sáng kiến kinh nghiệm nâng cao chất lượng thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT xuân thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối tượng học

Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG: “NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN CÔNG TÁC Y TẾ HỌC ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT XUÂN THỌ QUA VIỆC GIÁO VIÊN LÀ NHỮNG TUYÊN TRUYỀN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị Trường THPT Xuân Thọ

Mã số:

(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG:

“NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN CÔNG TÁC Y TẾ HỌC ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT XUÂN THỌ QUA VIỆC GIÁO VIÊN

LÀ NHỮNG TUYÊN TRUYỀN VIÊN TRỰC TIẾP CHO ĐỐI

TƯỢNG HỌC SINH CỦA LỚP MÌNH”

Người thực hiện: ĐOÀN ĐÌNH THUẤN

Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

Năm học: 2015-2016

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC -

I THÔNG TIN VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Đoàn Đình Thuấn

2 Năm sinh: 1966

3 Nam

4 Địa chỉ: ấp Việt Kiều, xã Xuân Hiệp, huyện Xuân Lộc , tỉnh Đồng Nai

5 Điện thoại: 0168 47 57 402

6 Fax: Email: thuanhamso@yahoo.com.vn

7 Chức vụ: Tổ trưởng tổ Văn; Chủ tịch Hội chữ thập đỏ THPT Xuân Thọ ; cán bộ khuyến học ;

8.Đơn vị: THPT Xuân Thọ(huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Trình độ văn hóa: tốt nghiệp ĐHSP TP Hồ Chí Minh

- Năm nhận bằng : 1992

- Chuyên ngành đào tạo: Ngữ Văn

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Nghiên cứu khoa học về tư duy

- Số năm có kinh nghiệm: 20

- Các sáng kiến kinh nghiệm 5 năm gần đây:

1 HỌC SINH HỌC VĂN BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY – sáng kiến kinh nghiệm –năm học 2009 – 2010

2 HƯỚNG DẪN HỌC SINH SOẠN VĂN sáng kiến kinh nghiệm –năm học 2010 –

2011

3 MỘT VÀI ĐIỂM GIAO THOA VĂN HÓA GIỮA ĐƯỜNG THI VỚI CHINH PHỤ NGÂM VÀ TRUYỆN KIỀU sáng kiến kinh nghiệm –năm học 2011– 2012 4.HƯỚNG DẪN HỌC SINH SOẠN VĂN BẰNG SƠ ĐỒ TƯ DUY- đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng năm 2012-2013 – Đoàn Đình Thuấn

5 KINH NGHIỆM XÂY DỰNG – BAN CÔNG TÁC THANH NIÊN Ở MÔ HÌNH TRƯỜNG TTRUNG HỌC PHỔ THÔNG- đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng năm 2013-2014 – Đoàn Đình Thuấn

5 Kinh nghiệm TRẢ BÀI VIẾT TẬP LÀM VĂN- đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng năm 2014-2015 – Đoàn Đình Thuấn

3 Vấn đề nghiên cứu, giải thuyết nghiên cứu

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

VIII PHỤ LỤC

Đề tài: Nâng cao chất lượng thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối tượng học sinh của lớp mình

I.TÓM TẮT

Từ lâu nay, nói đến thầy thuốc là người đời chỉ nghĩ đến các y - bác sĩ làm việc

ở các bệnh viện trạm xá, ít ai chú ý đến các thầy thuốc làm công tác y tế học đường ở các trường TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Dù rằng trong thực tế thì công tác y tế học

đường ở mô hình trường THPT đóng vai trò rất quan trọng trong việc tuyên truyền

phòng chống dịch bệnh; sơ cấp cứu ban đầu và tư vấn giáo dục giới tính cho học

sinh tuổi mới lớn

Công tác y tế học đường ở nhiều nước tiên tiến trên thế giới rất được chú trọng Nhiều trường phổ thông được trang bị nhiều y cụ máy móc hiện đại không kém một bệnh xá Nguồn dữ liệu y sinh học khá chính xác và khoa học, người làm công tác này được đào tạo bài bản là các y – bác sĩ cộng đồng giỏi cà y tế chuyên môn và công tác y tế cộng đồng

Còn ở nước ta, một thời gian dài thầy là do một số thầy cô giáo kiêm nhiệm Gần đây mới có 1 biên chế là y sĩ hoặc điều dưỡng (trung cấp hoặc Cao đẳng) ở mô hình trường THPT

Công tác y tế học đường vốn phong phú đa dạng cần được nghiên cứu một cách khoa học để rút kinh nghiệm làm tốt hơn

Với tư cách vừa là một thầy giáo đồng thời là Chủ tịch Hội chữ thập đỏ cơ sở trường THPT Xuân Thọ được phân công phụ trách công tác y tế học đường gần 10 năm qua Tôi rút ra một số kinh nghiệm thực hiện công tác y tế học đường ở mô hình trường THPT dưới góc độ nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng hiện nay đang là xu thế chung của

nghiên cứu khoa học giáo dục ở thế kỷ XXI Chúng ta đang sống trong thời đại phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và làn sóng toàn cầu hóa Đó là thế kỷ của

nền kinh tế tri thức đòi hỏi mỗi cá nhân; mỗi tập thể; mỗi quốc gia; phải vươn lên mạnh mẽ hơn để xây dựng một nền kinh tế thông minh có hàm lượng chất xám cao

hơn Muốn như vậy, phải tư duy thật chính các chuẩn giá trị Vì vậy đề tài này viết trên cơ sơ nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng theo tài liệu của Bộ Giáo dục

Thực trạng giáo dục ở nước ta dù đạt được nhiều thành tựu nhưng còn ngỗn ngang nhiều vấn đề; nhiều hiện trạng cần có giải pháp thay thế hợp lý Trên cơ sơ nghiên cứu từ thực tiễn sinh động công tác y tế học đường cần vận động và biến đổi

không ngừng cho phù hợp với thực tế Đề tài này nghiên cứu Nâng cao chất lượng thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối tượng học sinh của lớp mình

Đây là vấn đế khó nhưng lại thường gặp trong thực tế Tác giả của đế tài dù rất

cố gắng vẫn không tránh khỏi thiếu sót

Kính mong quý đồng nghiệp góp ý xây dựng hoàn thiện hơn

II.GIỚI THIỆU

1/Hiện trạng

Trường THPT Xuân Thọ thuộc xã Xuân Thọ; huyện Xuân lộc tỉnh Đồng Nai, mới được thành lập vào năm 2009 theo Quyết định của UBND tỉnh Đồng Nai Đây là ngôi trường mới nên mọi cái đều mới Phần lớn Giáo viên mới ra trường

Do địa bàn trường gần chân núi Chứa Chan, ờ vùng sâu vùng xa nên dễ bị các bệnh Sốt xuất huyết, đau mắt đò, các loại cúm… Nên vấn đề tuyên truyền phòng chống là rất quan trọng

Trường đóng chân trên địa bàn nông thôn, vùng khó khăn; vùng đông đống bào dân tộc Châu Ro.Tuy mới được xây dựng nhưng còn thiếu nhiều cơ sở vật chất, trang tiết thiết bị Nhất là các thiết bị y tế

Học sinh hầu hết là con em nông dân nghèo, vùng sâu, xa trung tâm kinh tế- văn hóa nên khó khăn, thiếu thốn về vật chất và ít cơ hội tiếp cận, hưởng lợi văn minh, văn hóa, có nhiều em nhà xa phải trọ học Nhiều phụ huynh do hoàn cảnh, mưu sinh ít có thời gian, cách thức chăm lo giáo dục con em đúng mực

Chất lượng đầu vào rất thấp, một số học sinh số học yếu- kém, chây lười học tập, đua đòi, kết bè với đối tượng thanh thiếu niên đã nghỉ học Vì vậy ý thức y tế cá nhân và y tế cộng đồng là rất thấp

Trường nằm ở vùng sâu, đa số học sinh là con em nông dân nghèo nên điều kiện tập còn nhiều hạn chế Xã Xuân Thọ lại nằm ở vùng giáp ranh với Long

Khánh- Suối Nho- Suối Cao- Suối Cát nên rất phức tạp về vấn đề tội phạm ở lứa tuổi thanh thiếu niên Xã Xuân Thọ lại là điểm nóng về hình sự như ma túy; đá gà đánh nhau… nên việc tuyên truyề phòng chố HIV/AIDS là rất cần thiết

*Nguyên nhân

- Thực tế cán bộ y tế của trường quản lý gần 100 giáo viên , cán bộ -công nhân viên

và khoảng 1.200 học sinh là quá tải Cần phân nhiệm cho giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên về công tác y tế học đường

- Đối tượng học sinh phần lớn là con em nông dân ở vùng sâu vùng xa nên ngoài giờ học phụ cha mẹ làm ruộng làm rẫy Kinh tế khó khăn nên ít quan tâm đến công tác y tế học đường Khâu vệ sinh y tế còn thấp Điều này ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục

- Tình trạng học sinh ít chích ngừa, ít quan tâm phòng chông dịch bệnh khá phổ biến

- Công tác giáo dục giới tính còn nhiều hạn chế

- Một học sinh còn làm mất vệ sinh tường phòng học; nhà vệ sinh nhiều tàn thuốc lá; viết bậy lên tường; phá các ổ điện; hộp PCCC; hộp thư góp ý…

Cán bộ y tế học đường chỉ có 1 nên không thề quán xuyến hết các việc tuyên truyền dịch bệnh cho 1.200 học sinh và gần 100 giáo viên

2/Giải pháp thay thế

- Do cán bộ y tế của trường quá tải nên cần tâp huấn phân nhiệm cho giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên về công tác y tế học đường

- Lâu nay cơ chế phối hợp công tác y tế học đường với GVCN chưa rõ ràng nên

rất khó quy trách nhiệm cho GVCN Cần tìm ra cơ chế cụ thể về trách nhiệm của từ thành viên trong trường PHPT

- Việc lồng ghép nội dung y tế học đường vào tiết sinh hoạt chủ nhiệm hàng tuần và tiết hoạt động ngoài giờ sẽ làm phong phú thêm những nội dung thiết thực

- Hội Chữ thập đỏ cơ sở trường THPT Xuân Thọ tham mưu cho Ban Giám hiệu tổ

chức Phòng y tế để làm công tác chuyên trách y tế học đường

- Liên hệ với Trung tâm y tế huyện Xuân Lộc và trạm y tế xã Xuân Thọ nhận các tài

liệu tập huấn công tác y tế học đường theo chuẩn chung của Bộ y tế

- Soạn tài liệu cho giáo viên chủ nhiệm lồng ghép vào các tiết sinh hoạt chủ nhiệm

theo từng chuyên đề

3/Vấn đề nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

*Vấn đề nghiên cứu:Tổ chức thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT

Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối

tượng học sinh của lớp mình có nâng cao chất lượng không?

* Giả thuyết nghiên cứu: Có Việc tổ chức thực hiện công tác y tế học đường ở

trường THPT Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực

tiếp cho đối tượng học sinh của lớp mình sẽ nâng cao chất lượng

III.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1/ Khách thể nghiên cứu

*Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 10A10(40 học sinh) và lớp 10A11(41 học sinh) trường THPT Xuân Thọ Vì bản thân tôi đang công tác ở đó nên có điều kiện thuận lợi cho việc NCKHSPUD

* Giáo viên: Hai giáo viên có tuổi đời và tuổi nghề tương đương nhau và đều là giáo viên trẻ, có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh

1 Nguyễn Phi Phụng – Giáo viên chủ nhiệm lớp 10A10(lớp thực nghiệm)

2 Đặng Thị Anh Đào – Giáo viên chủ nhiệm lớp 10A11 (lớp đối chứng)

* Học sinh: hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ lệ học sinh, giới tính như sau:

- Tập huấn cho giáo viên chủ nhiệm, và giáo viên chủ nhiệm là người chuyển tải các

nội dung của công tác y tế học đường đến với học sinh Họ là những tuyên truyền

viên tích cực

- Chú trong công tác tuyên truyền các chuyên đề y tế học đường cho giáo viên chủ

nhiệm

- Vấn đề là biên soạn tài liệu y tế học đường tập huấn cho Giáo viên chủ nhiệm, để

giáo viên chủ nhiệm tuyên truyền triển khai trong giờ sinh hoạt chủ nhiệm

- Có nhiều chuyên đề, nhưng ở phạm vi đề tài này chỉ giới thiệu 4 chuyên đề mẫu đã

thực hiện nhiều năm qua ở trường THPT Xua Thọ

- Mỗi chuyên đề thực hiện trong thời gian 3 tháng

 CHUYÊN ĐỀ 1: TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH

PHÒNG CHỐNG BỆNH CÚM A/H7N9

Thực hiện từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2015

 CHUYÊN ĐỀ 2: HIV/AIDS – CÁCH TUYÊN

TRUYỀN VÀ PHÒNG CHỐNG

Thực hiện từ tháng 11 đến tháng 1 năm 2016

 CHUYÊN ĐỀ 3 :TUYÊN TRUYỀN VÀ CÁCH

PHÒNG CHỐNG VỀ BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT

Thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2016

 CHUYÊN ĐỀ 4 :TUYÊN TRUYỀN VÀ CÁCH

PHÒNG CHỐNG BỆNH ĐAU MẮT ĐỎ

Thực hiện từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2016

2/ Thiết kế : Tôi dùng thiết kế kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm

tương đương

Chọn hai lớp nguyên vẹn: lớp 10A10(40 học sinh) là nhóm thực nghiệm, lớp

10A11(41 học sinh) là nhóm đối chứng Tôi ra đề bài khảo sát cho học sinh làm bài

kiểm tra trước và sau tác động Kết quả cho thấy có sự chênh lệch điểm khảo sát trung

bình giữa khảo sát trước tác động và sau khi tác động Sau đó, tôi dùng phép kiểm

chứng T-test độc lập để phân tích dữ liệu

Bảng 2 Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương

p = 0,135 > 0,05 từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm Thực

nghiệm và Đối chứng là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương

đương (được mô tả ở bảng 2):

Bảng3: Thiết kế nghiên cứu

3/ Quy trình nghiên cứu

+ Lớp đối chứng vẫn được cán bộ y tế triển khai chung chuyên đề trong sinh hoạt chào cờ đầu tuần chung toàn trường

+ Lớp thực nghiệm : giáo viên chủ nhiệm phát tài liệu và triển khai chuyên đề tại lớp

4/Đo lường và thu thập dữ liệu

- Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra kiến thức chung (thực hiện hai lần)

- Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra kiến thức về HIV?AIDS được thiết kế riêng

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU KẾT QUẢ

Sau thời gian tiến hành tác động (6 tháng), tiến hành cho học sinh 2 lớp (thực nghiệm và đối chứng) làm bài kiểm tra sau tác động

Trên cơ sở kết quả thu được, chúng tôi tiến hành phân tích dữ liệu qua các thông

số: Tính giá trị chênh lệch qua giá trị trung bình của các bài kiểm tra trước và sau kiểm chứng

Bảng So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động

thấy: sự chênh lệch giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa,

tức là chênh lệch kết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0 , 9

93 , 0

21 , 7 09 ,

ảnh hưởng việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối

tượng học sinh của lớp mình của nhóm thực nghiệm là lớn

Giả thuyết của đề tài “ Hiểu biết về

đề tài HIV/AIDS” đã được kiểm

chứng

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Nhóm đối chứng Nhóm thực nghiệm

Hình 1 Biểu đồ so sánh ĐTB trước tác động và sau tác động của nhóm thực nghiệm

và nhóm đối chứng

V BÀN LUẬN

Qua kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là TBC= 8,09, kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là TBC = 7,21 Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 0,88 Điều đó cho thấy điểm TBC của hai lớp đối chứng và thực nghiệm

đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,9 Điều này

có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phép kiểm chứng T-test ĐTB sau tác động của hai lớp là p=0.00003< 0.001 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải là do ngẫu nhiên

mà là do tác động

Vậy “Nâng cao chất lượng thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối tượng học sinh của lớp mình” của học sinh lớp 10A11 ở trường THPT Xuân Thọ là

có khả năng thực hiện Để tạo tính hiệu quả cần phải tiếp tục được nghiên cứu và phát triển

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

- Việc tổ chức các chuyên đề y tế học đường giúp học sinh có hiểu biết và phòng bệnh tốt hơn chữ bệnh Khi có mùa dịch số học sinh mắc bệnh ít hơn các năm trước rất nhiều

2/ Khuyến nghị:

+ Đối với lãnh đạo trường:

- Đáp ứng các nhu cầu về tư liệu để phục vụ cho công tác tuyên truyền y tế học đường

- Giao nhiệm vụ cụ thể về công tác y tế học đường cho giáo viên chủ nhiệm, qua thảo luận ở Đại hội công nhân viên chức hàng năm

- Có chế độ đãi ngộ phù hợp hơn với các cán bộ và tuyên truyền viên làm công tác y tế học đường

+ Đối với cán bộ y tế chuyên trách cần nâng cao hơn về nghiệp vụ y tế và tập huấn tốt cho các giáo viên chủ nhiệm là các tuyên truyền viên Quán triệt tư tưởng phòng bệnh hơn chữa bệnh Làm sao để mỗi học sinh hiểu về dịch bệnh, tự tự giác tư nguyện làm tuyên truyền viên cho gia đình và xã hội thì độ lan tỏa rất cao

+ Đối với Giáo viên chủ nhiệm khi tuyên truyền cho học sinh lớp mình về y tế học đường sẽ giúp cập nhật thông tin về dịch bệnh, lồng ghép nội dung vào các tiết sinh hoạt chủ nhiệm và hoạt động ngoài giờ Phòng bệnh tốt sẽ giúp cho giảm chi phí xã hội

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Nghiên cứu từ thực tế công tác y tế học đường ở Trường THPT Xuân Thọ, hiệu quả trong việc phân công giáo viên chủ nhiệm tuyên truyền các chuyên đề y tế học

đường

- Nghiên cứu từ thực tế phòng chống dịch bệnh Tập huấn, giao tài liệu cho giáo viên chủ nhiệm từng lớp làm công tác y tế học đường, phân nhiệm sâu hơn về công tác này

- Thực hiện trong hè từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2016 Chuyên đề này giáo viên chủ nhiệm hướng dẫn trước lễ bế giảng năm học

- Bốn chuyên đề thực hiện khép kín trong năm, mỗi quí một chuyên đề, không nên đưa quá nhiều, chỉ thực hiện những chuyên đề cần thiết

- Một số tư liệu tuyên truyền về dịch bệnh của Trung Tâm y tế dự phòng –Sở y tế Đồng Nai và các tư liệu có liên quan về bệnh học

Trên đây là đề tài ngiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng “Nâng cao chất lượng thực hiện công tác y tế học đường ở trường THPT Xuân Thọ qua việc giáo viên chủ nhiệm là những tuyên truyền viên trực tiếp cho đối tượng học sinh của lớp mình”do tôi tự nghiên cứu Với tư cách của một nhà giáo –một thầy thuốc có hơn 25 tuổi nghề,

tôi cam kết không sao chép của bất kỳ ai Mong được nhân rộng mô hình này đẻ giúp học trò phòng bệnh tốt hơn và làm phong phú hơn công tác y tế học đường

Đồng Nai ngày 16 tháng 5 năm 2016

Người viết NCKHSPƯD

ĐOÀN ĐÌNH THUẤN

VIII PHỤ LỤC

1/ BÀI KIỂM TRA TRƯỚC TÁC ĐỘNG

Đề khảo sát 45 phút: Em hiểu gì căn bệnh HIV/AIDS, nêu cụ thể các biện pháp phòng chống?

2/ BÀI KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG

3/ ĐIỂM BÀI KIỂM TRA CỦA LỚP THỰC NGHIỆM Lớp 10A10

Giáo viên chủ nhiệm: Nguyễn Phi Phụng

26 Đào Thị Quỳnh Như 5 7

– Giáo viên chủ nhiệm: Đặng Thị Anh Đào

4/ CÁC CHUYÊN ĐỀ TUYÊN TRUYẾN

@ CHUYÊN ĐỀ 1: TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH PHÒNG CHỐNG BỆNH CÚM A/H7N9

Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), dịch cúm A/H7N9 đang diễn biến phức tạp, khó lường và có nguy cơ bùng nổ thành đại dịch Trung Quốc, nước hiện có bệnh nhân mắc cúm A/H7N9 tính đến ngày 17.5.2013 đã có 131 người được xác định nhiễm cúm A/H7N9 và đã có 36 ca tử vong Nước ta có đường biên giới chung dài với

Trung Quốc, lại có quan hệ giao thương rất sôi động nên nguy cơ lây nhiễm cúm

A/H7N9 từ nước bạn được Bộ Y tế đánh giá là rất cao Chính phủ, các bộ ngành liên quan và nhiều địa phương trong cả nước đã xây dựng các phương án đối phó nhằm hạn chế đến mức tối đa ảnh hưởng nếu dịch cúm A/H7N9 xảy ra ở Việt Nam

1 Một số thông tin về dịch cúm A/H7N9

Vi rút cúm A/H7N9 là một chủng mới, có nguồn gốc gen từ vi rút cúm gia cầm và một số loài chim, có khả năng lây nhiễm cho người dẫn đến viêm phổi nặng tiến triển nhanh, tỷ lệ tử vong cao (trên 27%) Hiện đường lây truyền của virus cúm A/H7N9 chưa được hiểu biết rõ ràng và cũng chưa có kết luận nào về sự lây truyền dịch cúm

từ người sang người Tuy nhiên đa số các ca bệnh cúm A/H7N9 được phát hiện đều

có tiếp xúc gần với các loại gia cầm bị nhiễm vi rút cúm A/H7N9

Trước khi hoành hành gây chết người ở Trung Quốc, virus cúm A/H7N9 chưa từng gây bệnh ở người, chủng cúm này thỉnh thoảng được phát hiện ở các loại chim, gà Các chủng cúm trong "gia đình" vi rút cúm H7 đã khiến hơn 100 người nhiễm bệnh trong 10 năm qua Theo một nghiên cứu trên Tạp chí Virus sinh học năm 2003, chủng cúm “họ hàng” với H7N9 là H7N7 đã bùng phát khiến 89 người Hà Lan nhiễm bệnh, một người chết

Các chữ “H” và “N” trong tên của vi rút tương ứng với hai thành phần protein trên

bề mặt virus (kháng nguyên) là hemagglutinin và neuraminidase Vi rút cúm có tới 16 loại hemagglutinin và 9 loại neuraminidase tạo ra nhiều sự kết hợp khác nhau dẫn đến

có nhiều chủng vi rút cúm với động lực khác nhau như cúm A/H1N1, H3N2, H5N1, H7N9

2 Các triệu chứng của bệnh nhân cúm A/ H7N9

Qua nghiên cứu các bệnh nhân mắc cúm A/H7N9 ở Trung Quốc, các nhà khoa học thấy triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân cúm A H7N9 tương tự như các chủng cúm khác, bao gồm:

+ Sốt: Sốt cao 39 – 40 độ C

+ Đau mỏi các khớp xương, nhức đầu, buồn nôn, nôn

+ Một số bệnh nhân có biểu hiện viêm long đường hô hấp trên như sổ mũi, hắt hơi, đau họng…

+ Ho, tức ngực, khó thở tăng dần

+ Các triệu chứng suy hô hấp: tím môi, đầu chi, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp

+ Các biểu hiện nặng, nguy kịch bao gồm: thiểu niệu hoặc vô niệu, phù, suy tim, đông máu nội quản rải rác, suy gan nặng, hôn mê…

Chụp X quang phổi thấy có hình ảnh tổn thương giống như do cúm A/H5N1: các đám mờ không đồng đều, lúc đầu thường xuất hiện ở một thùy phổi sau lan ra khắp 2 phổi nếu không được điều trị kịp thời Mức độ tổn thương phổi trên phim X quang cũng tương ứng với độ nặng, nhẹ của bệnh nhân trên lâm sàng

Để chẩn đoán xác định nhiễm cúm A/H7N9 cần phải phân lập được vi rút từ bệnh phẩm là dịch lấy ở hầu họng hoặc dịch phế quản, định danh và xác định trình tự gen bằng kỹ thuật PCR hoặc nuôi cấy ở những phòng xét nghiệm vi rút hiện đại ở các viện Vệ sinh dịch tễ