CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một quá trình lâu dài, trên cơ sở hình thành đầy đủ các tiền đề và nền tảng của mô hình mới về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cả trong lý luận cũng như thực tiễn. Đây là một vấn đề được Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm. Sự quan tâm được thể hiện rõ nhất trong các nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc từ lần thứ VI đến lần thứ X của Đảng và trong các kì họp Quốc hội. Vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều được đặt ra rất cấp bách và cần thiết, nhất là trong giai đoạn cách mạng hiện nay.

HIỆN NAY

MỞ ĐẦU

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một quátrình lâu dài, trên cơ sở hình thành đầy đủ các tiền đề và nền tảng của mô hìnhmới về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cả trong lý luận cũng như thựctiễn Đây là một vấn đề được Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm Sự quan tâmđược thể hiện rõ nhất trong các nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc từ lần thứ

VI đến lần thứ X của Đảng và trong các kì họp Quốc hội Vấn đề xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều được đặt ra rất cấp bách và cầnthiết, nhất là trong giai đoạn cách mạng hiện nay Vậy, xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa ở Việt nam hiện nay được dựa trên những cơ sở khoahọc nào? Đây có thể nói vẫn là vấn đề mang tính thời sự nóng hổi, bởi sau khicác nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, các nhà lý luận tư sảnphản động đã dùng tất cả mọi chiêu bài bỉ ổi nhất để công kích các nước xã hộichủ nghĩa còn lại, trong đó chúng coi Việt Nam là một trọng điểm Chúng chorằng, Nhà nước xã hội chủ nghĩa chỉ là “quái thai” do bị đẻ non; Nhà nước xã hộichủ nghĩa chỉ là “bước đệm” cho nhà nước tư sản mà thôi nói tóm lại là chúngphủ nhận toàn bộ lý luận Mác - Lênin về vấn đề Nhà nước

Đứng vững trên quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn lịch sử xã hội loài người để xem xét vấn đề xâydựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có hiện thực haykhông, hay chỉ là “quái thai”, là “bước đệm” mà các nhà lý luận tư sản đã rêurao? Chúng ta cần làm rõ một số cơ sở lý luận và thực tiễn để chứng minh chonhững vấn đề trên Trên cơ sở đó liên hệ với việc phát huy vai trò của Quân đội

ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hộichủ nghĩa hiện nay.

1 TÍNH TẤT YẾU RA ĐỜI CỦA NHÀ NƯỚC VÀ NHÀ NƯỚC CHUYÊN CHÍNH VÔ SẢN.

Nhà nước ra đời từ bao giờ? nguồn gốc và bản chất của nhà nước đượcbiểu hiện như thế nào? Đây là vấn đề quan trọng của các khoa học xã hội và làvấn đề cơ bản trong mọi thời đại tồn tại giai cấp Vì vậy, nó là đối tượng củacuộc đấu tranh tư tưởng gay gắt từ xưa đến nay Các nhà triết học tư sản đưa ranhiều lý thuyết cố tình biện hộ cho sự thống trị của giai cấp bóc lột, xoá nhoàbản chất của nhà nước Nhưng dẫu che đậy và xuyên tạc đến đâu, nhà nước trướcsau vẫn là bộ máy để duy trì sự thống trị của giai cấp này đối với giai cấp khác

Nguồn gốc ra đời của nhà nước, từ xưa đến nay có nhiều quan điểm khácnhau Thuyết thần học cho rằng: Nhà nước do trời sinh ra, vua là con trời, làthiên tử, không được xâm phạm Hê-ghen nói, nhà nước là sự ngao du của trờitrong thiên hạ Theo thuyết gia trưởng, (Arixtốt là đại biểu) cho rằng: Nhà nướccần thiết cho xã hội cũng như trong gia đình có cha - người có quyền lực caonhất trong gia đình Thuyết bạo lực thì cho rằng, sự hình thành nhà nước gắn liềnvới sự ra đời của bộ máy bạo lực, gắn liền với chiến tranh xâm lược Thuyết khếước xã hội lại cho rằng, mọi người sinh ra đều có quyền tự nhiên, tự do làm tất

cả, dẫn đến xã hội sẽ vô chính phủ, vì vậy tất yếu phải có nhà nước Chủ thểquyền lực là nhân dân, các công dân khế ước với nhau, nếu nhà nước vi phạmkhế ước thì nhân dân có quyền lật đổ nhà nước Đây là quan điểm tiến bộ, tuynhiên hạn chế của quan điểm này là: họ cho rằng nhà nước là sản phẩm tự do của

ý chí, mang tính chất duy tâm siêu hình Còn quan điểm của các nhà tư sản thìcho rằng: nhà nước xuất hiện do phân chia giai cấp đối kháng Nhà nước ra đờinhằm điều hoà mâu thuẫn giai cấp, vì vậy nhà nước cần thiết và tồn tại vĩnh viễn

trong xã hội Đây là quan điểm hết sức phản động, sai trái nhằm lừa bịp, đánhtráo khái niệm của giai cấp tư sản.

Lý luận khoa học về nhà nước, về nguồn gốc và bản chất của nhà nướcchỉ có thể có được khi vận dụng quan điểm duy vật về lịch sử vào việc nghiêncứu sự phát triển của xã hội Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lựcchính trị có nhiệm vụ cưỡng chế và quản lý xã hội nhằm bảo vệ lợi ích, trước hếtcủa giai cấp thống trị trong xã hội Trong nhiều tác phẩm của mình, tập trungnhất là các tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ sở hữu và của nhànước”, “Nhà nước và cách mạng”, “Chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước” , cácnhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chứng minh rằng, không phải lúcnào xã hội cũng có nhà nước Nhà nước là một phạm trù lịch sử, ra đời và pháttriển gắn liền với sự phát triển của kinh tế - xã hội Trong xã hội cộng sảnnguyên thuỷ không có nhà nước, vì lúc đó xã hội được sự quản lý của những tộctrưởng, thủ lĩnh được bầu lên Họ quản lý xã hội bằng sức mạnh, uy tín và đạođức của mình Do sản phẩm xã hội là của chung nên họ không có đặc quyền, đặclợi gì cả Họ không bắt người dân phục vụ cho lợi ích riêng của mình Hay nóicách khác, quyền hành của họ chưa mang tính chính trị Xã hội lúc này mangtính tự quản rất cao, họ làm chung, ăn chung và sử dụng của cải chung.Ph.Ăngghen viết: “Với tất cả tính ngây thơ và giản dị của nó, chế độ thị tộc đóquả là một tổ chức đẹp biết bao! Không có quân đội, hiến binh và cảnh sát,không có quý tộc và vua chúa, tổng đốc trưởng quan và quan toà, không có nhà

tù, không có những vụ xử án, thế mà mọi việc đều trôi chảy” 1

Chế độ cộng sản nguyên thuỷ tan rã dẫn đến sự ra đời của nhà nước Nhànước lúc đầu như một tư tưởng, một học thuyết, sau đó như một thực tiễn có lịch

sử của nó Ph.Ăngghen cho rằng, nhà nước ra đời là do: sự phát triển của lựclượng sản xuất, trước hết là công cụ lao động, đã cho phép có thể tiến hành sản

1 C.M¸c Ph.¡ngghen Toµn tËp NXB CTQG Hµ Néi 1995 TËp 21 Tr.147.

xuất, tương đối độc lập, sản xuất gia đình có lợi hơn sản xuất cộng đồng và vìvậy các gia đình đã tách ra khỏi cộng động để độc lập trong sản xuất, sở hữuchung trở thành vật cản đối với sự phát triển của sản xuất Với sự phát triển công

cụ sản xuất, năng suất lao động tăng lên nhanh chóng và có của dư Đây là cơ sởkhách quan làm cho những người có chức, có quyền khát vọng chiếm đoạt sảnphẩm lao động của người khác Như vậy, sự phát triển của lực lượng sản xuất đãlàm cho chế độ sở hữu chung bị thay thế bởi chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sảnxuất và đồng thời xuất hiện chế độ người bóc lột người ra đời

Chế độ người bóc lột người xuất hiện và xã hội phân chia thành giai cấp,quan hệ áp bức thay thế quan hệ bình đẳng, hợp tác Đồng thời, lúc này chiếntranh ăn cướp giữa các bộ lạc, thị tộc thường xuyên diễn ra, địa vị của các thủlĩnh quân sự càng được củng cố và mở rộng, họ bóc lột nhân dân rất thậm tệ Các

cơ quan tổ chức của thị tộc, bộ lạc dần dần thoát khỏi nhân dân, trở thành cơquan chuyên nghiệp để quản lý xã hội “và trong một số hoàn cảnh nhất địnhthậm chí còn đối lập với cộng đồng ấy”1 Có áp bức ắt sẽ có đấu tranh, cuộc đấutranh đối kháng lần đầu tiên đã xuất hiện giữa chủ nô và nô lệ Cuộc đấu tranhngày càng mạnh mẽ có nguy cơ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội Đểthảm hoạ không xảy ra, một cơ quan quyền lực đặc biệt đã ra đời, đó là nhànước

Như vậy, nguyên nhân trực tiếp dẫ đến sự ra đời nhà nước là do mâuthuẫn giữa hai giai cấp không thể điều hoà được, và nguyên nhân sâu xa là dochế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Điều này đã được V.I.Lê nin khẳngđịnh: “Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp khôngthể điều hoà được Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào, về mặt khách quan,những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được, thì nhà nước xuất hiện Và

1V.I.Lªnin Toµn tËp NXB TiÕn bé M¸txc¬va 1976 TËp 33 Tr.9.

ngược lại: sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp làkhông thể điều hoà được”1.

Nhà nước ra đời như thể đứng ngoài xã hội, xã hội tồn tại do sự quản lýcủa nhà nước Nhưng thực chất nhà nước là cơ quan quyền lực của giai cấpthống trị, giai cấp có thế lực trong xã hội Dựa vào nhà nước – một tổ chứcchuyên được dùng để trấn áp, giai cấp thống trị mới có thể duy trì được ách ápbức bóc lột của mình đối với giai cấp bị trị Như vậy, nhà nước là một tổ chứcđặc biệt của quyền lực chính trị có nhiệm vụ cưỡng chế và quản lý xã hội nhằmbảo vệ lợi ích trước hết là của giai cấp thống trị trong xã hội, cho nên sự ra đờicủa nhà nước là một tất yếu khách quan Nhà nước được lập ra và việc sử dụng

bộ máy nhà nước phải là của giai cấp thống trị về mặt kinh tế và cũng chính vìvậy, nó cũng trở thành giai cấp thống trị về mặt chính trị Trên cơ sở đó, giai cấpthống trị có thêm phương tiện để đàn áp và bóc lột giai cấp bị trị Hay nói cáchkhác, nhà nước chỉ là công cụ chuyên chính của một giai cấp, “Nhà nước chẳngqua chỉ là một bộ máy của một giai cấp này dùng để trấn áp một giai cấp khác”2.Không thể có nhà nước đứng trên giai cấp hay nhà nước đứng ngoài giai cấp,hoặc nhà nước chung của nhiều giai cấp Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Nhà nước hiệnđại (nhà nước tư sản) dẫu hình thức của nó là như thế nào chăng nữa, về thựcchất cũng vẫn là một bộ máy tư bản chủ nghĩa, là nhà nước của các nhà tư bản, là

tư bản tập thể lý tưởng Nhà nước ấy càng chuyển nhiều lực lượng sản xuấtthành tài sản của nó bao nhiêu thì nó lại biến thành nhà tư bản tập thể thực sựbấy nhiêu và càng bóc lột nhiều công nhân bấy nhiêu”3

Trong khi đó các nhà triết gia tư sản luôn lớn tiếng biện hộ cho sự thốngtrị của giai cấp tư sản, xoá nhoà ranh giới giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.Mục đích của chúng là làm cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động mơ hồ

1V.I.Lªnin Toµn tËp NXB TiÕn bé M¸txc¬va 1976 TËp 33 Tr.9.

2 C.M¸c Ph.¡ngghen Toµn tËp NXB CTQG Hµ Néi 1995 TËp 22 Tr.290-291.

3 C.M¸c Ph.¡ngghen Toµn tËp NXB CTQG Hµ Néi 1994 TËp 20 Tr.387.

với những vấn đề mâu thuẫn giai cấp trong xã hội; tìm mọi cách xuyên tạc nguồngốc, bản chất của nhà nước Chúng đã ra sức tán dương nhà nước tư sản hiện đại,

mô tả nó là một nhà nước siêu giai cấp, “nhà nước nhân dân tự do”1 Như vậy,nhà nước chỉ là công cụ chuyên chính của một giai cấp, không bao giờ có nhànước đứng trên giai cấp, đứng ngoài giai cấp, “nhà nước nhân dân tự do” nhưcác triết gia tư sản từng biện hộ

Thực tế lịch sử đã chứng minh, dù được che dấu bản chất tư hữu, bóc lộttinh vi như thế nào, dù có sự điều chỉnh thích nghi ra sao, nhà nước trong mọi xãhội có giai cấp đối kháng cũng chỉ là công cụ bảo vệ lợi ích cơ bản của giai cấpthống trị, cũng chỉ là một bộ máy trấn áp của một giai cấp này đối với một giaicấp khác

Nhà nước pháp quyền tư sản được ra đời từ rất sớm, đi cùng với nó làcác học thuyết, các nhà tư tưởng tư sản nhằm bảo vệ cho học thuyết nhà nướcpháp quyền chống lại sự chuyên chế quyền lợi và sự thống trị của nhà tư bản.Nhà triết học cổ điển Đức Kant với học thuyết nhà nước pháp quyền, ông chorằng: cần phải có một nhà nước pháp quyền chống lại sự chuyên chế phi phápluật của nhà nước phong kiến Nhà nước là sự liên kết của mọi người trongkhuôn khổ pháp luật nhằm giám sát và bảo đảm bình đẳng cho mọi công dân.Nhà nước là sự liên kết của mọi người trong khuôn khổ pháp luật nhằm giám sát

và bảo đảm cho mọi công dân Hình thức cầm quyền của nhà nước phải phù hợpvới ý chí của xã hội, phải có nghị viện, bầu cử tự do, có quyền ban hành các đạoluật, bản thân nhà nước phải tự hạn chế trong khuôn khổ pháp luật

Giônlôccơ và Môngtexkiơ với học thuyết phân quyền, họ đề cao dân chủ

tư sản chống lại nhà nước phong kiến Thực chất của học thuyết này là dùngquyền lực để khống chế quyền lực và dàn xếp mâu thuẫn trong nội bộ tư sản

1C.M¸c Ph.¡ngghen Toµn tËp NXB CTQG Hµ Néi 1994 TËp 20 Tr.390.

Trong tổ chức nhà nước cần phân chia độc lập các quyền lập pháp, hành pháp, tưpháp, nhưng quyền lực thống trị của nhà tư sản chỉ là một.

Thuyết dân chủ đa nguyên của giai cấp tư sản cho rằng, nhà nước là mộtthể chế dân chủ trung lập, vô tư, cân bằng lợi ích Các nhóm đại diện có cơ hộitham gia công việc của nhà nước Đây thực chất là luận điệu lừa bịp của giai cấp

tư sản nhằm biện hộ cho sự tồn tại của nhà nước tư sản chống lại học thuyết vềnhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin

Như vậy, tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong lịch sử đã có nhiều nhà

tư tưởng đề cập đến và có nhiều trường phái khác nhau Mặc dù có sự khác nhau

về mục đích, bản chất, nhưng nhìn chung các nhà tư tưởng đều khẳng định, nhànước cần phải có pháp luật để quản lý xã hội

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định: Không bao giờ có một nhà nướctrung lập, vô tư, cân bằng lợi ích Nhà nước tư sản bất kỳ dưới hình thức nàocũng chỉ là công cụ, là bộ máy áp bức, bóc lột đối với giai cấp vô sản và nhândân lao động Theo V.I.Lê nin: “Nhà nước không phải là cái gì khác hơn là một

bộ máy áp bức của một giai cấp này đối với một giai cấp khác là trong một nướccộng hoà dân chủ cũng hệt như trong một nước quân chủ, nhà nước vẫn chỉ lànhư vậy thôi”1

Ngày nay, pháp luật của nhà nước tư sản thường có vẻ bề ngoài như làmột cơ cấu cho phép nhân dân tỏ rõ ý chí của mình một cách định kỳ, nhưngnhững hình thức và thể chế dân chủ đó hoàn toàn không làm thay đổi bản chấtcủa nhà nước tư sản Đối với nhà nước pháp quyền tư sản, đặc trưng quan trọngcủa nó là tính tối cao về mặt hình thức của các đạo luật pháp quyền Nhà nướcpháp quyền tư sản có vẻ như đặt ra tình trạng mà trong đó không phải nhà nướcđứng trên pháp luật mà pháp luật đứng trên nhà nước Nhà nước tư sản tuyên bốquyền bình đẳng trước pháp luật của mọi công dân, nhưng trong thực tế, đó chỉ

1V.I.Lªnin Toµn tËp NXB TiÕn bé.M¸txc¬va 1976 TËp 33 Tr.98.

là quyền bình đẳng tư sản, bảo đảm lợi ích của nhà tư sản Mặc dù trong luật bầu

cử của các nhà nước tư sản đều thừa nhận quyền của người lao động, được ứng

cử vào các cơ quan quản lý của nhà nước Nhưng trong một số trường hợp, luật

đó đã đưa ra những điều kiện mà người lao động khó vượt qua trong những cuộcbầu cử Giai cấp tư sản nắm trong tay bộ máy tuyên truyền đồ sộ, chi nhữngkhoản tiền khổng lồ để cổ động cho những ứng cử viên của đảng mình Vậy thửhỏi, những người công nhân, nhân dân lao động nghèo có đủ khả năng để tranh

cử hay không? Đó là kiểu “dân chủ” của nhà nước tư sản, nền dân chủ của thiểu

số bọn bóc lột Nhà nước tư sản cũng đặt ra chế độ dân chủ cho nhân dân nhưngkhông bao giờ được thực hiện trên thực tế “Nó vẫn là một chế độ dân chủ chậthẹp bị cắt xén, giả hiệu, giả dối, một thiên đường cho bọn giàu có”1 Nhà nước tưsản “dân chủ” ở chỗ: nó cho phép giai cấp tư sản quản lý các công việc nhànước, song bản chất chủ yếu của dân chủ tư sản là sự chuyên chính không hạnchế đối với người lao động Nền dân chủ tư sản đang chồng chất nhiều sự bấtcông không thể giải quyết được Ở đó, không ít những yêu cầu dân chủ sơ đẳngnhất của người lao động vẫn bị chà đạp, và sự bóc lột của chủ nghĩa tư bản đốivới công nhân được che đậy rất tinh vi với sự bình đẳng nhất của người lao độngvẫn bị chà đạp, và sự bóc lột của chủ nghĩa tư bản đối với công nhân và cũng chophép người công nhân tự do bán sức lao động của mình cho nhà tư bản Vì vậy,chỉ có thể đạt được một nhà nước thực sự dân chủ của nhân dân, một khi xóa bỏđược nhà nước tư sản để xác lập nhà nước mới - nhà nước vô sản

Nhà nước vô sản là nhà nước mà tất cả quyền lực thuộc về nhân dân.Chế độ dân chủ là cho nhân dân Nhà nước vô sản là nhà nước của dân, do dân,

vì dân Nền dân chủ của nhà nước vô sản được dựa trên nền tảng của khối liênminh công - nông và đội ngũ trí thức do Đảng cộng sản lãnh đạo, mang bản chấtgiai cấp công nhân Lợi ích của giai cấp công nhân thống nhất với lợi ích toàn

1V.I.Lªnin Toµn tËp NXB TiÕn bé.M¸txc¬va 1976 TËp 37 Tr.305.

dõn tộc, vỡ vậy nền dõn chủ được bảo đảm trờn thực tế Đỳng như Lờ nin đó chỉrừ: nền dõn chủ xó hội chủ nghĩa gấp triệu lần dõn chủ tư sản Đồng thời, nhànước vụ sản kết hợp bạo lực trấn ỏp và tổ chức xõy dựng, trong đú tổ chức xõydựng là chủ yếu; thống nhất giữa tớnh dõn tộc và tớnh quốc tế.

Theo chủ nghĩa Mỏc - Lờ nin, cuộc đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đếnchuyờn chớnh vụ sản Cú nghĩa là giai cấp vụ sản đập tan bộ mỏy nhà nước tư sảnthiết lập quyền thống trị của mỡnh Chuyờn chớnh vụ sản thực chất là nhà nướccủa giai cấp vụ sản Nhà nước tư sản tuy đó bị lật đổ nhưng vẫn cũn mang nhữngdấu vết của những “thõy ma thối rữa” của xó hội cũ, như Ph.Ăngghen đã nói Núvẫn cũn tồn tại sự bất bỡnh đẳng trong xó hội Lờ nin viết: “Nhà nước vẫn chưatiờu vong hẳn, vỡ vậy cũn duy trỡ “phỏp quyền tư sản” là phỏp quyền xỏc nhậnbất bỡnh đẳng trong thực tế”1 Chớnh vỡ vậy, nhà nước vụ sản tất yếu phải thiếtlập nền chuyờn chớnh vụ sản, phải quản lý xó hội bằng phỏp luật Nhưng nhànước đú hoàn toàn khỏc về chất đối với nhà nước tư sản, đõy là nhà nước kiểumới, một nhà nước đặc biệt “nhà nước khụng nguyờn nghĩa”, là nhà nước “nửanhà nước” Sau khi những cơ sở kinh tế, xó hội của nhà nước mất đi thỡ nhà nước

sẽ khụng cũn Sự mất đi của nhà nước vụ sản khụng phải bằng con đường “thủtiờu” hay “xoỏ bỏ” mà bằng con đường “tự tiờu vong” và đú là một quỏ trỡnh lõudài Ph.Ăngghen đó chỉ ra con đường đấu tranh cho giai cấp vụ sản là “giai cấp

vụ sản chiếm lấy chớnh quyền nhà nước và biến tư liệu sản xuất trước hết thành

sở hữu nhà nước Nhưng chớnh vỡ thế mà giai cấp vụ sản cũng tự thủ tiờu với tưcỏch là giai cấp vụ sản, chớnh vỡ thế mà nú cũng xoỏ bỏ mọi sự phõn biệt giai cấp

và mọi đối khỏng giai cấp và cũng xoỏ bỏ nhà nước với tư cỏch là nhà nước”2

Lý luận về nhà nước là một trong những nội dung cơ bản của chủ nghĩaduy vật lịch sử Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn đó phõn tớch ở trờn, một lần

1V.I.Lênin Toàn tập NXB Tiến bộ.Mátxcơva 1976 Tập 33 Tr.117.

2V.I.Lênin Toàn tập NXB CTQG Hà Nội 1994 Tập 20 Tr.389.

nữa chỳng ta khẳng định: nhà nước vụ sản ra đời và tồn tại là tất yếu khỏch quan.Trờn cơ sở đú, để đập tan mưu toan của cỏc nhà lý luận tư sản phản động ra sứcbiện hộ cho sự thống trị của giai cấp tư sản, cố tỡnh làm lu mờ bản chất tư hữu,búc lột của giai cấp tư sản; tỡm mọi cỏch xuyờn tạc nguồn gốc, bản chất của nhànước; ra sức tỏn dương nhà nước tư sản hiện đại, mụ tả nú là một “nhà nước tựdo”, “nhà nước toàn dõn” Nguy cơ làm cho giai cấp cụng nhõn và nhõn dõn laođộng trờn toàn thế giới mơ hồ với vấn đề đấu tranh giai cấp, dẫn đến thỏa hiệp,hữu khuynh.

Từ lý luận và thực tiễn về nguồn gốc, bản chất của nhà nước mà chủnghĩa Mỏc - Lờnin đó chỉ ra, chỳng ta cú thể khẳng định: nhà nước chỉ là mộtphạm trự lịch sử, khụng cú nhà nước tồn tại vĩnh hằng, nhà nước chung chungphi giai cấp Nhà nước là bộ mỏy thống trị của giai cấp này đối với một giai cấpkhỏc, vỡ vậy nhà nước mang bản chất giai cấp sõu sắc, khụng cú nhà nước chungcho nhiều giai cấp

Nhà nước của giai cấp tư sản là nhà nước đại diện cho lợi ớch của giaicấp búc lột, thống trị giai cấp vụ sản và nhõn dõn lao động, bản chất của nú vẫn

là tư hữu và búc lột Vỡ vậy, giai cấp vụ sản khụng bao giờ được mơ hồ ảo tưởngtrong cuộc đấu tranh giai cấp Kiờn quyết đấu tranh với những quan điểm chorằng: nhà nước đứng trờn giai cấp, ngoài giai cấp, siờu giai cấp, nhà nước chungcủa xó hội, nhà nước tự do, chủ nghĩa tư bản tự do, hoặc cho nhà nước là quantũa điều hoà giai cấp Hoặc, nguy hiểm hơn nữa là chỳng cho rằng: nhà nước ta

là nhà nước đảng trị, đũi xoỏ bỏ vai trũ lónh đạo của Đảng đối với nhà nước, đũi

đa nguyờn, đa đảng Cụ thể là chỳng đũi bỏ điều 4 trong Hiến phỏp Nước Cộnghoà xó hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi) năm 1992 “Đảng cộng sản Việt Nam làlực lượng lónh đạo Nhà nước và xó hội”1 Hay chỳng cho rằng: nhà nước phỏpquyền là nhà nước riờng cú của chế độ tư bản, ta chỉ cú nhà nước xó hội chủ

1Hiến pháp Việt Nam từ 1946 đến năm 2001 NXB Thành phố Hồ Chí Minh 2002 Tr.197.

nghĩa Đây là những quan điểm sai lầm, cứng nhắc, bảo thủ và bịp bợm nhằm cốtình che đậy bản chất tư hữu, bóc lột của nhà nước tư sản.

2 TÍNH TẤT YẾU RA ĐỜI CỦA NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.

Nhà nước và pháp luật ở Việt Nam xuất hiện rất sớm Cũng giống như

sự ra đời của các nước khác trên thế giới, sự ra đời và phát triển của nhà nướcViệt Nam là một tất yếu lịch sử So với các nhà nước khác thì nhà nước ViệtNam có những nét đặc thù riêng về chế độ tư hữu và phân hoá giai cấp Trong xãhội Việt Nam, chế độ tư hữu khác với các nước phương Tây, Trung Quốc hay

ấn Độ Vấn đề này được biểu hiện, nước ta không có sở hữu tư nhân về ruộngđất mà ruộng đất thuộc sở hữu của nhà nước (của Vua), chỉ có sở hữu về tư liệusinh hoạt Ở Việt Nam, giai cấp bóc lột xuất hiện không phải từ chế độ sở hữu tưnhân về tư liệu sản xuất mà giai cấp bóc lột xuất hiện từ kiến trúc thượng tầng.Biểu hiện là: nhà nước có chính sách khai hoang ruộng đất, lập điền trang; phânphong, ban thưởng ruộng đất cho những người có công; tất cả sự ban thưởng vàtịch thu ruộng đất đều do Vua quyết định

Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quá trình phân hoá giaicấp ở Việt Nam cũng diễn ra từ từ và không sâu sắc Hơn nữa, ở Việt Namkhông có hình thái kinh tế chiếm hữu nô lệ Theo các tài liệu nghiên cứu thì xãhội có giai cấp đầu tiên ở Việt Nam là chế độ phong kiến và nó được diễn rakhoảng vào cuối thời kỳ Hùng Vương

Việt Nam là một đất nước thuần nông, vì vậy nhu cầu của việc xây dựng,quản lý các công trình trị thuỷ và thuỷ lợi đều cần đến vai trò tổ chức và điềuhành của nhà nước Mặt khác, Việt Nam là một quốc gia luôn bị các nhà nướcphương Bắc xâm chiếm, cho nên việc tổ chức đấu tranh của nhà nước để chốngngoại xâm luôn luôn được chú trọng Bên cạnh đó, do sự phát triển của các quan

hệ giai cấp và sự phức tạp hoá các quan hệ xã hội cũng là một trong những yếu

tố dẫn đến sự ra đời của nhà nước Việt Nam

Lịch sử hình thành và phát triển của nhà nước Việt Nam trải qua nhiềugiai đoạn và nhiều loại hình nhà nước khác nhau như: nhà nước Văn Lang, ÂuLạc, Chiêm Thành, Chân Lạp điều đó thể hiện: nước ta là một quốc gia đa dântộc, đa tôn giáo và văn hoá hết sức phong phú và phức tạp Quá trình hình thành

và phát triển của nhà nước Việt Nam luôn gắn liền với cuộc đấu tranh dựng nước

và giữ nước của dân tộc Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, dân tộc ta khôngnhững không bị đồng hoá bởi văn hoá và luật pháp hà khắc của các thế lực ngoạibang mà nhà nước và pháp luật của chúng ta không ngừng được củng cố và pháttriển

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là sự kế tục các nhànước Việt Nam trong lịch sử, là sự phát triển lên một tầm cao mới trên nền tảngnhà nước dân chủ nhân dân Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam rađời là kết quả tất yếu của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản và củanhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Ngay từcương lĩnh năm 1930, Đảng ta đã chỉ ra con đường cách mạng là phải đánh đổbọn thực dân phong kiến, xây dựng nhà nước công - nông dưới sự lãnh đạo củaĐảng Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi, chính quyền về tay nhân dân,nhân dân lập nên Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Nhà nước dân chủ nhândân đầu tiên ở Đông Nam á Thế nhưng, trước đó việc lựa chọn một mô hình nhànước như thế nào cho đất nước không phải là điều dễ dàng Các nhà yêu nướccủa phong trào Cần Vương với mô hình nhà nước phong kiến thối nát; Phan BộiChâu và Quốc dân đảng với mô hình nhà nước tư sản; Phan Chu Trinh với môhình nhà nước cộng hoà Pháp tất cả các loại hình đó đều đã lỗi thời và lạc hậukhông đáp ứng được sự đòi hỏi của lịch sử và nguyện vọng của nhân dân Trong

sự khủng hoảng đó, xuất hiện mô hình Nhà nước xã hội chủ nghĩa Xô Viết Chủ

tịch Hồ Chớ Minh đó tiếp thu và vận dụng một cỏch sỏng tạo trong việc xõy dựngmột Nhà nước kiểu mới, mụ hỡnh Nhà nước cộng hoà dõn chủ nhõn dõn - Nhànước của dõn, do dõn, vỡ dõn, một nhà nước mang bản chất giai cấp cụng nhõn.

Từ đú đến nay, Nhà nước Việt Nam liờn tục phỏt triển và ngày càng hoàn thiện,thực sự là trụ cột của hệ thống chớnh trị, là căn cứ chủ yếu để thực hiện quyềnlàm chủ của nhõn dõn Hiện nay, xõy dựng Nhà nước phỏp quyền xó hội chủnghĩa ở Việt Nam đang là một đũi hỏi tất yếu khỏch quan của cụng cuộc đổi mới,của sự nghiệp cụng nghiệp hoỏ, hiờn đại hoỏ, xõy dựng và bảo vệ Tổ Quốc

Đỳng như Dự thảo bỏo cỏo chớnh trị tai Đại hội X của Đảng đó chỉ rừ: “Xõy

dựng Nhà nước phỏp quyền xó hội chủ nghĩa Việt Nam của nhõn dõn, do nhõndõn, vỡ nhõn dõn là yờu cầu bức thiết của xó hội”1

Bản chất Nhà nước ta là nhà nước phỏp quyền xó hội chủ nghĩa của dõn,

do dõn, vỡ dõn, mang bản chất giai cấp cụng nhõn Chủ nghĩa Mỏc - Lờ nin đókhẳng định, trong xó hội cú giai cấp, giai cấp nào nắm quyền thống trị về kinh tếthỡ đồng thời nắm quyền thống trị xó hội về chớnh trị thụng qua bộ mỏy nhànước Do đú, nhà nước ta bao giờ cũng mang bản chất của giai cấp thống trị.Trong chế độ ta, giai cấp cụng nhõn giữ vai trũ lónh đạo xó hội thụng qua sự lónhđạo của bộ tham mưu chiến đấu của mỡnh là Đảng Cộng sản, vỡ vậy, Nhà nước

ta mang bản chất giai cấp cụng nhõn, vấn đề này được thể hiện:

Nhà nước ta là nhà nước phỏp quyền xó hội chủ nghĩa của dõn, do dõn,

vỡ dõn Nhà nước được xõy dựng trờn nền tảng liờn minh giữa giai cấp cụng nhõnvới giai cấp nụng dõn và đội ngũ trớ thức dưới sự lónh đạo của Đảng cộng sảnViệt Nam Quyền lực nhà nước là thống nhất, cú sự phõn cụng và phối hợp giữacỏc cơ quan nhà nước trong việc thực hiện cỏc quyền lập phỏp, hành phỏp và tưphỏp Từ tổ chức, cơ chế hoạt động đến những nguyờn tắc và chớnh sỏch phỏpluật của nhà nước đều quỏn triệt tư tưởng, quan điểm của giai cấp cụng nhõn, đú

1ĐCSVN Dự thảo báo cáo chính trị tại đại hội X của Đảng (Báo QĐND 3-2-2006 tr.B)