Nâng cao chất lượng việc xử lý, biên tập tin lý luận chính trị xã hội phục vụ việc nghiên cứu giảng dạy và học tập ở học viện CTQG HCM hiện nay

Hoạt động thông tin lý luận chính trị- xã hội ở Học viện đã được xác định là một trong những mặt quan trọng góp phần quyết định chất lượng, hiệu quả của việc nghiên cứu, giảng dạy và học

TONG QUAN KHOA HOC

DE TAI CAP CO SG NAM 2002 — 2003

Tên đề tài:

NANG 0A0 CHẤT LƯỢNG VIỆC XỬ LÝ, BIÊN TẬP TIN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -

XÃ Hội PHỤC VỤ VIỆC NGHIÊN CỨU, GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP

Ứ HỌC VIỆN CT6 Hồ CHÍ MINH HIỆN NAY

Co quan chủ trì: Viện Thông tin Khoa học

Chủ nhiệm đề tài: CVCC Vũ Ngọc Sâm

Thư ký đề tài: TS Lê Hoài Thanh

Hà nội, tháng 10 — 2003

MỞ ĐẦU

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở "Nâng cao chất lượng việc xử

lý, biên tập tín lý luận chính trị - xã hột phục vụ việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập ở Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hiện nay" do Viện Thông tin khoa học thuộc Học viện CTQG Hồ Chí Minh chủ trì, CVCC Vũ Ngọc Sâm làm chủ nhiệm theo quyết định số 362-2002/QĐ- HVCTQGHCM ra ngày 10 tháng 9 năm 2002

1 Về tính cấp thiết của đề tài

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là một trung tâm nghiên cứu lý luận lớn của cả nước, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trung cao cấp cho Đảng và Nhà nước Hoạt động thông tin lý luận chính trị- xã hội ở Học viện

đã được xác định là một trong những mặt quan trọng góp phần quyết định chất lượng, hiệu quả của việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập của Học viện Công việc xử lý, biên tập tin phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy

và học tập ở Học viện trong thời gian qua đã có những đóng góp nhất định phục vụ các hoạt động nghiên cứu và đào tạo; song còn bộc lộ những mặt yếu về chất lượng, về nội dung, vẻ hình thức xử lý tin và tính kịp thời của thông tin được cung cấp cho người đọc Vì lẽ đó, việc nâng cao chất lượng

xử lý và biên tập tin, đa dạng hoá các hình thức cung cấp tin, nâng cao chất lượng, hình thức các ấn phẩm tin, trong đó có thông tin từ các tài liệu tiếng nước ngoài phục vụ có hiệu quả cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập ở Học viện đáp ứng nhu cầu và nhiệm vụ nặng nề mà Trung ương Đảng và Nhà nước đã trao cho là một việc làm có tính cấp thiết trong diéu kiện

"bùng nổ” thông tin trên thế giới và ở nước ta hiện nay

2 Tinh hinh nghién ctru

Đây là một đề tài nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn rất thiết thực đối với việc nâng cao chất lượng xử lý, biên tập tin, phát huy những thành tích

đã đạt được, khắc phục những mặt yếu kém trong lĩnh vực này nhằm nâng cao chất lượng các loại tin phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập ở Học viện :

Viện Thông tin khoa học cũng đã có một số công trình, đề tài nghiên cứu từ các khía cạnh khác nhau của vấn để này, như:

- Công tác thông tin khoa học ở Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh H 1995

- Thông tin lý luận với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đề tài khoa học cấp cơ sở H.1999

- Thông tin lý luận với việc tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận ở nước ta hiện nay Đề tài khoa học cấp bộ 1999- 2000

Tuy nhiên, những đề tài nghiên cứu nêu trên, chưa có để tài nào quan tâm nghiên cứu giải quyết có hệ thống một số vấn để nhằm nâng cao chất lượng thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập ở Học viện

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Đưa ra quan điểm về thông tin lý luận chính trị- xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác thông tin lý luận chính trị -

xã hội ở Học viện hiện nay

- Trên cơ sở đó để xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng việc xử lý, biên tập tr phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập

ở Học viện

4 Nội dung nghiên cứu

Từ mục tiêu trên, đề tài được triển khai thành 3 chương như sau:

Chương 1 Quan điểm về thông tin lý luận chính trị- xã hội

Chương 2 Thực trạng công tác xử lý, biên tập tin lý luận chính trị- xã hội ở

Học viện CTQG Hồ Chí Minh hiện nay

Chương 3 Một số đề xuất và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng việc xử

lý, biên tập trn lý luận chính trị - xã hội phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập ở Học viện `

5 Phương pháp nghiên cứu

- Tổ chức điểu tra, khảo sát, lấy ý kiến đánh giá của các cán bộ nghiên cứu, giảng dạy và học tập tại Học viện về chất lượng, nội dung, hình thức, tính cần thiết của các loại hình thông tin mà Viện Thông tin đã thực hiện trong thời gian qua (dưới hình thức điều tra xã hội học)

- Phân tích, đánh giá, tổng hợp năng lực cán bộ xử lý, biên tập tin,

chất lượng, hiệu quả các loại tin mà Viện đã cung cấp, phục vụ; trên cơ sở

đó rút ra những kết luận, kiến nghị

- Tổ chức hội thảo trao đổi ý kiến giữa người dùng tin và người phục vu tin

6 Lực lượng cán bộ nghiên cứu

Các cán bộ nghiên cứu trong Viện:

- Vũ Ngọc Sam, CVCC, Chủ nhiệm đề tai

- Đặng Lễ Nghị, Phó Tổng biên tập 7 hông tín những vấn đề lý luận

~ Lê Toan, Phó Tổng biên tập Thông tin những vấn đề chính trị- xã hội

- Bùi Duy Thi, phụ trách bản tin Thông báo sách mới

- Hoàng Ngọc Kữn, Uỷ viên Hội đồng biên tập

~ Đường Vinh Sường, Uỷ viên Hội đồng biên tập

- Lê Hoài Thanh, Phòng Xử lý và phổ biến tin

- Một số cán bộ nghiên cứu của Viện

Các cộng tác viên ở các đơn vị rong Học viện:

- Trần Khắc Việt, Tổng biên tập tạp chí Lý luận chính trị

- Chuyên viên của Vụ QLKH

~- Một số đồng chí phụ trách các bản tin của Học viện

7 Kết cấu của đề tài

Đề tài ngoài phần mở đầu và kết luận, gồm có 3 chương, phần phụ lục về điều tra xã hội học

§ Sản phẩm của đề tài

- Báo cáo tổng quan khoa học

- Kỷ yếu khoa học

- Những kiến nghị của đề tài

- Đĩa mềm chứa các nội dung trên

NOI DUNG

CHUONG 1

QUAN BIEM Vé THONG TIN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - XÃ Hội

1 Thông tin và thông tin lý luận chính trị- xã hội

Theo nghĩa thông thường, thông trn là sự đưa tin báo cho nhau về

những sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh ta Có thể thông tin theo

cách truyền miệng, qua sách báo, điện thoại hay qua các phương tiện thông

tin đại chúng Tuy nhiên xét theo quan điểm khoa học thì thông tin có ý

nghĩa rộng lớn hơn rất nhiều

Từ góc độ triết học, các nhà triết học coi “Thông tin là cái đa dạng

được phần ánh" Điều đó có nghĩa là: Thứ nhất, thong tin là một hiện tượng

vốn có của vật chất, là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất Nội

dung của thông tin chính là những thuộc tính, tính chất vốn có của sự vật

được bộc lộ ra, thể hiện thông qua tác động qua lại của sự vật ấy với sự vật

khác Thông tin xuất hiện ở nơi có tính đa dạng và không đồng nhất Thứ

hai, thông tin luôn luôn gắn với quá trình phan ánh Phản ánh là năng lực

của một hệ thống vật chất này tái hiện trong nó những đặc điểm thuộc tính

của hệ thống vật chất khác khi nó chịu tác động của hệ thống vật chất ấy

Phản ánh của vật chất là phản ánh thông tin

Thông tin được thể hiện dưới nhiều hình thức, như chữ viết, chữ số,

màu sắc, hình ảnh, âm thanh Muốn nhận được thông tin người ta phải trải

qua các bước khác nhau: thu thập (đọc, nghe, nhìn ), lưu giữ (viết, ghi,

nhớ ), chọn lọc và sau đó là truyền thông tin

Tuy theo lĩnh vực hoạt động mà người ta chia thông tin ra nhiều loại khác nhau: thông tin khoa học, thông tin kinh tế, thông tin kỹ thuật, thông tin văn hoá Trong phạm vỉ của đề tài này, chúng ta chỉ đề cập đến thông tin lý luận chính trị- xã hội

Thông tin lý luận là loại thông tin ra đời theo nhu cầu của hoạt động nghiên cứu lý luận và nhu cầu nâng cao nhận thức lý luận của con người trong hoạt động thực tiễn Có thể khái quát rằng, thông tin lý luận là những tin tức, dữ liệu, kết quả của quá trình tổng kết kinh nghiệm, tri thức của con người thành nhận thức khoa học lý luận nhằm nhận thức và cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội, giải phóng và phát triển toàn diện con người

Các tác giả của đề tài khoa học "Thông tin lý luận với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước" cũng cho rằng, "hông tin lý luận là thông tín khoa học, phần ánh quá trình con người nhận thức các quy luật vận đông khách quan của tự nidên, xã "hội và £ duy: thông tin lý luận có

nội dung là những trí thức lý luận- những trì thức đã được khái quát thànhlý

luận, những đữ liệu, đữ kiện phục vụ cho việc tổng kết, khái quát thành lý luận góp phần cải tạo tự nhiên, xã hội và tư đuy”

Thông tin xã hội nói chung là những thông tin phản ánh các hiện tượng và quá trình xã hội, chủ yếu trên các mặt hoạt động cơ bản của con người trong đời sống hiện thực, được con người tự giác nhận thức và và sử dụng trong hoạt động thực tiễn Các cơ quan nhà nước của bất kỳ chế độ chính trị nào cũng phải thu thập, xử lý và sử dụng thông tin và việc quản lý các quá trình vận động và phát triển xã hội Theo nghĩa rộng, thông tin xã hội là những thông tin tuần hoàn trong xã hội được sử dụng vào mục đích quản lý xã hội Theo nghĩa hẹp hơn thì thông tin xã hội là thông tin giữa con người với con người và được con người sử dụng một cách có ý thức vào mục đích xây dựng và phát triển các mối quan hệ xã hội (Theo Aphanaxep

6

G.X Thông tín trong quản lý xã hội) Thông tin xã hội phần lớn có quan hệ

gắn bó với những tri thức khoa học xã hội và nhân văn

Thông tin chính trị- xã hội: Ở góc độ chính trị, thông tin phản ánh

các quan hệ chính trị Thông tin chính trị - xã hội là những thông tin phan ánh mặt chính trị của các thông tin xã hội muôn hình muôn vẻ Một hiện tượng xã hội nhất định đều có thể được phản ánh ở góc độ chính trị, và khi

đó chúng ta sẽ có một thong tin chính trị - xã hội Thông tin chính trị- xã

hội bao trùm toàn bộ đời sống xã hội Khi xem xét mặt chính trị của đời sống xã hội, thông tin chính trị không tách rời khỏi các loại thông tin khác, ngược lại, chúng phần lớn dựa vào các thông tin khác để khai thác mặt chính trị của các thông tin này Trong điều kiện xây dựng và phát triển đất nước, thông tin chính trị- xã hội chủ yếu là những thông tin thể hiện quan

hệ giữa các chủ thể chính trị khác nhau và đặc biệt là quan hệ giữa đảng cầm quyển với các chủ thể chính trị khác Các thông tin này phải phục vụ cho đường lối phát triển đất nước trên cả ba mặt:

- Tạo cơ sở lý luận cho các quan hệ chính trị theo phương hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta vạch ra;

- Là phương tiện tư tưởng chính trị trong công cuộc quản lý toàn điện nhằm phát triển kinh tế - xã hội;

- Uốn nắn các khuynh hướng sai lầm và đấu tranh chống các quan điểm của các khuynh hướng chính trị đối lập và các lực lượng thù địch chống lại đường lối đổi mới của ta

Nội dung của thông tin chính trị - xã hội mà Học viện CTQG của chúng ta hướng đến: Trước hết, đó là các quan điểm lý luận chính trị của

chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những thông tin này luôn

được bổ sung bằng cơ sở thực tiễn của cách mạng Việt Nam Thứ hai, là

toàn bộ thông tin về đường lối, chính sách, hoạt động thực tiễn và lý luận

của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tình

hình tư tưởng của các tầng lớp nhân dân 7i ba, là các diễn biến về kinh

tế, chính trị, xã hội của các quốc gia trên thế giới, các quá trình quốc tế và

ảnh hưởng của chúng đối với nước ta 7ý rư, đó là thông tin về các hoạt

động nghiên cứu, giảng dạy và học tập của cả hệ thống Học viện

Đặc điểm nổi bật của thông tin chính trị - xã hội là bao giờ cũng gắn

liền với hệ tư tưởng của một giai cấp, một đẳng phái, một tổ chức chính tri

nhất định trong xã hội Đó cũng là sự biểu hiện tính đặc thù của thông tin

chính trị- xã hội trong xã hội có giai cấp Hệ tư tưởng chính trị là cốt lõi, là

nền tảng tư tưởng lý luận của thông tin chính trị - xã hội

Qua những ý kiến trên, có thể đi đến quan niém rang, thong tin lý

luận chính trị - xã hội là loại hình thông tin đặc biệt, là những thông tín

chính trị- xã hội đã được khái quát, tổng kết, nâng lên thành lý luận; mà đối

với chúng ta đó là những vấn đê của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ

Chi Minh, là quan điểm và đường lối chính sách của Đảng, là các vấn dé

kinh tế“ xã hội, văn hoá trong và ngoài nước

2 Xử lý và biên tập tin lý luận chính trị- xã hội

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh là trung tâm nghiên cứu lý

luận chính trị - xã hội và đào tạo cán bộ quản lý trung cao cấp cho Đảng,

Nhà nước và các đoàn thể, đồng thời còn là một cơ quan tư vấn cho Đảng và

Nhà nước về đường lối chính sách Với chức năng to lớn như vậy, trong

điều kiện có những biến động kinh tế - xã hội hết sức phức tạp và mau lẹ

cùng với sự bùng nổ về thông tin, Viện Thông tin khoa học của Học viện

phải tự nâng mình lên tầm cao mới với chất lượng phục vụ mới để thực hiện

nhiệm vụ chính trị của mình ,

Viện Thông tin khoa học là đơn vị có chức năng khai thác, xử lý và

phổ biến các thông tin lý luận chính trị - xã hội từ nhiều nguồn khác nhau

dưới nhiều hình thức và bằng các ấn phẩm thông tin phục vụ các đối tượng dùng tin trong Học viện "Xử lý thông tin" theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học là quá trình áp dụng những thao tác nhất định đối với thông tin để nghiên cứu, sử dụng thông tin đó Đây là một công đoạn phức tạp và

có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động thông tin Về thực chất, quá trình

xử lý thông tin là một quá trình bao gồm nhiều khâu liên tục và kế tiếp nhau, từ việc xác định nhu cầu thông tin, khai thác thu thập thông trn, thẩm định, phân loại, xử lý qua các cấp độ, lựa chọn hình thức phổ biến, xã hội hoá thông tin, thu thập thông tin phản hồi Các khâu công việc trên gắn với hoạt động của các cán bộ xử lý và biên tập, đòi hỏi người cán bộ biên tập không chỉ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải có trình độ lý luận, nhạy bén với tình hình và có khả năng thông thạo trong việc sử dụng ngôn

ngữ Những năm gần đây, Viên Thông tin khoa học đã có rất nhiều cố gắng

trong việc cung cấp các ấn phẩm thông tin phục vụ nhu cầu phong phú đa đạng của các đối tượng dùng trn trong Học viện

Xử lý, biên tập tin lý luận chính trị- xã hội từ tiếng nước ngoài: Viện Thông tin khoa học là đơn vị chủ yếu trong Học viện đảm nhiệm công việc khai thác, xử lý và giới thiệu thông tin lý luận chính trị- xã hội từ tài liệu nước ngoài dưới các hình thức ấn phẩm thông tin phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập trong toàn bộ hệ thống Học viện

Xử lý thông tin từ tiếng nước ngoài là quá trình áp dụng những thao tác nhất định, như chọn lọc, dịch thuật, tổng thuật, biên tập và trình bày các thông tin đó dưới một hình thức cụ thể để có thể nghiên cứu, sử dụng chúng vào mục đích cụ thể

Trong quá trình xử lý thông tin lý luận chính trị- xã hội từ tiếng nước ngoài, các khâu chọn lọc, dịch thuật và biên tập là những thao tác khó khăn

và quan trọng nhất Quan trọng vì chúng trực tiếp quyết định chất lượng và giá trị sử dựng của thông tin; khó khăn vì chúng có liên quan không chỉ đến

nguồn thông tin được cung cấp, nghiệp vụ xử lý, trình độ kiến thức chung

mà còn liên quan đến nhãn quan chính trị và đặc biệt là khả năng sử dụng ngôn ngữ của những người trực tiếp thực hiện những thao tác đó

Chọn lọc là quá trình tìm kiếm, phân tích thông tra để đi đến quyết định đưa thông tin nào vào xử lý Dịch thuật là quá trình chuyển nội dung thông tin từ một ngôn ngữ này sang một ngôn ngữ khác Biên tập là quá

trình đọc, nghiên cứu, đối chiếu, xem xét, đánh giá và sửa chữa những sai

sót về nội dung và hình thức biểu đạt của thông tin Như vậy, cả chọn lọc, dịch thuật và biên tập đều là những thao tác gắn bó chặt chẽ với nhau trong quy trình xử lý thông tin lý luận chính trị - xã hội từ tiếng nước ngoài Chọn lọc thông tin là nhằm lấy được thông tin có giá trị nhất Dịch thuật và biên tập đều có chung mục đích là làm cho thông tin nước ngoài được chuyển tải đến người dùng tin một cách đầy đủ, trung thực và hiệu quả nhất Biên tập

bản dịch thông tin nước ngoài không thể tách rời việc hiệu đính nhằm phát

hiện, sửa chữa những sai sót về mặt dịch thuật, đưa ra những giải pháp thay thế thích hợp đối với những từ, đoạn, câu, những sắc thái chuyển dịch chưa đạt song song với việc chữa lỗi ngữ pháp, lỗi diễn đạt tiếng Việt, sao cho văn phong trong sáng, đạt hiệu quả cao nhất tới người sử dụng tin

‘Dé lam được điểu đó, người dịch và người biên tập thông tin lý luận chính trị- xã hội từ tiếng nước ngoài vừa phải nắm vững ngôn ngữ gốc của văn bản, vừa phải sử dựng nhuần nhuyễn tiếng Việt, đồng thời còn cần có

sự am hiểu nhất định về văn hoá, đất nước học, có sự nhạy cảm chính trị và

trình độ nhất định về lý luận chính trị

10 '

CHUONG 2 THỰC TRẠNG VIỆC XỬ LÝ, BIÊN TẬP TIN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI

Ủ HỌC VIỆN HIỆN NAY

1 Nhu cầu về thông tin lý luận chính trị - xã hội của các đối

tượng dùng tin ở Học viện (Có phụ lục điều tra xã hội học kèm theo)

Ngày nay, sự “bùng nổ thông tin”, hệ quả tất yếu của cách mạng khoa học - công nghệ, cách mạng thông tin, đã đem lại nhiều thuận lợi, đồng thời cũng gây ra không ít khó khăn trong việc xử lý in Dòng tin khoa | học, nhất là thông tin khoa học xã hội, ngày càng lớn, làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa khối lượng thông tin và khả năng tiếp nhận của người dùng tin Vì thế, trong thời đại ngày nay, thông tin khoa học càng có vai trò quan trọng và nhiệm vụ hết sức nặng nẻ Nó phải bảo đảm thu thập nhanh, đầy

đủ và có hệ thống các thành tựu nghiên cứu khoa học mới nhất để cung cấp cho người dùng tin, giúp người dùng tin nhận được những thông tin, hiểu biết quan trọng nhất trong lĩnh vực chuyên môn của mình

Nghiên cứu đặc điểm đối tượng dùng tin của mình, mà trước hết là nghiên cứu nhu cầu thông tin của họ, là một trong những yêu cầu quan trọng đối với người làm công tác thông tin khoa học Nghiên cứu nhu cầu thông tin của những đối tượng dùng tin khác nhau là một quá trình phức tạp, bởi vì phải nghiên cứu xem họ công tác, hoạt động trong lĩnh vực gì, đã được cung cấp thông tin loại nào trong quá trình giải quyết nhiệm vụ công tác của họ Mặt khác, trong mỗi thời điểm hoạt động của người dùng tin thì không phải mọi thông tin được cung cấp đều có ích như nhau; và cùng một thông tin nhưng những người nhận khác nhau có cách đánh giá khác nhau Chính vì vậy, thực tiễn công tác thông tin khoa học ở Học viện CTQG Hồ

Chí Minh đặt ra nhiệm vụ phải nghiên cứu đặc điểm đối tượng dùng tin để từ

đó có giải pháp thích hợp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thông tin

Cũng giống như các trung tâm, các cơ sở nghiên cứu và giảng dạy bậc đại học và trên đại học khác ở nước ta, đối tượng dùng tin ở Học viên

Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có thể chia là hai loại chính:

1 Cán bộ lãnh đạo, nghiên cứu và giảng đạy

2 Học viên các lớp, các hệ đào tạo khác nhau (cao cấp lý luận, cử nhân chính trị, cao học, nghiên cứu sinh, học viên các lớp đào tạo lại, học

viên nước bạn Lào)

Hai loại đối tượng dùng tin chính kể trên có đặc thù khác nhau, thực

hiện những nhiệm vụ khác nhau nên nhu cầu thông tin cũng khác nhau

Thứ nhất, với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, nghiên cứu và

giảng dạy Í

Với tư cách là một trung tâm nghiên cứu khoa học và giảng dạy các môn lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn lớn nhất, một trung tâm đào tạo cán bộ trung cao cho Đảng, Nhà nước và các đoàn thể trong hệ thống chính trị ở Việt Nam, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có đội ngũ khá đông đảo về quy mô và số lượng, khá cao về chất lượng nghiên cứu - giảng dạy Đội ngũ này của Học viện tính đến nay đã xấp xỉ có 400 người có học vị từ thạc sĩ trở lên; đặc biệt, trong đó có nhiều chuyên gia,

nhiều nhà khoa học hàng đầu của đất nước trên các lĩnh vực khác nhau (như

triết học, chủ nghĩa xã hội khoa học, kinh tế, lịch sử Đảng, quan hệ quốc tế,

tư tưởng Hồ Chí Minh ) Nói tới đội ngũ các nhà lãnh đạo- quản lý, các cán bộ nghiên cứu, giảng dạy của Học viện là nói tới đội ngũ cán bộ nòng cốt, có trí tuệ cao, đội ngũ góp phần chủ yếu trong việc làm nên thành công của Học viện trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và đào tạo đội ngũ cán bộ chủ chốt cho Đảng hơn nửa thế kỷ qua Bằng kết quả hoạt động lãnh đạo

quan ly, nghién cứu giảng dạy của mình, đội ngũ các nhà khoa học của Học viện đã và đang góp phần không nhỏ chẳng những trong việc thực hiện mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dan chủ, văn minh, trong việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước mà còn góp phần trong việc giữ đúng định hướng cách mạng

mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn

Mấy năm trước đây, trong bối cảnh quốc tế sau khi Liên Xô tan rã, khi thực hiện những trọng trách nặng nể, những nhiệm vụ chính trị to lớn, Học viện CTQG Hồ Chí Minh nói chung, các nhà lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu, giảng dạy lý luận Mác- Lênin nói riêng gặp phải những khó khăn, thách thức không nhỏ Trong điều kiện bùng nổ thông tin và sự thoái trào của phong trào cộng sản quốc tế, cộng với sự thoái hóa, biến chất của một bộ phận cán bộ Đảng các cấp, lòng tin của quần chúng nhân dân vào CNXH, vào Đảng cộng sản bị giảm sút: Việc bảo vệ chủ nghĩa Mác- Lênin, bảo vệ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta vốn là nhiệm vụ chính trị xuyên suốt, đã trở nên khó khăn đối với đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy của Học viện Đông đảo các nhà khoa học đã trăn trở trong việc nói và viết như thế nào để có sức thuyết phục đối với học viên và người nghe; làm thế nào để học viên chẳng những được cung cấp tri thức khoa học

mà còn được nâng cao, củng cố bản lĩnh chính trị, xử lý tốt các tình huống, thực hiện tốt các trọng trách được giao khi trở về cơ quan, đơn vị công tác?

Cả cách nói và viết theo kiểu hô hào, tuyên truyền, cổ động; cả cách nói và viết dựa trên những thông tin lạc hậu, một chiều cũng đều không gây được hứng thú và hiệu quả cho người học Chính vì vậy, một trong những điều kiện làm nên thành công cho đội ngũ cán bộ nghiên cứu giảng dạy của Học

viện CTQG Hồ Chí Minh là có được những thông tin khoa học, khách quan,

xác đáng và cập nhật Hiện nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, điều đó càng có ý nghĩa to lớn

1?

Vậy đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy của Học viện CTQG Hồ Chí Minh có nhu cầu về thông tin lý luận chính trị - xã hội như thế nào?

Mặc dù xếp chung vào cùng một loại đối tượng, nhưng trên thực tế như câu thông tin của đôi ngũ cán bộ này vừa có điểm chung, vừa có những khác biệt đáng kể Có thể tạm chia đội ngũ này thành hai loại đối tượng dùng tin chủ yếu:

1 Các cán bộ lãnh đạo - quản lý ( ở đây chỉ nói về các cán bộ lãnh đạo- quản lý trong lĩnh vực giảng đạy và nghiên cứu khoa học và lãnh đạo chung, không nói về cán bộ lãnh đạo - quản lý các bộ phận phục vụ như nhà

ăn, đội xe )

2 Các cán bộ nghiên cứu, giảng dạy ở các Viện, Vụ, Khoa, Trung

tâm thuộc Học viện

Đối tượng dùng tin loại thứ nhất : Cán bộ lãnh đạo quản lý của Học viện cần những thông tin như thế nào? Điều đáng chú ý ở đây là, họ vừa là những người lãnh đạo, quản lý, vừa là các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đa

số đều làm chủ nhiệm các đề tài, chương trình, dự án đề tài khoa học cấp

bộ, cấp nhà nước Do đó, bên cạnh những thông tin riêng, cụ thể cẩn cho việc lãnh đạo, quản lý trong lĩnh vực, bộ phận mà họ phụ trách ( Chẳng hạn, giám đốc Học viện cần những thông tin vừa cụ thể, vừa tổng hợp về số lượng, chất lượng, trình độ cán bộ công nhân viên chức của Học viện nói _chung, các đơn vị trực thuộc Học viện ), họ còn rất cần những thông tin khác, những thông tin khoa học Thứ nhất, đó là những thông tin mang tính chất chiến lược, tổng hợp, rộng, nhiều ngành, nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của đất nước ta, của các nước trong khu vực, của các nước lớn, các trung tâm chính trị - kinh tế thế giới, các nước _ bạn bè, các đối tác truyền thống và các đối tác mới Do phải đảm đương trách nhiệm lãnh đạo, quản lý, họ không có nhiều thời gian cho việc trực tiếp cập nhật, xử lý thông tin loại này, nên rất cần sự hỗ trợ của các cơ quan

thông tin và những người là công tác thông tin khoa học Thứ hai, loại thông tin mà họ cần là những thông tin chuyên sâu, thông tin về thực trạng,

xu hướng, triển vọng chưng và riêng của ngành khoa học lý luận, vẻ từng bộ môn mà họ nghiên cứu, giảng dạy và cả những vấn đề liên quan đến ngành khoa học đó, đến những đề tài khoa học mà họ đang thực hiện Họ cũng rất cần tham khảo các công trình nghiên cứu mang tính chất chuyên sâu của các học giả nước ngoài có uy tín về những vấn đề mà họ quan tâm, nhất là những vấn để có tính lý luận cao nhưng lại chưa có quan điểm thống nhất hay kết luận rõ ràng

Đối tượng dùng tin loại thứ hai : Cán bộ nghiên cứu, giảng dạy của Trung tâm Học viện cần những thông tin như thế nào? Với tư cách là các nhà khoa học có học vị cao, trước hết, họ cũng cần các loại thông tin như đối tượng dùng tin trên; nhưng với tư cách là giảng viên trực tiếp giảng dạy các môn lý luận Mác- Lênin, khoa học xã hội và nhân văn trong hệ thống đào tạo của Học viện, họ còn có những như cầu riêng về thông tin để thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình Để có thể đáp ứng được yêu cầu của học viên, ngoài việc phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, họ cần phải đọc rất nhiều các loại ấn phẩm, thường xuyên cập nhật thông tin và có khả năng xử lý các loại thông tin đó Họ cần những thông tin chuyên sâu, mang tính lý luận và thực tiễn cao, cần các thông tin

về các vấn để trong nước và quốc tế mang tính thời sự nóng hổi đang thu

hút sự quan tâm của dư luận trong nước và trên thế giới, nhất là những thông tin liên quan đến bộ môn khoa học, đến bài giảng của họ Nếu như thiếu những thông tin về thực tiễn đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước và thế giới thì bài giảng sẽ thiếu sức thuyết phục, thậm chí sa vào lý luận, lý thuyết xơ cứng, giáo điều lạc hậu và chắc chắn sẽ kém hiệu quả Còn với tư cách vừa là những người nghiên cứu khoa học, các cán bộ giảng

day lại là những người trực tiếp triển khai thực hiện các để tài nghiên cứu.

Để luận giải thành công các luận điểm, các vấn để được trình bày trong các

chuyên để nghiên cứu, người viết cần một số lượng rất lớn các thông tin,

các tư liệu đã được xử lý, trong đó một phần rất quan trọng là các tài liệu

được xử lý từ tiếng nước ngoài

2 Đốt tượng dùng tín là học viên các lớp

Trong những năm gần đây, công tác thông tin khoa học của Học viện

có ba loại hình phục vụ thông tin truyền thống chủ yếu là: thông tin miệng,

thông tin chuyên để (ấn phẩm) và thông tin thư mục

Với loại hình thông tin miệng, người dùng tin ở Học viện thường có

những nhu cầu thông tin về các vấn đề nhữ:

- Tình hình thời sự chính trị trong nước và quốc tế;

- Những vấn để mới về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước ta cũng như của các nước khác;

- Thông tin tổng hợp về kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học công nghệ

trong nước và thế giới v.v

Những thông tin tổng hợp, chuyên sâu, vừa có tính lý luận, vừa có tính

thực tiễn được thể hiện qua các loại hình ấn phẩm thông tin của Viên Thông

tin khoa học như “Thông tin chuyên đề”, “Thông tin tư liệu”, “Thông tin lý

luận - phục vụ lãnh đạo”, “Những vấn đề chính trị - xã hội (Thông tin từ

hiưerner)” và một số tài liệu lẻ khác Người dùng tin ở Học viện rất quan tâm

đến loại hình thông tin này, nhất là khi những ấn phẩm đề cập đến những vấn

để lý luận và thực tiễn cấp bách của nước ta và trên thế giới

Với loại hình thông tin thư mục, sách, báo, tạp chí cũng rất được

người dùng tin quan tâm, nhất là học viên các lớp cao học, nghiên cứu sinh,

các lớp ‡ử nhân chính trị (lớp B), các lớp bồi dưỡng (lớp A), những người

chuẩn bị|viết luận văn, luận án, nghiên cứu đề tài

16

Thời gian gần đây Viện Thông tin khoa học cũng đã bố sung thêm một số loại hình phục vụ thông tin mới, hiện đại như Thư viện điện tử, tìm tin và thư mục trên mạng máy tính

Đối tượng người dùng tin ở Học viện có nhiều loại khác nhau, cho nên bên cạnh những nhu cầu thông tin chung, mỗi loại đối tượng ding tin lại có những nhu cầu thông tin rêng Ngoài-ra, người dùng tin ở Học viện còn có nhu cầu khá lớn về những thông tin “phản diện”, những thông tin về những quan điểm, tư tưởng trái lại hoặc chống lại chủ nghĩa Mác- Lênin

Về mặt đào tạo, theo các quyết định số 61- QĐ/TW ngày 10/3/1993

- Dao tạo, bồi dưỡng cán bộ khoa học lý luận chính trị có trình độ đại học và trên đại học (thạc sĩ, tiến sĩ), nhằm cung cấp cán bộ chủ chốt cho các

cơ quan lãnh đạo và các viện nghiên cứu khoa học xã hội; đội ngũ giảng viên lý luận chính trị cho các trường đại học, cao đẳng, các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các trường bồi dưỡng cán bộ quản lý của các bộ, ngành và đoàn thể

Hiện nay, Học viện có các hệ đào tạo, bồi dưỡng chủ yếu sau đây:

- Hệ đào tạo cử nhân chính trị (Hệ lớp B): Nhằm đào tạo những cán

bộ lãnh đạo, quản lý đương nhiệm và dự nguồn của Đảng và Nhà nước có

độ tuổi còn tương đối trẻ (từ 45 trở xuống) Sau khi tốt nghiệp khoá học 2 năm được cấp bằng Cử nhân Chính trị

7

- Hệ bồi dưỡng (Hệ lớp A): Đối tượng học viên ở hệ này là những cán

bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt đương nhiệm có độ tuổi từ 45 trở lên Trong những năm quả, hệ này đã đào tạo nhiều cán bộ dự nguồn phục vụ cho nhu cầu cán bộ của Đại hội VIII, Đại hội IX và đại hội các cấp của Đảng, đồng thời đã tổ chức cho hàng nghìn cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước ở Trung ương và địa phương nghiên cứu quan điểm, đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước

- Hệ đào tạo trên đại học: Đối tượng đào tạo ở hệ này gồm có cao học và nghiên cứu sinh; thời gian học cao học là 2 năm, nghiên cứu sinh là

4 năm Sau khi học xong sẽ bảo vệ luận văn, luận án và được cấp bằng Thạc

sĩ, Tiến sĩ Đồng thời hệ này cũng tiến hành một số khoá hoc đào tạo đặc biệt về ba môn lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin nhằm chuẩn bị đội ngũ cán bộ lý luận trẻ, tạo nguồn cho Đảng và Nhà nước Trong khuôn khổ phần này, chúng ta sẽ chủ yếu nghiên cứu nhu cầu thông tin của đối tượng

học viên ở trung tâm Học viện (Học viên cao học, nghiên cứu sinh, cử nhân

chính trị và các lớp bồi đưỡng)

Về học tập, nghiên cứu ở Học viện là những cán bộ lãnh đạo, quản

lý, cán bộ chuyên môn, có thực tiễn công tác ở nhiều ngành khác nhau và

đã có trình độ học vấn nhất định Đối tượng đào tạo của Học viện không chỉ

là những cán bộ Đảng mà còn cả những chính khách, cán bộ quản lý Nhà nước Đó là những người dùng tin quan trọng nhất của hệ thống thông tin Học viện CTQG Hồ Chí Minh

Số lượng học viên các lớp cao học, nghiên cứu sinh ở Học viện khá đông, cả chính quy và tại chức, và thường xuyên có khoảng 300 học viên học tập, nghiên cứu tập trung tại Học viện, đa số ở độ tuổi 40 — 45 Đây là nhóm những người có nhu cầu dùng tin cao nhất ở Học viện Họ cần những thông tin chuyên sâu, vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn về đề tài khoa học, về tình hình nghiên cứu đề tài, họ cần cả thông tin thư mục

chuyên đề lẫn thông tin thư mục sách, báo, tạp chí Họ có nhu cầu thông tin

khá thường xuyên, đặc biệt là lúc chuẩn bị viết luận án, lưận văn, lúc viết

bài nghiên cứu đăng báo, tham gia đề tài, hội thảo khoa học v.v

Đối tượng học viên các lớp cử nhân chính trị (lớp B) cũng khá đông,

độ tuổi co dãn rộng hơn, thường xuyên có trên dưới 200 học viên tập trung

học tập tại Học viện, ngoài ra còn có các lớp tại chức ở các địa phương Họ

chưa cần nhiều đến những thông tin chuyên sâu như học viên cao học,

nghiên cứu sinh, mà chủ yếu cần những thông tin rộng, thiết thực phục vụ

cho việc học tập và viết tiểu luận của từng môn học

Học viên các lớp bồi dưỡng (lớp A) là những cán bộ đương chức ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thường có độ tuổi trên 40, thời

gian tập trung học tập ở Học viện là một năm Họ thường có nhu cầu nhiều

về thông tin khi chuẩn bị viết tiểu luận tốt nghiệp

Tuy nhiên, có một thực trạng đáng quan tâm là thời gian gần đây nhu cầu thông tin trong một số ít học viên có chiều hướng hơi giảm sút, nhất là

học viên các lớp A, lớp B Học viên các lớp tại chức, bồi dưỡng ngắn hạn

thường ít quan tâm đến hoạt động thông tin, thậm chí có người còn chưa

bao giờ đến thư viện Thực trạng đó đáng để chúng ta suy nghĩ và khả di

tìm ra cách gì đó tác động nhằm nâng cao nhu cầu dùng tin của học viên

Chúng ta có thể đánh giá về nhu cầu thông tin của học viên và mức

độ sử dụng các dịch vụ thông tin của họ căn cứ theo kết quả điều tra xã hội

học về nhu cầu thông tin ở Trung tâm Học viện do Viên Thông tin khoa hoc

tiến hành tháng 6/2002 Cuộc điều tra này được tiến hành với các đối tượng

là cán bộ giảng đạy, nghiên cứu, cán bộ lãnh đạo, quản lý và học viên các

hệ đào tạo ở Học viện Tuy nhiên, ở đây chúng ta chỉ xem xết các số liệu

điều tra với đối tượng là học viên mà thôi Mặt khác, do tiến hành vào tháng

6 là thời gian cuối năm học, nhiều học viên đã nghỉ hè hoặc về địa phương

19