Bài tập thực tập nghiệp vụ sư phạm vận dụng phương pháp dạy học dựa trên truy vấn vào dạy học bài “ Cấu trúc lập”ở Tin học lớp 11 trường THPT

Trên cơ sở những gì mà học sinh được học tập về môn lập trình Pascal,học sinh có thể sử dụng một cách thành thạo các ngôn ngữ khác để hoàn thành tốt hơn những ứng dụng trong thực tế. Bởi vì, ngôn ngữ Pascal có tính cấu trúc mạnh, có cơ sở và nó đòi hỏi chương trình phải chặt chẽ, logic. Đặc biệt, khi học về cấu trúc lập, học sinh có thể hiểu một cách sâu sắc hơn về ngôn ngữ lập trình, nhìn nhận vấn đề một cách sáng sủa hơn, chặt chẽ hơn và nhất là cấu trúc lập có thể giúp cho các em hoàn thành những bài toán cơ bản và phức tạp hơn vượt ra những bài toán bình thường mà nội bộ môn học đòi hỏi. Chính vì vậy, việc áp dụng phương pháp dạy học truy vấn cho học sinh trong việc dạy học cấu trúc lặp là một công việc quan trọng, đòi hỏi mỗi giáo viên cần phải nỗ lực tìm tòi, sáng tạo giúp cho học sinh nhìn nhận vấn đề một cách tích cực hơn, sáng tạo hơn và nhất là giúp cho các em có thể yêu thích nhiều hơn nữa ngôn ngữ lập trình Pascal.

Mục lục LỜI CẢM ƠN Trang 2

MỞ ĐẦU Trang 3

I Lý do chọn đề tài nghiên cứu Trang 3

II Mục đích nghiên cứu Trang 4

III Nhiệm vụ nghiên cứu Trang 4

IV Phương pháp nghiên cứu Trang 4

1 Nghiên cứu lý luận dạy học Trang 5

2 Quan sát - điều tra Trang 5

3 Tổng kết kinh nghiệm Trang 6

4 Thực nghiệm giáo dục Trang 9

NỘI DUNG ĐỀ TÀI Trang 10

Chương I: Cơ sở lý luận về dạy học truy vấn

1.Về tên gọi và bản chất phương pháp Trang 11

2 Phương pháp đặt câu hỏi trong dạy học truy vấn Trang 12

3.Các dạng câu hỏi trong dạy học truy vấn Trang 13

3.1 Câu hỏi làm rõ………Trang 13

3.2 Câu hỏi về một câu hỏi hay về vấn đề ban đầu …Trang 13

3.3 Câu hỏi thăm dò,giả định………Trang 14

3.4 Câu hỏi tìm hiểu lí do và bằng chứng………Trang 14

3.5 Câu hỏi thăm dò nguồn gốc hoặc câu hỏi…… …Trang 15

3 6 Câu hỏi thăm dò các ý và tác động………Trang 15

3.7 Câu hỏi về ý kiến hoặc quan điểm……… Trang 15

* Kết luận chương I .Trang 15

Chương II: Phương pháp dạy học dựa trên truy vấn vận dụng vào dạy học bài “ Cấu trúc lặp” ở tin học lớp 11, trường THPT

1 Vận dụng cách đặt một số câu hỏi truy vấn Trang 20

2 Yêu cầu chuẩn kiến thức,kĩ năng Trang 21

3.Dạy học dựa trên truy vấn “Cấu trúc lặp” Trang 18

Giáo án Bài 10 “Cấu trúc lặp” Trang 18

* Kết luận chương II Trang 39

Chương III: Kết quả ứng dụng của đề tài Trang 39

1.Vận dụng cách đặt một số câu hỏi truy vấn Trang 39

2.Những thuật l Trang 40

3.Kết quả đạt được của đề tài Trang 41

4.Đề xuất cho đề tài Trang 41

KẾT LUẬN CHO ĐỀ TÀI Trang 42

PHỤ LỤC Trang 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang 44

Lời cảm ơn

Ngày nay công nghệ thông tin có ảnh hưởng sâu rộng tới toàn bộ các lĩnh vựctrong cuộc sống và trên toàn thế giới Dù muốn hay không thì tất cả chúng ta đềuphải công nhận là như vậy Đó là một ngành ra đời muộn nhưng lại phát triển vôcùng mạnh mẽ hơn tất cả các ngành khác và ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vựccòn lại Trong đó không loại trừ ngành giáo dục Phải nói rằng để có một ngườixuất sắc trong lĩnh vực tin học thì người đó phải được đào tạo từ khi còn ở trênghế nhà trường Và môn tin học đã được đưa vào trường học nước ta là một điềutất yếu

Nhưng làm thế nào để dạy và học tốt môn học mới mẽ nhưng đầy lý thú này,trong khi điều kiện trang thiết bị và giáo viên nước ta còn thiếu thốn và non trẻ.Điều đó cần phải có một đội ngũ giáo viên nhiệt tình và năng động Là một sinhviên đang học ngành sư phạm tin học em luôn mong muốn đem hết sức mình để

có thể dạy tốt , góp một phần nhỏ bé vào công cuộc xây dựng tương lai của đấtnước, đó là các em học sinh tương lai Trước hết em vô cùng cảm ơn các thầy côgiáo của trường Đại học sư phạm Hà Nội đã không ngại cực khổ, xa xôi đã vàođây và nhiệt tình giảng dạy chúng em tiếp cận môn học mới này, đặc biệt là thầyTrần Doãn Vinh, cô Kiều Phương Thuỳ ,thầy Nguyễn Chí Trung đã nhiệt tìnhhướng dẫn em môn rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, đã chỉ dạy em cả kiến thức và

kĩ năng để trở thành một giáo viên tốt hơn trong tương lai Cảm ơn các bạn đồngnghiệp đã cung cấp thông tin, tài liệu để hoàn thành đầy đủ nội dung và đúngthời hạn

Mặc dù em đã cố gắng hoàn thành bài tiểu luận trong phạm vi và khả năngcho phép, nhưng do điều kiện thời gian, kiến thức có hạn nên bài tập nghiệp vụ

sư phạm của em còn nhiều thiếu sót, kính mong sự cảm thông và tận tình chỉ bảocủa quý Thầy - Cô và các bạn

Em xin chân thành cảm ơn!

PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài:

1.Trong bối cảnh Công nghệ thông tin ngày càng phát triển, việc sử dụngrộng rãi máy tính không còn chỉ bó hẹp trong viện nghiên cứu, các trường đạihọc, các trung tâm máy tính mà còn mở rộng ra mọi cơ quan, xí nghiệp và nhàmáy Song song với quá trình trên, việc giảng dạy Tin học trong các trường đạihọc, trung học và phổ thông cũng được đẩy mạnh đi đôi với việc tăng cườngtrang bị máy vi tính Chính vì vậy, đối với mỗi giáo viên giảng dạy môn Tin học

ở các trường phổ thông, việc tìm hiểu, nghiên cứu các vấn đề về Tin học, cùngvới việc tìm các biện pháp giảng dạy Tin học trong nhà trường phổ thông là mộtcông việc cần phải làm thường xuyên, nhằm đáp ứng với sự đòi hỏi ngày càngcao của xã hội

2 Trong nghiệp vụ của người thầy giáo có hai vấn đề quan trọng: thứ nhất

là thực tiễn về tiềm năng - những kiến thức lý thuyết mà họ được học rất cơ bản

Thứ hai là thực tiễn về nghiệp vụ - thầy giáo phải biết cách truyền thụ kiến

thức phù hợp với trình độ của học sinh.Trong đó, thực tiễn thứ hai là điều

quyết định trong nghiệp vụ của thầy giáo, nó đánh giá chất lượng giảng dạy của thầy giáo

Hai thực tiễn trên vừa mâu thuẫn với nhau, lại vừa thống nhất với nhau.Thầy giáo không thể mang hết các kiến thức lý thuyết cao xa và trừu tượng dạy cho học sinh, nhưng cũng không thể dạy tốt cho học sinh nếu thầy giáo hiểu biết quá ít

2.1 Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mới

phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học

sinh trong hoạt động học tập Điều 24.2 của Luật giáo dục đã nêu rõ :

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ

động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn

học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức

vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Như vậy, chúng ta có thể thấy định hướng đổi mới phương pháp

dạy học đã được khẳng định, không còn là vấn đề tranh luận.Cốt lõi của việc

đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.

2.2 Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của họcsinh là một quá trình lâu dài; không thể ngày một ngày hai mà đông đảo giáo viên từ bỏ được kiểu dạy học truyền thụ kiến thức, tiếp thu thụ động đã quen thuộc từ lâu việc phát triển các phương pháp tích cực đòi hỏi một số điều

kiện, trong đó quan trọng nhất là bản thân mỗi giáo viên cần có một sự nỗ lực

để tìm tòi, sáng tạo trong công tác giảng dạy của mình

2.3 Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề hết sức quan trọng, nhất

làvới bộ môn Tin học hiện đang được đưa vào giảng dạy ở các trường phổ

thông

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn này, theo em không phải cứ tìm được

nhiều bài toán khó, bài toán hay để giảng dạy cho học sinh Mà vấn đề đặt ra

là chúng ta cần phải tích cực tìm tòi, sáng tạo trong việc đưa ra những bài

toán,câu hỏi,bài tập tư duy để giúp cho học sinh có sự hứng thú, tìm tòi sáng tạo trong quá trình giài quyết học tập,từ đó biết vận dụng linh hoạt trong các tình huống cụ thể ngoài thực tế

3 Trong việc giảng dạy cho học sinh, ngoài việc giúp học sinh lĩnh hội những kiến thức cơ bản Thầy giáo còn phải biết kích thích tính tích cực, sự sáng tạo say mê học hỏi của học sinh trong việc học tập của các em Vì thế, việc học tập tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo đòi hỏi học sinh được thực hiện

trong dạy học không chỉ đơn giản bằng việc nêu rõ mục tiêu mà thầy giáo

thông qua các câu hỏi được sắp xếp logic của mình, hướng học sinh vào sự

thảo luận trao đổi và học sinh sẽ nêu ra các câu hỏi các vấn đề rồi cùng nhau tìm hướng giải quyết

4 Turbo Pascal là ngôn ngữ lập trình có cấu trúc, nó được dùng phổ biến

ở nước ta hiện nay trong công tác giảng dạy, lập trình tính toán, đồ

họa.Turbo Pascal được dùng trong chương trình giảng dạy Tin học ở hầu hết các trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông

4.1 Trong các vấn đề về Tin học được đưa vào giảng dạy ở chương trình bậc học phổ thông hiện nay Khi nói đến vấn đề dạy học lập trình cho học sinh, vấn đề dạy học cho học sinh về cấu trúc lặp là một trong những vấn

đề chiếm vai trò quan trọng.Bởi vì, sử dụng cấu trúc lập để giải các bài

toán từ cơ bản sang nâng cao, xét mảng, duyệt cây, tìm kiếm Vấn đề đặt

ra là: Cần sử dụng phương pháp dạy học dựa trên truy vấn cho học sinh

khi giảng dạy về cấu trúc lặp như thế nào để đạt kết quả tốt nhất? Đó

chính là vấn đề mà bản thân em hết sức quan tâm

4.2 Để thực hiện được điều đó, theo em chúng ta cần phải tìm tòi, nghiên cứu tìm ra những bài toán phù hợp, kích thích được sự độc lập, tích cực

của học sinh trong học tập Trên cơ sở đó, học sinh có thể tự mình tìm ra được những ý tưởng sáng tạo vận dụng thiết thực vào cuộc sống thực tế khi nhu cầu nảy sinh, khi đó các em có thể tự mình hoàn thành được ý

tưởng đó

4.3 Trên cơ sở những gì mà học sinh được học tập về môn lập trình

Pascal,học sinh có thể sử dụng một cách thành thạo các ngôn ngữ khác để hoàn thành tốt hơn những ứng dụng trong thực tế Bởi vì, ngôn ngữ Pascal

có tính cấu trúc mạnh, có cơ sở và nó đòi hỏi chương trình phải chặt chẽ, logic Đặc biệt, khi học về cấu trúc lập, học sinh có thể hiểu một cách sâu sắc hơn về ngôn ngữ lập trình, nhìn nhận vấn đề một cách sáng sủa hơn, chặt chẽ hơn và nhất là cấu trúc lập có thể giúp cho các em hoàn thành

những bài toán cơ bản và phức tạp hơn vượt ra những bài toán bình

thường mà nội bộ môn học đòi hỏi Chính vì vậy, việc áp dụng phương

pháp dạy học truy vấn cho học sinh trong việc dạy học cấu trúc lặp là mộtcông việc quan trọng, đòi hỏi mỗi giáo viên cần phải nỗ lực tìm tòi, sáng tạo giúp cho học sinh nhìn nhận vấn đề một cách tích cực hơn, sáng tạo

hơn và nhất là giúp cho các em có thể yêu thích nhiều hơn nữa ngôn ngữ lập trình Pascal

Với tất cả những lý do nêu trên, em quyết định chọn đề tài này

II Mục đích nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu là góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạyCấu trúc lập ở lớp 11 trong THPT

- Giúp người học chủ động tìm kiếm tri thức và thông tin thông qua việchỏi, dạy cho người học tự khám phá tri thức

III Nhiệm vụ nghiên cứu

- Qua việc nghiên cứu các vấn đề về bài toán và thuật toán về vòng lậpcủa ngôn ngữ lập trình Pascal, các tài liệu về phương pháp giảng dạy Từ

đó, đưa ra các biện pháp xây dựng hệ thống bài tập về Cấu trúc lập trongquá trình dạy học dựa trên truy vấn trong chương trình tin học lớp 11

IV Phương pháp nghiên cứu

-Các phương pháp nghiên cứu thường dùng trong khoa học và giáo dụcnói chung và phương pháp dạy học môn tin học riêng là: Nghiên cứu lýluận, quan sát điều tra, tổng kết kinh nghiệm và thực nghiệm giáo dục

1.Nghiên cứu lý luận:

-Trong nghiên cứu lý luận người ta dựa vào những tài liệu sẵn có, những

lý thuyết đã được khẳng định, những thành tựu của nhân loại trên nhữnglĩnh vực khác nhau như Tâm lý học, Giáo dục học, Tin học, để xem xétvấn đề, tìm ra giải pháp hợp lý có sức thuyết phục vận dụng vào PPDHTin học Người ta cũng nghiên cứu cả những kết quả của bản thân chuyênngành PPDH Tin học để kế thừa những cái hay, phê phán và gạt bỏ nhữngcái dở, bổ xung và hoàn chỉnh những nhận thức đã đạt được

-Những hình thức thường dùng trong nghiên cứu lý luận là:

+Phân tích tài liệu lý luận : Giúp chúng ta chọn đề tài, đề ra mục đích

nghiên cứu, hình thành giả thuyết khoa học, xác định tư tưởng chủ đạo vàđánh giá sự kiện Khi nghiên cứu lý luận, ta cần phân tích, tổng hợp, sosánh, khái quát để tìm ra ý mới Cái mới ở đây có thể là một lý thuyếthoàn toàn mới, nhưng cũng có thể là một cái mới đan kết với những cái

cũ, có thể là một sự tổng hợp những nét riêng lẻ đã chứa trong cái cũ, nêubật cái bản chất từ những cái cũ, bổ xung, cụ thể hóa lý thuyết cũ

+So sánh quốc tế : Giúp chúng ta lựa chọn, xây dựng phương án tác động

giáo dục trên cơ sở đánh giá, so sánh tài liệu, cách làm của những nướckhác nhau

+ Phân tích tiên nhiệm : Thường dựa vào những yếu tố lịch sử, những

cách tiếp cận khác nhau của một lý thuyết, những cách định nghĩa khácnhau của một khái niệm, để dự kiến những quan niệm có thể có của họcsinh về một kiến thức Tin học Nó cũng được dùng để kiểm nghiệm mộthiện tượng, một quá trình có thỏa mãn những tiêu chuẩn, yêu cầu, điềukiện đặt ra hay không

2.Quan sát- điều tra:

-Quan sát điều tra được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu giáo dục Đó làphương pháp tri giác có mục đích một hiện tượng giáo dục nào đó để thu lượmnhững số liệu, tài liệu, sự kiện cụ thể đặc trưng cho quá trình diễn biến của hiệntượng mà ta dự định khảo sát Chúng ta quan tâm đến chất lượng của các mốiquan hệ, của các hoạt động, của tình huống Điều tra giống quan sát ở chỗ cùngdựa vào và khai thác những hiện tượng có sẵn, không chủ động gây nên nhữngtác động sư phạm, nhưng quan sát thiên về xuất phát từ những dấu hiệu bênngoài, còn điều tra có thể khai thác những thông tin sâu kín từ bên trong, chẳnghạn cho làm những bài kiểm tra rồi đánh giá

-Quan sát - điều tra giúp chúng ta theo dõi hiện tượng giáo dục theo trình tự thờigian, phát hiện những biến đổi số lượng, chất lượng gây ra do tác động giáo dục

Nó giúp ta thấy được những vấn đề thời sự cấp bách đòi hỏi phải nghiên cứuhoặc góp phần giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu Môi trường tự nhiên là nguồncung cấp dữ liệu trực tiếp cho ta Người nghiên cứu đến trực tiếp một nơi nào đó

mà họ quan tâm để quan sát và thu thập dữ liệu, bởi vì các hoạt động chỉ có thểhiểu tốt nhất là trong môi trường tự nhiên, trong ngữ cảnh mà chúng xuất hiện.-Quan sát - điều tra thực tiễn sư phạm, chẳng hạn thăm lớp dự giờ sẽ giúp chúng

ta nhận thức được thực trạng dạy Tin học, phát hiện được những vấn đề thời sựcấp bách cần nghiên cứu, giúp ta thu được những tài liệu sinh động và bổ ích chonhiệm vụ nghiên cứu

-Theo mối quan hệ giữa đối tượng quan sát - điều tra với người nghiên cứu thì cócác dạng quan sát - điều tra trực tiếp, gián tiếp, công khai, kín đáo Theo dấuhiệu về thời gian thì có quan sát - điều tra liên tục, gián đoạn

Quan sát - điều tra cần có mục đích cụ thể (chẳng hạn để thấy được hoạt độngtích cực của học sinh trong giờ học), có nội dung cụ thể (chẳng hạn sự gây động

cơ và hướng đích của giáo viên, số lượng học sinh giơ tay xin phát biểu, sốlượng câu hỏi, chất lượng câu trả lời của học sinh thể hiện sự suy nghĩ sâu sắchay hời hợt, sự tập trung chú ý thể hiện qua hướng nhìn, cử chỉ, ) và có tiêuchuẩn đánh giá, đo lường các kết quả quan sát cụ thể (chẳng hạn một giờ như thế

nào được đánh giá là học sinh hoạt động rất tích cực, khá tích cực, kém tích cực).Các loại dữ liệu thu thập được trong nghiên cứu bao gồm văn bản ghi chép cáccuộc phỏng vấn, các sổ ghi chép, ảnh, băng hình, ghi âm, phiếu điều tra, nhật ký, giúp ta dựng lại một cách đầy đủ những gì mà ta đã quan sát được, giúp ta lýgiải được vì sao họ lại nghĩ như thế, tại sao họ lại làm như vậy?,

-Trong khi quan sát - điều tra diễn biến thực của những hiện tượng sư phạm, cókhi người ta tình cờ phát hiện ra những sự kiện, hiện tượng sư phạm mới ngoài

dự kiến ban đầu

sự cụ thể hóa một cách sáng tạo tư tưởng, luận điểm, lý luận giáo dục đã đi vàocuộc sống Trong quá trình nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm, có khi người takhám phá ra những mối liên hệ có tính quy luật của những hiện tượng giáo dục.-Những kinh nghiệm cần được đặc biệt chú ý là kinh nghiệm tiên tiến, kinhnghiệm thành công và kinh nghiệm lặp lại nhiều lần Kinh nghiệm giáo dục ởnhững đơn vị tiên tiến có thể được coi là dạng lý luận giáo dục đã được kiểmchứng trong thực tiễn, trong những tình huống, điều kiện cụ thể của môi trườnggiáo dục Những bài học của sự thành công cần được đề cập với tư cách là cứliệu đối chiếu, so sánh làm rõ kinh nghiệm thành công Chúng cần được xem xétmột cách khách quan, khoa học, biện chứng theo tính lịch sử của vấn đề rút ranhững kết luận có tính thuyết phục, có độ tin cậy cao Qua tổng kết kinh nghiệm,chúng ta có được những bài học kinh nghiệm hàm chứa những tri thức, thông tin,

kỹ năng, những giải pháp, biện pháp về hướng đi và cách làm mới có giá trị, đemlại hiệu quả, chất lượng cao hơn trong điều kiện đổi mới giáo dục của đất nướchiện nay

-Tổng kết kinh nghiệm phải có lý luận soi sáng, giải thích tính chất hợp lý, phùhợp với những quy luật đã được khẳng định thì mới có thể thoát khỏi những sựkiện lộn xộn, những kinh nghiệm vụn vặt, hời hợt không có tính phổ biến, mớiloại bỏ được những yếu tố ngẫu nhiên, đi sâu vào bản chất của sự vật, hiệntượng, đạt tới những kinh nghiệm có giá trị khoa học đích thực Chỉ khi đó tổngkết kinh nghiệm mới thật sự là một phương pháp nghiên cứu khoa học hữu hiệu.Những bài học kinh nghiệm, những kết luận về lý luận giáo dục góp phần bổxung, làm cho lý luận giáo dục được hoàn thiện hơn, mang tính thực tiễn caohơn, tránh được tình trạng lý luận suông Bài học kinh nghiệm giáo dục phải bảo

đảm có được một sự khái quát nhất định, mang tính khoa học với tính lý luận cụthể và đặc biệt phải mang tính thực tiễn cao.

-Bài học kinh nghiệm cần trình bày theo trình tự sau:

+Tên bài học kinh nghiệm+Nêu bối cảnh xuất hiện vấn đề mà khi giải quyết dẫn đến bài họckinh nghiệm

+ Những kết quả đạt được gắn với nhiệm vụ nghiên cứu

+Hệ thống biện pháp đã vận dụng đạt kết quả cao

+Đánh giá tác dụng, hiệu quả của bài học kinh nghiệm, đưa ra nhậnđịnh có tính khái quát về bài học mang tính lý luận

-Tổng kết kinh nghiệm không chỉ đơn giản là trình bày lại những công việc đãlàm và những kết quả đã đạt được Là một phương thức nghiên cứu khoa học, nóphải được tiến hành theo một quy trình nghiêm túc, thường là như sau:

-Phát hiện cần đảm bảo cả về mặt định tính và phần nào về mặt định lượng, tức

là phải thu thập đủ về dữ liệu, tư liệu về sự kiện, việc làm, các hoạt động đã tiếnhành đạt kết quả cao nhất Trong đó cần chú trọng đến những dữ liệu, tư liệu,thông tin mà nội dung của chúng phản ánh mối quan hệ giữa kết quả với nguyênnhân và biện pháp Những bước của quá trình phát hiện có thể là:

+Nêu mục đích yêu cầu phát hiện

Liệt kê sự kiện, mô tả quá trình

Tước bỏ những yếu tố ngẫunhiên làm bộc lộ cái bản chất

Phát hiện mối quan hệ nhân quả

Dùng lý luận soi sáng

Dùng thực nghiệm kiểm chứng

+Triển khai những hình thức phát hiện.

+ Thẩm định, bổ sung thông tin

+Tiến hành xử lý thông tin

-Khi tiến hành xử lý thông tin phải căn cứ vào cái có thực thu được qua quá trìnhkhảo sát, phát hiện thu thập được Dùng lý luận để phân tích các tư liệu, số liệurút ra được từ thực tiễn Rút ra bài học kinh nghiệm dưới dạng khái quát mangtính lý luận hay khẳng định về mặt lý luận và thực tiễn Trong quá trình xử lý,cần áp dụng những thao tác tư duy khoa học, trừu tượng hóa các yếu tố ngẫunhiên, tìm ra tính đặc thù, tất yếu mà chúng đã thể hiện trong bối cảnh, hoàncảnh cụ thể

-Phần cuối của sơ đồ cho thấy rõ mối liên hệ giữa tổng kết kinh nghiệm vớinghiên cứu lý luận và thực nghiệm giáo dục

4.Thực nghiệm giáo dục:

-Thực nghiệm giáo dục cho phép ta tạo nên những tác động sư phạm vào quátrình dạy học và giáo dục Những tác động này xảy ra trong những điều kiện cóthể khống chế, điều chỉnh, thay đổi được, ít chịu ảnh hưởng của những yếu tốngẫu nhiên khác, từ đó xác định và đánh giá kết quả của những tác động đó Đặctrưng của thực nghiệm giáo dục là nó không diễn ra một cách tự phát mà là dưới

sự điều khiển của nhà nghiên cứu Nhà nghiên cứu tổ chức quá trình giáo dụcmột cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, tự giác thiết lập và thay đổi nhữngđiều kiện thực nghiệm cho phù hợp với ý đồ nghiên cứu của mình

-Trong những điều kiện nhất định, thực nghiệm giáo dục cho phép ta khẳng địnhhoặc bác bỏ một giả thuyết khoa học đã đề ra

-Trong thực nghiệm giáo dục ta cần giải thích rõ kết quả, làm rõ nguyên nhânbằng lý luận hoặc bằng sự phân tích quá trình thực nghiệm

-Thực nghiệm giáo dục là một phương pháp nghiên cứu rất có hiệu lực, songthực hiện nó rất công phu, rất khó khăn Khó khăn là do chúng ta thực hiện mộttác động lên những con người cụ thể, kết quả thu được phụ thuộc vào nhiều yếu

tố tâm lý Những kết quả thực nghiệm thường chỉ có ý nghĩa xác suất, phải xử lýbằng phương pháp thống kê Để thống kê cho kết quả tin cậy, cần phải đo lường,định lượng được các dấu hiệu, đó là việc làm không dễ Vì thế ta không nên lạmdụng phương pháp thực nghiệm giáo dục Khi nghiên cứu một hiện tượng giáodục, trước hết có thể dùng những phương pháp không đòi hỏi quá nhiều côngsức, ví dụ như nghiên cứu lý luận, quan sát, tổng kết kinh nghiệm Chỉ ở nhữngchỗ cách phương pháp này chưa đủ sức thuyết phục, chỉ ở một số khâu mấu chốt,

ta mới dùng thực nghiệm giáo dục

-Thông thường những phương pháp được sử dụng kết hợp với nhau, làm cho kếtquả thu được vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn Chẳng hạn, qua nghiêncứu lý luận, quan sát, tổng kết kinh nghiệm, người ta đề xuất một giả thuyết khoa

học rồi đem thực nghiệm giáo dục để kiểm nghiệm Sau đó, lại dùng lý luận đểphân tích kết quả, xác định nguyên nhân và khái quát hóa lên một trình độ caohơn, tổng quát hơn những điều đã đạt được.

NỘI DUNG ĐỀ TÀI CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TRUY VẤN

1 Về tên gọi và bản chất phương pháp

Marsha Lakes Matyas (2000) giải thích rõ hơn rằng "truy vấn" là để hỏi về một thứ gì đó, hoặc là tìm kiếm một thứ gì đó, khi phải đối mặt với “tình huống nhiềulựa chọn”, hay một vấn đề gây cho người hỏi sự lúng túng Nó như một sự tìm

kiếm tri thức và thông tin bằng việc hỏi Dưới cách nhìn của nhiều nhà nghiên

cứu giáo dục trên thế giới thì “Inquiry Based Learning” được hiểu là “Học dựa trên truy vấn”, hoặc đơn giản hơn là “Học dựa trên đặt câu hỏi” Từ “Truy vấn” hàm chứa ý nghĩa khám phá, là một quá trình phức tạp đòi hỏi cá thể phải nỗ lực chuyển đổi thông tin và dữ liệu thành tri thức có ích

Học dựa trên truy vấn (IBL) là một cách nói khác của cách tốt nhất mà nó cho phép người học thực hiện một quá trình sáng tạo tri thức (experience the

processes ofknowledge creation) Các thành phần cốt lõi của một cách tiếp cận

học dựa trên khám phá mà phần lớn các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau

đó là:

- Việc học được khuyến khích bởi khám phá, nghĩa là xuất phát từ những câu hỏihoặc những vấn đề;

- Việc học được dựa trên một qui trình xây dựng tri thức và hiểu biết mới;

- Đây là một cách tiếp cận tích cực đối việc học, bao gồm học bằng hoạt động;

- Một cách tiếp cận lấy người học làm trung tâm đối với việc dạy trong đó qui tắc của người thầy có tác dụng tạo thuận lợi cho hoạt động của người học;

- Là một biện pháp tự học trực tiếp do người học tự chủ việc gia tăng trách

nhiệm đối với việc học của mình

- Phát triển các kĩ năng tự bộc lộ bản thân

Người học được lôi cuốn vào trong IBL có thể phát triển các kĩ năng nghiên cứu

có giá trị và chuẩn bị cho việc học lâu dài của mình Hơn nữa, việc học đặc biệt

có thể bao gồm sự phê phán, khả năng đảm nhận khám phá độc lập, có trách nhiệm đối với việc học, phát triển trí tuệ và trưởng thành

Dạy học truy vấn ko phải chỉ là việc làm ngắn ngủi lúc bắt đầu dạy một tri thức

nào đó, mà phải xuyên suốt quá trình dạy học.Trong phạm vi đềtài, em xin được nêu cách dạy học truy vấn ra thành 3 giai đoạntrong tiết học:

+ Bắt đầu vào bài :Giáo viên đưa ra một số câu hỏi cho học sinh, yêu cầu học sinh tự trả lời được những câu hỏi này Các câu hỏi trên của giáo viên để kích thích cho học sinh tự nảy sinh thêm một câu hỏi cho chính mình, và giáo viên để học sinh tự suy nghĩ trả lời

+ Bước vào tìm hiểu kiến thức mới: Giáo viên đặt ra 1 vài câu hỏi cho học sinh yêu cầu học sinh tự trả lời Khi đó có ít nhất “1 số vấn đề” tồn tại, giống như là các nghi vấn cần phải được xác nhận Điều đó kích thích học sinh phải tự đặt ra những câu hỏi để suy nghĩ trả lời Để diễn biến của truy vấn thuận lợi, trong

trường hợp này, giáo viên sẽ nêu ra một câu hỏi hướng dẫn các em định hướng các câu hỏi – trả lời cho mình

+ Giai đoạn cũng cố kiến thức: Lúc này yêu cầu đạt được cấp độ cao nhất của truy vấn, giáo viên không đặt câu hỏi, còn học sinh tự đặt ra câu hỏi kiểm tra nhau, và tự suy nghĩ trả lời

Vì vậy, trong phạm vi đề tài này em xin đưa ra một số ý tưởng câu hỏi giúp giáo viên trong việc giảng dạy cấu trúc lặp của

ngôn ngữ lập trình Pascal theo từng giai đoạn như trên

2 Phương pháp đặt câu hỏi trong dạy học truy vấn

Các yêu cầu khi đặt câu hỏi:

 Thiết lập các câu hỏi quan trọng để khai thác ý và giúp định hướng cho học sinh

 Sử dụng thời gian chờ: ít nhất 30 giây trước khi học sinh trả lời

 Theo sát các ý kiến trả lời của học sinh

 Đưa ra những câu hỏi thăm dò

 Tóm tắt thường xuyên bằng cách ghi lại những điểm mấu chốt vừa được thảo luận

 Thu hút càng nhiều học sinh tham gia thảo luận càng tốt

 Để học sinh tự mình khám phá kiến thức qua những câu hỏi thăm dò mà giáo viên nêu ra

3.Các dạng câu hỏi trong dạy học truy vấn:

3.1 Câu hỏi làm rõ:

 Em có ý gì khi ?

 Em có thể nói theo cách khác không?

 Em cho rằng đâu là vấn đề cốt lõi?

 Em có thể cho một ví dụ không?

 Em có thể mở rộng điểm này hơn nữa không?

 Anh/ chị muốn nói gì khi cho rằng ?

 Ý chính mà anh/ chị muốn nói là gì?

 Vấn đề _ liên quan như thế nào đến ?

 Anh/ chị có thể diễn đạt lại ý của mình theo cách khác không?

 Theo anh/ chị vấn đề mấu chốt ở đây là gì?

 Tôi muốn kiểm tra xem liệu mình đã hiểu đúng ý của anh/chị chưa Ý của anh/ chị là _hay ?

 Mời anh X, anh có thể tóm tắt lại những gì chị Y vừa nói theo ý hiểu của mình không?

 Mời chị Y, anh X tóm tắt như vậy có đúng ý của chị hay không?

 Anh/ chị có thể cho tôi một ví dụ?

 Vậy ví dụ sau đây có phù hợp không: ?

 Anh/ chị có thể giải thích rõ hơn nữa hay không?

3.2 Câu hỏi về một câu hỏi hoặc vấn đề ban đầu:

 Tại sao câu hỏi này lại quan trọng thế?

 Câu hỏi này lại khó hay dễ trả lời?

 Tại sao em nghĩ vậy?

 Chúng ta có thể đưa ra những giả định nào dựa trên câu hỏi này?

 Câu hỏi này có thể dẫn tới các vấn đề và câu hỏi quan trọng khác không?

 Vậy chúng ta tìm hiểu vấn đề này như thế nào?

 Câu hỏi này dựa trên giả định gì?

 Liệu _ có thể khiến chúng ta hiểu vấn đề này theo một cáchkhác hay không?

 Liệu chúng ta có thể chia nhỏ vấn đề/câu hỏi ra hay không?

 Liệu câu hỏi này có dẫn đến các vấn đề hoặc các câu hỏi khác hay không?

3.3 Câu hỏi thăm dò, giả định :

 Tại sao người ta lại đưa ra giả định này?

 Điều gì đang được giả định ở đây?

 Ta có thể đưa ra giả định nào thay thế?

 Dường như em đang giả định là

 Tôi có hiểu đúng ý em không?

 Giả định của anh/ chị ở đây là gì?

 Nếu không như vậy, thì anh/ chị giả định như thế nào?

 Dường như anh/ chị đang giả định rằng _ Tôi hiểu như vậy có đúng không?

 Tại sao anh/ chị lại coi điều đó là ngẫu nhiên?

 Điều đó có đúng không? Tại sao anh/ chị lại nghĩ rằng giả định đó lại đúngtrong trường hợp này?

3.4 Câu hỏi tìm hiểu lý do và bằng chứng:

 Điều gì có thể làm ví dụ?

 Tại sao em nghĩ rằng điều đó là đúng?

 Chúng ta cần thông tin nào khác?

 Em có thể giải thích lý do cho mọi người không?

 Những lý do nào khiến em đưa ra kết luận này?

 Có lý do nào để nghi ngờ bằng chứng này không?

 Điều gì khiến em tin như thế?

 Cho một ví dụ?

 Anh/ chị có thể giải thích những lý do của mình hay không?

 Những lý do này có thỏa đáng không?

 Anh/ chị có bất cứ bằng chứng nào không?

 Chúng ta có thể kiểm chứng điều đó như thế nào?

3.5 Câu hỏi thăm dò nguồn gốc hoặc nguồn câu hỏi:

 Đây là ý kiến của em hay là em lấy từ một?

 nguồn nào khác?

 Anh/ chị có ý tưởng đó từ đâu vậy?

 Anh/ chị đã bao giờ bị tác động bởi phương tiện truyền thông?

 Điều gì làm anh/ chị cảm nhận như vậy?

3.6 Câu hỏi thăm dò các hàm ý và tác động

 Nó có thể gây ra tác động nào?

 Điều đó chắc chắn xảy ra hay có khả năng xảy ra?

 Có cách thay thế nào không?

 Em hàm ý điều gì qua việc này?

 Nếu điều đó xảy ra, nó có thể gây ra hậu quả gì? Tại sao?

 Hàm ý của anh/ chị là gì?

 Tác động của nó có thể là gì?

 Lựa chọn thay thế là gì?

 Nếu đúng như vậy thì còn điều gì chắc chắn sẽ đúng nữa?

3.7 Câu hỏi về ý kiến hoặc quan điểm:

 Các nhóm khác sẽ phản hồi câu hỏi này như thế nào?

 Bạn sẽ đáp lại một ý kiến phản đối rằng như thế nào?

 Những người tin rằng sẽ nghĩ gì?

 Có cách thay thế nào không?

 Quan điểm của và có gì giống nhau? có gì khác nhau?

 Các nhóm khác nghĩ gì về ý kiến đó? Tại sao?

 Anh/ chị trả lời như thế nào với ý kiến phản đối rằng _ ?

 Có ai có ý kiến khác không?

 Ai không đồng tình với ý kiến đó có thể nêu quan điểm của mình?

Kết luận chương: Dạy học dựa trên truy vấn là một phương pháp khá mới mẽ

đối với nền giáo dục của Tỉnh Long An, phương pháp này đòi hỏi giáo viên sẽ vừa là người khơi màu cho các hoạt động tranh luận, đặt vấn đề của học sinh, vừa là người trọng tài, thông qua nghệ thuật đặt câu hỏi của mình đễ hướng học sinh hứng thú suy nghĩ và tham gia tranh luận đễ làm chủ kiến thức

Phương pháp này có thể sẽ được áp dụng thuận lợi tại các lớp có chất lượng học sinh khá, giỏi tương đối cao Ở các lớp thường, giáo viên phải vất vả hơn đễ tạo hứng thú và ý thức cho học sinh tham gia vào tiết học.

CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN TRUY VẤN VẬN DỤNG VÀO VIỆC DẠY HỌC BÀI “CẤU TRÚC LẶP” Ở TIN HỌC LỚP

11 TRƯỜNG THPT

1 Vận dụng cách đặt một số câu hỏi truy vấn :

Đoạn chương trình nào sau đây tính đúng biểu thức S:

- Bài toán 1: Viết CT tính tổng S a a a a N

1 1

S := S + 1/(a+i);

i := i + 1;

end;

writeln(‘S= ’, S:7:3);

Với bài tập 1, ta lại có thể xây dựng được cách giải khác không?

Đoạn chương trình nào sau đây tính đúng biểu thức S:

Em hãy quan sát hai đoạn chương trình 3 và 4, và cho biết:

Liệu có thể bỏ dấu = trong điều kiện không?(và các trường hợp tương tự)

– Xem xét việc khởi tạo:

Liệu có thể khởi tạo giá trị ban đầu cho biến S bằng 0 không? (bằng 1 không?)

Liệu có thể khởi tạo giá trị ban đầu cho biến i bằng 0 không? (bằng 1

không?)

– Xem xét thứ tự các câu lệnh lặp: Liệu có thể đổi thứ tự hai câu

lệnh lặp S := S + 1/(a+i) và i := i + 1 không? Khả năng gỡ rối (debug)

1 1

a a

yêu cầu:

CT1: Chương trình xây dựng vòng lặp với S := a; i := 1; while i<=n do

CT2: Chương trình xây dựng vòng lặp với S := a; i := 0; while i<n do

 Cùng với 1 dữ liệu đầu vào, các em có thể dự đoán kết quả của CT1 và CT2 được ko? Em có thể cho một ví dụ không?

2.Yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng

Chuẩn kiến thức kĩ năng được qui định rõ như sau:

- Hiểu đúng vai trò của vòng lặp trong ngôn ngữ lập trình

- Hiểu và logic được quá trình hoạt động của vòng lặp cho máy tính thựchiện

- Xây dựng được một số chương trình lặp cho bài toán đơn giản (dưới sựhướng dẫn hoặc làm mẫu của GV)

3 Dạy học dựa trên truy vấn cấu trúc lặp

Tiến trình dạy học dựa trên truy vấn

Cách dạy, định hướng theo mô hình IBL một cách linh hoạt, biểu thị tiến trình dạy học khám phá bài học “Cấu trúc rẽ nhánh” Tiến trình được chia làm 3 hoạt động tương ứng 3 đề mục trong SGK với ý tưởng là các hoạt động về sau có số câu hỏi của GV giảm dần, còn số câu hỏi của HS tăng dần Do đó cấp độ học dựatrên truy vấn tăng dần

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc lập GV đưa ra 4 câu hỏi cho HS, yêu cầu HS tự

trả lời được những câu hỏi này Các câu hỏi trên của GV để kích thích cho HS tựnảy sinh thêm một câu hỏi cho chính mình, và GV để HS tự suy nghĩ trả lời

Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu trúc lặp for-do và while-do GV đặt ra 2 câu hỏi cho

HS yêu cầu HS tự trả lời Khi đó có ít nhất “5 vấn đề” tồn tại, giống như là các nghi vấn cần phải được xác nhận Điều đó kích thích HS phải tự đặt ra các câu hỏi để suy nghĩ trả lời Để diễn tiến của truy vấn thuận lợi, trong trường hợp này,

GV sẽ nêu ra một câu hỏi hướng dẫn các em định hướng các câu hỏi – trả lời chomình

Hoạt động 3: Rèn luyện kĩ năng vận dụng cấu trúc lặp Hoạt động này đạt được

cấp độ cao nhất của truy vấn: GV không đặt câu hỏi, còn HS tự đặt ra các câu hỏi, và tự suy nghĩ trả lời

Ngày soạn: 01/07/2016

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

Hiểu nhu cầu của cấu trúc lặp trong biễu diễn thuật toán

Biết cấu trúc chung của lệnh lặp với số lần biết trước For trong NNLT Pascal

Biết sử dụng đúng 2 dạng lệnh lặp For

2 Kĩ năng: Bước đầu sử dụng được lệnh lặp For để lập trình giải quyết 1 số bài

toán đơn giản

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

1 Giáo viên: Máy vi tính, Projector, sgk, sgv

2 Học sinh: sgk

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Hoạt động 1: (7 phút) Ki m tra bài cểm tra bài cũ ũ

Gọi 2 hs lên bảng trả lời

Nhận xét, đánh giá cho điểm

Hs1: trình bày miệng

Hs2: trình bày lên bảng

Hs khác nhận xét bài làm của hs2

2 Hoạt động 2: (20 phút)Tìm hiểu ý nghĩa cấu trúc lặp

a Mục tiêu: Hs thấy được sự cần thiết của cấu trúc lặp trong lập trình.

b Nội dung:

- Bài toán 1: Viết CT tính tổng 1100

2

1 1

1 1

a a S

- Bài toán 2: Ông An có số tiền là S, ông gửi tiết kiệm ngân hàng với lãi suất

1,5%/tháng Hỏi sau 12 tháng (không rút tiền lãi hàng tháng) ông ta được số tiền

là bao nhiêu?

c Các b c ti n hành: ước tiến hành: ế

1 Nêu bài toán 1 đặt vấn đề

- Hãy xác định công thức toán

học để tính tổng

Gợi ý phương pháp: Ta xem S là

một cái xô, các số hạng là những

cái ca có dung tích khác nhau,

khi đó việc tính tổng trên tương

tự như việc đổ các ca nước vào

- Phải viết bao nhiêu lệnh để thể

hiện việc này?

2 Nêu bài toán 2 để đặt vấn đề

tiếp tục.(treo bảng chứa nội dung

lời các câu hỏi

- Với số tiền S sau mỗitháng sẽ có số tiền lãi0.015*S

Quan sát Bài toán 1:

Viết CT tính tổng

100

1

2

1 1

1 1

a a S

Quan sát Bài toán 2: Ông An có số

tiền là S, ông gửitiết kiệm ngânhàng với lãi suất1,5%/tháng Hỏisau 12 tháng(không rút tiền lãi

tính tiền gửi tiết kiệm trong bài

toán 2

- Số tiền thu được sau tháng thứ

nhất là bao nhiêu?

- Theo y/cầu của bài toán ta cần

thực hiện tính bao nhiêu lần như

vậy?

Dẫn dắt: Chương trình được viết

như vậy sẽ rất dài, khó đọc, dễ

sai sót cần có một cấu trúc điều

khiển việc lặp lại thực hiện các

công việc ở trên

- Trong tất cả mọi NNLT đều có

một cấu trúc điều khiển việc thực

hiện lặp lại với số lần đã định

trước

3 Chia lớp thành 4 nhóm: 2

nhóm viết t/toán btoán1, 2 nhóm

viết t/toán btoán 2

Số tiền lãi sẽ đượccộng vào số tiền banđầu để tính lãi chotháng tiếp theo:

Btoán 1:

B1: N←0; S←1/a;

B2: N←N+1;

B3: Nếu N>100 thìchuyển sang B5

B4: S←S+1/(a+N),quay lại B2;

hàng tháng) ông tađược số tiền là baonhiêu?