Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh

Trong nghiên cứu này, mục tiêu của tác giả là xem xét và tìm ra mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp được niêm yết trên Sở giao dị

-

NGUYỄN THANH TÙNG

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT

ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP

NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Kế toán

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Kế toán

Mã số ngành : 60340301 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHẠM NGỌC TOÀN

TP HỒ CHÍ MINH, tháng 04 năm 2015

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:

3 TS Dương Thị Mai Hà Trâm Phản biện 2

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được

sửa chữa

Chủ tịch Hội đồng đánh giá luận văn

TP.HCM, ngày……tháng……năm 2015

NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên : NGUYỄN THANH TÙNG Giới tính : Nam Ngày, tháng, năm sinh : 17 / 08 / 1983 Nơi sinh : Hưng Yên

I-Tên đề tài:

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

II-Nhiệm vụ và nội dung:

Thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh

Nghiên cứu lý luận, đo lường, đưa ra giả thuyết và xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

Thu thập và xử lý số liệu của các yếu tố trong thời gian từ 2011-2013 Từ đó rút

ra được kết quả những yếu tố nào gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

Đề xuất một số giải pháp do các yếu tố tác động trực tiếp đến nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp

III-Ngày giao nhiệm vụ : Ngày 18 / 08 / 2014 IV-Ngày hoàn thành nhiệm vụ : Ngày 12 / 02 / 2015 V-Cán bộ hướng dẫn khoa học : Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

(Họ tên và chữ ký) (Họ tên và chữ ký)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh

doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ

Chí Minh” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận

văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã được

cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc

TP Hồ Chí Minh, ngày 12 tháng 02 năm 2015

Tôi xin chân thành cảm ơn đến quý Thầy Cô Phòng quản lý khoa học đào tạo sau đại học và toàn thể quý Thầy Cô trong trường, những người đã truyền đạt kiến thức quý báu cho tôi trong suốt thời gian theo học cao học tại Trường Đại học Công nghệ TP.Hồ Chí Minh

Tôi vô cùng biết ơn đến Thầy Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn, người đã tận tình, luôn sát cánh cùng tôi, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm Luận văn này Tôi xin cảm ơn tất cả các bạn đồng nghiệp trong cơ quan, các bạn đồng môn trong lớp học đã cùng nhau học tập, cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm trong công việc Sau cùng, tôi xin gởi lời cảm ơn đến gia đình tôi, những người thân luôn bên cạnh động viên, hỗ trợ tôi thường xuyên, luôn cho tôi tinh thần làm việc trong suốt quá trình học tập và hoàn thành nghiên cứu này

Học viên thực hiện

Nguyễn Thanh Tùng

TÓM TẮT NỘI DUNG

Xác định và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh

của doanh nghiệp là chủ đề rất quan trọng, thu hút được sự quan tâm của các nhà quản

trị doanh nghiệp cũng như các nhà nghiên cứu khoa học Trong những thập niên vừa

qua ở các nước phát triển đã có nhiều cuộc nghiên cứu về vấn đề này Ở Việt Nam, kể

từ khi đổi mới và nhất là từ khi hội nhập kinh tế quốc tế đến nay, cũng đã có một số

công trình nghiên cứu về lĩnh vực hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Tuy

nhiên vấn đề nghiên cứu này chưa có được nhiều

Trong nghiên cứu này, mục tiêu của tác giả là xem xét và tìm ra mối quan hệ giữa

các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp được

niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh Nghiên cứu này sẽ trả lời

các câu hỏi “Những yếu tố nào ảnh hưởng? Mức độ ảnh hưởng đến đâu? Kết quả

nghiên cứu có giống với một số kết quả nghiên cứu trên thế giới hay không?”

Tổng hợp các lý luận và các chỉ số đánh giá về hiệu quả hoạt động kinh doanh,

trên cơ sở lý luận đó tác giả xây dựng mô hình, các giả thuyết nghiên cứu, các yếu tố

ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh và một số nghiên cứu trước có liên quan

ở trong nước và trên thế giới Nghiên cứu thu thập số liệu từ báo cáo tài chính đã được

kiểm toán của 100 trong thời gian từ 2011 – 2013, những doanh nghiệp này đã được

niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh Tác giả sử dụng phần mềm

Excel và SPSS 20.0 để xử lý số liệu

Mô hình nghiên cứu được xây dựng bởi 9 yếu tố tác động, gồm: Tốc độ tăng

trưởng, Đầu tư tài sản cố định, Cơ cấu vốn, Quy mô doanh nghiệp, Thời gian hoạt

động, Quản trị nợ phải thu, Rủi ro kinh doanh, Tỷ lệ sở hữu nhà nước Ngành nghề

kinh doanh Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 5 yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt

động kinh doanh (ROA): Đầu tư tài sản cố định, Cơ cấu vốn, Quy mô doanh nghiệp,

Rủi ro kinh doanh, Ngành nghề kinh doanh Có 2 biến có tác động rất mạnh đến hiệu

quả hoạt động kinh doanh là quy mô doanh nghiệp tác động theo chiều âm (-) và Rủi ro

kinh doanh tác động theo chiều dương (+) Kết quả nghiên cứu này cũng phù hợp với một số nghiên cứu có liên quan trên thế giới, ở Việt Nam và phù hợp với đặc điểm hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Từ kết quả nghiên cứu này, tác giả đã đề xuất một số giải pháp có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh

Hạn chế của đề tài là thời gian thu thập số liệu chỉ có 3 năm, chỉ nghiên cứu những doanh nghiệp có tỷ suất sinh lời dương và nghiên cứu những doanh nghiệp có số lượng cổ phiếu lưu hành tương đối cao Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài là xác định thêm các nhân tố ảnh hưởng, kéo dài thời gian thu thập số liệu, những doanh nghiệp có tỷ suất sinh lời âm và có lượng cổ phiếu lưu hành thấp

ABSTRACT

Examination the factors affecting to performance of firm is very important

subject, attracting the attention of the corporate governance as well as researcher In the

last century in developing countries have much research on this issue In Vietnam,

since innovation and especially since the international economic integration so far, has

many research in the field of performance of firm However, this research is no more

In this study, the author's objective review and find out the relationship between

the factors affecting to performance of firms listed on Ho Chi Minh City Stock

Exchange This study will answer the question " Factors effecting? The level of

effecting? Results of the study have similar results with some studies in the world or

not? "

Summary of reasoning and evaluation indicators of business performance, based

on the reasoning that the author built model, the research hypothesis, the factors

affecting to business performance and many previous studies have related in the

country and the world The study collected data from financial statements have been

audited by 100 firms during the period from 2011 to 2013, these firms were listed on

Ho Chi Minh City Stock Exchange Authors using Excel and SPSS 20.0 software for

data processing

Research model was designed by 9 Factors affecting include: Growth, Investment

in fixed assets, capital structure, firm size, duration of operation, Receivable

Management, Risk business, government shareholdings, Firm kind The study results

showed that 5 factors that affect business performance (ROA): Investment of fixed

assets, capital structure, firm size, business risk, business lines Of these two variables

have a strong impact on the efficiency of business operations is the impact of enterprise

scale vertical negative (-) and business risk impact in the positive (+)

The study results are consistent with several studies related in the world, in

Vietnam and in accordance with the characteristics of business activities of enterprises

From the results of this study, the authors have proposed a number of measures have a direct impact to business performance of firms listed on Ho Chi Minh City Stock exchange

Limitations of the study was time to collect data only 3 years, only research firms have positive profitability ratios and research enterprises with the number of shares in circulation is relatively high The next research project is to identify the factors affecting more prolonged period of data collection, the enterprise profitability rate sound quality and outstanding shares lower

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT NỘI DUNG iii

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI 1

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

1.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 2

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.2.3 Câu hỏi nghiên cứu 2

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 2

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

1.4.1 Nguồn dữ liệu nghiên cứu 3

1.4.2 Phương pháp nghiên cứu 3

1.5 MỘT SỐ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 3

1.5.1 Nghiên cứu thế giới 3

1.5.2 Nghiên cứu trong nước 8

1.6 KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI 10

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 11

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 12

2.1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 12

2.1.1 Khái niệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 12

2.1.2 Ý nghĩa về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 13

2.1.5 Bản chất hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 15

2.1.6 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 16

2.1.7 Đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp 17

2.2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 25

2.2.1 Tốc độ tăng trưởng 26

2.2.2 Đầu tư tài sản cố định 26

2.2.3 Tỷ lệ nợ (cơ cấu vốn) 28

2.2.4 Quy mô doanh nghiệp 29

2.2.5 Thời gian hoạt động 30

2.2.6 Quản lý nợ phải thu 30

2.2.7 Rủi ro kinh doanh 32

2.2.8 Tỷ lệ sở hữu nhà nước 33

2.2.9 Yếu tố ngành nghề kinh doanh 33

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 34

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

3.1 XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 35

3.1.1 Tổng quan quy trình nghiên cứu 35

3.1.2 Dữ liệu nghiên cứu 36

3.1.3 Phương pháp nghiên cứu 37

3.1.4 Mô hình nghiên cứu 37

3.2 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC YẾU TỐ VỚI HIỆU QUẢ KINH DOANH 41

3.2.3 Hiệu quả kinh doanh và Cơ cấu vốn (Tỷ lệ nợ) 42

3.2.4 Hiệu quả kinh doanh và Quy mô doanh nghiệp 43

3.2.5 Hiệu quả kinh doanh và Thời gian hoạt động 44

3.2.6 Hiệu quả kinh doanh và Quản lý nợ phải thu 44

3.2.7 Hiệu quả kinh doanh và Rủi ro kinh doanh 45

3.2.8 Hiệu quả kinh doanh và Tỷ lệ sở hữu nhà nước 46

3.2.9 Hiệu quả kinh doanh và Ngành nghề kinh doanh 47

3.3 ĐO LƯỜNG CÁC BIẾN 47

3.3.1 Biến phụ thuộc 47

3.3.2 Biến độc lập 48

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 49

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 50

4.1 MÔ TẢ CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH 50

4.1.1 Mô tả các biến trong mô hình 50

4.1.2 Thống kê mô tả các biến trong mô hình 50

4.1.3 Ý nghĩa thống kê mô tả các biến trong mô hình 51

4.2 MÔ HÌNH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 53

4.2.1 Mô hình lần 1 53

4.2.2 Mô hình lần 2 54

4.2.3 Mô hình lần 3 55

4.2.4 Mô hình lần 4 55

4.2.5 Mô hình lần cuối 56

4.2.6 Kiểm định mô hình lần cuối 58

4.3 KIỂM ĐỊNH T-TEST NGÀNH NGHỀ KINH DOANH 66

4.4.2 Nhóm các yếu tố không có mối quan hệ với biến phụ thuộc 70

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 73

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ CÁC ĐỀ XUẤT 74

5.1 KẾT LUẬN 74

5.1.1 Kết quả đạt được về lý thuyết 74

5.1.2 Kết quả đạt được từ nghiên cứu của đề tài 74

5.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 75

5.2.1 Nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro kinh doanh 75

5.2.2 Nâng cao hiệu quả khi tăng quy mô doanh nghiệp 76

5.2.3 Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn hợp lý 76

5.2.4 Nâng cao hiệu quả đầu tư tài sản cố định 77

5.2.5 Nâng cao khả năng lựa chọn ngành nghề kinh doanh 78

5.3 NHỮNG HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 79

5.3.1 Hạn chế của đề tài 79

5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

DN : Doanh nghiệp

ROA : Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản

GROWTH : Tốc độ tăng trưởng doanh thu

AGE : Thời gian hoạt động của doanh nghiệp

RISK : Rủi ro kinh doanh (độ lệch chuẩn của dòng tiền)

KIND/INDUST : Ngành nghề kinh doanh

POLITICAL CRISS: Khủng hoảng chính trị

STDVCF : Mức sai lệch của dòng tiền

CHS/ROE : Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu

INT : Tỷ trọng tài sản lưu động

BusSeg : Số phân khúc thị trường ReinR : Tỷ lệ tái đầu tư

QualRank : Xếp hạng cổ phiếu ThreeYrRt : Giá cổ phiếu trong 3 năm

RFFA : Tỷ lệ tài trợ cho tài sản cố định

CNWC : Phạm vi của nhu cầu vốn lưu động

NCA : Hiệu suất sử dụng tài sản DCA : Số ngày một vòng quay tài sản ROS : Tỷ suất sinh lời trên doanh thu

CP : Cổ phần

FDI : Doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài

HQHĐKD : Hiệu quả hoạt động kinh doanh

KHTSCĐ : Khấu hao tài sản cố định

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI 1.5 Tính cấp thiết của đề tài

Hiệu quả hoạt động kinh doanh (HĐKD) là vấn đề cơ bản của sản xuất kinh doanh (SXKD) trong hình thái kinh tế xã hội Các chủ thể tham gia vào nền kinh tế tiến hành SXKD luôn phải đặt mục tiêu hiệu quả lên hàng đầu, cùng với việc nâng cao trình

độ, năng suất và chất lượng Đối với tất cả các DN hoạt động kinh doanh (HĐKD) trong nền kinh tế, với các cơ chế quản lý khác nhau đều có các mục tiêu hoạt động khác nhau, trong mỗi giai đoạn phát triển của DN cũng có các mục tiêu khác nhau Nhưng có thể nói rằng trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay, mọi doanh nghiệp HĐKD đều có mục tiêu bao trùm lâu dài đó là tối đa hóa lợi nhuận Để đạt được mục tiêu này các DN phải xây dựng cho mình một chiến lược kinh doanh và phát triển DN thích ứng với biến động của thị trường, phải thực hiện việc xây dựng các kế hoạch kinh doanh, phương án kinh doanh và đồng thời phải tổ chức thực hiện chúng một cách hiệu quả nhất

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của DN, yếu tố đó nó có thể đến

từ môi trường bên ngoài hoặc bên trong DN: Môi trường bên ngoài: tình hình kinh tế, chính trị, xã hội; chính sách ưu đãi của Nhà nước….Môi trường bên trong: Hiệu quả sử

dụng vốn, đầu tư công nghệ, tốc độ tăng trưởng, rủi ro kinh doanh, quản lý nợ, tỷ lệ sở hữu, ngành nghề kinh doanh, quy mô doanh nghiệp…

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả chỉ nghiên cứu những yếu tố đến từ môi trường bên trong doanh nghiệp làm ảnh hưởng tới hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp Xuất phát từ những lý do và tầm quan trọng nêu trên, nhằm giúp cho các DN

nâng cao năng lực cạnh tranh, tác giả đã lựa chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu

1.6 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

1.6.1 Mục tiêu tổng quát:

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh

nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh

1.6.2 Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của các

doanh nghiệp;

- Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp niêm

yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh;

- Phân tích thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của các doanh

nghiệp;

- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả HĐKD của các doanh

nghiệp

1.6.3 Câu hỏi nghiên cứu:

- Những lý thuyết nào liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của

các doanh nghiệp?

- Thực trạng hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp niêm yết hiện nay như thế nào?

- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp niêm yết?

- Giải pháp nào nâng cao hiệu quả HĐKD cho các doanh nghiệp niêm yết trên Sở

giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh?

1.7 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.7.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt

động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành

phố Hồ Chí Minh

1.7.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu trong 100 DN niêm yết trên

Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh

- Phạm vi về thời gian: Thời gian nghiên cứu được giới hạn trong 3 năm từ 2011

đến 2013 trên BCTC của khoảng 100 doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch

chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh

1.8 Phương pháp nghiên cứu 1.8.1 Nguồn dữ liệu nghiên cứu

- Cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài: Các tài liệu, giáo trình có liên quan đến nội

dung nghiên cứu của đề tài như: các giáo trình về phân tích, thống kê về hoạt động kinh doanh…

- Các nghiên cứu của tác giả khác: Các đề tài nghiên cứu khoa học; Bài báo đăng

trên tạp chí; Luận văn nghiên cứu trước… có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Số liệu phục vụ nghiên cứu: Số liệu nghiên cứu là thứ cấp, được thu thập từ

BCTC đã được kiểm toán của trong 100 doanh nghiệp niên yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian 3 năm (từ 2011 đến 2013)

1.5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phương pháp định lượng và định tính:

- Phương pháp định lượng: Tác giả sử dụng công cụ thống kê với sự hỗ trợ từ phần

mềm Excel và phần mềm SPSS 20.0 để xây dựng mô hình hồi quy và kiểm định

sự ảnh hưởng của các yếu tố đến hiệu quả HĐKD của các doanh nghiệp được sử dụng trong nghiên cứu

- Phương pháp định tính: Được tác giả sử dụng để thống kê, so sánh kết quả nghiên

cứu với các kết quả nghiên cứu liên quan, cũng như đề xuất một số khuyến nghị phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả HĐKD cho doanh nghiệp

1.6 Một số các nghiên cứu trước 1.6.1 Nghiên cứu thế giới

• Nghiên cứu của Zeitun and Tian (2007)

Zeitun and Tian vào năm 2007 đã thực hiện nghiên cứu các yếu tố tác động đến

hiệu quả kinh doanh trên 2 phương diện là tài chính và thị trường, dữ liệu nghiên cứu

được thực hiện từ năm 1989-2003 của 167 công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng

khoán Amman – Jordan, với ngành nghề kinh doanh trong lĩnh vực phi tài chính

- Biến phụ thuộc: Tỷ số ROA – tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản là đại diện cho biến

hiệu quả kinh doanh

- Biến độc lập: Biến hiệu quả kinh doanh được đại diện bởi các chỉ số: Giá trị thị

trường của vốn cổ phần và nợ trên giá trị sổ sách của tổng tài sản (Tobin’s Q); Giá

trị thị trường của vốn cổ phần trên giá trị sổ sách của vốn cổ phần (MBVR); Các

biến yếu tố tác động cũng giống như một số nghiên cứu trước như tỷ lệ nợ (D),

quy mô công ty (SIZE)… Ở nghiên cứu này Zeitun and Tian có đưa thêm một số

biến vào mô hình như: mức sai lệch của dòng tiền trong 3 năm qua (STDVCF),

thuế thu nhập (TAX), tỷ trọng tài sản cố định (TANG), khủng hoảng chính trị

(POLITICAL CRISS) và ngành nghề kinh doanh (INDUST)

- Kết quả nghiên cứu cho thấy: Các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh gồm:

tỷ lệ nợ (D), quy mô công ty (SIZE), tốc độ tăng trưởng của tổng tài sản

(GROWTH), thuế thu nhập (TAX), ngành nghề kinh doanh (INDUST), tỷ trọng

tài sản cố định (TANGIBILITY) Trong đó biến tỷ lệ nợ có tác động mạnh nhất

Các yếu tố tác động dương (+) đến hiệu quả kinh doanh gồm: quy mô công ty

(SIZE), tốc độ tăng trưởng của tổng tài sản (GROWTH), thuế thu nhập (TAX) Tỷ

trọng tài sản cố định (TANG) có tác động âm (-) đến hiệu quả kinh doanh, công ty

có tỷ trọng tài sản cố định cao thì hiệu quả kinh doanh thấp do các công ty đầu tư

quá nhiều vào tài sản mà không cải thiện được hiệu quả kinh doanh

• Nghiên cứu của Dimitris Margaritis and Maria Psillaki (2008)

Dimitris Margaritis and Maria Psillaki đã thực hiện nghiên cứu “Mối quan hệ giữa

cơ cấu vốn, quyền sở hữu và hiệu quả kinh doanh của công ty” vào năm 2008 Nguồn

dữ liệu nghiên cứu là các công ty thuộc một số ngành nghề kinh doanh như: Dược

phẩm; dệt may; máy tính, nghiên cứu và phát triển…ở Pháp Dimitris Margaritis and Maria Psillaki thực hiện nghiên cứu hai chiều, 2 mô hình hồi quy được họ xây dựng như sau: Mô hình 1 – tỷ lệ nợ và các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh; Mô hình

2 – Hiệu quả kinh doanh và các yếu tố tác động đến tỷ lệ nợ

Các biến được đưa vào mô hình nghiên cứu gồm:

- Biến phụ thuộc (Biến hiệu quả kinh doanh): Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu

(CSH) – ROE

- Biến độc lập (Các yếu tố tác động ): Tỷ lệ nợ/vốn CSH (D), tốc độ tăng trưởng

của tổng tài sản (GROWTH), quy mô công ty (SIZE), tỷ trọng tài sản cố định (TANG), tỷ trọng tài sản lưu động (INT), cấu trúc vốn sở hữu (OWN)

- Kết quả nghiên cứu cho thấy: Mối quan hệ giữ tỷ lệ nợ và hiệu quả kinh doanh

của doanh nghiệp cho thấy hai yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau Mô hình 1 –

Tỷ lệ nợ có mối quan hệ tuyến tính và mối quan hệ bậc 2 với hiệu quả kinh doanh,

tỷ lệ nợ có tác động dương (+) đến hiệu quả kinh doanh khi nó ở mức nợ trung bình Mô hình 2 – Hiệu quả kinh doanh có tác động dương (+) đến tỷ lệ nợ và ý nghĩa của sự tác động này là khi tỷ lệ nợ ở mức nợ từ thấp đến trung bình

• Nghiên cứu của Neil Nagy (2009)

Nghiên cứu của Neil Nagy được thực hiện vào năm 2009, đã thực hiện nghiên cứu “Các nhân tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của 500 công ty tại Mỹ từ năm

2003 – 2007” vào năm 2009 Nghiên cứu này cũng giống nghiên cứu trước đó của Zeitun & Tian và Dimitris Margaritis & Maria Psillaki, nhóm tác giả cũng chỉ nghiên cứu biến hiệu quả kinh doanh dưới góc độ tài chính

- Biến phụ thuộc: được đại diện bởi tỷ suất sinh lời của tài sản – ROA

- Biến độc lập gồm: Tỷ lệ chi phí (RD), doanh thu (Sales), chi phí vốn (Capx), số

phân khúc thị trường (BusSeg), tỷ lệ tái đầu tư (ReinR), tỷ lệ nợ (DE), tỷ suất lợi nhuận (NPM), tỷ lệ thanh khoản (CurrR), xếp hạng cổ phiếu (QualRank), giá cổ

phiếu trong 3 năm (ThreeYrRt), khoản đầu tư mua lại (ACQ), tuổi của công ty

(Year)

- Kết quả nghiên cứu cho thấy: Các yếu tố tác động tích cực đến hiệu quả hoạt

động kinh doanh của doanh nghiệp như: Tỷ lệ chi phí (RD), doanh thu (Sales), tỷ

suất lợi nhuận (NPM), tỷ lệ tái đầu tư (ReinR), giá cổ phiếu trong 3 năm

(ThreeYrRt), tuổi của công ty (Year) Trong khi đó các yếu tố tác động tiêu cực

đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp như: chi phí vốn (Capx), tỷ lệ nợ (DE),

khoản đầu tư mua lại (ACQ), số phân khúc thị trường (BusSeg), tỷ lệ thanh khoản

(CurrR)

• Onaolapo and Kajola (2010)

Năm 2010, Onaolapo and Kajola tiến hành nghiên cứu “Các yếu tố tác động đến

hiệu quả kinh doanh”, nghiên cứu của Onaolapo and Kajola cũng giống với những

nghiên cứu trước đó của Dimitris Margaritis and Maria Psillaki và chỉ nghiên cứu biến

HQKD dưới góc độ tài chính Biến phụ thuộc ROA, ROE Các biến độc lập gồm: Tốc

độ tăng trưởng của tổng tài sản (GROWTH); Quy mô công ty (SIZE); Tỷ trọng tài sản

cố định (TANG); Vòng quay tài sản (TURN); Năm thành lập (AGE); Ngành nghề

kinh doanh (IND)

Dữ liệu thu thập nghiên cứu của 30 công ty phi tài chính được niêm yết trên sàn

chứng khoán Nigeria từ năm 2001 – 2007 Kết quả nghiên cứu cho thấy:

- Mức độ giải thích của mô hình hồi quy đa biến (R2 hiệu chỉnh) ở mức tương đối

tốt: R2ROA = 35.5% và R2ROE = 47%

- Tỷ lệ nợ tác động âm (-) với HQKD

- Vòng quay tài sản (TURN) tác động dương (+) tới ROA, ROE

- Quy mô công ty (SIZE) và năm thành lập (AGE) tác động dương (+) tới ROE

- Tỷ trọng tài sản cố định (TANG) tác động âm (-) tới ROA, điều này có nghĩa là

công ty mà có tỷ lệ tài sản cố định càng cao thì HQKD càng thấp, kết quả này trái

với lý thuyết nhưng giống với kết quả nghiên cứu của Zeitun và Tian

- Yếu tố ngành nghề kinh doanh có tác động đến HQKD, cụ thể như:

+ Ngành rượu bia, thực phẩm và đồ uống, ngành in ấn, thuốc lá, thiết bị điện tử có tác động đến HQKD (ROA)

+ Ngành rượu bia, thực phẩm và đồ uống, thuốc lá, ngành xây dựng có tác động mạnh đến HQKD (ROE)

• Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion (2011)

Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion thực hiện nghiên cứu

“Determinants of profitability what factors play a role when assessing a firm’s return

on assets?” Các tác giả thực hiện nghiên cứu HQKD của 40 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Bucharest của Romania trong thời gian từ 2007 đến 2010, nghiên cứu này gồm hai năm tăng trưởng kinh tế (2007 và 2008) và hai năm suy thoái kinh tế (2009 và 2010) của Romania Các biến trong nghiên cứu bao gồm:

- Biến độc lập: Tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA)

- Các biến phụ thuộc: Tỷ trọng TSCĐ (FL), tỷ lệ có việc làm (CER), khả năng thanh toán hiện hành (CL), khả năng thanh toán nhanh (QR), vốn lưu động (WC),

tỷ lệ tài trợ cho TSCĐ (RFFA), phạm vi của vốn đầu tư (CCI), phạm vi của nhu cầu vốn lưu động ( CNWC), số vòng quay vốn lưu động (RFT), tỷ lệ nhu cầu vốn lưu động (RNWC), kỳ thu tiền bình quân (TC), hiệu suất sử dụng tài sản (NCA),

số ngày một vòng quay tài sản (DCA), tỷ suất sinh lợi của vốn chủ sở hữu (ROE),

tỷ suất sinh lợi trên doanh thu (ROS) Với mỗi một năm trong bốn năm phân tích, tác giả đã đưa ra một mô hình thống kê liên kết giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập được coi là có liên quan

Qua nghiên cứu của Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion đưa ra kết luận sau: HQKD của các công ty Rumani giảm là kết quả của cuộc khủng hoảng kinh

tế Trước khi cuộc khủng hoảng xảy ra (2007) HQKD bị ảnh hưởng đáng kể bởi cấu trúc tài chính, sau cuộc khủng hoảng tầm quan trọng của các chỉ số tỷ suất lợi nhuận và

tỷ lệ doanh thu được nhấn mạnh Ngoài ra, còn có sự tác động của các yếu tố ngẫu

nhiên bên ngoài mà không thể kiểm soát bằng quản lý

So với nghiên cứu của Zeitun và Tian (2007), Neil Nagy (2009), Marian

Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion đã bổ sung thêm vào mô hình một số nhân

tố Tuy nhiên, các tác giả vẫn chỉ tập trung nghiên cứu các nhân tố tài chính mà chưa

chú ý đến các nhân tố phi tài chính

• Nghiên cứu của Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto and Ghulam Abbas (2012)

Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto and Ghulam Abbas thực hiện nghiên cứu

“Các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty ngành dệt may

Pakistan”, nhóm tác giả nghiên cứu trên 141 công ty ngành dệt may của Pakistan trong

thời gian 6 năm từ 2004 – 2009 Nghiên cứu của nhóm tác giả cũng giống các nghiên

cứu trước đó đó là chỉ nghiên cứu trên góc độ tài chính

- Biến phụ thuộc: được đại diện bởi tỷ suất sinh lời của tài sản – ROA

- Biến độc lập: Tỷ lệ nợ/vốn CSH (D), quy mô công ty (SIZE), tốc độ tăng trưởng

của tổng tài sản (GROWTH), tỷ trọng tài sản cố định (TANGIBILITY), thuế thu

nhập (TAX), rủi ro kinh doanh (RISK)

- Kết quả nghiên cứu cho thấy: Quy mô, tỷ lệ nợ trên vốn CSH và tỷ trọng TSCĐ

có tác động âm (-) với hiệu quả kinh doanh Nghiên cứu này cho thấy công ty có

tỷ trọng TSCĐ càng cao thì hiệu quả kinh doanh càng thấp, kết quả này ngược với

lý thuyết nhưng giống nghiên cứu của Zeitun & Tian và Onaolapo & Kajola; Tỷ lệ

tăng trưởng (GROWTH) và thuế thu nhập (TAX) tác động (+) tác động tích cực

đến hiệu quả kinh doanh, rủi ro kinh doanh (RISK) có tác động tích cực đáng kể

đến hiệu quả kinh doanh, điều này phù hợp với lý thuyết về mối quan hệ giữa rủi

ro và lợi nhuận nhưng lại trái ngược với nghiên cứu của Zeitun & Tian và

Onaolapo & Kajola

1.6.2 Nghiên cứu trong nước

• Nghiên cứu của Đỗ Dương Thanh Ngọc (2011)

Tác giả Đỗ Dương Thanh Ngọc với luận văn thạc sĩ “Các yếu tố tài chính tác động đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp ngành xây dựng niêm yết trên thị

trường chứng khoán Việt Nam” Luận văn đã nêu lên được các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu Cụ thể như sau:

- Biến phụ thuộc: ROA – tỷ suất sinh lời của tài sản

- Biến độc lập: Tỷ trọng tài sản cố định; Tốc độ tăng trưởng của tổng tài sản; Quy

mô doanh nghiệp; Tỷ lệ nợ (Biến tỷ lệ nợ được thực hiện bởi: Tỷ lệ nợ/tổng vốn;

tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu; tỷ lệ nợ ngắn hạn/tổng vốn và tỷ lệ nợ dài hạn/tổng vốn)

- Luận văn được nghiên cứu bởi 40 BCTC của DN ngành xây dựng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2006 – 2011 Tác giả đã xây dựng mô hình, trình bày các giả thiết liên quan và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 11.5

- Kết quả đạt được của nghiên cứu: Về mô hình thì tác giả đã đi theo các lý thuyết tài chính và mô hình các yếu tố tài chính của các DN ở nước ngoài Nghiên cứu này cũng cho thấy tỷ lệ nợ có tác động tiêu cực lớn đến hiệu quả kinh doanh (theo chiều âm “–”, tức là DN có tỷ lệ nợ càng cao thì hiệu quả kinh doanh càng thấp)

vì theo tác giả thì phần lớn các DN xây dựng lệ thuộc quá lớn vào vốn vay Cuối cùng nghiên cứu chỉ ra rằng biến tốc độ tăng trưởng của tổng tài sản, tỷ trọng tài sản cố định và quy mô DN không tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh

- Hạn chế của nghiên cứu: Nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn TTCK Việt Nam đang sụt giảm, do đó luận văn chỉ xem xét các yếu tố tác động đến HQKD dựa trên góc độ tài chính, tức là các số liệu/chỉ số được truy suất từ sổ sách kế toán của DN

• Nghiên cứu của Nguyễn Lê Thanh Tuyền (2013)

Luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh

của các công ty ngành sản xuất chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng

khoán Việt Nam”

- Biến phụ thuộc: ROA – Chỉ tiêu tỷ suất sinh lời của tài sản

- Biến độc lập: Quy mô tài sản; Kỳ thu tiền bình quân; Tỷ trọng tài sản cố định; Tỷ

lệ nợ; Rủi ro; Thời gian hoạt động; Tốc độ tăng trưởng doanh thu

- Kết quả đạt được của đề tài: Đề tài đã khái quát được tình hình hoạt động sản xuất

kinh doanh của các doanh nghiệp ngành sản xuất chế biến thực phẩm Việt Nam

Tác giả sử dụng mô hình hồi quy SPSS 16.0 đã đưa ra được 5 nhân tố tác động

đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp gồm: Tốc độ tăng trưởng; Quản trị nợ

phải thu khách hàng; Đầu tư tài sản cố định; Cơ cấu vốn; Rủi ro kinh doanh Từ

đó tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh

cho các doanh nghiệp

- Hạn chế của đề tài: Nghiên cứu này bị giới hạn trong thời gian 3 năm từ 2010 –

2012 và chỉ nghiên cứu ở 45 doanh nghiệp trên địa bàn cả nước là khá nhỏ so với

phạm vi không gian, cho nên kết quả chưa được phản ánh đúng thật sự Ngoài ra,

các yếu tố vĩ mô, lạm phát, khủng hoảng, thay đổi tỷ giá và một số đặc điểm riêng

của doanh nghiệp (như trình độ quản lý; phát triển sản phẩm; nghiên cứu thị

trường và sản phẩm…) chưa được xem xét hết trong mô hình nghiên cứu

1.7 Kết cấu của đề tài

Ngoài các danh mục từ viết tắt, bảng biểu và phụ lục, bố cục của luận văn gồm 5

chương:

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứ

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và các đề xuất

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ CÁC YẾU

TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC

DOANH NGHIỆP 2.3 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP

2.3.1 Khái niệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

Trong điều kiện kinh tế hiện nay, nền kinh tế nước ta đã chuyển từ cơ chế bao cấp

sang kinh tế thị trường, sự thay đổi này đã làm thay đổi mạnh mẽ nền kinh tế Để duy

trì và phát triển DN của mình thì trước hết đòi hỏi các DN phải HĐKD có hiệu quả,

không ngừng nâng cao hiệu quả HĐKD, đây là mối quan tâm của tất cả mọi người, mọi

DN Đây là vấn đề bao trùm và xuyên suốt, thể hiện trong công tác quản lý, bởi vì suy

cho cùng thì quản lý kinh tế là để tạo ra được kết quả kinh doanh cao nhất

Doanh nghiệp muốn tồn tại và vươn lên thì trước hết đòi hỏi kinh doanh phải có

hiệu quả, hiệu quả SXKD càng cao thì DN càng có điều kiện tái sản xuất mở rộng, đầu

tư máy móc thiết bị, đổi mới công nghệ tiên tiến….HĐKD có hiệu quả còn là tiền đề

nâng cao phúc lợi cho người lao động, kích thích người lao động tăng năng suất lao

động và là điều kiện nâng cao hiệu quả SXKD Nếu gọi H là HQKD thì H được thể

hiện theo công thức như sau:

H = Kết quả đầu ra – Chi phí đầu vào

H = Kết quả đầu ra/Chi phí đầu vào

Như vậy “Hiệu quả HĐKD của các DN là một phạm trù kinh tế, biểu hiện sự

phát triển kinh tế theo chiều sâu, nó phản ánh trình độ khai thác và sử dụng các

nguồn lực trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh với chi

phí bỏ ra ít nhất mà đạt hiệu quả cao nhất” (Nguyễn Văn Phong, 2007) Từ đây cho

thấy, hiệu quả HĐKD của các DN phải thỏa mãn các yêu cầu:

- Phải do lao động SXKD của DN làm ra, có đủ tiêu chuẩn chất lượng pháp lý

- Đáp ứng được một yêu cầu tiêu dùng cụ thể của cá nhân hoặc cộng đồng

- Phải đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng, doanh nghiệp và xã hội

2.3.2 Ý nghĩa về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

- Qua phân tích hiệu quả hoạt động SXKD để đánh giá trình độ khai thác và tiết kiệm các nguồn lực đã có

- Thúc đẩy tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ, tạo cơ sở cho việc thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa sản xuất

- Mức độ phát triển SXKD với tốc độ cao

- Trên cơ sở đó DN phát huy ưu điểm, đồng thời khắc phục những nhược điểm trong quá trình sản xuất, đề ra các biện pháp nhằm khai thác mọi khả năng tiềm tàng để phấn đấu nâng cao hiệu quả HĐKD, hạ giá thành, tăng khả năng cạnh tranh, tăng tích lũy, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động

2.3.3 Phân loại loại hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

• Căn cứ theo phạm vi tính toán:

- Hiệu quả kinh tế: là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực như: nhân lực, tài liệu, vật lực, tiền vốn… để đạt được mục tiêu đề ra

- Hiệu quả xã hội: Phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định, đó là giải quyết công ăn việc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế, giảm số người thất nghiệp, nâng cao trình độ tay nghề, cải thiện đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động, đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân

- Hiệu quả an ninh quốc phòng: Phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực vào HĐKD với mục tiêu lợi nhuận nhưng phải đảm bảo an ninh chính trị, trật tự xã hội trong và ngoài nước

- Hiệu quả đầu tư: Thể hiện việc sử dụng các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các HĐKD nhằm đem lại cho nhà đầu tư các kết quả cao nhất định trong tương lai phải lớn hơn nguồn lực đã bỏ ra

- Hiệu quả môi trường: Việc khai thác và sử dụng các nguồn lực trong HĐKD với

mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận nhưng phải xem xét mức tương quan giữa kết quả

đạt được về kinh tế với việc đảm bảo về vệ sinh môi trường và điều kiện làm việc

của người lao động

Các DN luôn phấn đấu trong quá trình hoạt động kinh doanh phải đạt đồng thời

các loại hiệu quả nêu trên, nhưng trong thực tế rất khó có thể đạt đồng thời tất cả các

mục tiêu đó

• Căn cứ theo nội dung tính toán

- Hiệu quả dưới dạng thuận: hiệu quả HĐKD được đo lường bằng chỉ tiêu tương

đối, biểu hiện quan hệ so sánh giữa chi phí đầu vào và kết quả đầu ra, chỉ tiêu này

cho biết cứ mỗi đơn vị đầu vào có khả năng tạo được bao nhiêu đơn vị đầu ra

- Hiệu quả dưới dạng nghịch: Chỉ tiêu này biểu hiện quan hệ so sánh, chỉ tiêu này

cho biết để có được một đơn vị đầu ra thì cần bao nhiêu đơn vị chi phí đầu vào

2.3.4 Vai trò hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

Nền kinh tế thị trường hiện nay đang vận động phát triển và cạnh tranh gay gắt

giữa các DN với nhau, trong khi đó các nguồn tài nguyên sản xuất của xã hội ngày

càng giảm sút nhưng nhu cầu của con người thì lại ngày càng đa dạng Do đó, HĐKD

có hiệu quả là một phương án vô cùng quan trọng, có thể nói nó được ví như là đốt

xương sống của con người và nó được thể hiện thông qua một số vai trò sau:

• Hiệu quả HĐKD là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị DN thực hiện nhiệm vụ

quản trị kinh doanh: Khi tiến hành bất kỳ một HĐKD nào thì các DN đều phải huy

động và sử dụng các nguồn lực mà các DN có khả năng có thể tạo ra kết quả phù hợp

với mục tiêu mà DN đã đề ra, ở mỗi giai đoạn phát triển của DN thì đều có nhiều mục

tiêu khác nhau Thông qua việc tính toán, kiểm tra đánh giá tính hiệu quả cho phép các

nhà quản trị tìm ra những mục tiêu hiện tại mà DN đang theo đuổi Do vậy hiệu quả

HĐKD là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng

quản trị của mình

• Hiệu quả HĐKD là điều kiện hết sức quan trọng trong việc đảm bảo sự tồn tại và

phát triển của DN: Hàng hóa, của cải vật chất và dịch vụ phục vụ cho nhu cầu xã hội được DN tạo ra là thể hiện sự tồn tại của DN, do vậy DN phải đảm bảo được rằng thu

đủ bù chi phí bỏ ra và phải có lợi nhuận trong hoạt động Bên cạnh đó DN cần phải có

sự tích lũy trong thời gian hoạt động để làm nền tảng cho quá trình mở rộng sản xuất HQKD càng cao thì DN càng có điều kiện tái sản xuất mở rộng, đổi mới công nghệ

hiện đại, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất tốt hơn…

• Hiệu quả HĐKD là nhân tố phát triển cạnh tranh trong SXKD: Cạnh tranh là yếu

tố không thể thiếu trong nền kinh tế hiện nay, nó làm DN có thể mạnh lên nhưng cũng

có thể không còn tồn tại trên thị trường nữa Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và khốc liệt hơn khi thị trường ngày càng phát triển, cạnh tranh không chỉ về số lượng mà còn cạnh tranh về chất lượng, giá cả và dịch vụ của hàng hóa nữa, do vậy các DN phải cung cấp được sản phảm, hàng hóa dịch vụ một cách tốt nhất có thể với giá cả hợp lý Đồng hành với những cạnh tranh trên là tính hiệu quả của nó, đồng nghĩa với việc giảm giá thành, tăng khối lượng hàng hóa bán ra nhưng chất lượng không ngừng được nâng cao

Do đó, cải tiến khoa học kỹ thuật, phương thức quản lý theo hướng hiện đại sẽ thúc đẩy

sự tiến bộ trong kinh doanh

• Hiệu quả HĐKD là mục tiêu thực hiện tối đa hóa lợi nhuận của mỗi DN: Để thực

hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như các mục tiêu khác, các DN phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau, muốn vậy thì DN phải sử dụng một nguồn lực nhất định, DN càng sử dụng tiết kiệm các nguồn lực này bao nhiêu thì sẽ càng có cơ hội để thu được nhiều lợi nhuận bấy nhiêu, đây là điều kiện để thực hiện

mục tiêu lâu dài của DN

2.3.5 Bản chất hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

Khái niệm về hiệu quả HĐKD đã cho thấy bản chất của nó là phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của DN Tuy nhiên, để hiểu rõ hiểu và

ứng dụng được phạm trù vào các công thức cụ thể nhằm đánh giá tính hiệu quả thì

chúng ta cần nắm rõ một số vấn đề sau đây:

- Thứ nhất: Phải hiểu rằng phạm trù HQKD thực chất là mối quan hệ so sánh giữa

kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để sử dụng các yếu tố đầu vào và có tính đến các

mục tiêu của DN, mối quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối và so sánh

tương đối, do đó để đo lường được HQKD của DN ta phải tính kết quả đạt được

và chi phí bỏ ra

- Thứ hai: Phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội với hiệu quả

HĐKD của DN: Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm

đạt được các mục tiêu về xã hội nhất định, các mục tiêu xã hội như: công ăn việc

làm, trình độ văn hóa, dạy nghề, vệ sinh môi trường, nâng cao mức đời sống Còn

hiệu quả kinh tế xã hội là phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt

được các mục tiêu cả về kinh tế xã hội trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân

cũng như phạm vi từng vùng, từng khu vực của nền kinh tế

- Hiệu quả trước mắt và lâu dài: Xét về lâu dài thì các chỉ tiêu phản ánh tính hiệu

quả trong suốt cuộc đời DN như: tăng khối lượng sản phẩm bán ra, chi phí giảm

và lợi nhuận tăng Xét về hiệu quả hiện tại thì nó phụ thuộc vào các mục tiêu hiện

tại DN đang theo đuổi

2.3.6 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

Sẽ không thành vấn đề bàn cãi nếu nguồn tài nguyên không hạn chế, nhưng trên

thực tế mọi nguồn tài nguyên trên trái đất là một phạm trù hữu hạn và ngày càng khan

hiếm do con người khai thác sử dụng chúng, do vậy bắt buộc con người phải nghĩ đến

lựa chọn kinh tế một cách tối ưu nhất, sẽ mang lại cho DN HQKD cao nhất, thu được

nhiều lợi ích nhất Tuy nhiên sự lựa chọn kinh tế của các DN trong các cơ chế kinh tế

là không giống nhau, để có thể trụ lại trong cơ chế thị trường các DN luôn phải nâng

cao chất lượng hàng hóa, giảm chi phí sản xuất, nâng cao uy tín để nhằm tiến tới tối đa

hóa lợi nhuận

Như vậy, sự cần thiết nâng cao HQKD là nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực trong sản xuất để đạt được lựa chọn tối ưu Trong điều kiện khan hiếm các nguồn lực sản xuất thì nâng cao HQKD là điều kiện không thể không đặt ra đối với bất kỳ mô hình hoạt động sản xuất kinh doanh nào

2.3.7 Đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

Khi đánh giá hiệu quả HĐKD không chỉ xem xét một cách tổng hợp mà còn nghiên cứu trên cơ sở các yếu tố thành phần của nó Mặt khác hiệu quả HĐKD của doanh nghiệp cũng có tác động nhất định đến sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia, vì vậy hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được phân thành các nhóm chỉ tiêu sau:

• Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cá biệt

Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cá biệt được xây dựng cho từng quá trình sản xuất kinh doanh trên cơ sở so sánh từng loại phương tiện, từng nguồn lực được sử dụng với kết quả mà doanh nghiệp đạt được

- Hiệu suất sử dụng tài sản của doanh nghiệp

Hiệu suất sử dụng tài sản được thể hiện bằng mối quan hệ giữa kết quả đạt được trong kỳ kinh doanh trên tổng tài sản của doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp có nhiều đơn vị thành viên thì chỉ tiêu này cần chi tiết theo từng đơn vị, từ đó có thể đánh giá cụ thể hơn hiệu suất sử dụng tài sản tại doanh nghiệp

để có biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh doanh

Ngoài ra trong một số trường hợp cần thiết, ta có thể thay thế chỉ tiêu “doanh thu

thuần” trong công thức bằng các chỉ tiêu khác như: giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm …

- Hiệu suất sử dụng tài sản cố định của doanh nghiệp

Tài sản cố định có vai trò vô cùng quan trọng đối với hoạt động kinh doanh của

doanh nghiệp Đặc biệt đối với các doanh nghiệp sản xuất, giá trị sản xuất hình thành

chủ yếu từ năng lực của tài sản cố định Có thể đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản cố

định của doanh nghiệp qua chỉ tiêu sau:

Doanh thu thuần Hiệu suất sử dụng tài sản cố định =

Tổng tài sản cố định bình quân

Chỉ tiêu này phản ánh một đồng nguyên giá tài sản cố định đem lại bao nhiêu

đồng doanh thu Trị giá của chỉ tiêu càng lớn chứng tỏ hiệu suất sử dụng của tài sản cố

định càng cao

- Hiệu suất sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp

Trong quá trình sản xuất kinh doanh vốn lưu động của doanh nghiệp không

ngừng vận động Việc quay nhanh vốn lưu động có ý nghĩa không chỉ giúp doanh

nghiệp tiết kiệm vốn mà còn nâng cao khả năng sinh ra tiền và lợi nhuận

Hiệu suất sử dụng vốn lưu động được xem xét qua nhiều chỉ tiêu thể hiện tốc độ

luân chuyển vốn lưu động như số vòng quay bình quân của vốn lưu động hoặc hệ số

đảm nhiệm vốn lưu động, số ngày bình quân của một vòng quay vốn lưu động (kỳ thu

tiền bình quân)

Doanh thu thuần

Số vòng quay vốn lưu động =

Vốn lưu động bình quân (vòng)

Chỉ tiêu này cho thấy một đồng vốn lưu động thì tạo ra bao nhiêu đồng doanh thu

thuần Trị giá của chỉ tiêu này càng lớn chứng tỏ vốn lưu động quay càng nhanh

Vốn lưu động bình quân

Số ngày b/q của

1 vòng quay = Doanh thu thuần x 365 (ngày/vòng)

Chỉ tiêu này thể hiện số ngày cần thiết để vốn lưu động quay được một vòng Hệ

số này càng nhỏ thì tốc độ luân chuyển vốn lưu động càng lớn, chứng tỏ hiệu suất sử dụng vốn lưu động càng cao

- Hiệu suất sử dụng lao động của doanh nghiệp

Năng suất lao động là chỉ tiêu biều hiện khả năng sản xuất, sức sản xuất của lao động trong doanh nghiệp Công thức tính:

Giá trị sản xuất

Số công nhân sản xuất bình quân năm

Giá trị sản xuất SLĐ ngày (giờ) =

Tổng số ngày (giờ) làm việc của công nhân sản xuất

Các chỉ tiêu trên càng lớn chứng tỏ doanh nghiệp càng sử dụng có hiệu quả nguồn lao động Tuy nhiên để đánh giá chính xác hơn, cần xem xét từng loại hình hoạt động của doanh nghiệp cũng như từng loại công nhân

Trong nhiều trường hợp người ta còn sử dụng chỉ tiêu sau:

Chi phí tiền lương

Tỷ suất chi phí tiền lương/doanh thu =

Doanh thu

Chỉ tiêu phản ánh một đồng doanh thu cần bao nhiêu đồng tiền lương Nếu giá trị chỉ tiêu càng cao thì hiệu suất sử dụng lao động càng thấp đồng thời tình hình tài chính của doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn

• Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tổng hợp

Ngoài việc xem xét hiệu quả cá biệt của từng nguồn lực, ta cần phân tích hiệu quả tổng hợp của doanh nghiệp Các chỉ tiêu này thể hiện khả năng sử dụng một cách tổng

hợp tất cả các nguồn lực để tạo ra kết quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh của

doanh nghiệp

- Khả năng sinh lợi từ các hoạt động của doanh nghiệp

Chỉ tiêu khả năng sinh lợi được đo lường bằng tỷ số giữa lợi nhuận với các chỉ

tiêu kết quả hoặc giữa lợi nhuận với phương tiện của doanh nghiệp

Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu thuần

Chỉ tiêu này thể hiện mối quan hệ giữa các chỉ tiêu kết quả của doanh nghiệp, một

bên là lợi nhuận, một bên là khối lượng cung cấp cho xã hội như giá trị sản xuất, doanh

thu Trị giá của chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả của doanh nghiệp càng lớn

Công thức tính như sau:

Lợi nhuận trước thuế

Tỷ suất lợi nhuận/doanh thu =

Doanh thu thuần x 100%

Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu thuần sản xuất kinh doanh

Tỷ suất này được xác định trên cơ sở mối quan hệ giữa doanh thu, chi phí và lợi

nhuận chỉ trong lĩnh vực kinh doanh thuần qua công thức sau:

Lợi nhuận thuần SXKD

Tỷ suất lợi nhuận/doanh

thu thuần SXKD = Doanh thu thuần SXKD x 100%

Tỷ suất này phản ánh mức sinh lãi của một đồng doanh thu khi tiêu thụ sản phẩm

hàng hóa Khi đánh giá chỉ tiêu trên phải xem xét đặc điểm của ngành nghề kinh doanh

và chiến lược hoạt động của doanh nghiệp Trường hợp doanh nghiệp kinh doanh nhiều

lĩnh vực và có nhiều đơn vị thành viên thì cần tính toán chỉ tiêu này theo từng nhóm

ngành nghề kinh doanh, từng đơn vị để đánh giá toàn diện hơn khả năng sinh lợi của

doanh nghiệp

Trong một số trường hợp, do chính sách khấu hao khác biệt dẫn đến chỉ tiêu lợi

nhuận có thể bị tính sai lệch Do vậy, để loại trừ sự khác biệt về khấu hao, chỉ tiêu tỷ

suất lợi nhuận có thể được tính toán lại như sau:

LN thuần SXKD + Khấu hao TSCĐ

Tỷ suất lợi

Chỉ tiêu hiệu quả này cho phép đánh giá hiệu quả doanh thu, nó đo lường hiệu quả đạt được từ 100 đồng doanh thu thuần sản xuất kinh doanh Tốc độ tăng trưởng của chỉ tiêu này qua thời gian chỉ ra khả năng mà doanh nghiệp phải duy trì để tái đầu tư

Nó cũng chỉ ra khả năng phát triển của doanh nghiệp trong tương lai

- Khả năng sinh lợi của tài sản

Tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA)

Tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) là một chỉ số tài chính cho thấy tỷ lệ phần trăm lợi nhuận kiếm được của một doanh nghiệp liên quan đến tài sản

Chỉ tiêu này được xác định qua công thức sau:

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất sinh lợi của tài sản

Chỉ tiêu trên phản ánh cứ 100 đồng tài sản đầu tư tại doanh nghiệp sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Giá trị của chỉ tiêu càng cao phản ánh khả năng sinh lợi của tài sản càng lớn, chứng tỏ doanh nghiệp đã đầu tư và sử dụng có hiệu quả nguồn tài sản của mình

Trong trường hợp doanh nghiệp có nhiều đơn vị thành viên, tỷ suất này cần tính cho từng đơn vị để đánh giá chình xác hơn sức sinh lời của từng bộ phận Nếu doanh nghiệp kinh doanh trên nhiều lĩnh vực khác nhau thì cần phân tích suất sinh lợi của tài sản theo từng ngành nghề kinh doanh Tuy nhiên trên thực tế hiện nay việc tách riêng từng loại tài sản phục vụ cho từng lĩnh vực hoạt động rất khó khăn

Không giống như tỷ suất lợi nhuận khác, chẳng hạn như tỷ suất lợi nhuận trên vốn cổ phần (ROE), đo lường tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) phải bao gồm tất cả các loại tài sản của một doanh nghiệp, nghĩa là tổng tài sản được sử dụng chứ không phải là tài sản thuần (bao gồm vốn cổ đông, vốn hình thành từ lợi nhuận để lại, vốn chênh lệch do phát hành cổ phiếu ra công chúng cao hơn mệnh giá, các quỹ dự trữ phát

triển dự phòng) Ví dụ như lượng tiền mà doanh nghiệp có được do vay nợ sẽ được cân

bằng với một trách nhiệm tương ứng với một khoản nợ phải trả Chính vì vậy, các

doanh nghiệp thường sử dụng chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản để đánh giá việc sử

dụng toàn bộ số tiền được đưa vào quá trình sản xuất kinh doanh mà không cần quan

tâm đến nguồn gốc từ vay nợ hay từ vốn chủ sở hữu David Lindo tin rằng tỷ suất sinh

lợi của tài sản là chỉ số tài chính tốt nhất được sử dụng để đo lường mối quan hệ giữa

lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được và khoản đầu tư vào các tài sản cần thiết để đạt

được lợi nhuận đó Phần trăm ROA là một cơ sở có thể được sử dụng để đo lường sự

đóng góp lợi nhuận yêu cầu từ các khoản đầu tư mới Như vậy nó xác định tỷ lệ lợi

nhuận cần thiết để ít nhất có thể duy trì hiệu quả hiện tại và có thể được dùng để thiết

lập một yêu cầu đối với tất cả các khoản đầu tư mới phải đáp ứng mới được phê duyệt

Mặt khác, chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) sẽ giúp nhà quản lý doanh

nghiệp trả lời câu hỏi: “Những gì doanh nghiệp có thể làm được với các tài sản mà

doanh nghiệp có sẵn?” Nếu như giá trị chỉ tiêu này càng cao càng cho thấy khả năng

quản lý của doanh nghiệp Do đó, tỷ suất sinh lợi của tài sản là kết quả tổng hợp của

những cố gắng của doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả cá biệt của các yếu tố sử

dụng cho quá trình sản xuất kinh doanh, là kết quả của nỗ lực mở rộng thị trường tiêu

thụ, tăng doanh số và tiết kiệm các chi phí Điều này được thể hiện thông qua sơ đồ

phương trình Dupont sau:

Hình 2.1 Phương trình Dupont của ROA Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) được sử dụng trong nội bộ của doanh nghiệp để theo dõi tình hình sử dụng tài sản theo thời gian, theo dõi hoạt động của doanh nghiệp trong tình hình chung của ngành và so sánh với các doanh nghiệp trong cùng ngành Đối với điều này phải được thực hiện một cách có hiệu quả nhằm cung cấp các thông tin cần thiết cho nhà quản trị Do đó, hệ thống kế toán cần phải phân bổ tài sản một cách chính xác cho các hoạt động khác nhau Chỉ tiêu ROA có thể cung cấp các thông tin về hiệu quả tài sản cũng như tình trạng thiếu vốn của doanh nghiệp Patricia Fairfield và Teri Lombardi Yohn đã thực hiện một nghiên cứu về tỷ suất sinh lợi của tài sản Họ đã chứng minh được rằng phân tích sự thay đổi của tỷ suất sinh lợi của tài sản có vai trò quan trọng trong việc dự báo tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong tương lai

KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA TÀI SẢN (ROA)

LỢI NHUẬN

DOANH THU CHI PHÍ BIẾN PHÍ ĐỊNH PHÍ

DOANH THU

DOANH THU HĐ SXKD DOANH THU TÀI CHÍNH THU NHẬP KHÁC

DOANH THU

TÀI SẢN

TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TÀI SẢN LƯU ĐỘNG

Qua công thức tính có thể thấy chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) phụ

thuộc nhiều vào mức độ đầu tư tài sản của doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp càng sử

dụng nhiều vốn kinh doanh thì càng khó khăn trong việc đạt được một tỷ suất ROA

cao Tùy thuộc vào từng ngành nghề kinh doanh khác nhau mà mức độ đầu tư vào tài

sản mà doanh nghiệp cần sử dụng khác nhau Ví dụ như đối với các doanh nghiệp sản

xuất thiết bị lớn như sản xuất ô tô thì cần một khối lượng tài sản hữu hình lớn trong khi

đó một doanh nghiệp quảng cáo hay sản xuất phần mềm máy tính chỉ cần một lượng

thiết bị tối thiểu và do đó có thể tạo ra được tỷ suất ROA cao hơn Tuy nhiên trong

trường hợp kinh doanh thất bại, các doanh nghiệp có nhiều tài sản hữu hình lớn có thể

chuyển đổi thành tiền trong khi một doanh nghiệp sử dụng chủ yếu là các tài sản trí tuệ

sẽ gặp nhiều khó khăn Do đó mặc dù chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) làm

cho công việc phân tích cơ bản trở nên dễ dàng hơn, giúp nhà đầu tư nhận ra cơ hội cổ

phiếu tốt và giảm thiểu những rủi ro có thể xảy ra nhưng chỉ nên sử dụng trong việc so

sánh đánh giá các doanh nghiệp trong cùng một ngành nghề kinh doanh

Tỷ suất sinh lợi kinh tế của tài sản (RE)

Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) đã phản ánh một cách tổng hợp hiệu

quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Tuy nhiên kết quả về lợi nhuận

còn chịu tác động bởi thuế TNDN và cấu trúc nguồn vốn Vì vậy, để thấy rõ thật sự

hiệu quả của hoạt động thuần kinh tế ở doanh nghiệp, ta sử dụng chỉ tiêu tỷ suất sinh

lợi kinh tế của tài sản

Lợi nhuận trước thuế + Chi phí lãi vay

RE =

Tổng tài sản bình quân x 100%

Tỷ suất này đánh giá khả năng sinh lợi của vốn đầu tư so với các chi phí cơ hội

khác Áp dụng tỷ suất này, doanh nghiệp sẽ có thể quyết định nên huy động từ nguồn

vốn chủ sở hữu hay huy động vốn vay

• Nhóm chỉ tiêu xét về mặt hiệu quả kinh tế - xã hội

- Tăng thu ngân sách

Doanh nghiệp khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh thì phải có nhiệm

vụ nộp cho ngân sách nhà nước dưới hình thức là các loại thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu … Nhà nước sử dụng những khoản thu này để phục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân và các lĩnh vực phi sản xuất, góp phần phân phối lại thu nhập quốc dân

- Tạo thêm việc làm và nâng cao đời sống người lao động

Nước ta cũng giống như các nước đang phát triển, hầu hết là các nước có tình trạng kém về công nghệ sản xuất và nạn thất nghiệp còn phổ biến Do đó để nhanh chóng thoát khỏi đói nghèo lạc hậu đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự tìm tòi đưa ra các biện pháp nâng cao hiệu quả HĐKD, mở rộng quy mô sản xuất, … từ đó tạo thêm công

ăn việc làm cho người lao động Ngoài ra khi các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả sẽ góp phần nâng cao mức sống của người lao động

Xét trên phương diện kinh tế, việc nâng cao mức sống của người dân được thể hiện qua chỉ tiêu như gia tăng thu nhập bình quân trên đầu người, gia tăng đầu tư xã hội, …

- Tái phân phối lợi tức xã hội

Sự phát triển không đồng đều về mặt kinh tế - xã hội giữa các vùng, các miền trong cùng một quốc gia đặt ra các yêu cầu cần phải có sự phân phối lại lợi tức xã hội nhằm giảm sự chênh lệch về mặt kinh tế giữa các vùng

Theo quan điểm của các nhà kinh tế học hiện nay, hiệu quả xã hội được thể hiện qua các chỉ tiêu như: Bảo vệ môi trường, chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, …

Như vậy, trên thực tế có thể sử dụng rất nhiều các chỉ tiêu khác nhau để đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Tuy nhiên trong đề tài này tác giả chú trọng nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu tổng hợp về hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA)

2.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP

2.4.1 Tốc độ tăng trưởng

Kết quả nghiên cứu của Zeitun and Tian (2007) và nghiên cứu của Fozia Memon,

Niaz Ahmed Bhutto and Ghulam Abbas (2012) thì tốc độ tăng trưởng có tác động tích

cực tới hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Doanh nghiệp kể từ khi ra đời đã phải đặt ra mục tiêu là tăng trưởng, đây là điều

kiện cơ bản để DN có thể tồn tại và phát triển trong suốt quá trình hoạt động của mình

Thực tế thì tăng trưởng có thể mang lại cho DN những lợi ích quan trọng như có thể

tích lũy về vốn, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất để đầu tư HĐKD, xây dựng uy tín với các

đối tác và các nhà đầu tư

Tăng trưởng còn giúp DN nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường nhằm

đảm bảo sự tồn tại và phát triển trong điều kiện khó khăn như hiện nay Jay Mattie, một

chuyên gia hàng đầu về cung cấp dịch vụ cho các công ty tư nhân làm việc cho văn

phòng Pricewater Coopers Boston nhận định rằng “Nếu bạn không phát triển, bạn sẽ

không theo kịp tốc độ nhu cầu thị trường, một đối thủ khác sẽ tiến lên và đáp ứng bộ

phận nhu cầu đó”

Về lý thì DN có tốc độ tăng trưởng phát triển sẽ mang lại những lợi ích thiết thực,

một DN phát triển sẽ là người tiên phong và định hình ngành nghề trong thị trường,

xây dựng những rào cản với các đối thủ cạnh tranh khác Tuy vậy việc tăng trưởng

nhanh sẽ đem lại nhiều rủi ro cho DN, đặc biệt là nguồn tài chính, năng lực quản

lý…không gia tăng theo kịp với tốc độ tăng trưởng Vì vậy DN cần phải duy trì tốc độ

tăng trưởng một cách phù hợp dựa trên những kế hoạch kinh doanh đã được đưa ra và

quy tụ những nguồn nhân lực tốt nhất có thể, như vậy sẽ làm cho HQKD của DN sẽ

ngày càng được nâng cao hơn và hiệu quả sẽ thay đổi rõ rệt

2.4.2 Đầu tư tài sản cố định

Theo các nghiên cứu của Zeitun và Tian (2007); Onaolapo và Kajola (2010);

Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion (2011); Fozia Memon, Niaz Ahmed

Bhutto và Ghulam Abbas (2012) cho thấy tỷ trọng tài sản cố định (TSCĐ) có tác động tiêu cực đến hiệu quả HĐKD của DN

Tài sản cố định là cơ sở vật chất kỹ thuật, là yếu tố chủ yếu thể hiện năng lực sản xuất kinh doanh của DN Nói cách khác TSCĐ là "hệ thống xương" và “bắp thịt” của quá trình kinh doanh Vì vậy trang thiết bị hợp lý, bảo quản và sử dụng tốt TSCĐ có ý nghĩa quyết định đến việc tăng năng suất lao động, tăng chất lượng kinh doanh, tăng thu nhập và lợi nhuận cho doanh nghiệp Trong quá trình HĐKD, TSCĐ có vai trò hết sức lớn lao và bất kỳ hoạt động kinh doanh nào muốn diễn ra đều phải có TSCĐ TSCĐ đó hình thành ở nhiều lĩnh vực khác nhau, có thể là tài sản của DN hoặc là tài sản đi thuê ngoài Đối với các DN sản xuất thì giá trị sản lượng hình thành chủ yếu từ năng lực của TSCĐ vì thế các DN này thường chú trọng đến đầu tư trang thiết bị máy móc, công nghệ sản xuất hiện đại để không ngừng nâng cao số lượng cũng như chất lượng của sản phẩm nhằm phục vụ nhu cầu tốt nhất cho khách hàng Riêng đối với lĩnh vực xây dựng mà DN đầu tư quá nhiều vào TSCĐ thì lại không mang lại nhiều hiệu quả kinh doanh vì đầu tư vào TSCĐ bị chiếm mất một lượng nguồn vốn rất lớn, trong khi đó nguồn vốn lưu động trong hoạt động xây dựng lại rất cần thiết và quan trọng TSCĐ khi tham gia vào quá trình HĐKD của doanh nghiệp thì vẫn giữ được nguyên vẹn hình thái vật chất ban đầu của nó, nhưng giá trị của nó sẽ được giảm dần

và được chuyển vào giá trị sản phẩm hoặc chi phí HĐKD dưới hình thức khấu hao Tỉ trọng của TSCĐ trong tổng số vốn kinh doanh của DN cao hay thấp phụ thuộc vào tính chất kinh doanh từng loại hình, mặt khác các chi phí liên quan đến việc sử dụng TSCĐ như chi phí sửa chữa, chi phí nâng cấp, chi phí thuê chuyên gia… đều có ảnh hưởng tới lợi nhuận kinh doanh trong kỳ của DN Do đó việc đầu tư và sử dụng TSCĐ có ảnh hưởng trực tiếp tới HQKD của DN Tuy nhiên hiện nay DN đang nằm trong tình trạng thiếu vốn để phát triển và tái sản xuất mở rộng, vì vậy vấn đề phân bổ hợp lý TSCĐ và

tài sản lưu động (TSLĐ) là rất quan trọng, việc đầu tư vào TSCĐ phải thoả đáng tránh

tình trạng thừa TSCĐ và sử dụng không hết năng lực trong khi đó TSLĐ lại thiếu

Việc sử dụng TSCĐ hợp lý có ý nghĩa hết sức quan trọng, nó cho phép khai thác

tối đa năng lực làm việc của TSCĐ góp phần làm giảm tỷ suất chi phí tăng doanh lợi

cho doanh nghiệp Mặt khác sử dụng TSCĐ hợp lý là một điều kiện đảm bảo giữ gìn

hàng hoá sản phẩm an toàn và cũng chính là điều kiện bảo quản TSCĐ

2.4.3 Cơ cấu vốn (Tỷ lệ nợ)

Lý thuyết của Modigliani và Miller (1958) giả định rằng khi các DN hoạt động

trong một môi trường không có thuế, không có chi phí giao dịch nào, không có chi phí

phá sản và không có bất cân xứng thông tin thì cơ cấu vốn không ảnh hưởng gì đến giá

trị DN hay nói cách khác là DN không thể tăng giá trị của mình bằng cách thay đổi cấu

trúc nguồn vốn Thực tế lý thuyết này không thể áp dụng vào trong thực tế được vì môi

trường kinh doanh của tất cả các DN của tất cả các quốc gia trên thế giới đều tồn tại

thông tin bất cân xứng, chi phí giao dịch và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp

Cũng theo lý thuyết của Modigliani và Miller (1963), trong trường hợp có thuế

thu nhập doanh nghiệp cho thấy cơ cấu vốn có liên quan đến giá trị DN, ưu điểm của

việc sử dụng nợ là khoản chi phí hợp lý được khấu trừ làm giảm lợi nhuận trước thuế,

trong khi đó chi phí vốn chủ sở hữu không có được ưu điểm này Chính vì vậy mà giá

trị DN được tăng lên là nhờ lợi ích từ lá chắn thuế

Theo lý thuyết cơ cấu vốn tối ưu thì khi một DN bắt đầu vay nợ, DN đó có lợi về

thuế, chi phí nợ thấp kết hợp với lợi thế về thuế sẽ làm cho chi phí vốn bình quân gia

quyền (WACC) giảm khi nợ tăng Do đó, lý thuyết cơ cấu về vốn tối ưu cho rằng cơ

cấu vốn có tác động đến WACC và giá trị DN hay nói cách khác là có một tỷ lệ nợ tối

ưu, ở đó WACC của DN là nhỏ nhất và giá trị của DN là lớn nhất Mặt khác khi gia

tăng tỷ lệ nợ sẽ dẫn đến chi phí HĐKD tăng cao, sẽ dẫn đến làm giảm lợi nhuận của

DN Nếu doanh thu của DN tăng lên là do kết quả của vốn vay nhưng lại làm lợi nhuận

giảm mạnh do sự gia tăng của chi phí sẽ dẫn đến HQKD của DN bị thụt giảm Bên cạnh đó, khi DN sử dụng quá nhiều nguồn vốn vay sẽ dẫn đến tình trạng không đảm bảo được khả năng thanh toán, gây mất uy tín với nhà đầu tư, với khách hàng, với nhà cung cấp…làm cho DN khó có thể tiếp cận được với các nguồn vốn khác hoặc cơ hội kinh doanh Đặc biệt hiện nay các DN hay sử dụng các khoản nợ ngắn hạn để thanh toán cho các khoản nợ dài hạn hoặc đầu tư mua sắm, nâng cấp TSCĐ Những khoản nợ này luôn gắn liền với rủi ro, dễ dẫn đến tình trạng phá sản DN khi khả năng thanh toán chạm mức báo động

Như vậy theo lý thuyết của Modigliani và Miller, lý thuyết cơ cấu vốn tối ưu và các nghiên cứu trên thế giới như nghiên cứu của Zeitun và Tian (2007), Neil Nagy (2009), Fozia Memon, Niaz Ahmed và Ghulam Abbas (2012) có thể thấy việc lựa chọn

và sử dụng nguồn vốn như thế nào sẽ tác động đến HQKD của DN, hay nói tóm lại là tồn tại mối quan hệ giữa cơ cấu vốn và HQKD của doanh nghiệp

2.4.4 Quy mô doanh nghiệp

Theo kết quả nghiên cứu của các tác giả Zeitun and Tian (2007), nghiên cứu của Dimitris Margaritis and Maria Psillaki (2008) và Onaolapo and Kajola (2010) thì quy mô của doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả HĐKD đối với các DN Đối với các DN có quy mô lớn sẽ có được nhiều điều kiện thuận lợi hơn về tài chính, về thị phần, về uy tín và thương hiệu….từ đó có thể dễ dàng hơn khi tiếp cận với các cơ hội làm ăn cũng như các nguồn vốn Quy mô của DN có thể hiểu là: giá trị tổng tài sản, quy mô về vốn, vốn điều lệ, phạm vi hoạt động, số lượng lao động và thu nhập của người lao động, … Theo lý thuyết lợi thế kinh tế thì quy mô DN (hay còn gọi là lợi nhuận tăng dần của DN) được thể hiện khi chi phí bình quân cho một đơn vị sản phẩm sản xuất ra sẽ giảm dần so với mức tăng lên của sản lượng sản phẩm, quy mô này

có được là bởi nguyên nhân sau:

- Tính chuyên môn hóa cao: Khi quy mô HĐKD của DN ngày càng lớn mạnh thì

việc DN thuê thêm lực lượng lao động sẽ là lẽ đương nhiên, những lao động này

có thể tập trung vào một công việc cụ thể để làm hoặc chuyên tâm giải quyết công

việc đó, như vậy sẽ có được hiệu quả hơn rất nhiều, đồng thời nó cũng sẽ tiết

kiệm được thời gian và chi phí đào tạo người lao động

- Làm chi phí cố định giảm thiểu: Chi phí cố định là đầu tư mua sắm các máy móc

trang thiết bị, dây chuyền sản xuất và một số các yếu tố khác để duy trì HĐKD

của doanh nghiệp, các chi phí cố định này sẽ không thay đổi theo mức sản lượng

(tăng/giảm) của DN Do đó, khi sản lượng tăng thì DN sẽ đạt được lợi ích kinh tế

nhờ quy mô này vì các chi phí cố định này không tăng thêm và có thể chia cho

nhiều sản lượng hơn, như vậy nó đã làm giảm chi phí cố định bình quân trên một

đơn vị sản phẩm

2.4.5 Thời gian hoạt động

Theo nghiên cứu của Neil Nagy (2009) và Onaolapo and Kajola (2010) thì thời

gian hoạt động của một doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả hoạt động

kinh doanh của doanh nghiệp

Thật vậy, đối với các DN có thâm niên hoạt động càng lâu năm bao nhiêu thì càng

có nhiều kinh nghiệm trong quá trình HĐKD bấy nhiêu, đồng thời các DN sẽ tích luỹ

được nhiều nguồn vốn để đầu tư mở rộng các HĐKD Mặt khác, về hình ảnh, thông tin

DN đã có mặt trên thị trường rất nhiều năm cũng đã tạo được sự uy tín với khách hàng,

với nhà cung cấp, với nhà đầu tư…những điều này sẽ giúp cho DN có nhiều cơ hội mở

rộng thị trường hơn nữa, nhiều cơ hội hợp tác kinh doanh, thu hút vốn đầu tư và thu hút

được một lực lượng có tay nghề cao Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh

cũng như nâng cao sự cạnh tranh cho DN với các đối thủ khác

2.4.6 Quản lý nợ phải thu

Theo nghiên cứu của Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion (2011)

cho thấy thì khả năng quản trị nợ phải thu khách hàng có ảnh hưởng tích cực đến

HQKD của doanh nghiệp

Bất kỳ DN nào bước vào kinh doanh đều sinh ra công nợ với khách hàng và nhà cung cấp, khoản nợ phải thu là một phần nằm trong công nợ đó Những khoản nợ này phát sinh là do khách hàng mua chịu hàng hoá, mua trả góp, đây là khoản tiền mà DN

bị khách hàng chiếm dụng và số tiền bị chiếm dụng này nhiều hay ít là do uy tín của khách hàng mà có hoặc do tự DN đặt ra hạn mức đối với khách hàng hoặc do đặc tính của sản phẩm…cho đến khi nào khách hàng thanh toán cho DN thì khoản tiền vốn này mới coi như không bị chiếm dụng nữa Có thể nói việc kiểm soát các khoản nợ phải thu khách hàng trong DN liên quan đến việc đánh đổi giữa lợi nhuận và rủi ro, bởi vì khi

DN bán chịu hàng hoá dịch vụ cho khách hàng quá nhiều thì chi phí cho các khoản phải thu này tăng lên, dẫn đến nguy cơ sinh ra các khoản nợ khó đòi, không có khả năng thu hồi được, có thể dẫn đến tình trạng DN không còn đủ nguồn vốn để tiếp tục duy trì và đầu tư vào HĐKD nữa Mặt khác nếu không có chính sách bán chịu cho khách hàng thì khách hàng sẽ chuyển sang mua hàng của đối thủ cạnh tranh là lẽ đương nhiên, khi đó dẫn đến tình trạng làm giảm doanh thu và làm giảm lợi nhuận

Để đánh giá khả năng quản lý các khoản nợ phải thu khách hàng của DN, chỉ tiêu

số vòng quay nợ phải thu khách hàng và kỳ thu tiền bình quân sẽ thường được sử dụng

Hệ số vòng quay các khoản phải thu càng lớn chứng tỏ tốc độ thu hồi nợ của doanh nghiệp càng nhanh, khả năng chuyển đổi các khoản nợ phải thu sang tiền mặt cao, điều này giúp cho DN nâng cao luồng tiền mặt, tạo ra sự chủ động trong việc tài trợ nguồn vốn lưu động trong sản xuất Ngược lại, nếu hệ số này càng thấp thì số tiền của DN bị chiếm dụng ngày càng nhiều, lượng tiền mặt sẽ ngày càng giảm, làm giảm sự chủ động của doanh nghiệp trong việc tài trợ nguồn vốn lưu động trong sản xuất và có thể doanh nghiệp sẽ phải đi vay ngân hàng để tài trợ thêm cho nguồn vốn lưu động này Có thể tính ra số vòng quay khoản phải thu bằng cách lấy doanh thu thuần (doanh thu không bằng tiền mặt) chia cho trung bình cộng đầu kỳ và cuối kỳ của giá trị các khoản phải thu (số liệu này được lấy từ bảng CĐKT của doanh nghiệp) Để tính toán hệ số này chính xác hơn, người ta dùng doanh thu không thanh toán ngay trong kỳ thay cho

doanh thu trong kỳ Kỳ thu tiền bình quân cho biết trung bình DN mất bao nhiêu ngày

để một khoản phải thu được thanh toán, ngược lại với vòng quay khoản phải thu thì kỳ

thu tiền bình quân càng nhỏ thì tốc độ thu hồi khoản nợ phải thu của DN càng nhanh,

khả năng chuyển đổi các khoản nợ phải thu sang tiền mặt cao Điều này sẽ giúp cho

DN nâng cao luồng tiền mặt, tạo ra sự chủ động trong việc thu xếp nguồn vốn lưu động

trong kinh doanh, từ đó cho thấy hiệu quả của công tác quản trị khoản phải thu mà DN

đang thực hiện là khả quan

2.4.7 Rủi ro kinh doanh

Rủi ro là điều không ai mong đợi trong kinh doanh nhưng một khi đã bước vào

kinh doanh thì phải chấp nhận “sống chung”, nhận diện được rủi ro, có giải pháp phòng

tránh, biết hạn chế tổn thất khi có rủi ro, đó là giải pháp tích cực và rủi ro trong kinh

doanh có thể chia làm hai loại: Rủi ro phụ thuộc vào chính sách của DN (rủi ro môi

trường bên trong) và rủi ro phụ thộc vào môi trường kinh doanh (rủi ro môi trường bên

ngoài) Theo quan điểm của trường phái truyền thống thì rủi ro là những thiệt hại, mất

mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn xảy ra cho DN

Theo quan điểm của trường phái hiện đại thì rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được,

vừa mang tính tiêu cực và vừa mang tính tích cực, rủi ro có thể vừa mang lại những lợi

ích và cơ hội

Theo lý thuyết kinh tế của F.B Hawley thì “Lợi nhuận là phần thưởng rủi ro trong

kinh doanh”, nếu không có mối quan hệ này thì DN sẽ không bao giờ chấp nhuận rủi ro

trong HĐKD để thu hút được nhiều lợi ích hơn Lý thuyết cân bằng giữa rủi ro và lợi

nhuận cũng cho thấy khi rủi ro càng cao thì hiệu quả HĐKD của DN càng tăng Theo

nghiên cứu của Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto và Ghulam Abbas (2012) cũng đưa

ra kết luận tương tự với lý thuyết kinh tế của F.B Hawley về mối quan hệ thuận chiều

giữa rủi ro và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Nhưng mặt khác, nếu HĐKD của

DN gặp quá nhiều rủi ro mà không có biện pháp hay khả năng phòng tránh để giảm

thiểu và hạn chế những ảnh hưởng đó thì sẽ dẫn đến tiêu cực trong HĐKD

2.4.8 Tỷ lệ sở hữu nhà nước

Đánh giá hiệu quả của phần vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp là một vấn đề quan trọng, đặc biệt ở nước ta hiện nay khi Nhà nước đang nắm giữ sở hữu tuyệt đối hoặc chi phối nhiều doanh nghiệp Việc áp dụng đầy đủ các chỉ tiêu đánh giá còn phụ thuộc vào từng điều kiện cụ thể, nhưng cần có ít nhất 4 chỉ tiêu là lợi nhuận trên tổng tài sản, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, tăng trưởng vốn chủ sở hữu, và tăng trưởng tổng tài sản Nhìn chung từ lý thuyết cho đến thực tiễn là phần vốn Nhà nước có đem lại hiệu quả tài chính cho doanh nghiệp, sở hữu Nhà nước hoàn toàn có thể đóng góp tích

cực vào việc nâng cao lợi nhuận và tăng trưởng cho doanh nghiệp

2.4.9 Yếu tố ngành nghề kinh doanh

Một trong những yếu tố cũng ảnh hưởng đến việc HĐKD của các công ty cũng phải nói đến là lựa chọn ngành nghề kinh doanh Trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay trong hầu hết các lĩnh vực, các ngành nghề kinh doanh đem lại lợi nhuận cao đều bị rất nhiều các DN dòm ngó và sẵn sàng đầu tư vào lĩnh vực đó, do vậy các DN đã lựa chọn ngành nghề kinh doanh rồi buộc phải khai thác triệt để những lợi thế sẵn có của mình và tăng cường phạm vi chiếm lĩnh thị trường để đem lại được hiệu quả kinh doanh tốt nhất cho DN mình Bởi vì trong mỗi lĩnh vực hoạt động kinh doanh đều có những lợi thế và lợi nhuận khác nhau

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Chương 2 tác giả đã nêu được tổng quan chung về lý thuyết và một số các chỉ tiêu

đo lường hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng

khoán, ngoài ra tác giả cũng đã trình bày được tổng quan các yếu tố ảnh hưởng trực

tiếp đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, mức độ ảnh hưởng của các

yếu tố này là khác nhau vì còn phụ thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp, ngành nghề

kinh doanh khác nhau Cụ thể tác giả đã tập trung đưa ra những cơ sở lý luận về các

yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp như: Tốc độ tăng

trưởng doanh thu, đầu tư tài sản cố định, ngành nghề kinh doanh, rủi ro kinh doanh, tỷ

lệ sở hữu nhà nước, cơ cấu vốn, quản trị nợ phải thu, thời gian hoạt động của doanh

nghiệp và quy mô doanh nghiệp

Chương kế tiếp tác giả sẽ tập trung phân tích sâu hơn, đưa ra những cơ sở nghiên

cứu và những giả thuyết nghiên cứu về các yếu tố tác động trực tiếp tới hiệu quả hoạt

động kinh doanh trong các doanh nghiệp niêm yết

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.4 XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP

3.4.1 Tổng quan quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu được mô tả tổng quan theo sơ đồ dưới đây:

Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu

Xác định các vấn đề cần nghiên cứu

Tổng quan mục tiêu nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh

Xây dựng mô hình nghiên cứu

Thu thập và xử lý số liệu trên phần mềm SPSS 20.0 và Excel

Thống kê mô tả; Kiểm tra mối tương quan và Hồi quy tuyến tính các biến

trong mô hình

Kết quả nghiên cứu và nhận xét

3.4.2 Dữ liệu nghiên cứu

Một trong những yếu tố then chốt và quyết định đến thành công của nghiên cứu

trong đề tài này là việc lựa chọn và sử dụng số liệu để phân tích, tuỳ thuộc vào mục

đích nghiên cứu mà dữ liệu được sử dụng sao cho hợp lý nhất Trong nghiên cứu này

tác giả sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu như sau:

- Nguồn dữ liệu: Tác giả tiến hành thu thập số liệu về tình hình hoạt động kinh

doanh trên các báo cáo tài chính, cụ thể là trên Bảng cân đối kế toán và Bảng kết

quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đã được niêm yết trên Sở giao

dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, các báo cáo này đều đã được kiểm

toán và được công bố hàng năm trên trang web của Sở giao dịch chứng khoán

Thành phố Hồ Chí Minh Đây là những doanh nghiệp có doanh thu và lợi nhuận

hàng năm tương đối cao

- Thời gian thu thập: Trong thời gian 3 năm, từ năm 2011 đến 2013

- Số lượng doanh nghiệp được thu thập: tác giả tiến hành thu thập số liệu của 100

doanh nghiệp tiêu biểu nhất, có tổng doanh thu và tầm ảnh hưởng tương đối cao

để nghiên cứu (Phụ lục đính kèm)

- Kết cấu của dữ liệu: Có khoảng 100 doanh nghiệp được thu thập số liệu trong thời

gian từ 2011 đến 2013, dữ liệu sử dụng trong bài này là dữ liệu thứ cấp, được lấy

từ trang web http://www.cophieu68.vn và http://finance.vietstock.vn

- Điều kiện lọc dữ liệu: (1) Công ty phải thực hiện niêm yết trên Sở giao dịch

chứng khoán TP.HCM trước năm 2011 và không được rời khỏi thị trường chứng

khoán trong giai đoạn nghiên cứu (2) Công ty thực hiện kỳ kế toán theo năm

dương lịch, không áp dụng theo năm tài chính và không thay đổi kỳ kế toán trong

giai đoạn nghiên cứu (3) Các công ty được nghiên cứu, phải có hoạt động liên

tục và cổ phiếu của nó được giao dịch (4) Các công ty nghiên cứu không phải là

các Ngân hàng, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm (5) Các công ty phải

trình bày các thông tin tài chính cho giai đoạn từ 2011-2013

3.4.3 Phương pháp nghiên cứu

Trong nghiên cứu này phần mềm được sử dụng: Nghiên cứu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 và phần mềm Excel Dữ liệu được thu thập, nhập vào phần mềm, rồi qua các bước tiến hành xử lý, cuối cùng cho kết quả về mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp ở mức độ nào Quá trình phân tích dữ liệu để thực hiện gồm:

- Thống kê mô tả, kiểm tra mối tương quan và hồi quy tuyến tính đa biến các biến trong mô hình nghiên cứu

- Kiểm định giả thuyết về độ phù hợp của mô hình

- Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai VIF (Variance Inflation Factor)

- Đánh giá độ phù hợp của mô hình hồi quy đa biến thông qua Hệ số xác định R2 và

R2 hiệu chỉnh

- Kiểm định tự tương quan thông qua hệ số Durbin-Watson

- Diễn giải ý nghĩa các hệ số hồi quy và đánh giá ý nghĩa của từng biến độc lập bằng cách sử dụng giá trị Sig so với mức ý nghĩa thống kê

3.4.4 Mô hình nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận, các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan và thực trạng tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đã cho thấy bên cạnh một số yếu tố khách quan tác động đến hiệu quả kinh doanh như: Tình hình chính trị, pháp luật, tình hình kinh tế, lạm phát, tỷ giá… Còn có các yếu tố chủ quan xuất phát từ phía các doanh nghiệp như: quyết định về tỷ lệ nợ, quy mô doanh nghiệp, mức độ đầu tư vào tài sản cố định, quản lý công nợ, ngành nghề kinh doanh, tỷ lệ sở hữu…

Các tác giả như Margaritis và Psillaki, Zeitun và Tian, Onaolapo và Kajola đã thực hiện nghiên cứu đo lường trên cả phương diện tài chính và phương diện thị trường

về mối quan hệ giữa hiệu quả HĐKD với một số các yếu tố có khả năng tác động đến

như: Tỷ lệ nợ, tốc độ tăng trưởng, quy mô doanh nghiệp, tỷ trọng tài sản cố định, tỷ lệ

sở hữu, ngành nghề kinh doanh, khủng hoảng kinh tế…Các nghiên cứu này đã chứng

minh rằng các yếu tố này có tác động đến HQKD của doanh nghiệp, và cũng tuỳ thuộc

vào từng yếu tố mà có mức độ tác động khác nhau, mức độ tác động có thể là dương

(+) hoặc tác động âm (-)

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu một số

yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn

chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh như: Đầu tư vào tài sản cố định; Tốc độ tăng

trưởng; Tỷ lệ nợ; Quy mô doanh nghiệp; Rủi ro kinh doanh; Quản lý nợ phải thu;

Thời gian hoạt động; Tỷ lệ sở hữu nhà nước và Ngành nghề kinh doanh Mô hình

nghiên cứu được xây dựng đề xuất như sau:

Bảng 3.1 Các biến trong mô hình nghiên cứu đề xuất

Biến phụ thuộc

Tỷ suất sinh lợi của tài sản

Zeitun & Tian (2007) Neil Nagy (2009) Onaolapo & Kajola (2010) Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia simion (2011) Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto & Ghulam Abbas (2012)

= LNST x 100%/Tổng TSBQ

1 Tốc độ tăng trưởng

Zeitun & Tian (2007) Neil Nagy (2009) Onaolapo & Kajola (2010) Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto & Ghulam Abbas (2012)

= [DTn - DTn-1] x 100%/ DTn-1

2 Đầu tư TSCĐ

Zeitun & Tian (2007) Onaolapo & Kajola (2010) Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia simion (2011) Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto & Ghulam Abbas (2012)

= TSCĐ x 100%/Tổng TS

3 Cơ cấu vốn (tỷ lệ nợ)

Zeitun & Tian (2007) Neil Nagy (2009) Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto & Ghulam Abbas (2012)

= Nợ phải trả x 100%/Tổng TS

4 Quy mô doanh nghiệp Onaolapo & Kajola (2010) Zeitun & Tian (2007) = Tổng tài sản

5 Thời gian hoạt động Onaolapo & Kajola (2010) Neil Nagy (2009)

= Số năm thành lập doanh nghiệp

6 Quản lý nợ phải thu

Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia simion (2011)

= Nợ phải thu bq x 365/DT thuần

7 Rủi ro kinh doanh

Zeitun & Tian (2007) Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto & Ghulam Abbas (2012)

= Độ lệch chuẩn dòng tiền (LNST + Khấu hao)

8 Tỷ lệ sở hữu nhà nước Tian & Estrin (2008) = Tỷ lệ % sở hữu NN trong các doanh nghiệp

- 1 là DN thuộc lĩnh vực sản xuất

Các biến độc lập

9 Ngành nghề kinh doanh Onaolapo & Kajola (2010) Zeitun & Tian (2007)

- 0 là những trường hợp khác

(Nguồn: Tổng hợp nghiên cứu của tác giả)