Theo mô hình hành vi duy lý được các nhà hiện thực và tự do sử dụng trong các nghiên cứu về quan hệ quốc tế, lợi ích là điều kiện cần còn nhận thức là điều kiện đủ để một chủ thể thực hiện một hành vi nhất định. Các nhà kiến tạo còn bổ sung thêm yếu tố bản sắc, với vai trò quyết định đến lợi ích của chủ thể. Ở đây, hành vi tranh giành vùng ảnh hưởng giữa EU và Nga cũng được thực hiện xuất phát từ các điều kiện nói trên.
Trang 1BỘ NGOẠI GIAO
HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO
TIỂU LUẬN
NGUYÊN NHÂN CHỦ QUAN KHIẾN EU VÀ NGA TRANH GIÀNH ẢNH HƯỞNG Ở CHÂU ÂU
TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG CHÍNH 3
1 Bản sắc nước lớn: 3
2 Lợi ích an ninh: 5
3 Nhận thức coi nhau là mối đe dọa nhưng không thể đối đầu quân sự trực tiếp: 8
KẾT LUẬN 11
PHỤ LỤC 13
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3MỞ ĐẦU
Từ năm 2008 đến nay, quan hệ EU – Nga đã trải qua nhiều biến cố lớn, tiêu biểu là các vấn đề như chiến tranh Gruzia (2008), khủng hoảng miền Đông Ukraine và việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea (2014) Những nhân tố bao gồm Mỹ, năng lượng, nội bộ EU, quyền lực và vùng ảnh hưởng, lòng tin và sự khác biệt về giá trị chính là những yếu tố cơ bản chi phối mối quan hệ này trong suốt giai đoạn nói trên Trong khuôn khổ các nhân tố
đó, quyền lực và vùng ảnh hưởng cho thấy biến chuyển rõ rệt trong quan hệ EU – Nga, bởi
lẽ từ năm 2008, với việc Nga đưa quân tham chiến tại Nam Ossetia, cuộc đua tranh giành ảnh hưởng ở châu Âu giữa EU và Nga đã chính thức chuyển sang giai đoạn mới căng thẳng hơn khi Nga không còn bị thụ động trước những động thái mở rộng sang phía Đông của EU
nữa Vì vậy, người viết đã quyết định nghiên cứu về đề tài đó với câu hỏi nghiên cứu:
“Những nguyên nhân chủ quan khiến EU và Nga tranh giành ảnh hưởng ở châu Âu từ năm 2008 đến nay là gì?”.
Theo mô hình hành vi duy lý được các nhà hiện thực và tự do sử dụng trong các nghiên cứu về quan hệ quốc tế, lợi ích là điều kiện cần còn nhận thức là điều kiện đủ để một chủ thể thực hiện một hành vi nhất định Các nhà kiến tạo còn bổ sung thêm yếu tố bản sắc, với vai trò quyết định đến lợi ích của chủ thể Ở đây, hành vi tranh giành vùng ảnh hưởng giữa EU và Nga cũng được thực hiện xuất phát từ các điều kiện nói trên Do vậy, người viết
đặt ra giả thuyết nghiên cứu như sau: “Những nguyên nhân khiến EU và Nga tranh
giành ảnh hưởng ở châu Âu từ năm 2008 đến nay bao gồm bản sắc nước lớn, lợi ích an ninh và nhận thức coi nhau là mối đe dọa nhưng không thể đối đầu quân sự trực tiếp của cả hai bên”.
Như vậy, đối tượng nghiên cứu của bài tiểu luận sẽ là các biểu hiện tranh giành ảnh
hưởng giữa EU và Nga từ năm 2008 đến nay và những nguyên nhân chủ quan đã khiến hai
bên tham gia vào cuộc đua đó Phạm vi nghiên cứu là khoảng thời gian từ năm 2008 đến
nay và tương quan quan hệ EU – Nga ở khu vực châu Âu1 Mục tiêu nghiên cứu là chỉ ra các
nguyên nhân chủ quan đã thúc đẩy EU và Nga cùng tranh giành ảnh hưởng ở châu Âu Còn
nhiệm vụ nghiên cứu chính là sử dụng mô hình hành vi duy lý trong nghiên cứu quan hệ
quốc tế để lần lượt phân tích các nguyên nhân chủ quan nêu trong giả thuyết nghiên cứu
1 Trong phạm vi các quốc gia nằm trong vùng tranh giành ảnh hưởng giữa EU và Nga ở châu Âu, chúng ta sẽ xem xét cả các quốc gia Âu – Á, trong đó có Gruzia, nằm tại điểm nối Đông Âu và Tây Á.
Trang 4Trong bài tiểu luận, người viết đã sử dụng các tài liệu tham khảo có giá trị ở trong và ngoài thư viện của Học viện Ngoại giao, cũng như thông tin từ các trang tạp chí điện tử đáng tin cậy Phân tích của người viết chắc chắn vẫn còn những thiếu sót nhất định Do vậy, người viết rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của người đọc để bài tiểu luận này được hoàn thiện hơn
Trang 5NỘI DUNG CHÍNH
1 Bản sắc nước lớn:
Trước hết, chúng ta đi vào phân tích cấp độ nguyên nhân sâu xa nhất là bản sắc, bởi
lẽ nhờ có bản sắc, chủ thể mới xác định được lợi ích của mình để rồi hành động cho phù hợp Cụ thể, bản sắc mà chúng ta sẽ nghiên cứu chính là bản sắc nước lớn của EU và Nga
Do vậy, trước hết cần làm rõ nội hàm của khái niệm bản sắc và bản sắc nước lớn.
Thứ nhất, bản sắc cho chúng ta biết được mình là ai, người khác nhìn về mình như
thế nào Các chủ thể định hình được bản sắc của mình thông qua quá trình tương tác liên chủ thể và tiếp nhận vai trò (role-taking)2 Như vậy, từ những lần tương tác thực tế đó, EU
và Nga đều đã dần định hình được địa vị nước lớn của mình trên trường quốc tế Các cường quốc châu Âu, bao gồm cả một vài nước thành viên EU và Nga, đã và đang đóng vai trò chủ đạo trong quan hệ quốc tế từ nhiều thế kỷ qua, xuyên suốt các cuộc chiến tranh lớn của thế giới, đặc biệt là Nga với vị thế siêu cường của Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh
Thứ hai, khi đã là một nước lớn, từng hành vi cũng như lối tư duy của các chủ thể
cũng sẽ khác biệt với các nước vừa và nhỏ, bao giờ cũng rất chủ động, áp đặt, và thể hiện
tham vọng bành trướng ảnh hưởng ra bên ngoài Như vậy, bản sắc nước lớn của một quốc gia bao gồm hai nội dung quan trọng: Một là, nước đó phải có vùng ảnh hưởng, tức là có
các quốc gia vệ tinh xung quanh bị nước này chi phối về chính trị, kinh tế, văn hóa, quân
sự…; Hai là, từng hành động của nước đó phải thể hiện sức mạnh to lớn, tư duy mang tính
chủ động, tính áp đặt và vị thế của nước đó trên trường quốc tế
Soi lại vào quan hệ EU – Nga, chúng ta có thể thấy, những hành vi tranh giành ảnh
hưởng giữa hai chủ thể này ở châu Âu đều mang đậm bản sắc nước lớn Về phía Nga, từ
việc nước này tham chiến trong chiến tranh Gruzia; trợ giúp phe ly khai ở miền Đông Ukraine3 cho đến ký hiệp ước sáp nhập nước cộng hòa tự trị Crimea vào lãnh thổ của mình đều đã thể hiện tư duy bành trướng, nhu cầu thiết lập vùng ảnh hưởng của chủ nghĩa Đại
2 Alexander Wendt (2003), Social Theory of International Politics, Cambridge Studies in International
Relations, Cambridge University Press, Cambridge.
3 Xuân Mai, Mỹ tố 12 ngàn binh sĩ Nga trợ giúp phe ly khai miền Đông Ukraine, Người Lao động,
http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/my-to-12-ngan-binh-si-nga-tro-giup-phe-ly-khai-mien-dong-ukraine-20150304091408171.htm truy cập ngày 20/04/2016.
Trang 6Nga4 Ngoài ra, việc Nga đưa quân đội ra khỏi biên giới nước mình lần đầu tiên kể từ khi sa lầy ở Afghanistan để đáp trả hành động tấn công Nam Ossetia của Gruzia (2008); cảnh cáo cắt nguồn cung khí đốt cho EU nếu một số thành viên xuất ngược cho Ukraine5; tiến hành rất nhiều cuộc tập trận ở Kaliningrad6; cũng như kiên quyết sáp nhập bán đảo Crimea bất chấp phản ứng kịch liệt của phương Tây và Liên Hợp Quốc7… cũng đã phản ánh ý đồ muốn phô trương sức mạnh, đặc biệt là sức mạnh quân sự, tư duy và hành động đầy tính chủ động,
áp đặt, cũng như nhu cầu khẳng định vị thế, ảnh hưởng của Nga ở các nước còn lại thuộc không gian hậu Xô Viết nói riêng cũng như trên trường quốc tế nói chung Theo đó, Nga muốn cho họ thấy rằng, Nga mới là chỗ dựa vững chắc của họ, còn phương Tây sẽ không vì bảo vệ họ và hy sinh lợi ích của mình với Nga8
Tương tự, về phía EU, khối này cũng đã đáp trả Nga bằng cách lên án kịch liệt việc
Nga công nhận độc lập của Abkhazia và Nam Ossetia9; cung cấp gói viện trợ khổng lồ cho Ukraine10; phản đối việc Nga sáp nhập Crimea mà EU cho là trái luật pháp quốc tế thông qua các lệnh trừng phạt kinh tế mạnh mẽ và kéo dài11; để cho Mỹ điều động lực lượng đến
Ba Lan và ba nước vùng Baltic12 nhằm đe dọa và buộc Nga phải “khuất phục”… Tất cả những hành động mạnh mẽ nói trên cũng đã cho thấy tư duy chủ động và áp đặt, bành
4 Chủ nghĩa Đại Nga có các nội dung chủ yếu sau: Ý thức về một nước Nga thống nhất; ý thức mở mang bờ cõi; ý thức độc lập, tự do, quật cường; tư tưởng chuyên chế phong kiến Theo PGS TS Vũ Dương Huân
(2002), Hệ thống chính trị của Liên bang Nga – Cơ cấu và tác động đối với quá trình hoạch định chính sách
đối ngoại, Học viện Quan hệ quốc tế, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5 Thiên Nam, Nga một tay “chặn họng” EU, một tay “bóp cổ” Ukraine, Báo Đất Việt,
http://baodatviet.vn/the-gioi/quan-he-quoc-te/nga-mot-tay-chan-hong-eu-mot-tay-bop-co-ukraine-3102791/
truy cập ngày 19/04/2016.
6 Trần Vũ, Nga tập trận ở Kaliningrad đối phó với NATO, Người đưa tin, http://www.nguoiduatin.vn/nga-tap-tran-o-kaliningrad-doi-pho-nato-a135959.html truy cập ngày 19/04/2016.
7 Thục Ninh, Tổng thống Nga ký hiệp ước sáp nhập Crimea, Tiền phong, http://www.tienphong.vn/the-gioi-phan-tich-binh-luan/tong-thong-nga-ky-hiep-uoc-sap-nhap-crimea-687730.tpo truy cập ngày 19/04/2016.
8 George Friedman, The Russo-Georgian War and the Balance of Power, Stratfor,
https://www.stratfor.com/weekly/russo_georgian_war_and_balance_power , truy cập ngày 15/04/2016.
9 Ngọc Quỳnh, G7 chỉ trích Nga công nhận các vùng ly khai, VnExpress, http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/ g7-chi-trich-nga-cong-nhan-cac-vung-ly-khai-2117929.html truy cập ngày 20/04/2016.
10 Triệu Hà, EU tăng cường thêm 10 triệu USD viện trợ cho Ukraine, An ninh Thủ đô,
http://anninhthudo.vn/su-kien/eu-tang-cuong-them-10-trieu-usd-vien-tro-cho-ukraine/580756.antd truy cập ngày 19/04/2016.
11 Thụy Mỹ, 28 nước châu Âu gia hạn cấm vận Nga thêm 6 tháng, Nhịp sống kinh doanh,
http://bizlive.vn/thoi-su-the-gioi/28-nuoc-chau-au-gia-han-cam-van-nga-them-6-thang-1525453.html truy cập ngày 19/04/2016.
12 An Bình, Mỹ duy trì quân tại Ba Lan và vùng Baltic, Dân trí, http://dantri.com.vn/the-gioi/my-duy-tri-quan-tai-ba-lan-va-vung-baltic-1417467125.htm truy cập ngày 19/04/2016.
Trang 7trướng ảnh hưởng, tư tưởng thống nhất toàn châu Âu, nhu cầu khẳng định sức mạnh, vị thế của EU, tiếp nối những bước đi mà khối này đã thực hiện vào các năm 2004, 2007 và
201313, với mục đích cuối cùng là buộc Nga phải từ bỏ bành trướng ảnh hưởng ở Gruzia và Ukraine
Tóm lại, cạnh tranh ảnh hưởng giữa EU và Nga ở châu Âu có nguồn gốc sâu xa từ chính bản sắc nước lớn là phải kiến tạo được vùng ảnh hưởng và phô trương sức mạnh, khẳng định tư duy bá quyền và vị thế của mình trên trường quốc tế Nếu không có bản sắc nước lớn, hay chỉ là những nước vừa và nhỏ, chắc chắn EU và Nga sẽ không can dự vào các vấn đề của Gruzia, Ukraine hay Crimea, vì dù sao đó cũng là những mâu thuẫn xuất phát từ nội bộ của những khu vực này, chưa đe dọa trực tiếp đến chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của hai bên
2 Lợi ích an ninh:
Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét cấp độ nguyên nhân thứ hai: cấp độ lợi ích, cụ thể là lợi ích an ninh, tiền đề cho lợi ích phát triển và ảnh hưởng14, điều kiện cần để cả EU và Nga thực hiện hành vi tranh giành ảnh hưởng với nhau ở châu Âu Trong những lần tranh giành ảnh hưởng từ năm 2008 đến nay, hành động của EU và Nga đều phản ánh lợi ích an ninh cốt lõi nhất của cả hai bên Chúng ta sẽ phân tích các trường hợp cụ thể để thấy được những lợi ích an ninh đó
Trước hết, chúng ta cần điểm lại lý thuyết của chủ nghĩa tân hiện thực sẽ được sử dụng để phân tích Theo đó, các quốc gia có lợi ích bất biến đó là đảm bảo an ninh, sự tồn vong của mình Do cấu trúc hệ thống vô chính phủ, không có một quyền lực đứng trên các quốc gia, hệ thống trở thành hệ thống tự cứu, các quốc gia không thể đảm bảo được rằng các chủ thể khác trong tương lai có tấn công mình hay không Để chắc chắn, các bên tìm cách
13 Năm 2004, EU đã kết nạp thêm 10 nước thành viên gồm Cộng hòa Síp, Czech, Slovenia, Hungary, Latvia, Litva, Malta, Ba Lan, Slovakia, Estonia Năm 2007 thêm 2 thành viên là Bungaria và Rumani Năm 2013 thêm Croatia Theo Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam, Mở rộng,
http://eeas.europa.eu/delegations/vietnam/key_eu_policies/enlargement/index_vi.htm truy cập ngày 19/04/2016.
14 Theo Phó Thủ tướng Vũ Khoan, lợi ích quốc gia được chia làm lợi ích an ninh, lợi ích phát triển và lợi ích ảnh hưởng Theo đó, lợi ích an ninh là điều kiện cần và tiên quyết nhất đảm bảo cho lợi ích phát triển và ảnh
hưởng Theo TS Nguyễn Vũ Tùng (2007), Chính sách đối ngoại Việt Nam tập II (1975 – 2006), Học viện
Quan hệ quốc tế, Hà Nội Do vậy, trong trường hợp của EU và Nga mà chúng ta đang xem xét, người viết sẽ tập trung vào phân tích lợi ích an ninh Vì suy cho cùng, mặc dù cũng có theo đuổi lợi ích phát triển và ảnh hưởng khi tranh giành vùng ảnh hưởng, EU và Nga vẫn nhắm đến mục tiêu hàng đầu là lợi ích an ninh Nói cách khác, lợi ích an ninh chính là nguyên nhân, là động cơ rõ ràng nhất, cốt lõi nhất khiến EU và Nga thực hiện các hành vi tranh giành ảnh hưởng ở châu Âu, xét ở cấp độ phân tích lợi ích quốc gia.
Trang 8tăng cường sức mạnh của mình không ngừng, có như vậy, các chủ thể khác mới không thể tấn công họ Như vậy, quyền lực đã trở thành một công cụ để các quốc gia theo đuổi lợi ích
an ninh Quyền lực, theo nghĩa hiểu là khả năng gây ảnh hưởng đến các chủ thể khác trong nền chính trị quốc tế, chính là tranh giành ảnh hưởng Do đó, chúng ta có thể kết luận rằng, đúng như lý thuyết của chủ nghĩa tân hiện thực, EU và Nga sử dụng công cụ quyền lực – tranh giành ảnh hưởng – chính là để nhằm đảm bảo an ninh cho mình
Vậy lợi ích an ninh của một quốc gia bao gồm những nội dung gì? Theo PGS TS.
Vũ Dương Huân, lợi ích an ninh là một phần của lợi ích quốc gia (toàn bộ nhu cầu tồn vong
và phát triển được các nhà lãnh đạo nhận thức và chuyển thành mục tiêu của chính sách đối ngoại trong quan hệ với phần còn lại của thế giới ở mỗi thời kỳ nhất định)15 Theo đó, lợi ích
an ninh bao gồm các nội dung liên quan đến bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ,
sự tồn tại của thể chế, an ninh quân sự và các nội dung an ninh phi truyền thống như an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh sinh thái… Như vậy, các chủ thể thực hiện các hành vi theo đuổi lợi ích an ninh của mình là để loại bỏ, cải thiện các mối đe dọa tồn tại cả ở bên trong lẫn bên ngoài chủ thể, cũng như để chủ thể không cảm thấy bất an, lo lắng hay e ngại trước các mối đe dọa
Không có một chủ thể nào lại hành động không vì lợi ích của mình Ở đây, dù ở trong trường hợp nào, các hành vi tranh giành ảnh hưởng của EU và Nga ở châu Âu từ năm
2008 đến nay cũng đều nhằm đảm bảo lợi ích an ninh cho mình như đã phân tích ở trên
Thứ nhất, trong chiến tranh 5 ngày tại Gruzia, về việc tham chiến của Nga, đó chính là động
thái nhằm lấy lại vùng ảnh hưởng ở Caucasus, đồng thời nhắn nhủ thông điệp khẳng định vành đai an ninh đến phương Tây và các nước khác thuộc không gian hậu Xô Viết Tất cả là
để nhằm củng cố an ninh của mình Về phía EU, các nước thành viên cùng với Mỹ đã lên án Nga vì lo cho an ninh của chính họ, sợ rằng sau Gruzia, Nga sẽ tiếp tục bành trướng đến lãnh thổ của họ, cũng như ngăn cản không cho Nga lấy lại ảnh hưởng ở Gruzia nhằm đảm bảo an ninh năng lượng cho mình16
15 PGS TS Vũ Dương Huân (2007), “Bàn về lợi ích dân tộc, lợi ích quốc gia trong quan hệ quốc tế”, Tạp chí
Nghiên cứu quốc tế, 2 (69).
16 Gruzia có vị trí chiến lược quan trọng, khi là nơi trung chuyển dầu khí từ Trung Á đến châu Âu, đồng thời là ngã tư cung cấp dầu lửa ở vùng biển Caspi cho các nước EU Theo PGS TS Vũ Dương Huân (2008), “Xung
đột quân sự ở Nam Ossetia: Nguyên nhân, phản ứng quốc tế và triển vọng tình hình”, Tạp chí Nghiên cứu
Châu Âu, 8 (95).
Trang 9Thứ hai, trong khủng hoảng tại miền Đông Ukraine, cả Nga và EU đã thực hiện rất
nhiều các hành động trả đũa lẫn nhau một cách mạnh mẽ17 Suy cho cùng, các biện pháp này không gì khác hơn là nhằm đảm bảo lợi ích an ninh cho chính Nga và EU chứ không phải nhằm giải quyết tình hình Ukraine Nga không muốn Ukraine theo gót các nước thuộc vùng ảnh hưởng truyền thống khác của Nga đã ngả hẳn sang phương Tây như Ba Lan hay ba nước vùng Baltic Ngoài ra, Nga sáp nhập bán đảo Crimea cũng là nhằm duy trì ưu thế địa chiến lược của mình ở Biển Đen18, ngăn ngừa các cuộc tấn công từ phương Tây Còn EU thì lại lo sợ động thái sáp nhập Crimea của Nga chính là biểu hiện khác của chủ nghĩa Đại Nga bành trướng, một kẻ xét lại muốn thay đổi nguyên trạng Nếu cứ để Nga tiếp tục như vậy, các phần lãnh thổ khác thuộc địa phận các nước thành viên EU cũng có nguy cơ bị Nga “sáp nhập” Như vậy, giải quyết vấn đề Ukraine không phải là vấn đề cốt lõi mà EU và Nga quan tâm Cái họ quan tâm là Ukraine sẽ thuộc vùng ảnh hưởng của bên nào Một bên Nga muốn các vùng ảnh hưởng này để bảo đảm an ninh biên giới phía Tây trước sự đe dọa tấn công bằng vũ lực của EU, còn bên còn lại là EU thì không muốn những vùng này vào tay Nga, từ
đó Nga sẽ lấn tới mà bành trướng vào các thành viên còn lại trong khối Hơn nữa, nếu để Ukraine một đất nước có vị trí chiến lược cho việc buôn bán dầu lửa giữa Nga và EU19
thuộc hoàn toàn vào vùng ảnh hưởng của Nga, an ninh năng lượng của EU sẽ bị đe dọa
Tóm lại, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng, phía EU luôn nhấn mạnh lợi ích an ninh quân sự và an ninh năng lượng Còn phía Nga thì nhấn mạnh đến an ninh quân sự và an ninh bản sắc nước lớn của mình Khi mà cả hai đều nằm trên lục địa châu Âu, lại có đường
17 Tháng 3 năm 2014, EU đã chính thức thông qua các biện pháp trừng phạt Nga vì hành động đe dọa đến toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine Ngay trong năm đó, vào tháng 8, Nga đã đáp trả bằng cách tuyến bố cấm nhập khẩu các mặt hàng lương thực từ EU Tháng 6 năm 2015, EU tuyên bố kéo dài các biện pháp trừng phạt kinh tế với
Nga thêm 6 tháng nhằm gây sức ép lên Nga Theo Delegation of the European Union to Russia, Chronology of
bilateral relations: http://eeas.europa.eu/delegations/russia/eu_russia/chronology/index_en.htm truy cập ngày 19/04/2016.
18 Hạm đội Biển Đen của Nga đóng tại bán đảo Crimea Trong đó, căn cứ quân sự tại Sevastopol là quan trọng nhất Ngoài ra, ở Crimea, Nga còn có các cơ sở vật chất quân sự khác TheoKim Ngân, Crimea trở thành tiền
đồn của quân đội Nga ở Biên Đen, Nhịp sống kinh doanh, http://bizlive.vn/thoi-su-the-gioi/crimea-tro-thanh-tien-don-cua-quan-doi-nga-o-bien-den-1637844.html truy cập ngày 19/04/2016.
19 Theo giả thuyết trong thuyết khu trung tâm (Heartland theory) của nhà địa lý chính trị Mackinder, quốc gia nào nắm giữ Đông Âu sẽ kiểm soát được khu trung tâm (heartland), từ đó kiểm soát Đảo Thế giới
(World-Island), cuối cùng là kiểm soát được cả thế giới Theo Margaret Scott, Westenley Alcenat, Revisiting the
Pivot: The Influence of Heartland Theory in Great Power Politics, Macalester College,
https://www.creighton.edu/fileadmin/user/CCAS/departments/PoliticalScience/MVJ/docs/The_Pivot_-_Alcenat_and_Scott.pdf truy cập ngày 19/04/2016 Do vậy, Ukraine, một quốc gia ở Đông Âu, đóng một vị trí quan trọng trong cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa EU và Nga Hơn nữa, Ukraine lại là nước kẹt giữa EU và Nga, là nơi đặt nhiều đường ống dẫn dầu và khí đốt chiến lược của Nga ở châu Âu Theo Simon Waslander,
Why is Ukraine so Important for Russia?, Foresight Investor, http://foresightinvestor.com/articles/18361-why-is-ukraine-so-important-for-russia truy cập ngày 19/04/2016.
Trang 10biên giới chung lên đến khoảng 2.700km, rõ ràng là sự va chạm, giao thoa các vùng ảnh hưởng giữa hai chủ thể này là không thể tránh khỏi Trong khi một bên, Nga muốn tăng cường ảnh hưởng của mình ở khu vực không gian hậu Xô Viết giáp với EU, cụ thể là các nước Đông Âu và Trung Âu để đảm bảo vành đai an ninh cho mình, một bên còn lại, EU thì vẫn theo đuổi khát vọng về một châu Âu thống nhất, hội nhập – tiền đề quan trọng cho sự tồn tại của EU Như vậy, cùng là lợi ích an ninh, nhưng nội dung cụ thể của các lợi ích an ninh mà EU và Nga xác định cho mình lại khác nhau, thậm chí đối lập nhau Sự va chạm lợi ích này chính là nguyên nhân nảy sinh xung đột, dẫn tới cuộc tranh giành ảnh hưởng kéo dài giữa EU và Nga
Dù thế nào, xu hướng thân phương Tây hay thân Nga ở các nước ngoại vi (Ukraine, Gruzia) là bàn đạp tốt nhất cho cả EU và Nga để tìm cách lôi kéo, giành giật các nước này
về khu vực phạm vi ảnh hưởng của mình Tất cả những lý lẽ tôn trọng nhân quyền, quyền tự quyết20 mà cả hai bên sử dụng để đề cao tính chính đáng trong lập trường của mình chẳng qua chỉ là các chiến thuật phục vụ cho chiến lược tranh giành ảnh hưởng ở khu vực ngoại vi giáp ranh giữa hai bên mà thôi Và trên tất cả, lợi ích an ninh chính là mục tiêu quan trọng nhất ẩn sau chiến lược tranh giành ấy, bất kể dù là mục tiêu loại bỏ các mối đe dọa còn tồn tại xung quanh hay là mục tiêu trấn an nỗi bất an của chính mình trước bên còn lại
3 Nhận thức coi nhau là mối đe dọa nhưng không thể đối đầu quân sự trực tiếp:
Cuối cùng, chúng ta sẽ chuyển sang nhân tố quyết định đến hành vi tranh giành ảnh hưởng giữa EU và Nga, đó chính là nhận thức Như đã đề cập từ trước, nhận thức là điều kiện đủ để có hành vi Trong phạm vi cuộc đua tranh giành quyền lực, các quốc gia, với lợi ích như nhau là đảm bảo an ninh của mình, thì nhận thức chính là yếu tố quyết định tại sao hai chủ thể khác nhau, dù có cùng một mục đích nhưng lại hành động khác nhau Hơn nữa, cho dù có cùng theo đuổi lợi ích an ninh, nếu hai chủ thể nào đó đều không coi nhau là mối
đe dọa đối với an ninh của mình, cả hai đều sẽ không phải dùng đến việc tăng cường sức mạnh để răn đe nhau Trường hợp của EU và Nga cũng tương tự như vậy Sở dĩ, hai chủ thể này bị lôi kéo vào một cuộc tranh giành ảnh hưởng kéo dài ở châu Âu chính là vì cả hai đều
20 Chẳng hạn, như trong vụ việc Nga sáp nhập Crimea (2014), EU đã lên án hành động này và cho rằng, cần phải tôn trọng quyền tự quyết của Ukraine, nếu có tiến hành trưng cầu dân ý thì phải trưng cầu trong phạm vi toàn nước Ukraine, vì Crimea là một phần lãnh thổ thuộc chủ quyền của nước này Hơn nữa, Crimea là nơi có
đa số người sinh sống là người Nga, vì thế việc trưng cầu dân ý ở Crimea như vậy là không dân chủ, vi phạm Hiến pháp Ukraine khi đã vượt quá thẩm quyền của một nước cộng hòa tự trị Còn Nga lại lập luận rằng, cuộc trưng cầu dân ý đã phản ánh chính xác nguyện vọng của người dân Crimea Việc Nga sáp nhập Crimea chính
là tôn trọng quyền tự quyết của nước cộng hòa tự trị này.