skkn một số kinh nghiệm đưa tích hợp liên môn và giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạymôn địa lý cấp THCS

Thế nên việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường và tích hợp liên môn vào trong giảng dạy là một định hướng đúng đắn - đặc biệt là với môn Địa lý : môn học cung cấp cho con người vốn hiểu biế

0

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-

SƠ YẾU LÝ LỊCH

Họ và tên : Nguyễn Thị Loan

Ngày tháng năm sinh : 14-07-1986

Đơn vị công tác : Trường THCS Đông Tảo- Khoái Châu Chức vụ : Giáo viên- Chủ tịch Công đoàn

Trình độ chuyên môn : Đại học Sư phạm II

Bộ môn giảng dạy : Địa lý

Năm vào ngành : 2010

Danh hiệu thi đua : Lao động tiên tiến

1

MỤC LỤC

PHẦN I: SƠ YẾU LÍ LỊCH 0

PHẦN II: NỘI DUNG 5

A MỞ ĐẦU 5

I ĐẶT VẤN ĐỀ 5

I.1 Thực trạng của vấn đề 5

I.2 Ý nghĩa của sáng kiến 6

I.3 Phạm vi nghiên cứu 7

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 7

II.1 Cơ sở lý luận 7

II.2 Cơ sở thực tiễn 10

II.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý nói riêng 10

II.2.2 Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo bệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân 11

II.2.3 Thực trạng dạy học tích hợp liên môn và thực trạng môi trường ở địa phương 13

II.3 Các biện pháp tiến hành 14

II.3.1 Biện pháp chung 14 II.3.2 Biện pháp riêng đối với môn Địa lý 14 II.4 Thời gian thực hiện 14

B NỘI DUNG 15

I MỤC TIÊU 15

II MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS 16

2

II.1 CHƯƠNG I: MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP

LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO

GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS 16 II.1.1 Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa

Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy

môn Địa lý cấp THCS 16

II.1.1.1 Chỉ tích hợp với một số nội dung thực sự liên quan đến các

môn học khác và môi trường không gượng ép, không tràn lan, không

tích hợp với bài không liên quan .16 II.1.1.2 Phải đảm bảo đặc trưng của môn học (phù hợp đặc

trưng của giờ dạy về tự nhiên, kinh tế xã hội), không biến giờ học

Địa lý thành giờ bảo vệ môi trường hay giờ học của các môn

khác 17 II.1.1.3 Không tăng thêm nội dung kiến thức dẫn đến quá tải 17 II.1.1.4 Các vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức các môn

có liên quan cần được chia nhỏ trong từng bài học, trong từng

nội dung của bài 17 II.1.1.5 Chỉ tích hợp các mức độ phù hợp (có thể là tích hợp

toàn phần, bộ phận hay chỉ ở mức độ liên hệ) 17 II.1.1.6 Giáo viên cần tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn khi đưa

Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào

giảng dạy 17

II.1.2 Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên

quan và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên

thế giới), các biện pháp bảo vệ môi trường 17 II.1.3 Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên

quan Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp 20

3

II.1.4 Một số hình thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ

môi trường vào trong môn Địa lý .22

II.1.4.1 Hình thức dạy học nội khóa 22

II.1.4.2 Hình thức dạy học ngoại khóa 22

II.1.5 Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý 22

II.1.5.1 Nhóm phương pháp dùng lời 22

II.1.5.2 Phương pháp dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề 24

II.1.5.3 Sử dụng phương pháp quan sát trực quan 25

II.1.5.4 Phương pháp liên hệ thực tế 27

II.1.5.5 Phương pháp hình thành biểu tượng địa lý 28

II.1.5.6 Phương pháp hình thành mối quan hệ nhân quả……… 30

II.1.5.7 Phương pháp sàng lọc 30

II.1.5.8 Phương pháp hoạt động nhóm……….…31

II 1.5.9 Sử dụng trò chơi tạo hứng thú cho học sinh dễ tiếp cận với nội dung kiến thức các môn học khác và những vấn đề về môi trường 31

II.1.5.10 Sử dụng phương pháp nêu gương 33

I.1.5.11 Phương pháp động viên khích lệ hành động 35

I.1.5.12 Phương pháp kiểm tra, đánh giá 35

II.1.5.13 Sử dụng phương pháp phối kết hợp trong khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong quá trình dạy và học 36

II.1.6 Một số kỹ thuật dạy học tích cực góp phần đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý đạt hiệu quả cao 36

II.1.6.1 Sử dụng kĩ thuật động não nhằm khơi gợi những giải pháp sáng tạo 36

II.1.6.2 Sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép 37

II.1.6.3 Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn 39

4

II.1.6.4 Sử dụng kĩ thuật tạo sơ đồ tư duy 41

II.1.6.4 Sử dụng kĩ thuật giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi 42

II.2 CHƯƠNG II: THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI GIẢNG CÓ SỬ DỤNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 42

II.2.1 GIỚI THIỆU CHUNG 42

II.2.2 THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI GIẢNG MINH HỌA 43

VÍ DỤ 1: TIẾT 27: BÀI 24: VÙNG BẮC TRUNG BỘ (Tiếp theo)- SGK ĐỊA LÝ 9 43

VÍ DỤ 2: TIẾT 26: BÀI 26: THIÊN NHIÊN CHÂU PHI ( Tiết 1)-SGK ĐỊA LÝ 7 67

VÍ DỤ 3: TIẾT 52: KIỂM TRA HỌC KỲ 2 ( LỚP 8) 87

III KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG 96

IV HIỆU QUẢ 96

IV.1 Sự chuyển biến trong tư tưởng, nhận thức của giáo viên và học sinh 97

IV.2 Sự chuyển biến trong hành động, việc làm cụ thể của giáo viên và học sinh 97

IV.3 Tác động đến các tổ chức, cơ quan đoàn thể, đến người dân sinh sống xung quanh 98

V KẾT QUẢ THỰC HIỆN 99

V.1 Kết quả chung 99

V.2 Kết quả cụ thể 100

V.3 Bài học kinh nghiệm 116

C KẾT LUẬN 117

1 Nhận định chung 117

2 Điều kiện áp dụng 118

3 Hướng tiếp tục nghiên cứu 119

4 Những đề xuất, kiến nghị 120

TÀI LIỆU THAM KHẢO 122

Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề bức thiết trong giáo dục

ở mọi quốc gia, mọi thời đại Bởi xã hội luôn phát triển, luôn đổi mới, con người cũng phải đổi mới để bắt kịp với xu thế của thời đại Nhưng đổi mới như thế nào để đạt hiệu quả cao? Một trong những định hướng đổi mới của giáo dục là: dạy học theo hướng tích hợp, trong đó Tích hợp liên môn và Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường là hai nội dung được áp dụng vào trong giảng dạy tất cả các phân môn trong hệ thống giáo dục Quốc dân Môn Địa lý cấp THCS ( Trung học cơ sở) cũng đang chuyển mình bắt kịp với xu thế này Vậy vì sao lại phải tích hợp hai nội dung này vào quá trình giảng dạy các môn học nói chung và môn Địa lý nói riêng?

Trước tiên, vì sao phải Tích hợp liên môn vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS Bởi mục tiêu chung của giáo dục hiện nay là: dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ( trong đó năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống rất được

đề cao Bởi nó góp phần hình thành những con người mới, phù hợp với xu thế mới của thời đại Để giải quyết những vấn đề này (cả về tự nhiên và

xã hội ) có hiệu quả đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức liên quan đến nhiều môn học) Vì vậy dạy học phải tích hợp liên môn vào trong việc giảng dạy môn Địa lý nói riêng, trong hệ thống giáo dục nói chung

Tại sao phải đưa nội dung tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý Chúng ta biết, môi trường là nơi con người tồn tại, sinh trưởng và phát triển Thế nhưng, môi trường sống của con người trên Trái đất đang bị xuống cấp nghiêm trọng (cả về môi trường tự nhiên như: ô nhiễm môi trường, sự xuống cấp của các thành phần tự nhiên) và môi

6

trường xã hội (với sự xuống cấp, suy đồi trong đạo đức, lối sống…) Và Việt Nam - một quốc gia đang trên đà phát triển, hội nhập thì vấn đề môi trường cũng đang trở thành một vấn đề nóng bỏng – khi nước ta trở thành một trong 5 quốc gia chịu sự tác động, ảnh hưởng của biển đổi khí hậu mạnh mẽ nhất thế giới và hàng loạt các vấn đề tồn tại trong môi trường xã hội

Vấn đề Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường không phải là vấn đề mới mẻ, nhưng cũng không phải là một vấn đề cũ Nó luôn

là vấn đề nóng và thực sự cần thiết trong mọi thời đại Thế nên việc đưa giáo dục bảo vệ môi trường và tích hợp liên môn vào trong giảng dạy là một định hướng đúng đắn - đặc biệt là với môn Địa lý : môn học cung cấp cho con người vốn hiểu biết về cuộc sống của chính họ và thế giới xung quanh họ Đó chính là nền tảng để xây dựng cuộc sống và xây dựng các môn học khác trong hệ thống giáo dục

Nhận thức được tầm quan trọng đó của đề tài, là một giáo viên môn Địa

lý, tôi luôn trăn trở về điều này Vì thế, trong Sáng kiến kinh nghiệm lần này tôi mạnh dạn bày tỏ một số quan điểm, suy nghĩ của mình trong việc đưa Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn vào trong giảng dạy Địa lý với sáng kiến: “Một số kinh nghiệm đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS”

I.2 Ý nghĩa của sáng kiến

Sáng kiến góp phần giúp các giáo viên có được định hướng cụ thể

và một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý sao cho có hiệu quả, được học sinh đón nhận và có tác động tích cực đến môi trường ở địa phương nói riêng và môi trường sống của cộng đồng nói chung Đồng thời hình thành cho học sinh

kỹ năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, vượt qua những tình huống, thách thức bất ngờ để hình hành năng lực sống tự lập cho các em

7

I.3 Phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến chủ yếu đề cập đến vấn đề chuyên môn trong giảng dạy

môn Địa lý cấp THCS với một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường khi giảng dạy môn học này

Đối tượng của sáng kiến:

+ Đó là các giáo viên giảng dạy môn Địa lý cấp THCS và cả những giáo viên giảng dạy các bộ môn khác trong hệ thống giáo dục quốc dân với mục tiêu là đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong việc giảng dạy các môn học

+ Ngoài ra sáng kiến còn hướng tới đối tượng chủ yếu là các em học sinh, góp phần giúp các em có thêm hiểu biết về các môn học khác để các

em có kỹ năng, hướng giải quyết đúng đắn các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Đồng thời, tăng cường thêm khả năng, sự hiểu biết, nhận thức về thực trạng cũng như hướng giải quyết vấn đề môi trường của địa phương – nơi các em sinh sống

Từ nhận thức, hành động, hiểu biết của các em học sinh sẽ phần nào tác động đến nhận thức của người dân địa phương về vấn đề môi trường và một số kiến thức, vấn đề khác trong cuộc sống

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

II.1 Cơ sở lý luận

Tích hợp trong Tiếng Anh có nghĩa là Integration- có nguồn gốc từ tiếng La Tinh với nghĩa là xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ

Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng, là một quan niệm dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường Bởi, chúng ta biết: Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động, chuyển hóa qua lại với nhau Sự thay đổi của

8

sự vật hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự vật, hiện tượng khác Vì vậy, khi nhận thức về một vấn đề chúng ta cần phải đặt chúng trong mối liên hệ với các vấn đề, hiện tượng khác ( cả trực tiếp và gián tiếp) để nhận thức đúng đắn

và đầy đủ hơn về vấn đề cần giải quyết

Con người chúng ta là tổng hòa các mối quan hệ tự nhiên và xã hội Để tồn tại trong xã hội đòi hỏi con người cần phải có tri thức (cả về Tự nhiên và

Xã hội) Có như vậy con người mới có thể phát triển toàn diện Để có được hệ thống tri thức ấy, một môn học không thể làm được mà đòi hỏi sự tổng hợp kiến thức của nhiều môn học Vậy đưa kiến thức liên môn vào một môn học

sẽ giúp cho học sinh- những con người mới của thời đại nói chung có được

sự hiểu biết phong phú hơn và góp phần làm cho môn học hấp dẫn hơn

Hơn thế, hiện nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, con người đã tạo ra sự biến đổi to lớn của giới tự nhiên và xã hội góp phần phục vụ, nâng cao chất lượng cuộc sống Nhưng con người lại phải đối diện với các vấn đề về môi trường như ô nhiễm, biến đổi khí hậu, sự biến đổi trong nhận thức sống của con người Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường càng trở nên bức thiết hơn bao giờ hết

Giáo dục tích hợp (Tích hợp Liên môn và Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) hiện nay trên thế giới đang được rất nhiều các quốc gia áp dụng Trong đó hầu hết các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đều thực hiện ở một mức độ nhất định Trong những năm 70, 80 của thế kỷ XX, UNESCO

có những hội thảo với các báo cáo về việc thực hiện quan điểm dạy học tích hợp với sự tham gia góp mặt của nhiều quốc gia trên Thế giới Trong chương trình dạy học của nhiều quốc gia như Pháp, Hoa Kỳ, Nhật Bản quan điểm tích hợp (cả Tích hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) đã được ghi rõ trong chương trình

Nhưng ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương còn có sự định hướng quan điểm và cách xây dựng về hướng tích hợp khác nhau

đề bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Hay ở mỗi địa phương, vùng miền trên đất nước, giáo dục bảo vệ môi trường luôn đi liền với tình hình của từng địa phương

Ở Việt Nam hiện nay quan điểm dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) đã và đang được áp dụng ở tất cả các nhà trường trong cả nước

Giáo dục tích hợp trong từng môn học cũng có sự khác biệt Với môn Địa lý có rất nhiều quan điểm khác nhau về việc đưa Tích hợp liên

môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Có người cho rằng: mỗi một môn học có một đặc thù riêng, một hệ thống kiến thức riêng Làm sao lồng ghép nội dung kiến thức của môn học này với nội dung kiến thức của môn học khác Nhưng cũng có quan điểm cho rằng: Người giáo viên cần phải có sự lồng ghép hài hòa, khéo léo để khi học môn Địa lý học sinh không chỉ có hiểu biết về các môn học khác, hiểu biết về môi trường sống của loài người để tăng cường hiểu biết cũng như sự hấp dẫn của môn học

Từ những quan điểm đó tôi đã mạnh dạn tích hợp thường xuyên tích hợp liên môn cũng như Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý theo đúng quan điểm chỉ đạo của Bộ giáo dục và Đào tạo Trong quá

10

trình thực hiện tôi đúc rút được một số kinh nghiệm có thể chưa thực sự đầy đủ, hoàn thiện nhưng phần nào đóng góp được cho các đồng nghiệp, học sinh có được những phương pháp giảng dạy và học tập tốt, hiệu quả về việc tích hợp hai nội dung này vào việc giảng dạy

II.2 Cơ sở thực tiễn

II.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo

vệ môi trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý nói riêng

Hiện nay, hiện tượng học lệch, sự phát triển thiếu toàn diện trong nhận thức, quan điểm, hành động đang là vấn đề bức thiết trong các nhà trường nói riêng, trong xã hội nói chung Ta dễ dàng bắt gặp một nhà khoa học, một tiến sỹ có rất nhiều thành tựu trong nghiên cứu Khoa học nhưng lại là những con người của sách vở, thiếu kiến thức, kỹ năng trong cuộc sống Vì sao lại có những con người như vậy? - Đó chính là kết quả của việc học lệch Hơn thế thực tiễn cho thấy dạy học tích hợp (trong đó có tích hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại (trong đó có cả vấn đề về môi trường - ô nhiễm môi trường- vấn đề bức thiết và nóng bỏng với mọi thời đại, mọi quốc gia trên toàn cầu)

Cần đưa giáo dục theo quan điểm tích hợp vào trong hệ thống giáo dục quốc dân bởi nước ta có tới trên 23 triệu học sinh sinh viên chiếm gần 1/3 dân số đất nước Tác động đến nhóm đối tượng này gần, dễ, nhanh nhất Đây cũng là chủ nhân, tương lai của đất nước, là lực lượng lớn mạnh trong việc tuyên truyền tới công dân Giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) góp phần hoàn thiện nhân cách, kỹ năng sống cho thế hệ trẻ để họ có thể làm chủ cuộc sống của mình, bảo vệ

và phát triển ngôi nhà chung của mình Môn Địa lý là môn học giúp con người có được hiểu biết cụ thể về cuộc sống nên đưa Giáo dục tích hợp

11

(Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) vào môn học này góp phần tạo nên con người hoàn thiện hơn, chuẩn mực hơn, có kỹ năng và thái

độ ứng xử đúng đắn hơn trong cuộc sống

II.2.2 Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo bệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân

Ở Việt Nam, từ thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp (Tích hợp Liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) được thể hiện rất rõ trong

một số môn học ở Tiểu học như môn : “Cách trí” sau đổi thành môn :

“Khoa học thường thức” Cho tới năm 1987, việc nghiên cứu và xây dựng môn: “Tìm hiểu tự nhiên và xã hội’’ đã được đưa vào dạy học ở các trường

cấp I Đến năm 2012 thì quan điểm dạy học tích hợp (Liên môn và tích hợp Giáo dục Bảo vệ môi trường) được đồng loạt triển khai, mở rộng trên tất cả các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân và được coi là một trong những nội dung bắt buộc thực hiện trong quá trình dạy và học của giáo viên và học sinh Thậm chí nhiều tỉnh thành, trong đó có Hưng Yên đã đưa nội dung ấy vào trong Phân phối chương trình lưu hành nội bộ toàn tỉnh Tới năm 2015 chương trình Sách giáo khoa dạy học theo hướng tích hợp nhằm phát triển năng lực của học sinh đã được thí điểm dạy ở gần một nửa số trường trong toàn tỉnh với khối 6 cấp THCS

Nhưng việc đưa nội dung dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) mặc dù đã được tập huấn ở tất cả các cấp trong hệ thống giáo dục Trên thực tế việc đưa nội dung dạy học tích (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) chưa thực sự sát sao

và chưa đem lại hiệu quả cao bởi:

+ Về phía giáo viên: đội ngũ giáo viên phần lớn được đào tạo theo chương trình sư phạm đơn môn, chưa trang bị cơ sở lý luận dạy học liên môn một cách chính thống nên khi giảng dạy giáo viên còn lúng túng trong việc xác định mục tiêu giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) và còn chưa coi trọng việc dạy học theo hướng tích hợp

12

với đối tượng học sinh và với điều kiện thực tiễn của địa phương Có những giáo viên còn chưa trang bị nhiều hiểu biết về môi trường, về các môn học khác và cũng chưa thực sự có ý thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục môi trường vào trong công tác giảng dạy Đại đa phần giáo viên chỉ tập chung vào việc cung cấp kiến thức cơ bản của bài học, ít chú trọng

mở rộng, đặc biệt là lồng ghép tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo

vệ môi trường và bài dạy của mình

+ Về phía học sinh: Các em chưa nhận thức được tầm quan trọng trong việc học tập các môn học một cách toàn diện, vẫn học tập theo xu hướng học lệch, học tủ, học với mục tiêu chủ yếu để đỗ vào các trường cấp III, trường Đại học.Và các em vẫn học theo xu thế thụ động bởi các em chưa có được các tri thức về các lĩnh vực khác như môi trường, xã hội, đời sống… Điều kiện thực tiễn của địa phương, trường học nơi các em sinh sống và học tập cũng chưa có nhiều hoạt động tác động đến nhận thức của các em về vấn đề này

+ Về chương trình Sách giáo khoa của môn Địa lý hiện nay được viết theo hướng đơn môn, chương trình biên soạn nặng về việc cung cấp kiến thức ít chú trọng tới việc bồi dưỡng năng lực cho học sinh Nội dung nhiều bài thì khô khan thiên về việc cung cấp các kiến thức về tự nhiên của các vùng miền ít xen kẽ và đề cập tới các vấn đề khác

+ Tư liệu dạy học thiếu, đặc biệt là hệ thống tranh, ảnh, sách báo còn hạn chế Trường THCS Đông Tảo lại dạy hai ca Vì thiếu cơ sở vật chất nên một số hoạt động liên quan đến vấn đề môi trường hay thời gian

để tổ chức các tiết học, các hoạt động thực tiễn lồng ghép kiến thức liên môn không có thời gian và cũng không đủ kinh phí để thực hiện

+ Thời lượng của một tiết học hạn chế (chỉ có 45 phút) nên việc giáo dục tích hợp (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn) vào trong tiết học đòi hỏi sự gia công nhiều của giáo viên Và nếu không

13

cẩn thận giờ học môn Địa lý sẽ giống như một nồi lẩu thập cẩm với rất nhiều gia vị, học sinh sẽ không thể nhận thức được đâu là vấn đề chính trọng điểm của bài học

II.2.3 Thực trạng dạy học tích hợp liên môn và thực trạng môi trường ở địa phương

Trường THCS Đông Tảo, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên là

một trong những trường ít ỏi còn lại của huyện Khoái Châu còn học 2 ca với hệ thống cơ sở vật chất còn gặp nhiều khó khăn Vì thế hoạt động dạy học tích hợp chủ yếu dựa vào sự nỗ lực của các giáo viên trong quá trình giảng dạy Học sinh trong trường thì thiếu sự đồng đều trong nhận thức nên việc đưa nội dung tích hợp vào giảng dạy còn phụ thuộc nhiều vào đối tượng học sinh (Vì một số học sinh, mục tiêu đưa nội dung kiến thức cơ bản còn gặp khó khăn huống chi là thời gian để mở rộng ra những kiến thức có liên quan của môn học khác) Mặt khác, với vấn đề về môi trường Mặc dù, xã khá phát triển về kinh tế nhưng đi đôi với sự phát triển là vấn đề môi trường như: ô nhiễm môi trường nước do hoạt động chăn nuôi lợn, gà và hoạt động trồng trọt (phun thuốc trừ sâu, phân bón…) Đặc biệt là vấn đề rác thải sinh hoạt của các hộ dân, rác thải của khu chợ đầu mối, ô nhiễm môi trường không khí với khói bụi, tiếng ồn, ô nhiễm môi trường đất…

Một số hình ảnh về vấn đề ô nhiễm môi trường của địa phương

14

Ô nhiễm: nguồn nước ( Nguồn nước chính được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp), rác thải, không khí, tiếng ồn, và những ảnh hưởng của cơ chế thị trường do hoạt động họp chợ suốt ngày đêm

Hơn thế, xã Đông Tảo một phần lớn người dân sống bằng nghề buôn bán nên môi trường bị ảnh hưởng nhiều của mặt trái cơ chế thị trường với mãnh lực đồng tiền, với lối sống thực dụng, với những tai tệ nạn của xã hội

II.3 Các biện pháp tiến hành

II.3.1 Biện pháp chung

- Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về bài học, môn học từ đó lồng ghép thêm một số nội dung có liên quan tới các môn học khác và lồng ghép thêm các kiến thức về môi trường của địa phương, của nước ta và các nước trên thế giới cũng như biện pháp cụ thể cho vấn đề này

II.3.2 Biện pháp riêng đối với môn Địa lý

- Kết hợp giáo dục văn hóa với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường và nội dung của các môn học có liên quan trong môn Địa lý (giáo dục tri thức kết hợp với đạo đức và lối sống)

II.4 Thời gian thực hiện

Đề tài này được thai nghén từ khi tôi đi dự tập huấn về giáo dục tích hợp liên môn và giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý năm 2011 -

2012 Khi về trường giảng dạy tôi rất tích cực đưa nội dung tích hợp (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn) vào dạy học môn Địa lý Trong quá trình giảng dạy tôi tích cực thu thập các tư liệu liên quan

và bắt đầu viết, hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm trong ba tháng

B NỘI DUNG

I MỤC TIÊU

Sáng kiến được xây dựng với mục đích nâng cao chất lượng dạy và học hiệu quả của giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) trong khi giảng dạy môn Địa lý, đồng thời nhằm tăng thêm tính hấp hẫn cho môn học này Từ đó góp phần thực hiện đúng mục tiêu đưa Tích hợp Liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân của Bộ giáo dục và đào tạo

Đặc biệt, đối tượng mà sáng kiến hướng tới không chỉ là những đồng nghiệp tham gia giảng dạy môn Địa lý và các môn học mà còn là các em học sinh với mục đích góp phần để học sinh nhận thức được vai trò của các môn học trong quá trình hoàn thiện nhân cách, lối sống của một con người hoàn thiện và hiểu hơn bản chất của vấn đề môi trường như: tính phức tạp,

16

mối quan hệ của môi trường với sự phát triển, với vùng, quốc gia, toàn cầu

Từ đó giúp các em có được kiến thức về môi trường nói riêng, kiến thức kỹ năng trong cuộc sống nói chung Từ đó các em có thái độ, cách ứng xử đúng đắn, biết lựa chọn phong cách sống thích hợp và hiệu quả trước các vấn đề trong cuộc sống

Là tiếng nói với các tổ chức, đoàn thể, chính quyền địa phương trong

xã về vấn đề bảo vệ môi trường, vấn đề xử lý các tình huống thực tiễn của địa phương xã nhà nói riêng, của cộng đồng nói chung Một đối tượng khác chính là người dân địa phương Việc đưa giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) vào trong môn Địa lý sẽ tác động đến các đối tượng học sinh Từ đó tác động đến những người sống xung quanh các em để tất cả cùng có những kiến thức, kỹ năng sống hoàn thiện hơn và góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em, giúp các em có bản lĩnh, suy nghĩ ứng xử, lối sống lành mạnh

II MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1 CHƯƠNG I: MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1.1 Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS (Tham khảo tại : Tài liệu tập huấn về Tích hợp liên môn

và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý cấp THCS - do Phòng giáo dục và đào tạo huyện Khoái Châu triển khai)

Cần phải nắm chắc các nguyên tắc này để đến hiệu quả của việc thực hiện cao, không gây còn gây khó khăn cho hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động tiếp thu của học sinh

17

II.1.1.1 Chỉ tích hợp với một số nội dung thực sự liên quan đến các môn học khác và môi trường không gượng ép, không tràn lan, không tích hợp với bài không liên quan

Vì sao lại như vậy? Môn Địa lý là một môn học giúp con người

có được kiến thức về các vùng miền trên Trái Đất Nếu như tích hợp không phù hợp sẽ biến giờ học môn Địa lý thành giờ học về môi trường hay giờ học các môn học khác

Ví dụ: Khi giáo viên phân tích về đặc điểm Giao thông vận tải nước

ta Học sinh đang tìm hiểu về mạng lưới và các loại hình Giao thông vận tải như: đường bộ, đường sông, đường biển… giáo viên lại tích hợp với môn

Âm nhạc với các tác phẩm viết về các con đường hay tích hợp với môn Vật

lý khi nghiên cứu về nguyên liệu, cách thức tạo ra các loại giao thông vận tải thì quả thực không đem lại hiệu quả cho bài học mà còn làm học sinh mất tập trung

II.1.1.2 Phải đảm bảo đặc trưng của môn học (phù hợp đặc trưng của giờ dạy về tự nhiên, kinh tế xã hội), không biến giờ học Địa lý thành giờ bảo vệ môi trường hay giờ học của các môn khác

II.1.1.3 Không tăng thêm nội dung kiến thức dẫn đến quá tải

Thời lượng một tiết học chỉ có 45 phút Người giáo viên vừa phải đảm bảo cung cấp đầy đủ hệ thống kiến thức cơ bản và biết lồng ghép nội dung các môn học cũng như nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào bài dạy (nếu có) Vì vậy đòi hỏi người giáo viên phải kiến thức tổng hợp, có sự phân chia thời gian hợp lý, hài hòa và dẫn dắt một cách hấp dẫn vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức của các môn học có liên quan để kích thích sự hăng say của học sinh mà bài dạy vẫn đạt hiệu quả cao nhất

II.1.1.4 Các vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức các môn

có liên quan cần được chia nhỏ trong từng bài học, trong từng nội dung của bài

18

II.1.1.5 Chỉ tích hợp các mức độ phù hợp (có thể là tích hợp toàn phần, bộ phận hay chỉ ở mức độ liên hệ)

II.1.1.6 Giáo viên cần tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn khi đưa Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy

Không phải người giáo viên nào cũng có tài thu hút người đối diện – các em học sinh Để tạo được sự hấp dẫn ấy, đòi hỏi người giáo viên phải biết tự rèn luyện - từ giọng điệu, hành động hay nhờ những tác động tích cực của các đối tượng khác như: tranh ảnh, video, sự khích lệ…

II.1.2 Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên quan và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên thế giới), các biện pháp bảo vệ môi trường

- Để có được kiến thức về các môn học khác và kiến thức về môi trường giáo viên cần:

+ Chủ động thu thập thông tin từ tạp chí, Internet, thời sự, từ thực tiễn đời sống

+ Nghiên cứu các tài liệu liên quan đặc biệt là vận dụng các kiến thức đã được học trong các nhà trường từ Tiểu học cho tới các trường chuyên nghiệp

- Người giáo viên cần nắm được những kiến thức cơ bản một số môn học và kiến thức cơ bản về môi trường

+ Kiến thức cơ bản của các môn học như:

Môn Toán: Cách tính toán số liệu, con số, các tính chất cơ bản trong toán học như tính chất đối xứng, tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch, số đo, cách đo đạc…

Môn Vật lý: Kiến thức về phần cơ học, nhiệt học, quang học, âm học, điện học

Môn âm nhạc: Các tác phẩm âm nhạc liên quan tới kiến thức của bài

19

Môn Sinh học như kiến thức về thực vật, động vật, con người, kiến thức về gen và di truyền, mối quan hệ giữa con người, sinh vật với môi trường và hệ sinh thái

Môn Hóa học: các nguyên tố, vai trò của nó, các phản ứng hóa học cơ bản

Môn Lịch sử: Lịch sử Thế giới và lịch sử dân tộc

Môn Công nghệ: Kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt…

Môn Tin học: Các ứng dụng Công nghệ thông tin…

+ Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về môi trường như:

* Về môi trường tự nhiên

- Đất đai: Đây là nguồn tài nguyên có giới hạn nhưng thực trạng thì càng ngày càng bị thu hẹp do sự tác động của nhiều yếu tố (tự nhiên và quan trọng nhất là do sự tác dộng của con người) Mỗi năm trên thế giới có khoảng trên 10.000 hecta đất bị hoang mạc hóa Việt Nam có mỗi năm mất

đi hàng trăm hecta đất

- Nước: Nguồn nước trên thế giới đang bị sử dụng quá mức và ô nhiễm trầm trọng Chỉ có 15% dân số trên thế giới có nước sạch để dùng Ô nhiễm nguồn nước là do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người, do

sự biến đổi khí hậu tác động

20

Ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam

- Không khí: Ô nhiễm khói bụi, mùi hóa chất Thậm chí có nơi nồng độ ô nhiễm vượt vài chục lần mức cho phép như ở các thành phố lớn

Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hay trong tháng 12 vừa qua cả thế giới không khỏi bàng hoàng khi Bắc Kinh – thành phố lớn của Trung Quốc lần đầu tiên phải treo báo động đỏ về tình trạng ô nhiễm trầm trọng của không khí Ngoài ra còn có ô nhiễm tiếng ồn do các hoạt động của con người

- Khí hậu: Bị biến đổi ngày càng trở nên khắc nghiệt Trái đất ngày càng nóng lên, thiên tai ngày càng nhiều với tính phức tạp ngày càng cao như động đất, sóng thần, bão lũ Và Việt Nam là một trong 5 quốc gia chịu sự biến đổi khí hậu lớn nhất thế giới

- Tài nguyên khoáng sản cạn kiệt dần (cả về tài nguyên có thể phục hồi và không thể phục hồi): do hoạt động khai thác triệt để, quá mức và cách sử dụng lãng phí của con người

21

- Rừng và đa dạng sinh học: Ngày càng cạn kiệt, suy giảm với hàng trăm loài thực vật, động vật có nguy cơ tuyệt chủng Sự đa dạng sinh học

ở biển đang ở mức báo động với rất nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng

* Về môi trường xã hội với những vấn đề cơ bản

- Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây

- Lối sống thực dụng, vị kỷ cá nhân

- Mặt trái của cơ chế thị trường

- Vấn đề coi nhẹ giá trị tinh thần, văn hóa

- Đề cao mãnh lực của đồng tiền

- Tai tệ nạn xã hội nói chung, tệ nạn học đường nói riêng

* Giáo viên cần hiểu và nắm rõ các biện pháp vảo vệ môi trường như:

- Tăng cường công tác quản lý Nhà nước với các cơ chế pháp lý, chính sách (như các chế tài xử phạt nghiêm minh với các cơ quan, cá nhân vi phạm bằng các chính sách pháp luật)

- Đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ môi trường bằng khoa học kĩ thuật như: Công nghệ xử lý chất thải (bằng công nghệ Unitank hay công nghệ SBR, công nghệ sinh học), thay đổi cách tiêu dùng ( sử dụng các loại túi thân thiện với môi trường thay thế túi nilong…)

- Đẩy mạnh xã hội hóa bảo vệ môi trường

- Tuyên truyền giáo dục về môi trường bằng nhiều biện pháp: Tuyên truyền trong trường học, trên phương tiện thông tin đại chúng, tuyên truyền bằng hành động, việc làm thực tế.(Đây được coi là một trong những biện pháp quan trọng nhất, tác động nhanh nhất và có hiệu quả nhất)

II.1.3 Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên quan Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp

VD: Khi dạy bài: “Dân cư và đặc điểm kinh tế khu vực Nam Á”

(SGK Địa lý 8) giáo viên cần chủ động tích hợp liên môn và tích hợp giáo

22

dục bảo vệ môi trường như: Dạy về cuộc “Cách mạnh xanh, cách mạng trắng” ở Ấn Độ giáo viên có thể đưa ra một số hình ảnh hoặc video về

cuộc cách mạng này, sau đó nêu ý nghĩa của nó với người dân Ấn Độ nói

riêng và toàn thế giới nói chung

Cách mạng xanh và cách mạng trắng ở Ấn Độ

Cuộc Cách mạng xanh tức là mở rộng và phủ màu xanh lên đất đai Cuộc cách mạng này được bắt đầu vào những năm 50 và 60 của Thế kỷ XX bằng việc áp dụng các tiến bộ về Khoa học kỹ thuật như lai tạo giống cây trồng, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật góp phần tăng năng suất cây trồng, tăng sản lượng Còn Cách mạng trắng tức là tăng cường lượng sữa bằng việc đẩy mạnh chăn nuôi bò sữa, dê…Hai cuộc cách mạng này không chỉ góp phần xóa đói, giảm nghèo cho một quốc gia đông dân thứ hai thế giới mà cuộc cách mạng trắng còn góp phần làm giảm nguy cơ suy dinh dưỡng cho người dân Ấn Độ (Do người dân theo Đạo nên không dùng thịt bò) (Phần này giáo viên đã Tích hợp với môn Sinh học, môn Công nghệ, môn Lịch Sử , môn Tin học ( sử dụng Công nghệ thông tin để làm rõ vấn đề))

Hay khi dạy bài: “Đặc điểm sông ngòi Việt Nam” ( SGK Địa lý

8) thì giáo viên có thể tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi

bằng công nghệ cung cấp đủ oxi (công nghệ Aerotank) (Tích hợp bảo vệ

môi trường, môn sinh học, hóa học, môn Giáo dục công dân)

II.1.4 Một số hình thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong môn Địa lý

II.1.4.1 Hình thức dạy học nội khóa

Đó là việc đưa kiến thức các môn học có liên quan và kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học ở trên lớp Với mỗi một bài dạy cụ thể, người giáo viên sẽ lựa chọn những nội dung các môn học có liên quan và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường phù hợp với bài học để tác động đến nhận thức của học sinh

II.1.4.2 Hình thức dạy học ngoại khóa

Hình thức này được thực tiễn thông qua:

- Tổ chức thi tìm hiểu về môn Địa lý qua các môn học khác

- Tổ chức tham quan thực tế để tìm hiểu về môn Địa lý trong mối quan hệ với các môn học khác và ìm hiểu về môi trường (để kết hợp ký thuyết với thực tiễn)

- Tổ chức tìm hiểu môi trường ở địa phương (bằng việc sưu tầm tranh, ảnh hay thi viết về môi trường)

- Tổ chức hoạt động bảo vê môi trường ở trường học, địa phương thường xuyên hay định kỳ

- Tổ chức các hoạt động thi vẽ tranh, tuyên truyền, hát múa, diễn kịch với đề tài về môi trường hay với những câu hỏi về môn Địa lý

24

II.1.5 Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý

II.1.5.1 Nhóm phương pháp dùng lời

- Dùng lời để giảng giải: Người giáo viên sẽ dùng lời nói, ngôn ngữ

để giảng giải các vấn đề liên quan tói các môn học và các vấn đề về môi trường

VD: Khi dạy bài “Môi trường đới lạnh” trong sách giáo khoa Địa

lý 7 Để học sinh hiểu vì sao lại gọi là hoang mạc lạnh giáo viên có thể giảng cho học sinh: Chúng ta biết hoang mạc là những vùng có lượng mưa rất ít (không đủ cho thực vật, động vật sinh trưởng và phát triển) nên động vật, thực vật ở đây rất hiếm hoi Hoang mạc lạnh được hình thành ở đới lạnh, do sự khắc nghiệt của thời tiết (quá lạnh giá nên động vật và thực vật rất ít) Nhưng hiện nay do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người làm tăng lượng khí thải CO2, gây ô nhiễm môi trường, trái đất nóng lên Vì thế diện tích băng ở hoang mạc lạnh tan chảy nên diện tích biển và đại dương mở rộng, thu hẹp diện tích lục địa, ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sống của con người (Tích hợp môn sinh học, hóa học)

- Phương pháp vấn đáp (đàm thoại gợi mở) Giáo viên ra câu hỏi để

học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể nêu ý kiến, giáo viên sẽ giúp các em giảng giải bằng cách đàm thoại và gợi mở bằng hệ thống câu hỏi nhỏ hơn

có quan hệ logic với nhau

VD: Khi dạy bài: “Kinh tế Châu Phi (Tiếp theo)” giáo viên có

25

đói nghèo, suy dinh dưỡng, ô nhiễm môi trường hoặc gợi ý học sinh bằng các câu hỏi nhỏ như phần hậu quả của bùng nổ dân số: với tài nguyên thiên nhiên, với môi trường, với chất lượng cuộc sống…) (Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường)

- Phương pháp thuyết trình theo quan điểm đổi mới Giáo viên mô

tả, thuyết trình các sự việc, hiện tượng liên quan tới các môn học và môi trường

VD: Khi dạy bài; “Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa” (SGK Địa

lý 7) Giáo viên có thể thuyết trình để học sinh hiểu được thế nào là thủy triều đen, thủy triều đỏ: Thủy triều đỏ là do sự dư thừa lượng đạm và Ni-

tơ từ nước thải sinh hoạt, phân hóa học…làm cho loại Tảo đỏ có chứa chất độc phát triển rất nhanh chiếm hết lượng Oxi trong nước khiến cho các sinh vật chết hàng loạt, gây cản trở giao thông, ô nhiễm môi trường nặng Thủy triều đen là sự ô nhiễm nghiêm trọng nhất của các vùng biển

do váng dầu, do nước thải sinh hoạt…làm giảm lượng PH tăng nồng độ các gốc Axít, Kali, Nitrat làm các sinh vật thiếu oxi và chết hàng loạt Ở Việt Nam thủy triều đỏ đã xảy ra ở Bình Thuận vào trung tuần tháng 7 năm 2002, và thủy triều đen ở các tỉnh miền Trung vào tháng 1 năm

2007 (do hiện tượng tràn dầu) (Tích hợp môn sinh học, hóa học, giáo dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.2 Phương pháp dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

- Giáo viên cần tạo ra các tình huống ra có vấn đề (các tình huống

có liên quan đến các môn học và việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh) Sau đó học sinh sẽ cùng với sự hướng dẫn của người giáo viên để giải quyết vấn đề Cuối cùng là giáo viên chốt, kết luận và đưa ra biện pháp

VD: Dạy bài: “Vùng biển Việt Nam” (SGK Địa lý 8), giáo viên đưa

ra vấn đề Hiện nay, 30% tổng thu nhập GDP của cả nước là do nguồn lợi

từ biển mang lại Nhưng tài nguyên biển đang bị khai thác cạn kiệt và ô

26

nhiễm nghiêm trọng Theo em chúng ta cần có những biện pháp gì để góp phần bảo vệ những tài nguyên quý giá này, bảo vệ môi trường biển đảo nước ta?

Học sinh: Thảo luận và đưa ra ý kiến

Giáo viên kết luận: Cần giữ vững, duy trì nguồn lợi từ biển cả để thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển, nâng cao đời sống của người dân bằng các biện pháp: Khai thác đi đôi với bảo vệ, tăng cường tuyên truyền góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy hành động của người dân vùng biển và du khách tới tham quan, khai thác có kế hoạch bằng các phương tiện khoa học kĩ thuật tiên tiến, giữ gìn chủ quyền biển đảo, xây dựng các phương án để làm tăng giá trị của biển ( Tích hợp giáo

dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.3 Sử dụng phương pháp quan sát trực quan

Phương pháp này nhằm khơi dậy, khích lệ trí tò mò, ham học hỏi, gây hứng thú cho học sinh và phương pháp này có thể áp dụng với hầu hết các bài Đặc biệt phương pháp này rất phù hợp với những nội dung có Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường

Với môn Địa lý, phương pháp trực quan được thể hiện bằng việc sử dụng các phương tiện trực quan như:

- Sử dụng bản đồ Sách giáo khoa, Atlat địa lý

- Sử dụng tranh, ảnh Địa lý

- Sử dụng băng, đĩa hình

- Sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê

VD: Khi dạy bài 17: “ Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa” giáo

viên sử dụng hình ảnh:

27

Ô nhiễm không khí và nguồn nước ở Hoa Kỳ

GV: Cho học sinh quan sát tranh và mô tả: Đây là hình ảnh khí thải của một khu công nghiệp ở Hoa Kỳ và đây là hậu quả của ô nhiễm

môi trường nước ở quốc gia này Vậy nguyên nhân nào dẫn đến ô nhiễm không khí và nguồn nước ở đới ôn hòa? Hậu quả của vấn đề này? Biện pháp hạn chể? Liên hệ tình trạng ô nhiễm ở địa phương em? (Khi học

sinh quan sát tranh và trả lời các câu hỏi các em đã phải vận dụng kiến thức về môi trường và kiến thức của rất nhiều môn học như: môn sinh học, hóa học, môn công nghệ, môn Giáo dục công dân , giáo dục bảo

vệ môi trường )

Hay khi dạy bài 24: “Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp theo)” để khai thác

về tình hình sản xuất lương thực của vùng, giáo viên có thể cho học sinh nhận xét biểu đồ và bảng số liệu để rút ra tình hình sản suất lương thực ở vùng Bắc Trung Bộ

Khi quan sát biểu đồ và bảng số liệu thống kê Để nhận xét được, học sinh cần vận dụng kiến thức của môn Toán học và nhiều môn học khác

28

Sau khi học sinh trả lời, giáo viên có thể chốt (Tích hợp với môn

Toán học trong tính toán số liệu, với môn Tin học khi sử dụng hình ảnh, môn sinh học trong việc sử dụng giống cây trồng…): Nhìn vào biểu đồ và

bảng số liệu ta thấy: Nhìn chung lương thực có hạt bình quân theo đầu người ở Bắc Trung Bộ có tăng (trong 7 năm tăng thêm 98,2kg) nhưng vẫn luôn thấp hơn so với cả nước Mặc dù cũng áp dụng rất nhiều biện pháp trong nông nghiệp như thâm canh, xen canh, sử dụng giống mới nhưng năng suất lúa của vùng vẫn thấp Vì thế, với 333,7kg/người thì Bắc Trung

Bộ vừa đủ ăn, không có phần dôi dư để xuất khẩu, nên vấn đề lương thực vẫn là vấn đề quan tâm hàng đầu ở nơi đây

II.1.5.4 Phương pháp liên hệ thực tế

Giúp học sinh có sự liên hệ, gắn kết nội dung bài học với thực tế cuộc sống

Đây là một trong những phương pháp có vai trò cực kỳ quan trọng, bởi nó góp phần đưa nội dung của bài gắn với thực tiễn của cuộc

VD: Khi dạy: Bài 25 “Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ” giáo viên

có thể cho học sinh liên hệ: Ở Duyên hải Nam Trung Bộ hiện tượng sa mạc hóa đang ngày càng mở rộng Vậy hãy cho biết ở vùng Đồng bằng sông Hồng

có hiện tượng này không Nếu có thì nguyên nhân do đâu? Làm thế nào để khắc phục tình trạng này ? (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường đất đai)

II.1.5.5 Phương pháp hình thành biểu tượng địa lý

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh quan sát một số sự vật, hiện tượng hoặc các sự vật hiện tượng các em quan sát được trong thực tế để rút ra các nội dung kiến thức cơ bản (có liên quan đến nội dung các môn học hay nội dung Giáo dục bảo vệ môi trường)

VD: Khi dạy bài 13: “Môi trường đới ôn hòa” (SGK Địa lý 7) giáo

viên có thể cho học sinh quan sát 3 biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa và 3 bức tranh tiêu biểu cho 3 kiểu môi trường ở đới ôn hòa và yêu cầu học sinh phát hiện và phân biệt được đặc điểm cơ bản của 3 môi trường ôn đới hải dương, ôn đới lục địa, ven Địa Trung Hải

30

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Rừng lá rộng ở Tây Âu

Ôn đới hải dương

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Rừng lá kim ở Liên Bang Nga

Ôn đới lục địa

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

ở ven Địa Trung Hải

Rừng cây bụi gai ở ven Địa Trung

Hải ( Pháp)

31

II.1.5.6 Phương pháp hình thành mối quan hệ nhân quả

Phương pháp này giúp học sinh phát hiện và thấy được mối quan hệ gắn kết mật thiết của các yếu tố

VD: Khi dạy bài 22: “Hoạt động kinh tế của con người ở đới lạnh”

(SGK Địa lý 7) giáo viên có thể sử dụng sơ đồ quan hệ nhân quả như sau:

II.1.5.7 Phương pháp sàng lọc

Tức là giáo viên đưa ra một số thông tin liên quan tới chủ đề của bài học Sau đó cho học sinh lựa chọn, sàng lọc lấy thông tin đúng Rồi giáo viên phân tích và làm rõ thông tin

VD: Khi dạy bài 27: “Thiên nhiên Châu Phi (tiếp theo)” giáo viên

cho học sinh quan sát các bức tranh 1,2,3,4,5 và cho biết: trong các bức tranh trên, bức tranh nào không phù hợp với các kiểu môi trường tự nhiên của Châu Phi Và bức tranh nào biểu thị cho kiểu môi trường chiếm diện tích lớn nhất ở Châu Phi?

Trái Đất

nóng lên

Lớp băng ở cực tan chảy càng nhiều

Nước biển dâng, diện tích các đảo bị thu hẹp, nhiều đảo bị nhấn chìm

Ảnh hưởng đến cuộc sống của con người

32

Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4 Hình 5

II.1.5.8 Phương pháp hoạt động nhóm

Giáo viên chia lớp theo từng nhóm nhỏ Sau đó giao nhiệm vụ cho từng nhóm (Mỗi nhóm một nhiệm vụ, hoặc tất cả các nhóm cùng chung một nhiệm vụ) Sau đó các nhóm báo cáo kết quả, nhận xét Giáo viên tổng hợp, nhận xét, chốt kiến thức

VD: Khi dạy bài 11: “Dân cư và đặc điểm kinh tế khu vực Nam

Á” ( SGK Địa lý 8), giáo viên có thể hoạt động nhóm ở phần cuối bài với

nội dung liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trường và liên quan đến kiến

thức một số môn học như: Em hiểu như nào về cuộc cách mạng xanh, cách mạng trắng? Ý nghĩa của cuộc cách mạng này? (Học sinh có thể vận dụng

kiến thức của mình trong một số môn học để thảo luận và đưa ra đáp án Sau đó giáo viên cũng vận dụng sự hiểu biết của mình về lịch sử phát triển

của Ấn Độ, kiến thức trong môn sinh học, hóa học, công nghệ để chốt

kiến thức cho học sinh)

VD: Về trò chơi : “ Hiểu biết về môn Địa lý qua các môn học”

Ở trò chơi này giáo viên sẽ chia lớp ra làm 3 đội chơi, sau đó cho các đội bốc thăm trả lời câu hỏi- hệ thống câu hỏi liên quan tới môn Địa lý mà các em học tập và liên quan tới kiến thức các môn học khác hoặc kiến thức

về môi trường VD: Câu 1: Tình trạng tăng lượng khí CO2 do các nhà máy công nghiệp giúp ta liên tưởng tới vấn đề ô nhiễm cái gì, ở đới nào?

(Câu hỏi áp dụng cho học sinh lớp 7), hay câu 2: Để giải quyết nhu cầu về dinh dưỡng cho người dân, Ấn Độ đã tăng cường cuộc cách mạng nào? (Áp dụng cho học sinh khối 8)

VD: Khi dạy bài: “Thiên nhiên Châu Phi (tiết 1)” giáo viên cho

học sinh chơi trò ô chữ bí ẩn Với mỗi ô chữ khi học sinh mở ra sẽ khắc sâu thêm về hệ thống kiến thức của bài học

34

Câu1: Đây là hoang mạc nằm ở phía Nam Châu Phi?

Câu 2: Đây là hồ nước ngọt rộng nhất Châu Phi

Câu 3: Đây là dãy núi ở Tây Bắc Châu Phi?

Câu 4: Là một loại khoáng sản có nhiều ở ven biển Bắc Phi?

Câu 5: Tên một sơn nguyên rộng lớn ở Đông Phi?

Câu 6: Đây là hoang mạc rộng lớn nhất ở Châu Phi?

Câu 7: Tên con sông dài nhất thế giới?

Ô cột dọc là “Châu Phi”

VD: Khi dạy bài 24: “Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp)” giáo viên có thể

sử dụng trò chơi tiếp sức trong phần củng cố bài, chia lớp làm 3 đội và yêu cầu: Ghi lại các giải pháp góp phần khắc phục khó khăn, thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế của vùng Bắc Trung Bộ (Trong trò chơi này học sinh phải vận dụng rất nhiều kiến thức liên quan tới môi trường như: trồng rừng để chống biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, phát huy truyền thống và những đức tính quý báu của người dân vùng Bắc Trung Bộ hay kiến thức các môn học như: môn Lịch sử (khắc phục khó khăn do chiến tranh), môn công

II.1.5.10 Sử dụng phương pháp nêu gương

Để việc giáo dục bảo vệ môi trường có hiệu quả và để cho học sinh

có thêm hiểu biết về một số môn học khác thì giáo viên có thể sử dụng phương pháp nêu gương

Để phương pháp này có hiệu quả trước tiên người giáo viên phải là tấm gương sáng để học sinh noi theo như: có thái độ, hành động tích cực trong việc bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, có kiến thức hiểu biết rộng và chính xác về các môn học khác

Với phương pháp này, giáo viên cần tích cực sử dụng thường xuyên

để từ đó các em có ý thức đúng đắn về môi trường và có thêm hiểu biết, sự liên hệ với các môn học khác bằng cách: Sử dụng tranh ảnh, lời nói để nêu lên những tấm gương về bảo vệ môi trường

Ví dụ khi dạy bài 31: “ Đặc điểm khí hậu Việt Nam” , phần liên hệ:

Làm như nào để chống biến đổi khí hậu? Giáo viên có thể sử dụng phương

pháp nêu gương thực tế bằng các hành động của các bạn học sinh trong trường học của các em thông qua hình ảnh

36

Hành động đẹp: Vứt rác đúng

nơi quy định của học sinh lớp 6A

Trồng và chăm sóc cây xanh của

học sinh lớp khối 7 Hay khi dạy về bài 11: “Di dân và bùng nổ đô thị ở đới nóng”

(SGK Địa lý 7) khi phân tích hậu quả của đô thị hóa tự phát, các giải pháp

– giáo viên có thể nêu gương thành phố Xin-ga-po nơi có tốc độ đô thị hóa

có kế hoạch gắn liền với sự phát triển kinh tế đã trở thành thành phố sạch nhất thế giới- được mệnh danh là thành phố trong vườn Đó là nhờ Xin-ga-

po đã áp dụng rất nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ Đầu tư mạnh cho giáo dục…(Tích hợp môn sinh học,

môn Vật lý…)

Thành phố xanh Xin – ga - po

37

I.1.5.11 Phương pháp động viên khích lệ hành động

Giáo viên động viên, khích lệ bằng cách khen thưởng, động viên

tinh thần

Ngay trong giờ học, nếu học sinh đưa ra được những câu trả lời hay, giáo viên có thể động viên bằng việc cho điểm, hay khen ngợi bằng lời nói

VD: Dạy bài 20: “Hoạt động kinh tế của con người ở hoang

mạc” giáo viên cho học sinh thi tìm hiểu các giải phấp chống hoang

mạc hóa và giải pháp để thúc đẩy nền kinh tế phát triển Học sinh nào tìm được nhiều giải pháp, giáo viên có thể cho điểm (Các giải pháp này

có liên quan tới rất nhiều môn học và kiến thức về môi trường)

I.1.5.12 Phương pháp kiểm tra, đánh giá

Lồng ghép các vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường, nội dung kiến thức của một số môn học có liên quan vào trong bài kiểm tra để đánh giá được mức độ nhận thức cũng như thái độ của các em về vấn đề này bằng hệ thống câu hỏi (VD: Bài kiểm tra 15’ ; 1 tiết, kiểm tra miệng) Nhưng lưu ý khi kiểm tra giáo viên có thể chia nhỏ lượng kiến thức, sự nhận thức theo 3 cấp độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng (cấp thấp, cấp cao) và theo mục tiêu định hướng phát triển năng lực cho học sinh

VD: Khi dạy bài 5: “Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Á” giáo viên

có thể sử dụng câu hỏi sau để làm đề kiểm tra 15p

Năm 1950 2000 2002 Tỉ lệ gia tăng tự nhiên

(%) năm 2002 Dân số

(triệu

người)

Dựa vào bảng số liệu dân số Châu Á qua một số năm

a Hãy nhận xét về tình hình dân số của Châu Á qua các năm?

II.1.6 Một số kỹ thuật dạy học tích cực góp phần đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý đạt hiệu quả cao.

II.1.6.1 Sử dụng kĩ thuật động não nhằm khơi gợi những giải pháp sáng tạo

Bằng việc sử dụng kĩ thuật này sẽ giúp học sinh chỉ trong một thời gian ngắn sẽ nảy sinh được nhiều ý tưởng khác nhau cho một vấn đề

VD: Dạy bài 24 “Vùng Bắc Trung Bộ ( tiếp theo)” giáo viên đưa ra câu hỏi?

Nguyên nhân nào dẫn đến Công nghiệp của vùng Bắc Trung Bộ phát triển chưa tương xứng với tiềm năng của vùng? (Học sinh sẽ phải suy nghĩ tìm tòi và đưa ra nguyên nhân – Các nguyên nhân có liên quan đến kiến

thức nhiều môn học, kiến thức về môi trường)

39

Do lịch sử phát triển: Chịu sự tàn phá của chiến tranh, đặc biệt là hai cuộc chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ

Do thiên tai, bão lũ nên khó thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Do trong quá trình phát triển, nhiều khu công nghiệp gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Do những ngành công nghiệp kỹ thuật cao, lợi nhuận nhiều đòi hỏi vốn lớn, trình độ nhân công…

Đất đai ít nên ít nơi hội tụ đầy đủ các điều kiện để xây dựng cơ sở hạ tầng…

II.1.6.2 Sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép

Đây là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm: Giải quyết một vấn đề phức hợp có nhiều chủ đề; kích thích sự tham gia của học sinh, nâng cao vai trò của cá nhân trong hợp tác

Mô hình của kỹ thuật này

VD cụ thể: Khi dạy bài 17: “Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa”

giáo viên có thể vận dụng kỹ thuật này kết hợp với tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường khi cho học sinh tìm hiểu mục 2: Ô nhiễm nguồn nước

Vòng 1 ( Chuyên gia) : Giáo viên chia lớp làm 8 nhóm ( Mỗi nhóm

từ 2-3 bàn) và yêu cầu các nhóm dựa vào SGK, kiến thức của bản thân và một số hình ảnh trên máy chiếu và điền vào phiếu học tập số 1