệp hội Giao nhận Kho vận Việt Nam hoạt động cầm chừng chưa làm trung tâm liên kết các doanh nghiệp

44

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- Chế độ thuế hiện hành chưa thực sự khuyến khích phát triển Trong

thời gian qua, Hiệp hội VIFFAS cũng đã khẩn trương trao đổi và kiến nghị

vối một số cơ quan quản lý nhà nưốc để có một cách nhìn nhận đúng về

những vấn đề như khai thuê hải quan, cách thức kê khai nộp thuế V Á T

trong các dịch vụ vận tải quốc tế, cách lập hoa đơn tính thuế VÁT Một số

đề nghị của Hiệp hội đã đước Tổng cục thuế- Bộ tài chính ghi nhận để xem

xét lại

- Thiếu năng lực giao nhận vận tải trong mùa cao điểm xuất hàng và

ngoại thương Việt Nam mang tính thời vụ cao, mất cân đối trong giao

nhận xuất- nhập

- Nếp suy nghĩ ngoại thương mua CIF bán FOB gây thất thu ngoại tệ

và ảnh hưởng đến kinh doanh giao nhận Các doanh nghiệp giao nhận vận

tải trong nước chủ yếu làm đại lý cho các hãng giao nhận nước ngoài nên

doanh thu thấp, bị động trong hoạt động tiếp thị và lới nhuận thấp

- Dịch vụ hậu cần phục vụ sx — KD chưa đước chú trọng đúng

mức

- Các công ty kinh doanh vì lới riêng nên thị trường phân tán, manh

mún, hiệu quả kinh doanh hàng lẻ, hàng gom giảm

- Sự yếu kém về tài chính, mạng lưới hoạt động nên không chủ động

trong kinh doanh

- Đào tạo chuyên môn: chưa theo bài bản, khoa học chủ yếu các

công ty tự đào tạo nhân viên khi tuyển nên chất lướng chuyên môn chênh

lệch khập khênh chưa theo tiêu chuẩn Giảng dạy về giao nhận vận tải còn

nhiều thiếu sót, chưa đầy đủ các nghiệp vụ giao nhận quốc tế

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- Cạnh tranh không lành mạnh: Do có quá nhiều công ty giao nhận vận tải ra đòi , trực thuộc nhiều cơ quan chủ quản khác nhau , nhiều công

ty không đủ năng lực và điều kiện hoạt động ; một số hãng nước ngoài trốn thuế , chèn ép các doanh nghiệp trong nước do nội bộ giành nhau làm đại

lý gây nên tình trạng thực sự lộn xộn trong lĩnh vực giao nhận vận tải hiện nay

Việc chèn ép nhau về áp lực uy tín (tung tin xấu về nhau), hạ giá để cạnh tranh dưới giá cho phép, tăng mức hoa hồng cho khách hàng tói mức khó tin ( có trường hợp doanh nghiệp chỉ được hưỗng USD 100 lãi nghiệp

vụ cho Ì lô hàng nhưng đã trả hoa hồng cho khách tói USD 500 ), sự cạnh tranh không mấy lành mạnh này đang tạo ra một thị trường giao nhận vận tải có thể nói là " hỗn loạn "

2.4.2 Khó khăn mang tính khách quan:

- Khủng hoảng kinh tê khu vực châu A làm cho giá cước tăng, mất cân đối trong giao nhận hàng nhập và xuất

- Sự bảo hộ của nhà nưốc sẽ chấm dứt khi tham gia các hiệp định vận tải quốc tế của khối ASEAN, lúc đó các doanh nghiệp trong nước sẽ khó cạnh tranh lại các hãng giao nhận vận tải nưóc ngoài Theo tinh thần hiệp định khung ASEAN về dịch vụ đã ký ngày 15/12/1995 , dự thảo hiệp định khung về vận tải đa phương thức của ASEAN và chương trình hành động

Hà nội của Hội nghị cấp cao ASEAN 15-16/12/1998 thì từ năm 2003 chúng ta phải mỗ cửa để loại bỏ các hạn chế trong trao đổi về đích vu khuyến khích cạnh tranh cao hơn và lành mạnh hơn trong lĩnh vực quan trọng này, đồng thời mỗ những cửa mói cho các công ty cung cấp dịch vụ ỗ khu vực vào Việt Nam làm ăn bình đẳng vói các doanh nghiệp trong nước

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

- Nhận thức và hiểu biết về ngành trong xã h ộ i còn thấp: Mõi công

ty xuất nhập khẩu đều có bộ phận riêng biệt làm giao nhận, do đó nhu cầu

cung ứng các dịch vụ hỗ trợ từ các công ty giao nhận vận tải còn ít

Những khó khăn này cần phải được nghiên cứu một cách nghiêm túc

và sẽ tập trung giải quyết bởi nhà nưóc, các cơ quan chức năng và bản thân

các doanh nghiệp, bớng cách xây dựng các giả pháp mang tính chất chiến

lược, kinh doanh giao nhận vận tải quốc tế ở nước ta m ớ i có điều kiện phát

triển, từng bước hoa nhập cìng thế giói, góp phần phát triển kinh tế đối

ngoại, thực hiện chiến lược CNH-HDH đất nước như Đ ạ i h ộ i Đảng Cộng

Sản Việt Nam lần thứ V U I và I X đã đề ra

2.5 Đánh giá hình thái tổ chức giao nhận vận tải:

Qua khảo sát thực tế và đánh giá của V I F F A S cho thấy hình thái tổ

chức giao nhận vận tải có tiến bộ nhanh chóng:

* Ưu điểm:

- Phạm v i phục vụ quốc tế, trách nhiệm cao hơn, rộng hơn đối với

người gửi Trong thời kỳ bao cấp: giao nhận truyền thống cảng vào n ộ i địa

và ngược lại Giao nhận chủ yếu hàng r ờ i xuống tầu là xong nhiệm vụ,

trách nhiệm Hiện nay, ngành giao nhận vận tải có thể lo toàn bộ công việc

từ lúc gửi đến lúc nhận hàng

- Đ a dạng hoa loại hình hoạt động để phù hợp môi trường k i n h

doanh và để phát triển: làm đại lý giao nhận đường biển, đường không đại

lý hãng tầu rời, đại lý tàu container

- Thị trường thuộc về người gửi hàng nên chất lượng phục vụ cao

hơn so trước đây thị trường là của các công ty giao nhận vận tải: vào lúc đó

47

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

khách hàng cần gửi hàng thì phải trả giá vận chuyển cao, chờ tầu, chờ xe Người gửi muốn gửi hàng phải " chầu chực " công ty giao nhận vận tải

- Giao nhân n ộ i địa gắn liền giao nhận vận tải quốc tế, kỹ thuật giao nhận được cải tiến và từng bước hiện đọi hoa, cung cấp dịch vụ trọn gói "

từ cửa đến cửa "

- Đ ủ năng lực thực hiện giao nhận vận tải đa phương thức: biển — không chuyển tải ở Singapore, Hongkong hay biển — không chuyển tải ở Dubai Hàng hoa có thể gửi tói bất cứ noi nào trên thế giới

- Khai thác hiệu quả các hình thức họp đồng đọi lý, liên doanh liên kết: mặc dù yếu thế trên thương trường quốc tế nhưng vẫn tồn tọi và k i n h doanh hiệu quả nhờ dựa vào sức mọnh của đối tác nước ngoài

- Chính sách bảo hộ của nhà nước trong giao nhận vận tải giúp cho các công ty tồn tọi và phát triển trưóc các tập đoàn ngoọi quốc

* Khuyết điểm:

- Chủ yếu làm đọi lý cho các công ty giao nhận vận tải ngoọi quốc:

Có thế mọnh trong giao nhận vận tải n ộ i địa nhưng thế yếu trong giao nhận vận tải quốc tế Mức độ hiệu quả mang lọi sẽ cao hơn nếu thiết lập được chi nhánh hay văn phòng đọi diện của riêng mình ở nước ngoài K h i gửi hàng

ra k h ỏ i nước thì mức độ thành — bọi phụ thuộc hoàn toàn vào đọi lý

- Tính chuyên nghiệp hoa trong giao nhận vận tải quốc tế chưa cao

do đa dọng hoa các loọi hình dịch vụ nên năng lực, nhân sự bị phân tán đầu tư không tập trung

- Tổ chức k i n h doanh giao nhận tự do nên không kiểm soát được

N ế u kiểm soát bằng biện pháp hành chính thì không phù hợp, trong k h i đó

48

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

Hiệp H ộ i ngành giao nhận hoạt động chưa tích cực và hiệu quả

- Chưa tổ chức tốt nghiệp vụ gom hàng và hệ thống kho gom hàng

gửi bằng đường hàng không

- Mặc dù l ợ i thế về sông ngòi, bờ biển dài, mạng đường bộ chằng

chẫt với mật độ cao nhưng chưa tổ chức liên kết các loại hình giao nhận

bằng các phương thức khác nhau, chủ yếu vẫn là giao nhận vận tải đường

bộ

- Hình thức làm đại lý, liên doanh liên kết hiện nay không bền vì k h i

Việt Nam tham gia tổ chức kinh tế khu vực, Hiệp đẫnh vận tải đa phương

thức trong k h ố i A S E A N vào năm 2003 thì sự bảo h ộ không còn nữa, điều

này buộc các doanh nghệp phải chuẩn bẫ tư thế cạnh tranh ngay từ bây giờ

2.6 Đánh giá trình độ công nghệ giao nhận vận tải quốc tế:

- Trình độ công nghệ giao nhận vận tải của nước ta so với của t h ế

giới hãy còn yếu kém, việc liên lạc giữa công t y giao nhận vận tải v ớ i

khách hàng, hải quan bằng thủ công, giấy tò Trong k h i đó ở các nước phát

triển, cấc bên liên quan liên lạc nhau bằng kỹ thuật mạng tin học tiên tiến

cho phép thông báo hàng hoa, làm thủ tục hải quan thông qua các thiết bẫ

điện tử

- Mạng lưới vận tải hàng hoa nội đẫa giữa các thành p h ố lòn, trang

tâm xuất nhập khẩu với các tỉnh chưa tổ chức được thường xuyên nên chi

phí giao nhận vận tải nội đẫa còn cao

- Các loại hình vận chuyển biển - không - bộ - sông và ven biển chưa

thể kết hợp liền lạc, chưa tổ chức tốt các điểm chuyển tải

- Phương tiện vận tải còn lạc hậu, cũ nên năng suất thấp Trình độ cơ

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thục trạng và một số giải pháp

giới hoa trong bốc dỡ hàng yếu kém, sử dụng lao động thủ công là phổ biến

- Công tác lưu kho hàng còn lạc hậu so thế giới, chưa áp dụng phổ biến việc chất xếp hàng theo ngăn kệ nhiều tầng, chưa áp dụng tin học trong quản trị kho như dùng kự thuật mã vạch, các chương trình quản trị kho hàng

- Công nghệ giao nhận tiên tiến hiện nay là các công ty giao nhận vận tải nên thiết lập các trung tâm hàng hoa để tăng cung về giao nhận và tăng cầu về hàng hoa vận chuyển Trong khi đó ở miền Nam và cả nước chưa xây dựng được các trung tâm này, việc gửi hàng còn phân tán, manh mún

2.7 Kinh nghiệm của một số nước có ngành giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế phát triển và khả năng ứng dụng ở Việt Nam:

2.7.1 Vương quốc Bỉ:

Vương quốc Bỉ nằm ở phía tây bắc Châu Âu, phía đông giáp Luých Xăm Bua và Cộng hoa Liên bang Đức, phía bắc giáp Hà Lan và Đại tây dương, phía tây và nam giáp nước Pháp, là một nước công nghiệp phát triển (xếp thứ 20 trên tổng số 226 quốc gia theo đánh giá của WTO năm 1997 ) Ngành giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế của Bỉ rất phát triển tương ứng vói sự phát triển của nền kinh tế ngoại thương, bảo đảm cho các hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi và góp phần to lớn cho sự nghiệp phát triển chung của đất nước

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại vụt nam - Thực trạng và một số giải pháp

Bảng 4: Giá trị sản lượng của ngành giao nhận vận tải hàng hoa

quốc tế của Vương quốc Bỉ 1994-2000

Đơn vị tính: tỷ USD

N ă m 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

Sản lượng 16,4 17,3 14,3 14,6 15,2 16,1 17,4

Nguồn: Nguyễn Quán - kinh tế các nước trên thế giới 2000 và

Số liệu kinh tế- xã hội các nước trên thế giới 2000

N h ư vậy ngành giao nhận vận tải quốc tế hàng hoa của Vương quốc

Bỉ đóng góp một tỷ l ệ hàng năm từ 5 % đến 7 % GDP và g i ữ được mức tăng

trưởng ổn định hàng năm Sở đĩ ngành giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế

của Bỉ đạt kết quả như vậy là do:

Thứ nhất, khối lượng đụu tư vốn cho ngành này đã được tích l ũ y

nhiều năm, đến nay nó có một quy m ô rất lớn (về vốn, về công nghệ về

quan hệ bạn hàng )

Thứ hai, hệ thống luật pháp của Vương quốc Bỉ đã hoàn chỉnh các

thủ tục hải quan và giao nhận hàng hoa tương đối hợp lý , tình trạng tham

nhũng gây nhiễu của các viên chức tại các cảng rất ít, tạo cho hoạt động

của các doanh nghiệp giao nhận được thuận tiện

Thứ ốa.Vương quốc Bỉ từ lâu đã thực thi nền kinh tế thị trường các

doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình nên

họ đã m ở rộng các m ố i quan hệ liên kết cả trong và ngoài nước Hiệp h ộ i

51

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

giao nhận hàng hoa quốc tế của Bỉ phát huy rất tốt vai trò của mình, hạn chế được các hiện tượng cạnh tranh vô tổ chức, nhờ đó kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp giao nhận khá tốt

2.7.2 Hà Lan:

Là một nước công nghiệp phát triển ở tây bầc Châu Âu, Hà lan có biên giói với Đức ở phía Đông, vói Vương quốc Bỉ ở phía Nam và quay mặt ra Đại tây dương Hà Lan là một nước có ngành vận tải biển rất phát triển với các cảng nổi tiếng trên thế giói như Rotterdam Sản lượng của ngành giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế của Hà Lan tăng lên không ngừng qua các năm và góp phần không nhỏ vào sự phát triển của nền kinh

tế quốc dân ( chiếm từ 15-16% GDP hàng năm )

Sở đĩ Hà Lan đạt được kết quả to lớn của ngành giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế vì:

Thứ nhất, Hà Lan đầu tư có trọng điểm chủ yếu cho phương tiện vận

tải biển ( chiếm trên 5 0 % nguồn vốn trong tổng các phương tiện vận tải )>

cơ sở vật chất tại các cảng biển được đầu tư lớn

Thứ hai, đội ngũ cán bộ nhân viên của ngành giao nhận vận tải hàng

hoa quốc tế được đào tạo tốt Nhiều trường nổi tiếng đào tạo cán bộ thuộc ngành này được thành lập ở Hà Lan

Thứ ba, do sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, đòi hỏi giao nhận

vận tải quốc tế ở Hà Lan phải vươn lên cùng chung gánh vác, đồng thòi còn phát triển mạnh trong viẹc phục vụ vận chuyển hàng hoa sang nước thứ

ba

Tóm lại, qua hai nước tiêu biểu có ngành giao nhận vận tải hàng hoa

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

quốc tế phát triển, các bài học lòn cần rút ra là :

Thứ nhất, việc đầu tư vốn phải lớn và có trọng điểm

Thứ hai, phải có những bạn hàng truyền thống ( đồng nghĩa vói việc

phải xây dựng được chữ tín )

Thứ ba, môi trường pháp lý tác động đến ngành giao nhận vận tải

hàng hoa quốc tế phải ổn đủnh, tránh xáo trộn ngẫu nhiên

Thứ tư, phải có một đội ngũ cán bộ nhân viên được đào tạo, thạo việc

Nguồn: Nguyễn Quán - kinh tế các nước trên thế giới 2000 và

Số liệu kinh tế- xã hội các nước trên thế giới 2000

- Việc quản lý của các nước có hoạt động giao nhận vận tải hàng hoa

quốc tế phát triển đều theo huướng thủ trường, nhưng do hệ thống thông tin

thông suốt, tính tập trang của các doanh nghiệp rất cao, viêc phân cấp quản

lý trong nội bộ doanh nghiệp rõ ràng, quy trình giao nhận hợp lý, chất

lượng dủch vụ cao phù hợp với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế về đảm bảo chất

lượng ISO 9002 Mặc dù số doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hoa quốc

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam • Thực trạng và một số giải pháp

tế nhiều ( ơ Bỉ có khoảng 370 doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế trong đó riêng ở thành phổ Antvverp có khoảng 150 doanh nghiệp ) nhưng các doanh nghiệp đó đều nằm trong các tổ chức Hiệp hội và hoạt động trong môi trường hệ thống luật pháp chặt chẽ Đây là điểm rất khác

ở ta hiện nay, sự phân cấp quản lý trong doanh nghiệp còn chủng chéo, các doanh nghiệp giao nhận vận tải quốc tế kể cả những doanh nghiệp lớn như VIETRANS, VIETPRATCHT cũng chưa có phòng Marketing riêng biệt,

sự cạnh tranh rất phức tạp cộng với các tiêu cực khác làm hạn chế nhiều tới hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

- Cơ sở vật chất kỹ thuật của mỗi doanh nghiệp là rất lớn ( về vốn, về trang thiết bị và công nghệ ), đây là điều mà các doanh nghiệp nước ta thua kém nhiều nước mặc dù nhà nước và các doanh nghiệp đã thấy nhưng rất khó khắc phục được trong một sớm một chiều

- Việc mở rộng giao lưu, liên kết và mở rộng thị trường của các doanh nghiệp giao nhận vận tải hàng hoa quốc tế rất rộng, cùng với những đội tàu, bến cảng, sân bay hiện đại và hùng mạnh vói phong cách phục

vụ văn minh, hiệu quả

Giao nhận trong vận tải quốc tế tai Việt nam - Thúc trang và một số giải pháp

CHƯƠNG 3

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM ĐAY MẠNH CÔNG TÁC GIAO

NHẬN V Ậ N TẢI Q U Ố C T Ế TẠI VIỆT N A M

3.1 Dự báo xu hướng phát triển của ngành giao nhận vận tải quốc tế ở

3.1.1 Nhiệm vạ chiến lược phát triển ngành giao nhận vận tải quốc tế

Việt Nam:

3.1.1.1 Những quan điểm phát triển kinh tế của Đảng:

Báo cáo của BCH TW Đảng CSVN tại Đại hội Đại biểu toàn quốc

lần thứ VUI và lần thứ IX xác định: " Cần tiếp tục nắm vững hai nhiệm vụ

chiến lược xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc, đậy mạnh CNH — H Đ H "

Mục tiêu của CNH — H Đ H là xây dựng nước ta thành một nưóc

công nghiệp có cơ sở vật chất — kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý

quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp trình độ phát triển của lực lượng sản

xuất Từ nay đến năm 2020, ra sức phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành

một nước công nghiệp

Định hướng chung để phát triển kinh tế Việt Nam đó là phát triển và

chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH — HĐH Riêng trong lĩnh vực

xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển ngành nghề, báo cáo nêu rõ:

Khắc phục tình trạng xuống cấp của hệ thống giao thông, nâng cấp

và mở thêm một số tuyến giao thông trọng yếu, cải thiện giao thông ở các

55

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

thành phố lớn Cải tạo, nâng cấp một số cảng sông, cảng biển sân bay, xây dựng dần cảng biển nước sâu Tăng đầu tư kết cấu hạ tầng xã hội, hiện đại hoa thông tin liên lạc

Phát triển nhanh du lịch, các dịch vụ hàng không, hàng hải, bưu chính viễn thông, thương mại, vận tải, tài chính, tạo thêm nhiều loại hình dịch vụ mới Trong vận tải quốc tế đường biển và đường hàng không, phấn đấu giành lấy thương quy en vận chuyển theo thông lệ quốc tế Từng bước đưa nước ta trứ thành một trung tâm du lịch, thương mại — dịch vụ có tầm

cỡ trong khu vực

Như vậy, phát triển ngành giao nhận vận tải quốc tế không những đáp ứng nhu cầu hiện nay của nền kinh tế đất nước mà còn phù hợp với những chủ trương và đường lối phát triển của Đảng hiện nay và trong tương lai Việc thực hiện CNH — H Đ H ngành giao nhận vận tải quốc tế không chỉ nhằm phát triển bản thân ngành mà còn nhằm thực hiện nhiệm vụ chiến lược CNH — H Đ H đất nước mà Đảng đã đề ra Ngược lại, công cuộc CNH

— H Đ H nền kinh tế sẽ là tiền đề hỗ trợ, thúc đẩy ngành phát triển Bản thân ngành không thể tồn tại nếu như đứng ngoài công cuộc CNH — H Đ H chung của đất nước

3.1.1.2 Nhiệm vụ chiến lược phát triển ngành giao nhận vận tải quốc tế Việt Nam:

- Đạt trình độ công nghệ hiện đại trong giao nhận vận tải quốc tế

- Phát triển các hình thái tổ chức giao nhận vận tải tiên tiến

- Chuyên nghiệp hoa giao nhận vận tải quốc tế

- Đa dạng hoa loại hình dịch vụ vói chất lượng cao nhằm thoa mãn

56

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại vụt nam - Thực trạng và một số giải pháp

tối đa mọi nhu cầu từ phía người gửi và nguôi nhận hàng

- Tăng nhanh chóng khả năng cung về giao nhận vận tải đưòng

không, đảm bảo việc gửi hàng liên tục, không bị ứ đọng , ách tắc

- Mở rộng phạm vi hoạt động quốc tế, từng bưủc mở chi nhánh, văn

phòng đại diện ở nưủc ngoài, nhất là ở những nưủc lân cận và những thị

trường chính của kinh doanh giao nhận vận tải hiện nay

- Gia tăng nhanh chóng thị phần giao nhận quốc tế để tăng thu ngoại

tệ

- Xây dựng những liên kết chiến lược về mọi mặt: thị trưòng, tài

chính, công nghệ vủi các công ty vận tải biển, các hãng hàng không trong

nưủc để tăng sức cạnh tranh trên thị tníòng

- Phát triển nguồn nhân lực có trình độ, và chuyên môn cao vì đây là

nhân tố quan trọng quyết định thành công trong kinh doanh

3.1.2 Những mục tiêu chiến lược phát triển ngành giao nhận vận tải

quốc tế:

Ngành giao nhận vận tải quốc tế muốn góp phần phát triển kinh tế

đối ngoại và ngoại thương Việt Nam cần phải phấn đấu thực hiện những

mục tiêu:

- Về thị trường: Đáp ứng nhu cầu giao nhận vận tải ở thị trường nội

địa đồng thòi củng cố những thị trường đang phát triển như: Nhật, Tây Âu

phát triển thị trường giao nhận mủi: Bắc Mỹ Nối lại mối quan hệ truyền

thống vủi các liên đoàn giao nhận ở các nưủc thuộc Liên Xô và Đông Âu

trưủc đây trên cơ sở cùng có lợi để khôi phục các tuyến giao nhận vận tải

quốc tế đến thị trường này v ề chất lượng dịch vụ : Tăng nhanh khối lượng,

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

nâng cao chất lượng và độ an toàn giao nhận vận tải hàng hoa trên tất cả các loại hình vận tải

- Về liên doanh liên kết: liên kết chặt chẽ vói vận tải biển, vận tải hàng không trong nước để giành lấy thị phần vận chuyển quốc tế vói tỷ lệ

4 0 % trở lên theo luật pháp và thông lệ quốc tế

- V ề doanh thu: Phấn đấu duy trì tốc độ phát triển bình quân từ 25 % đến 3 0 % m ồ i năm, tỷ lệ lãi /doanh thu là 1 5 % , tỷ l ệ lãi / vốn từ 15 % đến

2 0 %

- V ề trích nộp ngân sách: Phấn đấu đóng góp tích cực vào ngân sách nhà nước với mức tăng từ 2 5 % đến 3 0 % m ồ i năm Đ ồ n g thời gia tăng mức tích l ũ y vốn để phát triển kinh doanh từ l ợ i nhuận mang lại hằng năm

- Về vốn đầu tư: Huy động các nguồn vốn nhàn r ồ i trong xã hội, của cán bộ công nhân viên bằng nhiều hình thức như vay, mua cổ phần, vốn liên doanh vói nước ngoài để nâng cấp và đầu tư m ớ i kho bãi, phương tiện vận tải, phương tiện làm việc cho nhân viên Phấn đấu đạt tỷ l ệ lãi trên vốn kinh doanh từ 25 % đến 3 0 %

- Nguồn nhân lực phục vụ: Tăng doanh thu tạo thêm nhiều dịch vụ cung cấp cho xã hội để thu hút, tuyển dụng thêm nguồn nhân lực đang dư thừa ngoài xã hội Chú trọng công tác đào tạo chuyên ngành giao nhận vận tải ở các cơ sở đào tạo và ở các doanh nghiệp Phấn đấu tăng thu nhập cho người lao động trực tiếp, tăng thu nhập cho nhân viên t ừ 1 5 % đến 2 0 % m ồ i năm

58

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

3.1.3 Chính sách phát triển dịch vụ giao nhận vận tải quốc tế ở Việt

Nam:

- Ở nước ta, dịch vụ giao nhận vận tải đã được công nhận là một

ngành kinh doanh mới và đã được ghi nhận trong bộ luật Thương mại do

quốc hội ban hành ngày 23.5.1977 Trong luật xác định : " Dịch vụ giao

nhận hàng hoa là hành v i thương mại ", công việc chính là tổ chức việc vận

chuyển, lưu kho, lưu bãi nhưng khi tự đảm nhận vận chuyển hàng hoa thì

qui luật qui định: "khi đảm nhận việc vận chuyển hàng hoa thì phải tuân

theo qui định của pháp luật chuyên ngành về vận tải" N h ư vậy, trong kinh

doanh sẽ chịu sự chi phối của hệ thống luật lệ, chính sách trong giao thông

vận tải, luật thương mại, các qui định hải quan trong xuẳt nhập khẩu Là

một ngành kinh doanh còn non trẻ, khó có thể cạnh tranh bình đẳng với các

công ty vận tải nưóc ngoài, nên ngành giao nhận vận tải được xem là một

trong những ngành kinh doanh được nhà nước bảo hộ và khuyến khích phát

triển Sự bảo hộ này rõ rệt nhẳt ở lĩnh vực làm đại lý (kể cả đại lý giao

nhận, đại lý hàng hải) cho các công ty nước ngoài: các công ty nước ngoài

chỉ được phép kinh doanh tại Việt Nam thông qua một đối tác trong nước

hoặc liên doanh chứ không được phép hoạt động độc lập hay đầu tư 1 0 0 %

vốn nưóc ngoài

- Đ ể tạo điều kiện thuận l ợ i cho sự phát triển nhanh chóng ngành

dịch vụ giao nhận vận tải, Chính phủ chủ trương xây dựng các tổng công ty

lớn vận tải như: Tổng công ty Hàng Hải, Tổng công t y Hàng không, trong

đó được phép kinh doanh đa ngành nghề Bên cạnh đó, N h à nước còn cho

phép đa dạng hoa các loại hình sở hữu trong ngành kinh doanh dịch vụ

giao nhận vận tải Ngoài ra các công t y tư nhân hoặc cổ phần được phép

59

Giao nhận trong vận tải quốc tế tại Việt nam - Thực trạng và một số giải pháp

làm đại lý giao nhận và môi giói hàng hải, hoặc làm đại lý chính cho các hãng vận tải quốc tế Công ty tư doanh khi có đầy đủ kinh nghiệm và vốn lớn thì được phép kinh doanh vận tải trên tuyến quốc tế

- Hiện nay nhà nước vẫn duy trì quản lý kinh doanh giao nhận, đại lý vận tải bằng chế độ cấp giấy phép Tuy nhiên, Việt nam sẽ tham gia ký kết hiệp định ASEAN về vận tải đa phương thức, khi hiệp định có hiệu lểc thì chắc chắn phần lòn các hãng tầu, cũng như công ty giao nhận vận giao nhận vận tải nước ngoài sẽ mở chi nhánh của mình tại Việt Nam để thay cho việc chỉ định đại lý như hiện nay Vì vậy, Chính phủ từng bước cởi bỏ

sể bảo hộ như: giao cho Bộ giao thông vân tải chỉ đạo tổ chức sắp xếp lại các doanh nghiệp hoạt động các dịch vụ đại lý, mỏi giới hàng hải, cung ứng tầu biển theo hướng giảm đầu mối tập trang chuyên môn hoa, nâng cao hiệu quả và đảm bảo đúng pháp luật (quyết định 159/TTG ngày 15/3/1996 của Chính phủ)

- Ở Việt Nam, bước đầu nhà nước khuyến khích phát triển tể do nên quá nhiều công ty vận tải tham gia cạnh tranh dẫn đến phá giá gây tình

trạng bất ổn trên thị trường, do đó phương pháp nhà nước điều tiết gián

tiếp hoạt động kinh doanh giao nhận vận giao nhận vận tải được xem là phù hợp nhất trong điều kiện kinh doanh hiện nay ở nước ta Bên cạnh đó

cần nghiên cứu và rút ra những ưu và khuyết điểm của m ô hình các tổng công ty để có chính sách phát triển phù hợp, đẩy mạnh chương trình cổ phần hoa, sát nhập để có những công ty mạnh đủ sức cạnh tranh trên thương trưòng không chỉ trong nước mà cả quốc tế

Các chủ trương, chính sách nêu trên đặc biệt chú trọng vai trò của hoạt động giao nhận vận tải quốc tế đường biển, đường không, đường bộ và

60