NGUYÊN TẮC CHỦ QUYỀN NHÂN DÂN TRONG HIẾN PHÁP SỬA ĐỔI 2013

3 David Beetham, Parliament and Democracy in The twenty-first century a guide to good practice, Inter-Parliamentary... Xem: David Beetham, Parliament and Democracy in the twenty-first C

NGUYÊN T C CH QUY N NHÂN DÂN TRONG

PGS-TS Nguy n C u Vi t

Trong m t hi n pháp b t k , hai nguyên t c quan tr ng nh t ph i quan tâm quy nh

là nguyên t c ch quy n nhân dân và nguyên t c nguyên t c t ch c quy n l c nhà n c

i vì, hi n pháp là b n kh c c a nhân dân, vì th tr c h t nó ph i th hi n ch quy nnhân dân B n kh c này ng th i ph i là v n b n giao quy n cho nhà n c và quy nh

ch c nguyên t c nguyên t c t ch c quy n l c nhà n c Trong bài này tác gi ch bànthêm, ng n g n v n i dung nguyên t c ch quy n nhân dân trong D th o, do tr c ây ã

có nhi u bài vi t bàn v nguyên t c này tr c khi có D th o, trong ó có bài c a chính tác

gi 1

1 Tuyên b ch quy n thu c v nhân dân

Nhìn chung, nguyên t c ch quy n nhân dân trong D th o Hi n pháp n m 1992 (s a

i, b sung n m 2013) c công b ngày 02.01.2013 (d i ây g i là D th o2) th hi n

m nét h n trong Hi n pháp 1992 (s a i, b sung n m 2001) (d i ây: Hi n pháp hi nhành), th hi n:

1)Tuyên b t i u 1 (s a i, b sung u 1 c ): “N c C ng hoà xã h i ch ngh a

Vi t Nam là m t n c dân ch , c l p, có ch quy n, th ng nh t và toàn v n lãnh th , bao

m t li n, h i o, vùng bi n và vùng tr i” Ý m i quan trong ây là c ta là m t

c dân ch ây là nguyên t c r t quan tr ng mà các hi n pháp tiên ti n u quy nh nguyên t c dân ch Nguyên t c dân ch c th hi n t p trung các quy nh v quy n

-con ng i, quy n công dân Ch ng II D th o và các quy nh khác c a D th o, nh ng

trong ph m vi bài này s không i sâu vào các quy nh c a Ch ng II D th o Trong th i

i dân ch và Nhà n c pháp quy n, quy nh nh v y là phù h p

Nh ng d i góc khác, nguyên t c dân ch g n li n v i ch quy n nhân dân, vìdân ch là nhân dân th c hi n quy n l c, ngh a là ch quy n thu c v nhân dân Nói chính

xác h n, ch quy n thu c v nhân dân là n i dung ch ch t c a nguyên t c dân ch Hình

u cho vi c nâng các quy n con ng i c b n nh t thành quy n dân t c t quy t (t c là

ch quy n nhân dân), là Tuyên ngôn c l p n m 1946 do Ch t ch H Chí Minh so n th o

và c tr c Qu c dân ngày 02.9.1946

n nh tr c, ch quy n nhân dân ti p t c c kh ng nh t i u 2 D th o

ng c m t “t t c quy n l c nhà n c thu c v nhân dân” ( ây không mu n i xa bàn v c c u “n n t ng” c a nhân dân là ai cu i kho n 2 u 2) Quy nh t i u 2 D

th o là không m i so v i u 2 c và mang tính kinh n, vì hi n pháp nào c ng có quy

nh t ng t

Nh v y, quy nh ã d n t i u 1 và u 2 D th o ch mang tính ch t tuyênngôn, nguyên t c Vì v y, tuyên ngôn, nguyên t c ph i c c th hoá trong các quy nh

khác c a Hi n pháp, n u không, tuyên ngôn, nguyên t c s là vô hi u

2) u 6 D th o (s a i, b sung u 6 c ) là s c th hoá, c ng c quan tr ng haituyên b (m t c và m t m i) này i, ti n b do ngoài hình th c dân ch i di n (Nhân

dân th c hi n quy n l c nhà n c thông qua Qu c h i, H i ng nhân dân) còn có dân ch

tr c ti p, và t dân ch tr c ti p lên tr c dân ch i di n: “Nhân dân th c hi n quy n l c

nhà n c b ng các hình th c dân ch tr c ti p, dân ch i di n thông qua Qu c h i, H i

ng nhân dân và thông qua các c quan khác c a Nhà n c” Quy nh này “v hình

th c” là theo quy nh t ng ng c a các hi n pháp dân ch trên th gi i Nói là “v hình

th c” vì u 6 D th o i mà ch a hay, n ng lý lu n, ch a rõ ràng và không i

vì:

t là, ph i th y r ng, u 6 D th o là cái m i quan tr ng so v i các Hi n pháp

1959, 1980 và 1992, vì ó u ch a có quy nh v dân ch tr c ti p Nh ng quy nh này

ch là b c u, vì n u nó không c ch rõ c th là hình th c dân ch tr c ti p, dân ch

i di n nh ng vi c gì C n nh r ng Hi n pháp 1946 không có “quy nh mang tính lý

lu n” này, nh ng hình th c dân ch tr c ti p l i c th hi n r t m nh m t i các u th

21, 32 và 70 v quy n phúc quy t, các v n c n a nhân dân phúc quy t, kh ng nh

Ngh vi n s ban hành Lu t v phúc quy t c a nhân dân và trình t Ngh vi n a v n ra

nhân dân phúc quy t, D th o Hi n pháp và vi c s a i Hi n pháp ph i c nhân dân

Click to buy NOW!

phúc quy t1 Th m i rõ ràng, c th , ch c ch n Không th quên m t m r ng nh ng quy

nh nói ây t trong b i c nh m t Hi n pháp ch v i 70 u và r t g n gàng, ít ch

Hai là, cái m i này so v i các quy nh c a Công c qu c t và hi n pháp n c ngoàithì th y rõ là ch ng lý lu n, ch a rõ ràng và không

Hãy xem l i các quy nh sau ây:

u 25 ( m a kho n 1 Công c qu c t v các quy n dân s và chính tr n m 1966(mà n c ta ã tham gia) quy nh r ng, con ng i có quy n c tham gia vào vi c u

hành chính quy n, ho c tr c ti p ho c qua nh ng i bi u do mình t do tuy n ch n”.

Ch “ i bi u” ây không ph i hi u h p là c quan i di n

y nh t, t p trung nh t là quy nh c a u 3 Hi n pháp LB Nga 1993:

“1 i di n cho ch quy n và ngu n g c duy nh t c a quy n l c Liên bang Nga là

nhân dân Nga a s c t c.

S a i Hi n pháp ph i theo cách th c sau ây:

a) Do hai ph n ba t ng s ngh viên yêu c u.

b) Ngh vi n b u ra m t ban d th o nh ng u thay i.

c) Nh ng u thay i khi ã c Ngh vi n ng chu n thì ph i a ra toàn dân phúc quy t.

Click to buy NOW!

4 Không m t ai có th ti m d ng quy n l c Liên bang Nga Vi c chi m t quy n

c ho c chi m d ng các quy n h n b truy t theo lu t liên bang”.

Nh ng ch in m trong các trích d n trên (“ u hành chính quy n, ho c tr c ti p”,

i bi u do mình t do tuy n ch n”, “ i di n cho ch quy n và ngu n g c duy nh t c aquy n l c là nhân dân”, “tr ng c n dân ý” hay “tr ng c u ý dân và b u c t do” và “không

t ai có th ti m d ng quy n l c” ho c “không m t nhóm ng i hay cá nhân nào có th

ti m t quy n th c hi n ch quy n qu c gia”) cho th y ch quy n duy nh t trong nhà

c là thu c v nhân dân, ch quy n duy nh t ó c b o m b ng tr ng c u dân ý

và không m t ai, m t nhóm ng i nào có th chi m t, có th ti m d ng quy n ch

quy n này và n u có s chi m t, ti m d ng ch quy n nhân dân thì s b tr ng tr

theo lu t Nên nh là theo “lu t” ch không ph i là “pháp lu t”, vì lu t do Qu c h i – c

quan i di n cao nh t c a nhân dân ban hành m i th hi n y ý chí c a nhân dân, còn

pháp lu t thì bao g m c quy t nh c a Ch tich UBND xã Và ph i ch rõ là “tr ng c u

dân ý” – hình th c th c hi n ch quy n tr c ti p và cao nh t c a nhân dân (nh kho n 3

u 3 Hi n pháp LB Nga), ch không nói vu v v “hình th c dân ch tr c ti p” và “dân

ch i di n” nh u 6 D th o r i nh ng quy nh sau l i t ph nh n quy n dân ch

tr c ti p Tuyên b ch quy n nhân dân nh th m i là rõ ràng, m nh m và ch c ch n

Tóm l i, u 6 D th o ng lý lu n, ch a rõ ràng và không nên s a thành: “Nhân

dân th c hi n quy n l c nhà n c m t cách tr c ti p b ng tr ng c u dân ý, ho c thông qua

nh ng i di n do dân b u” Ng n g n h n, nh ng l i rõ, thi t th c, m nh và y h n

Ba là, các hi n pháp tiên ti n trên th gi i không gi i h n quy nh này ( u 6 D

th o), k c Hi n pháp 1946 c a Vi t Nam ta, mà nh ng vi c gì quan tr ng nh t dân c n

làm và có th làm c thì u quy nh nhân dân tr c ti p quy t nh b ng tr ng c u dân ý,

nh ng vi c khác thì giao cho các c quan nhà n c, tr c h t là nh ng c quan do dân b u

ra Vi c u tiên dân c n th c hi n tr c ti p b ng tr ng c u dân ý mà m i Hi n pháp dân

Hi n pháp là b n kh c c a nhân dân, nên ch quy n c a nhân dân là th c s thì

quy n ban hành Hi n pháp ph i thu c v nhân dân. i nói u c a D th o có c m t

mà L i nói u Hi n pháp hi n hành không có là “th c hi n ch quy n nhân dân, Hi n

pháp này ti p t c kh ng nh ý chí c a nhân dân” Nh ng c ng ngay câu k t L i nói u

thì ch quy n và ý chí c a nhân dân c th hi n không y , vì không ph i ý chí ó ban

hành Hi n pháp, mà ch là “xây d ng và thi hành Hi n pháp” Khái ni m “xây d ng Hi n

pháp” r t r ng nên không rõ ràng, “góp ý cho D th o”, “ban hành Hi n pháp” u n m

trong ph m trù này Mà Hi n pháp thì không th vi t nh ng t không rõ ràng Vì v y,

phù h p v i th i i dân ch ngày nay, ã n lúc c n tuyên b rõ ràng trong L i nói u

Nhân dân ban hành Hi n pháp, ví d vi t: “Nhân dân Vi t Nam tr nh tr ng tuyên b ban

hành b n Hi n pháp này nh m ” Theo ó, cách vi t v C ng l nh c a ng c ng ph i

m, sao cho th hi n c ch quy n nhân dân n “th ch hóa C ng l nh xây d ng

t n c trong th i k quá lên ch ngh a xã h i, th c hi n ch quy n nhân dân, Hi n pháp này ti p t c kh ng nh ý chí c a nhân dân” trong L i nói u y mâu thu n, vì ã

“th ch hóa C ng l nh” thì âu còn “ch quy n nhân dân”, “kh ng nh ý chí c a nhân

dân” T t h n, v n th hi n có s lãnh o c a ng mà v n có ch quy n nhân dân th t

, thì nên b m y ch “th ch hóa” mà thay b ng “d i ánh sáng” hay ít ra là “theo t

ng ch o”

Vì v y, k t h p v i ý trên, n này vi t thành: “Nhân dân Vi t Nam, d i ánh sáng ( hay “theo t t ng ch o”) c a C ng l nh xây d ng t n c trong th i k quá lên

ch ngh a xã h i, th c hi n ch quy n nhân dân, tr nh tr ng tuyên b ban hành b n Hi n

pháp này nh m ti p t c kh ng nh ý chí c a nhân dân” nghe còn có th ch p nh n c

i góc quan ni m hi n i v ch quy n nhân dân

Vãn theo t duy c là quy n ban hành Hi n pháp thu c v Qu c h i, nên kho n 1 u

75 D th o (s a i, b sung u 84 c ) quy nh: Qu c h i “Làm Hi n pháp và s a i

Hi n pháp” C ng ph i ghi nh n r ng, so v i quy nh t i u 83 c : “Qu c h i là c quan

duy nh t có quy n l p hi n và l p pháp” thì quy nh này ã b ch “duy nh t”, nên ti n b

n m t chút Là c quan duy nh t có quy n l p pháp là chính xác, nh ng là c quan duy

nh t có quy n l p hi n thì rõ ràng ã quá l i th i Nh ng ch b ch “duy nh t”, có ngh a

ng, có th còn ch th khác c ng “làm Hi n pháp” Nh ng ây là th i i nào r i mà cònquy nh l p l ng nh v y ? L i thêm ch “làm Hi n pháp” ã th i i nào r i mà Hi n

pháp còn vi t ki u “dân gian”, không rõ ràng Ch “làm Hi n pháp” ây còn “nôm” là h n

vi t “xây d ng Hi n pháp” L i nói u Theo ng ngh a câu m u u cu i D th o

Click to buy NOW!

– u 124 (s a i, b sung u 147 c ) “Vi c làm Hi n pháp, s a i Hi n pháp c

quy nh nh sau” thì “làm Hi n pháp” chính là “ban hành Hi n pháp”. y sao không

dùng t ng cho rõ Có l ây là “ u khó nói” nên gi ng v n L i nói u c a D th o thì

dùng các ch “xây d ng Hi n pháp”, còn u 75 và 124 D th o thì “làm Hi n pháp”

Là “khó nói” th t vì ã tuyên b ch quy n c a nhân dân thì áng ra ph i tuyên b

quy n ban hành Hi n pháp ph i thu c v nhân dân, nh ng “m c” ch a tuyên b c.

“Xây d ng” và “làm” u là nh ng ch nôm na, ngh a r ng, hi u th nào c ng c

n kho n 4 u 124 (s a i, b sung u 147 c ): “D th o Hi n pháp c thông qua khi có ít nh t hai ph n ba t ng s i bi u Qu c h i bi u quy t tán thành Vi c tr ng

u ý dân v Hi n pháp do Qu c h i quy t nh” thì m i vi c m i rõ: quy n ban hành Hi n

pháp thu c v Qu c h i Vi c có cho t ch c tr ng c u ý dân v Hi n pháp hay không là do

Qu c h i mu n hay không, D th o không a ra m t c n c nào c y ph i ch ng ã t

Qu c h i ng trên nhân dân? M t hi n pháp dân ch th c s thì bên c nh quy nh tuyên

/ tuyên ngôn ph i có quy nh c ch hi n th c hoá tuyên b / tuyên ngôn ó Nh ng quy

nh t i kho n 4 u 124 D th o (s a i, b sung u 147 c ), cùng v i kho n 1 u

75 D th o (s a i, b sung u 84 c ) ã xoá b tuyên ngôn v nguyên t c dân ch và

ch quy n nhân dân tuyên b t i L i nói u, u 1 và u 2 D th o, trái v i tinh th n

t Hi n pháp dân ch c a Nhà n c pháp quy n

3 Các quy nh b sung và c th hoá

u 3 (s a i, b sung u 3 c ) c a D th o quy nh: “Nhà n c b o m và phát huy quy n làm ch c a nhân dân” “Nhà n c b o m”, “Nhà n c phát huy”, rõ ràng quy

nh này v n theo t duy c – t duy Nhà n c là ch th ban phát N u úng quan m

ch quy n thu c v nhân dân thì ph i quy nh: “Ch quy n trong nhà n c ch duy nh t

thu c v nhân dân Nhà n c có trách nhi m th c hi n m i bi n pháp b o m và phát

huy quy n làm ch c a nhân dân” Ngh a là Nhà n c là ch th có trách nhi m, b ràng

bu c trách nhi m th c hi n, ch không ph i là ch th ban phát, b o m, phát huy, hô hào,

giáo d c,

Ti p t c c th hoá u 6 v các hình th c th c hi n dân ch , u 28 D th o (s a i, sung u 54 c ) quy nh v quy n b u c và quy n ng c c a công dân u 29 (s a

i, b sung u 53 c ) quy nh v quy n c a công dân tham gia qu n lý nhà n c và xã

i, tham gia th o lu n và ki n ngh v i c quan nhà n c v các v n c a a ph ng và

n c Nh ng quy nh t i kho n 2: “Nhà n c t o u ki n công dân tham gia qu n

i bi n pháp c n thi t b o m quy n c a công dân tham gia qu n lý nhà n c và xã i”.

m áng ghi nh n là D th o ã tách riêng quy n c a công dân “bi u quy t khi Nhà

c t ch c tr ng c u ý dân” t u 53 c thành u 30 riêng, bên c nh u 29 c a D

th o Tách thành u riêng nh ng cách quy nh không thay i, không i m i, th hi n

ch a m nh d n, ang “e dè” trong ti p c n quy n h n dân ch tr c ti p quan tr ng s m t

này c a công dân V n là “Công dân có quy n bi u quy t khi Nhà n c t ch c tr ng c u ý

dân” thì ý chí v n là c a Nhà n c, mà không ph i c a Nhân dân, khi nào t ch c tr ng c u

ý dân là quy n ch quan c a Nhà n c, do không quy nh c n c khi nào thì Nhà n c

ph i t ch c tr ng c u ý dân Và ý này c “ch t l i” b ng kho n 4 u 124 (s a i, b

sung u 147 c ) c a D th o ã d n trên Phân tích này càng rõ ràng h n n u so sánh v i

các quy nh c a Hi n pháp 1946 nh ã nói trên u úng lô gic c a nguyên t c ch

quy n duy nh t thu c v nhân dân thì Hi n pháp c Qu c h i thông qua (bao g m vi c

a i) ph i c a ra toàn dân bi u quy t thì m i có hi u l c. ó là tinh th n c a Hi npháp 1946 Ch l ngày nay ch quy n c a nhân dân l i không c nh th i 1946?

Các quy nh ti p theo v “tr ng c u ý dân” càng kh ng nh cho k t lu n này: u 75

th o (s a i, b sung u 84 c ) quy nh, Qu c h i có quy n “Quy t nh tr ng c u

ý dân” (k.15) u 79 D th o (s a i, b sung u 91 c ) quy nh: U ban th ng v

Qu c h i có quy n “T ch c tr ng c u ý dân theo quy t nh c a Qu c h i” (k.11) Rõ

ràng, không h có ch nào v lo i v n , c n c , trình t và th m chí c ng không ch rõ

cóp Lu t v tr ng c u ý dân

Tóm l i, thi t ngh , trong Hi n pháp s a i l n này, nguyên t c ch quy n nhân dân

n c ghi nh n th t trang tr ng, rõ ràng, m ch l c phù h p v i trình dân ch và pháp

lý hi n i, b i vì:

t là, ó là s k th a nh ng quy nh c a Hi n pháp u tiên c a Nhà n c ta –

Hi n pháp n m 1946, Hi n pháp do Ch t ch H Chí Minh tr c ti p ch o xây d ng Tuy

ã g n 67 n m trôi qua k t ngày Qu c h i l p hi n1 c a n c Vi t Nam Dân ch C ng

hoà ban hành Hi n pháp này, m t Hi n pháp ít l i nh ng ghi nh n vô cùng trang tr ng

nguyên t c ch quy n nhân dân v i quy n phúc quy t c a nhân dân r t pháp lý, rõ ràng,

nh m , thì kinh nghi m này càng tr nên vô cùng th i s

1

Qu c h i nh n th y r ng, ”), nh ng trong n i dung, t Ch ng III tr i l i ch dùng khái ni m “ngh vi n”.

Click to buy NOW!

Hai là, trong b i c nh th gi i hi n i, khi dân ch ã là trào l u và yêu c u dân chtrong n c ã tr thành b c thi t, nh t là t khi b c sang th k 21, thì không th né tránh

vi c ghi nh n nguyên t c ch quy n nhân dân m t cách pháp lý, rõ ràng, m nh m v i

quy n th c hi n bi u quy t toàn dân (t c là quy n tr ng c u dân ý - quy n phúc quy t c a

nhân dân)1

Ba là, kinh nghi m c a Hi n pháp 1946 và các hi n pháp dân ch trên th gi i càng

vô cùng th i s , b i c ng c lòng tin ã b xói mòn m t b ph n không nh dân chúng

thì không có con ng nào khác, th m chí vi c ghi nh n và th c hi n trên th c t ch

quy n nhân dân còn là c u cánh

Có nh v y, nh ng l i c a Ông V ình Hoè, nguyên B tr ng B T pháp c aNhà n c Vi t Nam th i còn non tr , nói khi ban hành Hi n pháp 1946, ngày nay m i tr

thành hi n th c: “Hi n pháp “dân nh”, ch không ph i Hi n pháp “khâm nh”; không

ph i ai “ban” cho, mà do dân giành l y Hi n pháp do Qu c dân i h i, Qu c h i ban

hành, m t Qu c h i c bi t - Qu c h i l p hi n - ch s a i Hi n pháp thôi thì Ngh vi n

nhân dân còn ph i h i phi u thu n c a ít nh t 2/3 s i bi u có m t (theo u 70

-Hi n pháp 1946) ng th i tr c khi ban b , Ngh vi n ph i t ch c cho toàn dân “phúc

quy t” Vì l p Hi n pháp và s a Hi n pháp là thu c “nh ng vi c quan h n v n m nh

qu c gia” (theo u 32)2 Nh v y, h t gi ng dân ch - ch quy n nhân dân c m

m t Hi n pháp 1946, tr i qua g n 67 n m, n Hi n pháp s a i l n này, s m hoa,

t trái

Tp HCM, 09.01.2013

1

SÁNG QUY N L P PHÁP C A I BI U QU C H I VÀ VAI TRÒ C A CÁC T CH C NGHIÊN C U TRONG VI C

i y c c u thành ph n, n i dung c a m t o lu t trong t ng lai (t các c n c ban

hành, các ch ng, các u, các m c, các kho n v i nh ng quy nh c th ) và kèm theo ó

là thuy t minh (t trình) v s c n thi t ban hành o lu t này, i t ng, ph m vi u

ch nh, ý ngh a và s tác ng c a o lu t n u c ban hành v.v

Trình ki n ngh v lu t, ng c l i, ch là quy n c a ch th sáng quy n l p pháptrình ý t ng, quan m v m t o lu t c n ban hành v i l p lu n v s c n thi t ban hành

o lu t này, xác nh khái quát i t ng, ph m vi u ch nh, ý ngh a và s tác ng c a

o lu t n u c ban hành v.v mà không òi h i kèm theo d th o o lu t ó1.Trình d án lu t là giai n u tiên, kh i u cho các giai n ti p theo c a quátrình l p pháp (th m nh d án lu t, th o lu n d án lu t, bi u quy t thông qua lu t và ban

lu t thi hành) Sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i là m t trong nh ng quy n

hi n nh quan tr ng c a i bi u Qu c h i (ngh s c a Ngh vi n), thành viên c a c quan

p pháp Hi n pháp c a h u h t các n c quy nh ch th c a sáng quy n l p phápg m:

chính ph và i bi u Qu c h i M , ch các ngh s c a th ng ngh vi n và h ngh vi n

a Qu c h i có quy n trình d án lu t (tr d án lu t ngân sách là do T ng th ng trình,

nh ng lu t ngân sách là lo i lu t c bi t riêng) M t s n c, ngoài Chính ph và i bi u

Qu c h i, sáng quy n l p pháp còn quy nh cho các ch th khác, nh : nhóm i bi u

1

Click to buy NOW!

Qu c h i1, H i ng dân c c p cao nh t a ph ng (Kho n 1 u 76 Hi n pháp C ng

hòa Séc), c quan trung ng c a các t ch c chính tr - xã h i, Tòa án t i cao, Vi n tr ng

Vi n ki m sát t i cao (Cu Ba), nh ng n m g n ây Hi n pháp m t s n c còn quy nh

"sáng quy n l p pháp c a nhân dân" n u d án lu t có c ch ký ng h c a s l ng c

tri theo quy nh Ví d : Brazin là 1% c tri c n c c a không d i 5 bang trên t ng s

27 bang c a n c này; Th y S , Áo, Ba Lan là 100.000 c tri; Tây ban Nha là 500.000 c

tri; Italia, Hungari, Pêru không ít h n 50.000 c tri; Gruzia là 30.000; còn Kolombia là 5 %

ng s c tri c n c v.v.)2 v.v

n ch t hi n nh c a sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i (c ng nh các

ch th khác c a quy n này) th hi n 2 khía c nh:

Th nh t, i bi u Qu c h i g i d án lu t ho c ki n ngh v lu t n c quan l ppháp (c quan có th m quy n c a Qu c h i ti p nh n và ng ký, th m tra d án, ki n ngh

này);

Th hai, Qu c h i có ngh a v t bu cxem xét d án lu t, ki n ngh v lu t do ch

th sáng quy n l p pháp trình T t nhiên, c quan l p pháp (Qu c h i) có quy n bác b ho c

thông qua d án lu t, ki n ngh v lu t (có th không hoàn toàn nh d án, ki n ngh c

trình)

Nh ng n c ta, sáng quy n l p pháp hay sáng ki n pháp lu t c a i bi u Qu c

i, xét v ph m vi và m c th c hi n, th t c th c hi ntheo quy nh c a Hi n pháp,pháp lu t hi n hành và nh t là th c ti n th c hi n khác nhi u so v i sáng quy n l p phápc a

"trình d án lu t ra tr c Qu c h i" Nh ng th c hi n quy n này i v i i bi u Qu c

i n c ta là u r t khó th c hi n vì nhi u lý do c khách quan và ch quan Cho nêntrong toàn b l ch s 13 khóa Qu c h i Vi t Nam, t Qu c h i khóa I n m 1946 n nay,

ch a có o lu t nào c Qu c h i thôn qua do i bi u Qu c h i trình

Vì v y, khác v i Hi n pháp n m 1980, u 87 Hi n pháp n m 1992 (s a i, bsung n m 2001)1có quy nh riêng v sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i khác v i

các ch th khác c a quy n này là: " i bi u Qu c h i có quy n trình ki n ngh v lu t và

án lu t ra tr c Qu c h i".

th hóa u 87 Hi n pháp, có các v n b n pháp lu t hi n hành sau có nh ngquy nh liên quan n sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i:

1)Lu t T ch c Qu c h i n m 2001:có 2 quy nh quan tr ng liên quan n sángquy n l p pháp c a i bi u Qu c h i

Th nh t, Lu t T ch c Qu c h i m r ng sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c

i so v i Hi n pháp: i bi u Qu c h i không ch có quy n trình d án lu t, ki n ngh v

lu t ra tr c Qu c h i, mà còncó quy n "trình d án pháp l nh ra tr c U ban th ng v

Qu c h i" u 48).

Quy nh này c a Lu t m r ng sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i so v i

Hi n pháp là c n thi t Vì khác v i Qu c h i, Ngh vi n c a nhi u n c trên th gi i, y

ban th ng v Qu c h i n c ta (c quan th ng tr c c a Qu c h i) có quy n ban hành

Th hai, Lu t T ch c Qu c h i quy nh rõ và c th h n sáng quy n l p pháp

a i bi u Qu c h i (c ng nh c a các ch th khác c a quy n này).

1

a Qu c h i, Chính ph , Toà án nhân dân t i cao, Vi n ki m sát nhân dân t i cao, M t tr n T qu c Vi t Nam và các

Theo u 71 c a Lu t T ch c Qu c h i,quy n trình d án lu t c a i bi u Qu c

i bao g m: "trình d án lu t m i, d án lu t s a i, b sung lu t hi n hành".Còn quy n

ki n ngh v lu t c a i bi u Qu c h i c ng bao g m: "ki n ngh ban hành lu t m i ho c

a i, b sung lu t hi n hành”.

Nh ng Lu t T ch c Qu c h i quy nh v sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c

i còn thi u nh t quán C th là: u 48c a Lu tkhông quy nh i bi u Qu c h i có

quy n trìnhki n ngh v pháp l nh; còn u 71 c a Lu tthì không quy nh c quy n c a i

bi u Qu c h i trình d án pháp l nh m i, d án s a i, b sung pháp l nh hi n hành, c ng

nh không quy nh quy n i bi u Qu c h i ki n ngh ban hành pháp l nh m i, ki n ngh

a i, b sung pháp l nh hi n hành.

2) Quy ch ho t ng c a i bi u Qu c h i và oàn i bi u Qu c h i n m 2002: không có quy nh gì m i và c th h n v sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c

i so v i Lu t T ch c Qu c h i.Vì u 9 c a Quy ch ch quy nh: " i bi u Qu c h i

Qu c h i, y ban th ng v Qu c h i"(t u 22 n u 57), nh ng quan tr ng nh t là

c 1 " p ch ng trình xây d ng lu t c a Qu c h i,, pháp l nh c a y ban th ng v

Qu c h i"(t u 22 n u 28) Vì khác v i nhi u n c, Vi t Nam, quy n trình d

ng th i ph i g i ngh , ki n ngh v lu t, pháp l nh cho Chính ph Chính ph phát

bi u ý ki n

ngh xây d ng lu t, pháp l nhph i nêu rõ s c n thi t ban hành v n b n; i

ng, ph m vi u ch nh c a v n b n; nh ng quan m, chính sách c b n, n i dungchính c a v n b n; d ki n ngu n l c, u ki n b o m cho vi c so n th o v n b n; báo

Click to buy NOW!

cáo ánh giá tác ng s b c a v n b n; th i gian d ki n ngh Qu c h i; y ban

th ng v Qu c h i xem xét, thông qua

Ki n ngh v lu t, pháp l nhph i nêu rõ s c n thi t ban hành v n b n, i t ng và

này hay không

c này c quy nh t i u 26 Lu t Ban hành VBQPPL n m 2008 nh sau:

1 y ban th ng v Qu c h i xem xét ngh , ki n ngh v lu t, pháp l nh theo trình sau ây:

a) i di n Chính ph trình bày t trình ngh v ch ng trình xây d ng lu t, pháp nh.

i di n c quan khác, t ch c, i bi u Qu c h i phát bi u ý ki n v ngh , ki n ngh v lu t, pháp l nh c a mình;

b) i di n U ban pháp lu t trình bày báo cáo th m tra;

Qu c h i, ý ki n th m tra c a y ban pháp lu t, y ban th ng v Qu c h i l p d ki n

ch ng trình xây d ng lu t, pháp l nh trình Qu c h i xem xét, quy t nh".

ng s thành viên U ban th ng v Qu c h i tham d Pháp l nh, ngh quy t c a U ban

th ng v Qu c h i ph i c quá n a t ng s thành viên c a U ban th ng v Qu c h i

bi u quy t tán thành", ch không th quy nh "kh i kh i": "Ch t a phiên h p k t lu n",

y ban th ng v Qu c h i l p d ki n ch ng trình "!

Th hai,Trong tr ng h p ngh , ki n ngh c a i bi u Qu c h i (c ng nh c acác ch th khác c a sáng quy n l p pháp) v lu t, pháp l nhg i n y ban th ng v

Qu c h i mà không c y ban th ng v Qu c h i quy t nh a vào ch ng trình xây

ng lu t, pháp l nh trình Qu c h i xem xét mà i bi u Qu c h i không ng ý v iquy t nh này thì u 26 và các u khác c a Lu t ban hành v n b n QPPL 2008 l i

không quy nh: các i bi u Qu c h i có quy n a v n này ra Qu c h i quy t nh hay

không? Trách nhi m c a y ban th ng v Qu c h ibáo cáo Qu c h i v v n này nh

th nào? Vì theo u 87 Hi n pháp, y ban th ng v c ng ch là m t trong các ch th

a quy n l p pháp, nên v nguyên t c, m t ch th c a sáng quy n l p pháp này không cóquy n quy t nh ch p nh n hay không ch p nh n sáng ki n l p pháp c a ch th khác,

không có quy n quy t nhcó a ra trình Qu c h i hay không Quy n quy t nh cu i cùng

ch ng trình lu t, pháp l nh ph i là Qu c h i1.Chính b t c p này c a Lu t Ban hành VBQPPL n m 1996 tr c ây và Lu t banhành v n b n QPPL 2008 hi n hành, theo tôi, ã và s h n ch sáng quy n l p pháp c a i

bi u Qu c h i

c 4:Qu c h i bi u quy t, thông qua ch ng trình xây d ng lu t, pháp l nh t iphiên h p toàn th c a Qu c h i ( u 27 lu t 2008)

Sau khi ngh v lu t, pháp l nh c a i bi u Qu c h i c a vào d ki n

ch ng trình xây d ng lu t, pháp l nh và ch ng trình này c Qu c h i thông qua, y

ban th ng v Qu c h i thành l p Ban so n th o v i các thành viên theo ngh c a i

bi u Qu c h i có ngh , ki n ngh v v n b n lu t, pháp l nh ó Ban so n th o có t biên

p i bi u Qu c h i có nhi m v ch o Ban so n th o này v.v

2.2 Th c ti n th c hi n sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i VN

Trong 11 khoá Qu c h i Vi t Nam,b t u t Qu c h i khóa I (t tháng 3/1946)

n Qu c h i khóa XI (tháng 7/2007), Qu c h i ã xây d ng và ban hành c 220 o

lu t; UBTVQH (H i ng nhà n c tr c ây) ã xây d ng và thông qua c 199 pháp

nh Trong ó, k t ngày 15/4/1992, Qu c h i khoá VIII thông qua Hi n pháp 1992 có quy

nh quy n sáng ki n pháp lu t c a i bi u Qu c h i, n h t khoá XI, Qu c h i ã xây

ng và ban hành c 160 o lu t; UBTVQH xây d ng và thông qua c 119 pháp l nh,

nh ng ch a có o lu t hay pháp l nh nào do cá nhân i bi u Qu c h i trình.Th c t , ch

có m t i bi u Qu c h i chuyên trách khoá XI có nguy n v ng trình m t d án pháp l nh

l nh v c t pháp i bi u này ã ch ng so n th o pháp l nh, ã báo cáo v i Th ng

tr c m t U ban c a Qu c h i và Phó Ch t ch Qu c h i ph trách công tác pháp lu t

Nh ng vì n i dung c a d th o pháp l nh là m t v n ang c tranh lu n, n nay v n

ch a có k t lu n cu i cùng, vì th , d án này ã không c a vào ch ng trình xây d ng

pháp lu t Còn vi c ki n ngh v lu t, pháp l nh c ng có m t tr ng h p M t i bi u Qu c

i khoá X, t i k h p th 10 (ngày 25/12/2001) ã ki n ngh b sung d án Lu t Thu s

ng t vào Ch ng trình xây d ng lu t, pháp l nh n m 2002 c a Qu c h i Ki n ngh này

ã c Qu c h i ch p nh n (tuy nhiên trình t , th t c không th t h p lý)1

Vì v y, có th nói r ng sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i m c dù là m t trong

nh ng quy n hi n nh quan tr ng c a i bi u Qu c h i, c Hi n pháp quy nh và c

các v n b n pháp lu t khác c th hóa, nh ng vi c th c hi n này trong th c t n c ta còn

t h n ch , n u không mu n nói là ch a th c hi n c u này có nhi u nguyên nhânkhách quan và ch quan,nh :

- Trong ti m th c c a chúng ta, xây d ng pháp lu t c coi là m t v n c c kthiêng liêng và h tr ng, ph i là m t t p th có quy n uy, giàu trí tu m i làm c, còn m t

kh i x ng r i chuy n hoá thành ý ki n t p th qua s ch o, lãnh o và qua các cu cbàn th o i n th ng nh t Cách làm t sáng ki n cá nhân tr thành sáng ki n t p th

u nh ã thành n n p và c ng có hi u qu Có l c ng vì v y mà r t hi m khi có m t cánhân i bi u nào tách kh i t p th trình sáng ki n c l p riêng r 1

- i bi u Qu c h i n c ta su t nhi u nhi m k ch y u là ho t ng kiêm nhi m,

hi n nay c ng ch m i có kho ng g n 30% ho t ng chuyên trách nên th c hi n c

nhi u nhi m v quan tr ng c a i bi u các giai n sau c a quy trình l p pháp (nh :

nghiên c u các d th o lu t và các tài li u liên quan do các ch th sáng quy n l p pháp

khác trình ra Qu c h i m i k h p (có khi vài ngàn trang) tham gia th o lu n, có ni m tin

khi bi u quy t c ng là quá s c v i nhi u i bi u r i

- i bi u Qu c h i n c ta không có V n phòng riêng, không có th ký, c v n,chuyên gia giúp vi c, không có quy n thuê chuyên gia, c v n, t ch c nghiên c u khoa h c

v.v ph c v cho ho t ng i bi u c a mình, trong ó có th c hi n sáng quy n l p pháp

Trong khi ó, ph c v cho ho t ng c a ngh s nói chung, th c hi n sáng quy n l p

pháp nói riêng, ngh vi n nhi u n c có c m t b máy giúp vi c ph c v v i m t i ng

ông o các chuyên viên, chuyên gia t v n, giúp vi c có th áp ng các yêu c u c a ngh

Ví d , M , b o m ho t ng c a 535 th ng ngh s và h ngh s c a Qu c h i có máy giúp vi c v i g n 20.000 ng i ph c v chung cho Qu c h i và các y ban c a

Qu c h i; m i ngh s Qu c h i c tr l ng 170,5 ngàn ôla/n m(th i m n m 2009)

và tùy thu c vào s n v b u c và s l ng c tri mà mình i di n, m i ngh s c

dùng t 140 ngàn n 400 ngàn ôla/n m tr l ng cho th ký, chuyên viên giúp vi c, c

n c a V n phòng ngh s (h ngh s t 4 n18 ng i, th ng ngh s là 20 n 30 ng itùy theo bang l n hay nh mà h i di n2

Hay m i ngh s Qu c h i Australia có quy n thuê t i a 4 nhân viên giúp vi c, cácnhân viên này do Chính ph tr l ng S l ng nhân viên và vi c t ch c v n phòng làm

vi c do ngh s t quy t nh v.v.3 n c ta, nh ng u ki n t ng t nh v y cho i

bi u Qu c h i là không th th c hi n c

- H th ng pháp lu t c a nhi u n c c xây d ng và hoàn thi n hàng m t - hai

tr m n m nay, c b n là khá y và n nh, trong khi h th ng pháp lu t c a n c ta

i lu t Ch h n 20 n m nay, t Qu c h i khóa 7 tr i, nh t là nh ng khóa Qu c h i g n

ây nh t, ho t ng l p pháp c a Qu c h i c y m nh và phát tri n Cho nên nh ng

lu t, pháp l nh trong ch ng trình xây d ng lu t, pháp l nh là khác s (th m chí B lu t

dân s 1995 có 838 u, n m 2005 có 777 u) Còn các n c,d án lu t do ngh s m t

n c so n th o trình Qu c h i có khi r t ng n, ch có 1-2 u v n i dung Ví d , Lu t

Gi c -x n Va -ních c m v n Liên Xô và c m v n c Vi t Nam (tr c ây) thì n i dung ch

là ph t, c m v n kinh t vì m c ích chính tr Trong khi ó n c ta, nhi u ng i cho r ng,

ã trình m t d án lu t thì d án ph i b th , t m c , ít nh t c ng ph i có vài ch c u, mà

nh th thì i bi u không kham n i v.v1

- Nh ng theo tôi, còn m t nguyên nhân n a mà ít i bi u Qu c h i mu n côngkhai nói ra, nh ng ai c ng bi t là a s các i bi u Qu c h i n c ta không th c hi n

sáng quy n l p pháp (tr m t s i bi u ã th th c hi n quy n này nh ng không thành

công) là do "không mu n th c hi n"và u quan tr ng là không th c hi n quy n này c ng

không làm sao c , không m t mát gì Vì i bi u Qu c h i n c ta không ch u áp l c c nh

tranh r t kh c li t nh ngh s Qu c h i các n c v i các ng c viên là i th c a mình

giành gi t t ng lá phi u c tri n u mu n c trúng c , tái c tr thành ngh s Qu c h i

a nhi u n c, th c hi n các nhi m v , quy n h n mang tính hi n nh c a ngh s , trong

ó có sáng quy n l p pháp, không ch là tr ng trách chính tr c ng c a mình l a ch n,

giao phó và c c tri nhân dân tín nhi m, mà còn x ng áng v i l ng, b ng khá h u

nh c h ng2, "l y m" v i c tri và có th c l u danh v i h u th , nh tên c a

o lu t g n v i tên c a ch th sáng quy n l p pháp, - tác gi c a o lu t c thông qua(Lu t Gi c -x n Va -ních là tên c a 2 th ng ngh s M trình o lu t này ch ng h n)

III Các t ch c nghiên c u khoa h c n c ta hi n nay và vai trò c a các t

ch c này trong vi c h tr i bi u Qu c h i th c hi n sáng quy n l p pháp

Ngh quy t s 48- NQ/TW ngày 24/5/ 2005 c a B chính tr ng C ng s n Vi t Nam

"Chi n l c xây d ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t Vi t Nam n n m 2010, nh

ng n n m 2020" ã xác nh ph i: “T ng c ng vai trò, trách nhi m c a các c quan,

ch c nghiên c u chuyên ngành trong ho t ng xây d ng lu t pháp Có c ch thu hút

1

Xem: TS Bùi Ng c Thanh, Tài li u ã d n.

2

các hi p h i, t ch c kinh t , t ch c xã h i - ngh nghi p, các chuyên gia gi i tham gia vào

vi c nghiên c u, ánh giá nhu c u, ho ch nh chính sách pháp lu t, so n th o, th m nh,

th m tra các d th o v n b n pháp lu t Xác nh c ch ph n bi n xã h i và ti p thu ý ki n

các t ng l p nhân dân i v i các d án, d th o v n b n quy ph m pháp lu t.”

Theo s li u c a V n phòng ng ký ho t ng KH&CN (B KH&CN), có t ng scác t ch c ã ng ký ho t ng KH&CN t i B KH&CN và t i các S KH&CN c a c

c tính n ngày 31/12/2005 là 1320 t ch c, trong ó có 484 t ch c nghiên c u thu c, ngành trung ng;147t ch c nghiên c u thu c các tr ng i h c, h c vi n1 Còntheo s li u c a T ng c c Th ng kê, tính n tháng 11/2012, c n c có 419 tr ng i h c,

cao ng v i i ng gi ng viên là84,2 nghìn ng i2 Riêng các tr ng i h c, h c vi n

cókho ng 250 v i g n 50 nghìn gi ng viên, m t n a s ó có trình th c s , 1/5 là ti n s

và g n 500 là giáo s T nh nào c ng có tr ng i h c ho c cao ng, riêng Tp H Chí

Minh có 44 h c vi n, tr ng i h c v i m t i ng ông o th c s , ti n s , giáo s , phó

giáo s công tác các tr ng, các vi n này mà chuyên môn c a h có liên quan n h u

nh t t c các l nh v c c a i s ng v.v

Các c s ào t o, các t ch c nghiên c u v i i ng ông o các gi ng viên, cácchuyên gia, nhà nghiên c u thu c các ngành, các l nh v c nh trên là l c l ng r t ti m

ng, r t quan tr ng có th h tr cho ho t ng c a i bi u Qu c h i nói chung, ho t ng

a i bi u trong vi c th c hi n sáng quy n l p pháp nói riêng.Vì ho t ng các i bi u

Qu c h i càng ngày càng ph c t p, không áp d ng khoa h c vào ho t ng này thì khó có

th có thành công.S tham gia vào ho t ng các i bi u Qu c h i không ch các nhà khoa

c lu t, mà ph i thu hút s tham gia c a r t nhi u nhà khoa h c các l nh v c khác nhau

Các v n b n lu t c a Qu c h i ch là hình th c pháp lý ch a ng các n i dung liên quan

n các l nh v c khoa h c khác3.Nhi u công trình nghiên c u khoa h c c b n c a Vi n khoa h c Vi t Nam (có 35

vi n, trung tâm nghiên c u), c a các t ch c nghiên c u khoa h c c a các B , ngành khác

trung ng, nh ng n m qua ã cung c p các lu n c khoa h c cho vi c ho ch nh ng

i, chi n l c và chính sách phát tri n kinh t - xã h i c a t n c Các t ch c nghiên

u khoa h c, các cán b nhiên c u c a các t ch c này còn tr c ti p tham gia vào ban biên

khoa h c trung ng, các tr ng H và các h c vi n nghi m thu hàng tr m tài

NCKH c p nhà n c, c p B , c p tr ng c ánh giá xu t s c, t t , trong ó nhi u

tài trong l nh v c khoa h c pháp lý có nh ng ki n ngh , xu t s a i, b sung, hay ban

hành v n b n pháp lu t này, v n b n pháp lu t kia v.v nh ng sau ó k t qu nghiên c u

c x p vào t , a vào th vi n K t qu nghiên c u c a các gi ng viên i h c, các h c

vi n còn c công b trên các t p chí khoa h c chuyên ngành Không ít bài báo khoa h c

phát hi n nh ng b t c p, v ng m c c a các quy nh c a lu t, pháp l nh và xu t h ng

kh c ph c, nh ng các tác gi c a các bài báo này r t ít khi g i cho c quan có th m quy n,

cho các i bi u Qu c h i mà mình là c tri ã b u ra Nhi u bài báo khoa h c c công

ch nh m m c ích tính thành tích nghiên c u khoa h c, c b o v ti n s , tính m công trình công nh n các ch c danh giáo s , phó giáo s v.v Còn nhi u i bi u

Qu c h i c ng không ch ng tìm n các t ch c nghiên c u khoa h c, không có u

ki n ti p c n các k t qu nghiên c u này, n u có ti p c n c c ng không có th i gian,

c l c c, ch t l c ph c v cho ho t ng l p pháp c a mình, trong ó có sángquy n l p pháp v.v

Nh ng theo tôi, u này c a Hi n pháp c n b sung thêm các ch th sau:

- H i ng b o hi n, H i ng b u c qu c gia Vì ây là nh ng thi t ch hi n nhquan tr ng c a Qu c h i m i c quy nh T i sao H i ng dân t c, y ban c a Qu c

i và Ki m toán nhà n c thì có quy n này mà các thi t ch m i c thành l p này l i

không có quy n trình d án lu t tr c Qu c h i nh các c quan khác c a Qu c h i?

- C n b sung thêm sáng quy n l p pháp cho c các nhóm i bi u Qu c h i, oàn i

bi u Qu c h i, nh trên ã trình bày.

Hai là, C n s a i Lu t ban hành VBQPPL 2008, m c dù lu t này m i ban hành

m 2008, có hi u l c t ngày 01/01/2009, nh ng c n ph i s a u 26 c a Lu t này, không

th quy nh "kh i kh i" nh trên ã trình bày

c thông qua s thi t th c h n, gi i quy t k p th i các b c súc c a cu c s ng

Th t , n m 2003, ngân sách Qu c h i ã dành kho n ngân sách riêng cho ho t

ng c a các oàn i bi u Qu c h i a ph ng Theo tôi, Qu c h i c n tính n m t kho n chi ngân sách h p lý cho các oàn i bi u Qu c h i s d ng " t hàng" các

ch c khoa h c, các chuyên gia h tr cho i bi u Qu c h i th c hi n sáng quy n l p pháp có s n ph m(ph i có ngh , ki n ngh v ban hành m i ho c v s a i, b sung

lu t, pháp l nh trình Qu c h i)

Có th huy ng các c ng tác viên là sinh viên lu t, sinh viên các ngành khác theo

"h p ng" bán th i gian, theo công vi c là kh thi và l i c ôi ng, chi phí tr công

nh n kho n này ngân sách có th ch u c Vì n c ta, m t th i gian dài n a, ch a th

Click to buy NOW!

o m m i i bi u Qu c h i có v n phòng v i th ký, c vân, chuyên gia, ng i giúp

vi c riêng nh các n c khác

Th n m, C n quy nh các tài nghiên c u khoa h c do ngân sách nhà n c c p(c a các Vi n, các tr ng i h c) sau khi nghi m thu, s n ph m k t qu nghiên c u c a

tài ph i c chuy n cho Vi n Nghiên c u l p pháp thu c y ban th ng v Qu c h i (tr c

ti p là Trung tâm thông tin, th vi n c a v n phòng Qu c h i và Trung tâm này nên sáp

nh p vào Vi n Nghiên c u l p pháp) c b ng v n b n và file n t ph c v i bi u

Qu c h i khi có nhu c u Trong ó có b n tóm t t ng n g n, nh ng ki n ngh c th v ban

hành m i, s a i, b sung lu t, pháp l nh, n u có Không có gì vô lý h n khi hàng n m,

Qu c h i quy t nh phân b ngân sách cho ho t ng c a các ngành, các l nh v c, trong ó

có ho t ng nghiên c u khoa h c v i hàng tr m tài nghiên c u c p nhà n c, c p B ,

p tr ng mà k t qu nghiên c u c a các tài này sau nghi m thu ch c a vào t ,

ph b i qua n m tháng

Vì v y, dù th c hi n sáng quy n l p pháp c a i bi u Qu c h i n c ta còn có r tnhi u khó kh n, tr ng i, nh ng dù khó kh n n m y, n u các i bi u Qu c h i n c ta

mu n th c hi n, quy t chí th c hi n quy n này thì nh Ch t ch H Chí Minh ã nói:

"Không có vi c gì khó, Quy t chí t làm nên" M t trong nh ng h tr r t quan tr ng v

chuyên môn, v nh ng l p lu n lý l , k thu t hình thành các d án lu t, ki n ngh v lu t,

pháp l nh là các chuyên gia, các nhà nghiên c u, các t ch c nghiên c u c a các vi n, các

nh ng thi t ch trung tâm a ch dân ch nhi u qu c gia trên th gi i, nh ng c ng

chính giai n này ã ch ng ki n s quan liêu, x c ng, tính m t cân i và thi u tính hi u

qu trong ho t ng c a các thi t ch ó, nh t là trong ho t ng l p pháp c a Ngh

vi n/Qu c h i Nhà chính tr h c n i ti ng ng i Italia Norberto Bobbio ã g i Ngh vi n là

thi t ch c a “nh ng l i h a hão” (broken promises), t c là ã x y ra s trái ng c gi a “cái

c h a và s th t hi n h u”1 Pier Ferdinando Casini, Ch t ch t ch c Liên minh Ngh

vi n th gi i (IPU) cho r ng s phát tri n c a các thi t ch i di n ang i m t v i s

kh ng ho ng trong ho t ng l p pháp2 Ng i dân nhi u qu c gia ã t ra câu h i: các

thi t ch i di n, c bi t là Ngh vi n/ Qu c h i có th c s nói lên ti ng nói c a h , có i

di n cho h và th c s quan tâm n h trong s a d ng c a c ng ng dân c hay không?

3

Vi t Nam c ng không ph i là ngo i l

Bài vi t này bàn v tính i di n c a Qu c h i và a ra m t s ki n ngh nh m i

i nh n th c và nâng cao hi u qu v tính i di n c a Qu c h i Vi t Nam

1 i di n (representation) là “s m nh” c a Qu c h i; s m nh này bao trùm lên

ho t ng l p pháp, giám sát và các ho t ng khác c a Qu c h i

1

Xem: David Beetham, Parliament and Democracy in The twenty-first century a guide to good practice,

Inter-Parliamentary Union , 2006, p.viii, 1 Ho c xem: V n phòng qu c h i, Thi t ch Ngh vi n Nh ng khái ni m c b n,

Liên h p qu c, Hà N i - Vi t Nam 2005, tr.1.

2

qu c, Hà N i - Vi t Nam 2005, tr.vii.

3

David Beetham, Parliament and Democracy in The twenty-first century a guide to good practice, Inter-Parliamentary

Trên di n àn qu c t , trong m t th i gian dài, ch c n ng l p pháp c xác nh là

t ch c n ng quan tr ng duy nh t c a Ngh vi n/ Qu c h i 1 Sau ó, nhi u n c, cùng

cho r ng ngoài ch c n ng l p pháp, Qu c h i còn th c hi n nhi u ch c n ng khác (2)5; ph

bi n nh t hi n nay có l là quan m cho r ng Qu c h i có ba ch c n ng: ch c n ng l p

pháp, ch c n ng quy t nh nh ng v n tr ng i c a t n c và ch c n ng giám sát t i

cao i v i toàn b ho t ng c a Nhà n c (3)6

Không lo i tr nguyên nhân do ch a th ng nh t v m t thu t ng , nh ng rõ ràng,

hi n nay v n ch a có s nh n th c chính xác và th u áo v “tính” i di n c a thi t ch

này Và khi nh v y, t t y u d n n m t h qu là vai trò c a qu c h i trong b máy nhà

c ch a c “ t” úng v trí c a nó

Các i bi u do nhân dân tr c ti p b u ra, thì h là ng i i di n cho nhân dân Có

vì b u c Ngh vi n/Qu c h i ra i s m và ph bi n h n so v i b u c các ch c danhtrong hành pháp và t pháp, nên thu t ng c quan i di n hi n nay c s d ng v i

ngh a ph bi n là ch Ngh vi n/Qu c h i Tính i di n c a thi t ch này g n li n v i ch c

ng l p pháp - ch c n ng kh i th y khi sinh ra nó Ch c n ng l p pháp c a thi t ch này

1

n, © B n quy n c a Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c - Vi t Nam, D án VIE/02/007, Hà N i - Vi t Nam

2005, tr.5.

2

n, © B n quy n c a Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c - Vi t Nam, D án VIE/02/007, Hà N i - Vi t Nam

Hi n pháp Vi t Nam (PGS.TS Bùi Xuân c, PGS.TS Võ Khánh Vinh ng Ch biên) - Trung tâm ào t o t xa, i

n t i h u h t các qu c gia trên th gi i1 i di n là trung tâm c a các lý do vì sao Qu c

i t n t i2 và là tiêu chí u tiên khi c p n Qu c h i.3

Th i k u khi Ngh vi n ra i, l p pháp th ng c xác nh là m t ch c n ngduy nh t c a thi t ch này; lúc ó có th ng nh t gi a tính i di n v i ch c n ng l p

pháp Sau ó, l p pháp không còn là ch c n ng duy nh t; nh ng ch c n ng khác, nh giám

sát hành pháp hay quy t nh ngân sách qu c gia l n l t ra i, thì vi c ng nh t gi a tính

i di n v i ch c n ng l p pháp không còn chính xác n a Do v y, quan m coi ch c n ng

i di n t n t i bên c nh ch c n ng l p pháp, ch c n ng quy t nh nh ng v n tr ng i

a t n c, ch c n ng giám sát4 c n c bàn lu n, b i l n u coi i di n là ch c n ng

a Qu c h i, thì ch c n ng này không th “cùng hàng” v i l p pháp, quy t nh nh ng v n

tr ng i c a t n c và giám sát t i cao Lôgic c a v n là ch : Qu c h i là thi t

ch i di n cho nhân dân th c hi n quy n l p pháp; i di n cho nhân dân quy t nh

nh ng v n tr ng i c a t n c, và i di n cho nhân dân giám sát t i cao Nh th

i di n không th “cùng vai” v i l p pháp, quy t nh nh ng v n tr ng i c a t n c

và giám sát t i cao, mà i di n là thu c tính bao trùm, chi ph i các ho t ng l p pháp,

quy t nh nh ng v n tr ng i c a t n c và giám sát t i cao PGS.TS Bùi Xuân c

có k t lu n xác áng r ng “Ch c n ng i di n c n ph i coi là trung tâm, quy t nh s t n

i và phát tri n c a các Ngh vi n/Qu c h i nói chung N u ch c n ng i di n không cchú tr ng thì các ch c n ng khác c a Qu c h i nh l p pháp, quy t nh nh ng v n c

n và giám sát khó có th v n hành t t vì khi ó, ý chí c a ng i dân và l i ích c a h khó

có th c ph n ánh m t cách úng n trong các quy t sách c a Qu c h i”5

Mark Freeman cho r ng n u coi i di n là ch c n ng (function) c a Qu c h i, thì

p pháp c g i là vai trò (role) c a thi t ch này h u h t các qu c gia, l p pháp là vai

1

Making reconciliation work: the role of parliaments ( Handbook for parliamentarians n°10 – 2005), tr 10.

2

n, © B n quy n c a Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c - Vi t Nam, D án VIE/02/007, Hà N i - Vi t Nam

2005, tr.28.

3

“The first criterion of a democratic parliament is that it should be representative of the people In the first instance

this means that parliament should reflect the popular will as expressed in the choices electors make for their

representatives and for the political parties in whose name they stand ” Xem: David Beetham, Parliament and

Democracy in the twenty-first Century a Guide to Good Practice, Inter-Parliamentary Union , 2006, tr 13.

Mark Freeman, Making reconciliation work: the role of parliaments, International IDEA/ IPU, 2005, tr 10.

4

n, © B n quy n c a Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c - Vi t Nam, D án VIE/02/007, Hà N i - Vi t Nam 2005.

trò chính và vai trò c a thi t ch này có th c m r ng m t s n c, nh giám sát hành

pháp, thông qua ngân sách Tuy nhiên, t t c các vai trò, dù là vai trò chính, mang tính kh i

th y là l p pháp, hay các vai trò c m r ng sau này nh giám sát hành pháp, u ph i

xu t phát t ch c n ng i di n1 và vi c th c thi các vai trò là góp ph n th c hi n ch c n ng

i di n c a Qu c h i

2 Tiêu chí (criteria) v tính i di n c a qu c h i

Trong m i qu c gia, Qu c h i là hình nh thu nh c a qu c gia, dân t c, là t m

ng ph n chi u dân t c (“mirror of the nation”) V n t ra là b ng cách nào tnhi u tri u công dân, vô s các l c l ng xã h i khác nhau (sectors of society) thu nh

thành Ngh vi n/Qu c h i? Nói cách khác, thành l p thi t ch này d a vào tiêu chí nào

ti ng nói nó c t lên th c s là ti ng nói c a “muôn vàn ti ng dân” mà trên ó nó t n t i?

Nên l a ch n nh ng ng i tiêu bi u thu c các nhóm xã h i khác nhau; hay l a ch n nh ng

ng i tinh tú nh t, m c dù h ch thu c v m t ho c m t s nhóm xã h i nh t nh; hay c n

a vào tiêu chí nào khác? Cu c tranh cãi v n có th kéo dài mà ch a có h i k t, n u nh

ch a th ng nh t v tiêu chí tranh cãi, t c là ch a có “chu n giá tr ” bàn lu n

Vì Ngh vi n/Qu c h i c a h u h t các n c trên th gi i là s n ph m c a b u c ,2nên u này liên quan n tiêu chí thi t k c a ch b u c V b n ch t, b u c là con

ng ki n thi t ch i di n, nên ch b u c c n c thi t k sao cho k t qu b u

ph i ph n ánh h p lý tính i di n nhi u qu c gia trên th gi i hi n nay, nhân dânkhông ch b u c quan l p pháp, mà còn b u ng i ng u quy n hành pháp, th m chí các

ch c danh trong c quan t pháp Khi nhân dân b u ra Qu c h i và trao cho Qu c h i quy n

p pháp, có ngh a Qu c h i i di n cho nhân dân th c hi n quy n l p pháp; khi nhândân b u ra T ng th ng th c hi n quy n hành pháp, có ngh a là T ng th ng i di n cho

nhân dân th c hi n quy n hành pháp Nh th , ôi khi ch c n m t cá nhân c ng có th

i di n cho nhân dân trong c m t t n c, mi n r ng h là k t qu c a m t cu c b u c

do, ti n b và công b ng Do v y, k t qu b u c trong m t cu c b u c dân ch là y u tquy t nh chính xác v tính i di n Ch m t cá nhân T ng th ng do dân tr c ti p b u có

th i di n cho c m t dân t c th c hi n quy n hành pháp, nh ng i v i qu c h i, m t

quan g m nhi u i bi u có ch c n ng xác l p ý chí, tính i di n l i c n ph n chi u h p

i v i b u c T ng th ng, vì c n c ch b u m t ng i, nên không c n thi t ph iphân chia thành các n v b u c i v i b u c qu c h i, xét v m t nguyên lý, n u c

c là m t n v b u c thì tính dân ch c m b o cao nh t, vì khi ó, s c nh tranh

gi a các ng c viên là cao nh t và bình ng nh t Bên c nh ó, vì t t c các ng c viên

ph i c nh tranh v i nhau nên s l a ch n c a c tri là r ng rãi nh t Tuy nhiên, nh v y có

th d n n tr ng h p có a ph ng r t nhi u i bi u, có a ph ng l i không có i

bi u trong qu c h i, ho c tình tr ng m t cân i v ngành ngh , gi i tính, l a tu i ó là

ch a k nh ng b t c p khác nh danh sách các ng c viên quá dài làm c tri b i r i khi l a

ch n, m i liên h và ch trách nhi m gi a các i bi u v i c tri… Do v y, r t ít các

c l a ch n cách này, mà ch b u c c a h u h t các qu c gia trên th gi i u “cu” b ng cách l a ch n m t mô hình n v b u c 1 ây có th g i là s “c c u c nthi t”

Vi c ch n l a mô th c n v b u c liên quan ch t ch t i vi c ch n l a tiêu chí vtính i di n Nói rõ h n, khi nhà l p pháp quy t nh v “ki u” n v b u c thì ng

th i, nhà l p pháp c ng quy t nh c n c v tính i di n Qu c h i là c quan i di n c a

nhân dân c n c, vì th , m b o h p lý tính i di n c a nhân dân là v n r t quan

tr ng, mang tính n n t ng cho t ch c và ho t ng c a c quan này Tiêu chí v tính i

di n c a qu c h i r t a d ng Các tiêu chí mang tính ph bi n bao g m: Th nh t, i di n

theo a lý (geographical representation): m i vùng nh t nh (thành ph ) ho c huy n…

c phân b (ho c c b o m) s l ng i bi u nh t nh và các i bi u c b u

ph i ch u trách nhi m tr c c tri t i vùng c a h ; Th hai, i di n theo t t ng

(ideological divisions); Th ba, i di n theo các ng phái chính tr (representative of the

political parties), theo ó, cu c b u c thành công khi m t ngh vi n ra i bao g m nh ng

i bi u i di n cho nh ng phe ng và nh ng nhóm t t ng trong xã h i; Th t ,

th ng b u c ph i t o ra ngh vi n bao g m c nam gi i, ph n ; c ng i già, ng i tr ; c

ng i giàu, ng i nghèo; các tín ng ng, tôn giáo; các dân t c (s c t c) 2

Andrew Reynolds, Ben Reilly and Andrew Ellis With José Antonio Cheibub, Karen Cox, Dong Lisheng, Jørgen Elklit,

Michael Gallagher, Allen Hicken, Carlos Huneeus, Eugene Huskey, Stina Larserud, Vijay Patidar, Nigel S Roberts,

Richard Vengroff, Jeffrey A Weldon, “Electoral System Design: The New International IDEA Handbook”©

International Institute for Democracy and Electoral Assistance 2005, tr 9.

Click to buy NOW!

nh gi i tính, ngôn ng , tôn giáo, dân t c, thành ph n xã h i, t t ng, chính ki n Tuy

nhiên, th c ti n t ch c th c hi n cho th y r ng, khó có c quan dân c nào ng th i m

o cân i t t c các tiêu chí v tính i di n N u quá c u toàn, th m chí chúng còn tri ttiêu và “d m p” lên nhau Th c ti n b u c Vi t Nam trong nh ng n m qua ã cho th y

u ó Do v y, v n t ra i v i các ch b u c không ph i ch “tham” quá nhi u tiêu chí i di n, mà c n ch n l c phù h p v i nhi m v c a b máy nhà n c trong

ng giai n

Theo ý ki n c a nhi u nhà nghiên c u và th c ti n b u c nhi u qu c gia trên th

gi i ã cho th y tính i di n c a c quan dân c th ng c th hi n qua hai tiêu chí c

n:

Th nh t, i di n theo vùng ( a lý): theo ó, m i vùng nh t nh (thành ph ) ho chuy n… c phân b (ho c c b o m) s l ng i bi u nh t nh và các i bi u

ch t, ây là tiêu chí theo ng l i chính tr (ho c các h t t ng khác nhau trong xã h i)

Ngoài ra, tùy t ng qu c gia trong t ng th i k , ch b u c có th c n tính n c

u v gi i tính (nam, n ); tu i (ng i già, ng i tr ); a v xã h i (ng i giàu, ng inghèo); các tín ng ng, tôn giáo; các dân t c (s c t c) 1 Tuy nhiên, chú ý r ng nh ng tiêu

chí khác u óng “vai ph ” cho tiêu chí ng phái chính tr Ch ng h n, t ng t l ph

trong c quan dân c , thì các ng phái c n có bi n pháp gi i thi u nhi u ng c viên

a ng mình là ph n M c dù h i di n cho ph n , nh ng h thu c m t ng pháichính tr nào ó, ch ít khi h i di n cho ph n v i t cách ng c viên c l p

Bên c nh ó, t m quan tr ng c a vi c ch n l a, phân v ch n v b u c còn c

th hi n:

Th nh t, nó tr c ti p quy t nh n nguyên t c bình ng trong b u c V nguyên

lý, s dân b ng nhau ph i c b u s l ng i bi u b ng nhau N u hai n v b u c có

1

Andrew Reynolds, Ben Reilly and Andrew Ellis With José Antonio Cheibub, Karen Cox, Dong Lisheng, Jørgen Elklit,

Michael Gallagher, Allen Hicken, Carlos Huneeus, Eugene Huskey, Stina Larserud, Vijay Patidar, Nigel S Roberts,

Richard Vengroff, Jeffrey A Weldon, “Electoral System Design: The New International IDEA Handbook”©

International Institute for Democracy and Electoral Assistance 2005, tr 9, 10.

Click to buy NOW!

nhân dân s “chuy n hóa” vào các các ng phái chính tr theo t l s phi u mà các ng

phái chính tr nh n c; n u ch n n v b u c theo ph ng pháp a s , quy n l c nhân

dân s chuy n hóa cho các ng c viên

Th ba, nó nh h ng tr c ti p n “ ” chính xác c a vi c “chuy n giao” quy n l c

c tri sang quy n l c c a các i bi u, các thi t ch i di n Ch ng h n, v nguyên lý,

n v b u c áp d ng ph ng pháp t l th ng ph n ánh s “chuy n hóa” chính xác h n

so v i ph ng pháp a s , nh t là khi “ng ng” qui nh t l c chuy n thành “gh ”

th p u này r t quan tr ng, b i n u thi t k không h p lý, r t có th d n n hi n t ng

“quy n l c không c trao cho ng i c n trao”1

Ngoài ra, vi c ch n l a mô th c n v b u c là m t y u t r t quan tr ng, nó quy t

nh hi u qu c a s y tr và m i liên h gi a c tri v i ng i i di n, v i chính quy n do

b u ra; tác ng r t l n n tính c nh tranh, ganh ua gi a các ng c viên trong b u c nguyên t c, n v b u c m t i di n t o c s ch t ch h n, hi u qu h n m i liên h ,trách nhi m c a ng i i bi u v i c tri so v i n v b u c nhi u i di n Tính ganh ua

gi a các ng c viên trong n v b u c m t i di n quy t li t h n nhi u so v i n v

n V nguyên t c, i bi u Qu c h i c n i di n cho nhân dân trong h t b u c ã b u

ra h , nh ng vi c h có nói, và nói có úng ti ng nói c tri c a h t b u c hay không l i là

t v n khác Các y u t sau ây s nh h ng và quy t nh hi u qu c a i di n:

1

t là, tính i di n theo ng phái chính tr là y u t quan tr ng quy t nh hi u qu

a s y tr V b n ch t, vai trò c a các ng phái chính tr i v i b u c liên quan n

vi c tr l i câu h i: ngoài con ng i “c th ”, c tri còn l a ch n gì trong b u c ? M t

ng l i chính tr , m t chính sách phát tri n t n c hay ch là nh ng ng c viên c th

ng l i chính tr , chính sách cai tr ph i c th c hi n thông qua nh ng con ng i c

th Nh ng t v n ng c l i là: nh ng con ng i, nh ng ng c viên n u riêng r , c

p, không có m t b “tham m u” t ch c, ho t ng trên n n t ng m t “th gi i quan” và

“nhân sinh quan” nh t nh d n d t, h có th làm gì cho nh ng ng i dân ã tin t ng và

trao quy n l c cho h ?

a s các qu c gia trên th gi i, m i quan h gi a các ng phái chính tr và v n

ng b u c là r t ch t ch Theo nhãn quan truy n th ng c a các nhà khoa h c chính tr , sphát tri n c a các ng phái chính tr , là k t qu c a quá trình m r ng b u c (vào th k

19 Tây Âu) Nh ng ng phái chính tr tr thành c n thi t góp ph n cho b u c tr nên

dân ch 1 M t trong nh ng s m ng c a các ng phái chính tr là h ng t i n m gi quy n

c nhà n c và l y ó làm công c th c hi n m c ích, lý t ng c a mình

Vai trò c a các ng phái chính tr i v i b u c th hi n ba n i dung c b n: gi ithi u ng c viên, tham gia v n ng tranh c và xây d ng chính sách, k ho ch hành ng

cho các ng c viên c a ng phái mình Nhìn chung, các ng phái chính tr có vai trò r t

quan tr ng trong vi c t o l p, duy trì tính c nh tranh trong b u c Không ít các h c gi t

n cho r ng “Không có s nghi ng chút nào r ng c a ch dân ch ngày nay là m t ch dân ch c a nh ng phe ng và m t h th ng b u c ph i tham chi u t i m t th chchính tr a ng, vì ch có nh v y, m i có th nói v các cu c b u c t do và các cu c

u c c nh tranh C ch chính tr m t ng phái là không th ch p nh n, k c trên

ph ng di n lý thuy t v tính h p pháp c a cu c b u c ”.2 Có th ý ki n trên còn mang tính

phi n di n, b i c ng ch a có công trình nghiên c u nào kh ng nh c ch chính tr a ng

là c ch duy nh t cho các cu c b u c c nh tranh, còn mang tính “cào b ng” trong m i th

ch , ch a th y tính c thù trong th i k quá c a th ch chính tr các n c xã h i ch

ngh a, nh ng rõ ràng không th ph nh n vai trò c a các ng phái chính tr i v i các

cu c b u c , b i suy cho cùng các nói n các ng phái chính tr , là nói t i các ng l i

chính tr

1

Historical Review, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/pc/pc60.htm.

2

Multi- or One-Party Systems, http://127.0.0.1:800/Default/www.aceproject.org/main/english/lf/lfa05.htm

Click to buy NOW!

Khi c tri i b phi u, h l a ch n không nh ng cá nhân ng i i di n, mà ng

th i h ch n ng h ng chính tr c a ng i i di n Cùng v i xu th phát tri n c a dân

ch , xu h ng c tri quan tâm v ng l i chính tr h n là cá nhân ng i i di n ngày

càng tr thành ph bi n Có th khái quát vai trò c a các ng phái chính tr trong v n ng

tranh c và trong b u c : i) ch các ng phái chính tr m i “ s c” ho ch nh ng l i

chính tr , u mà các cá nhân riêng r khó có th th c hi n; ii) trong b u c , ph i t o ra m t

ch dân ch trong s l a ch n và u ó c các ng phái “cung c p” ng l ichính tr khác nhau (ít nh t là hai) u này t o c h i th c s cho c tri l a ch n; iii) ph i

là ng phái chính tr m i s c b o m và th c hi n “l i h a”v i c tri khi v n ng

tranh c sau khi h c c ch không ph i là m t cá nhân c l p; iiii) thông qua s v n

ng và c nh tranh gi a các ng phái chính tr mà c tri m i có kh n ng ti p c n nh ngthông tin v ng l i c a các ng phái chính tr ây là c s các lá phi u c a c tri

mang “s c m nh chính tr ”, m t n i dung quan tr ng làm nên thành công c a m t cu c b u

Hai là, c n m b o s bình ng và c h i nh nhau cho các i bi u Qu c h i1.Các i bi u dân c ph i có thông tin y , úng và k p th i, ph i có n ng l c phân tích

và ph n bi n, ph i c t do phát bi u mà không s b truy b c trách nhi m vì l i phát

bi u hay thái giám sát c a mình Hi n pháp C ng hòa Pháp qui nh rõ “Thành viên Ngh

vi n không th b truy t , u tra, b t gi , xét x vì nh ng ý ki n phát bi u khi th c hi n

ch c n ng, nhi m v c a mình”2 Thi u nh ng u y, ti ng nói c a c tri khó có th vang

ng n i ngh tr ng3; và rõ ràng, n u ti ng nói c a c tri ch a n c ngh tr ng thìcòn nói gì n vi c chuy n hóa ti ng nói y thành các quy t sách c a Qu c h i hay trong

vi c giám sát Chính ph

Ba là, c n xây d ng c ch ràng bu c ch trách nhi m c a i bi u tr c c tri ã

u ra h C tri ph i có quy n giám sát và có quy n ph tru t các i bi u khi h khônghoàn thành nhi m v , ho c n gi n là h không còn s tín nhi m c a c tri4 M t u d

m ph bi n: Th nh t, nguyên t c y quy n m nh l nh (imperative mandate): c tri thông qua b u c trao cho các

Click to buy NOW!

nh n th y là: ai quy t nh chi c “gh ” c a h , h s “làm v a lòng” ng i ó i bi u s

ti p xúc hình th c i v i dân khi h bi t r ng, nh ng ng i dân mà h ti p xúc s không

ph i là nh ng ng i quy t nh vi c h có c l a ch n trong nhi m k ti p theo n a hay

không 1 Th c ra, c ng không nên quá c m ph n h , vì s c nh tranh kh c li t trong chính

tr ng bu c h ph i tìm nh ng ph ng th c “b o toàn” trên “tr ng quan l ” Không nên

n thu n khuyên m t cách o c r ng các i bi u ph i ti p xúc c tri m t cách thành

th c ch không hình th c V n là c n có c ch bu c ng i i bi u g n dân Mu n

bu c i bi u ti p xúc th t s v i dân thì ng i dân ph i là ng i có vai trò th c s quy t

nh “chi c gh ” ng nhi m và vi c tái nhi m c a h

Nh th , tính i di n có th c ch t hay không liên quan ch t ch n vi c: 1) vi c t o

ng và tính hi n th c c a c ch c tri tr c ti p bãi nhi m i bi u dân c ; 2) c tri có ích

th c là ng i quy t nh “ng i th ng, k thua” trong b u c Ví d , n v b u c m t i

di n t o c s ch t ch h n, hi u qu h n m i liên h , trách nhi m c a ng i i bi u v i c

tri so v i n v b u c nhi u i di n; hay khi còn tình tr ng i bi u s ng t i Hà N i

nh ng ng c Tây Nguyên thì khó có th “quan dân” m t cách th c ch t2 N u không m

o c ch ràng bu c ch t ch ch trách nhi m gi a i bi u v i c tri, m c dù Qu c h ibao g m các i bi u i di n r ng kh p cho các c c u xã h i, nh ng ch mang tính hình

th c, th m chí, tính i di n có th b méo mó, bi n d ng

n là, nhi u n c trên th gi i ã áp d ng m t s bi n pháp m b o tính i

di n c a các t ng l p “y u th ” trong xã h i, nh ph n , dân t c thi u s , nông dân Có

t ngh ch lý ph bi n không ít qu c gia hi n nay là m c dù chi m a s trong xã h i,song nông dân (hay ph n ) v n là l c l ng b lép v Gi i quy t ngh ch lý và nh ng mâu

thu n trên là xu th nhi u n c trên th và d ng nh là xu th phát tri n c a dân ch

Nhi u bi n pháp ã c áp d ng các n c: các ng phái qui nh rõ “quotas” cho h ;

can thi p vào s phân v ch n v b u c ; thành l p Vi n th hai trong Qu c h i, th m chí

áp d ng vi c b nhi m thành viên c a Vi n này (nh Th ng vi n Pháp th c hi n ch c

ng i di n cho các c ng ng lãnh th a ph ng c a C ng hoà Pháp và c ng ng

ng i Pháp c trú ngoài n c Pháp1 T 1983, n c Pháp dành 12 gh i di n cho công

dân Pháp n c ngoài, chi m 3.6% trong t ng s 331 gh trong Th ng vi n Pháp; Ngh

vi n Ý có 12 gh (1.9%) i di n cho ng i Ý n c ngoài trong t ng s 630 ngh s ;2

u 6 Lu t b u c Qu c h i và H i ng nhân dân 1979, s a i 1986 qui nh “Qu c h i

c C ng hòa nhân dân Trung Hoa và H i ng nhân dân các c p nh ng vùng có t ng

i nhi u Hoa ki u h i h ng s có s i bi u thu c thành ph n này thích áng”3, hay Lu t

u c Vi n Duma qu c gia Nga n m 2002 c ng có u kho n qui nh theo h ng nh

y4), dành riêng cho ph n ho c nhóm y u th nh ng n v b u c nh t nh…5 không

ph i là hi n t ng hi m g p nhi u qu c gia trên th gi i hi n nay

Tuy nhiên, c n chú ý r ng nh phân tích M c 3 ã cho th y: khó có c quan dân cnào ng th i m b o cân i t t c các tiêu chí v tính i di n; th m chí n u “tham”, s

“l i b t c p h i” V hình th c, Qu c h i ph i là hình nh thu nh c a dân t c, là t m g ng

ph n chi u dân t c, nh ng n u xét v hi u qu ho t ng thì hi u qu ho t ng ch a h n t

thu n v i tiêu chí “ p” Suy cho cùng, m t nhà n c dân ch không có ngh a (và không

th ) là m i quy t nh c a nhà n c ó “chi u” c t t c phe, nhóm xã h i V i các thi t

ch dân c , thi u s c n ph c tùng a s M t Qu c h i là hình nh thu nh c a các giai

ng, các dân t c, gi i tính, tín ng ng, tôn giáo, t t ng trong qu c gia ó c coi là h p

lý (v hình th c), tuy nhiên, dù có tranh lu n dân ch n m y i ch ng n a, cu i cùng

Qu c h i v n ph i quy t nh; mà Qu c h i quy t nh theo a s , ch không th quy t nh

theo t l Chính vì v y, có quan m cho r ng, u ki n c n và cho m t Qu c h i và

1

u 24, Hi n pháp C ng hòa Pháp ngày 4/10/1958.

2

Alan Wall, Arlinda Chantre, Brett Lacy, Catinca Slavu, Dieter Nohlen, Epp Maaten, Florian Grotz, Graham

Hassall,Jacobo, Hernández Cruz, Jeff Fischer, Jon Fraenkel, Judy Thompson, Kåre Vollan, Leticia Calderón, Linda

Edgeworth, Luis Arias Núñez, Manuel Carrillo, Marina Costa Lobo, Nada Hadzimehic, Nuias Silva, Nydia Restrepo de

Acosta, Ozias Tungwarara, Pasquale Lupoli, Patrick Molutsi, Phil Green, Reginald Austin, Richard Vengroff,

Simon-Pierre Nanitelamio, Stina Arserud (2007), Voting from Abroad: The International IDEA Handbook, © International

Institute for Democracy and Electoral Assistance 2007, © The Federal Electoral Institute of Mexico 2007(Instituto

Federal Electoral, IFE), tr 29.

3

khoa h c, tháng 6/2001, tr.64.

4

Federal Law No175-FZ of December 20, 2002 “On the Election of Deputies of the State Duma of the Federal

Assembly of the Russian Federation”, Adopted by the State Duma on November 20, 2002, Approved by the Federation

5

Xem: Andrew Reynolds, Ben Reilly and Andrew Ellis With José Antonio Cheibub, Karen Cox, Dong Lisheng, Jørgen

Elklit, Michael Gallagher, Allen Hicken, Carlos Huneeus, Eugene Huskey, Stina Larserud, Vijay Patidar, Nigel S.

Roberts, Richard Vengroff, Jeffrey A Weldon, “Electoral System Design: The New International IDEA Handbook”©

International Institute for Democracy and Electoral Assistance 2005, tr 122, 123 Ho c xem: David Beetham, Parliament

and Democracy in The twenty-first Century A Guide To Good Practice, Inter-Parliamentary Union , 2006, tr 24-26.

Click to buy NOW!

t c ch chính tr dân ch c nh tranh là h th ng chính tr hai ng phái chính tr l n(song ng), nh h th ng chính tr c a Anh, c a M 1.

4 Tính i di n c a Qu c h i Vi t Nam: bình lu n và ki n ngh

a Qui nh c a Hi n pháp v tính i di n c a Qu c h i

Các Hi n pháp c a n c ta, k c b n Hi n pháp hi n hành (Hi n pháp 1992, s a i

m 2001) u không qui nh rõ âu là ch c n ng c a Qu c h i nh quan m c a m t s

c gi (2) và (3) ã nói ph n u bài vi t Tính i di n c a Qu c h i c c p ngaytrong n u trong u ( u 83) - u u tiên trong ch ng qui nh v Qu c h i c a

Hi n pháp Xu t phát t nguyên lý c a dân ch i di n, Qu c h i là thi t ch nh n c

quy n l c t nhân dân và th c hi n quy n l c nhân dân Qu c h i có s m nh “chuy n hóa”

ý chí, nguy n v ng c a nhân dân thành Hi n pháp; “chuy n hóa” ý chí, nguy n v ng c a

nhân dân thành các o lu t; “chuy n hóa” ý chí, nguy n v ng ó thành các quy t sách

tr ng i c a t n c; và, trên c s ý chí, nguy n v ng c a nhân dân, Qu c h i th c hi n

quy n giám sát t i cao i v i toàn b ho t ng c a b máy nhà n c

y, n u coi l p pháp, quy t nh nh ng v n quan tr ng c a t n c và giám sát

i cao i v i toàn b ho t ng c a Nhà n c là nh ng ch c n ng c a Qu c h i, thì i

di n không nên g i là ch c n ng c a thi t ch này, mà có th g i là “s m nh” c a Qu c h i

và “s m nh” này chi ph i, bao trùm lên các ch c n ng c a Qu c h i Nh th , cách qui

nh c a Hi n pháp ch a th t h p lý; ch a làm toát lên v trí, vai trò c a Qu c h i trong bmáy nhà n c

b.V tiêu chí tính i di n c a Qu c h i

n v b u c trong pháp lu t b u c n c ta ch t ch c theo a d ( bám theo

n v hành chính v i m t s dân nh t nh) Nhìn chung, cách th c t ch c này n gi n

và phù h p v i h ng t duy (nh n th c) c a chúng ta hi n nay v b u c Tuy nhiên, n u

nhìn nh n d i góc v tính i di n, mô th c n v b u c này còn nhi u b t c p:

Th nh t, tiêu chí phân nh v tính i di n trong pháp lu t b u c n c ta hi n

nay còn lúng túng, ch a rõ ràng và ch a h p lý: (i) Lúng túng, b i l khi c p v n n t ng

quy n l c nhà n c thì Hi n pháp l y tiêu chí c c u giai c p2, trong khi b u c thì không

1

TP H Chí Minh, tr 4.

2

quy n xã h i ch ngh a c a nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân T t c quy n l c nhà n c thu c v nhân dân mà n n

ng là liên minh gi a giai c p công nhân v i giai c p nông dân và i ng trí th c”.

Click to buy NOW!

c p n tiêu chí này1; (ii) Ch a rõ ràng, là vì các tiêu chí ch ng l n lên nhau Hãy quan

sát u 9* Lu t b u c i bi u Qu c h i 1997, s a i 20012, có th th y tiêu chí này bao

trùm lên tiêu chí khác, qui nh này r i r m, r t khó phân nh r ch ròi; (iii) Ch a h p lý,

i l tiêu chí “chính” v tính i di n thì không c Lu t b u c qui nh rõ ràng, trongkhi “vai ph ” trong th c ti n th c hi n l i o vai, thành “vai chính” trong Lu t Cái mà

chúng ta g i là “các i bi u kh i trung ng” - tiêu chí quan tr ng nh t nhì trong b u c

(hai tiêu chí quan tr ng nh t trong th c ti n áp d ng v tính i di n trong b u c n c ta

hi n nay: “kh i” i bi u trung ng và “kh i” i bi u a ph ng) ch c coi là “vai

ph ” trong Lu t b u c i bi u Qu c h i V b n ch t, ây ch là m t lo i “t ng h p” các

tiêu chí v tính i di n phân bi t v i các i bi u c trú và làm vi c t i a ph ng Nói

là “t ng h p” tiêu chí, b i l trong s “các i bi u kh i trung ng” có i bi u i di n

thu c kh i Qu c h i, có i bi u thu c kh i ng, có i bi u thu c kh i Tòa án, kh i Vi n

ki m sát, kh i M t tr n, Kh i Công an, Kh i quân i… Trong khi ó, u 10, u 10a*

Lu t b u c i bi u Qu c h i 1997 qui nh v s l ng i bi u ng i dân t c thi u s ,

i bi u là ph n Th c ti n th c hi n, các tiêu chí này “du di” h n so v i kh i i bi utrung ng

Th hai, tính i di n trong ch b u c n c ta quá dàn tr i: trong ng, ngoài

ng, a ph ng, giai c p, t ng l p, ngành, kh i, dân t c, gi i tính, tu i, tôn giáo, qu cdoanh, dân doanh, nh ng ch a xác nh tiêu chí nào mang tính c t lõi

t c ch b u c nào c ng ph i xác nh “tr c chính” v tính i di n “Tr cchính” này s là tiêu chí thi t k n v b u c Các tiêu chí khác c xem là nh ng

“tiêu chí ph ” Khi t ra nhi u tiêu chí v tính i di n, n u xét v lý thuy t, ây là m t ý

ng r t ti n b , tuy nhiên, khi ch a nh n th c úng n và ch a có các gi i pháp h p lý,

vi c t ra quá nhi u tiêu chí v tính i di n, mà không xác nh rõ âu là tiêu chí

“chính”, âu là tiêu chí “ph ”, có th d n t i k t qu “l i b t c p h i”, b i l : (i) khi áp

ng n ba tiêu chí tr lên v c c u ã ti m n kh n ng “xung t” v c c u u ó cóngh a là s có kh n ng “d m p lên nhau” khi “tham” quá nhi u tiêu chí v tính i di n

1

2

quy n h n c a Qu c h i, b o m t l i di n h p lý c a các t ng l p nhân dân trong Qu c h i, sau khi trao i ý

ki n v i Ban th ng tr c U ban trung ng M t tr n T qu c Vi t Nam và i di n các t ch c chính tr - xã h i,

ch m nh t là chín m i l m ngày tr c ngày b u c , U ban th ng v Qu c h i d ki n v :1- C c u, thành ph n i

bi u Qu c h i; 2- S l ng i bi u Qu c h i c b u c a t ch c chính tr , t ch c chính tr - xã h i, t ch c xã h i,

c l ng v trang nhân dân, c quan nhà n c trung ng và a ph ng”.

Click to buy NOW!

Trong các cu c b u c g n ây, nh b u c i bi u H i ng nhân dân nhi m k2004-2009, t ch c ngày 25/4/2004, b u c i bi u Qu c h i khóa XII, t ch c ngày

20/5/2007, chúng ta u t ra m c tiêu “n m t ng”: t ng t l tr tu i, t ng t l ph n ,

ng t l i bi u là ng i dân t c thi u s và i bi u tôn giáo, t ng i bi u là ng i ngoài

ng, t ng t l i bi u kh i dân doanh1, nh ng k t qu b u c c a các cu c b u c trên u

có m t s ch tiêu không t c2; (ii), M t i bi u, n u “gánh” t i ba, b n ho c nhi u

n “c c u” là không th c ch t, vì i bi u không th “phân thân” nhi u nh th xemxét, ánh giá và quy t nh Kinh nghi m c a nhi u n c trên th gi i cho th y, nên k t h p

hai tiêu chí K c khi nh th , v n r t c n xác nh rõ ràng “vai chính” và “vai ph ”

Ph bi n trong ch b u c các n c, tiêu chí a lý ph i trên c s c a ng pháichính tr B n ch t c a v n là: ngh s không nh ng ph i g n v i m t l c l ng xã h i mà

còn ph i g n v i m t vùng (lãnh th ) nh t nh N u m t i bi u “gánh” quá nhi u c c u,

trong nhi u tr ng h p, s có tình tr ng mâu thu n trong chính t cách i di n c a h ó

là ch a nói, khi i bi u i di n cho nhi u “nhóm” xã h i thì th c ch t, h không i di n

cho ai m t cách ích th c Là m t trí th c, ng th i v i tr i nghi m qua nhi u khóa Qu c

i, GS Nguy n Lân D ng ã úc rút “Không nên ch n các i bi u Qu c h i gánh quá nhi u c c u (tr , n , ng i dân t c, ch a vào ng) M i nhóm ng i trong xã h i c n có

i bi u xu t s c i di n cho mình, chính vì v y mà m t ng i không th m ng quá nhi u tính i di n”3; (iii), N u nhìn xa h n, c quan i di n có nhi u “tiêu chí” quá c ng

ch a ch c t t, vì suy cho cùng, Qu c h i hay H i ng nhân dân quy t nh theo a s , ch

không th quy t nh theo t l

Kinh nghi m c a m t s n c, nh Anh, M cho th y r ng, h mong mu n c chchính tr (nói chung), ngh vi n (nói riêng) luôn t n t i hai ng phái chính tr l n, t c là

th c s có hai “phe” i l p nhau c nh tranh và ph n bi n l n nhau Do ó, khi có kh

ng m t ng th ba l n m nh, h luôn tìm cách h n ch duy trì ch song ng

Ch b u c là m t v khí quan tr ng th c hi n m c ích ó Theo John F Bibby, m t

nhà khoa h c chính tr hàng u M , ch b u c áp d ng n v b u c m t i di n là

1

nhi m k 2004-2009.

ng nhân dân các c p nhi m k 2004-2009.

s cho c ch chính tr th ng có hai ng phái chính tr l n1 Anh Qu c và Hoa K là

nh ng ví d n hình cho nh n nh này

Do v y, m t ch b u c h p lý ch nên l a ch n và thi t k theo hai tiêu chí c

n i v i các n c là tiêu chí a d và ng phái Th c ra ng phái chính tr là “tr cchính” trong ch b u c c a h u h t các n c, nh ng các ngh s ho t ng ph i g n v i

các a bàn dân c S không h p lý n u có m t vùng ( a ph ng) nào ó có r t nhi u i

di n, trong khi ó các vùng ( a ph ng) khác l i r t ít ho c không có Do ó, ngoài ng

phái chính tr , ch b u c c a nhi u n c chia nh n v b u c theo a d là m

o tính cân i v a bàn ho t ng c a các ngh s C n chú ý r ng khi phân nh n v

u c theo a d , tiêu chí v tính i di n v n d a trên c s c a ng phái chính tr Chính vì v y, ch b u c c a các n c theo mô hình h n h p (nh c, Italia, New

Zealand), s phi u c a ng phái chính tr nào không chuy n thành “gh ” trong n v b u

a d (m t i di n) c c ng vào cho ng phái chính tr ó trong n v b u c i

di n t l theo c n c.2

Th ba, nên xem xét l i cách phân b ng c viên “ a” Trung ng v các “ a

ph ng” trong ch b u c n c ta hi n nay Theo chúng tôi, ây là h qu c a s không

th ng nh t gi a tiêu chí phân v ch n v b u c v i tiêu chí v tính i di n trong Qu c

i C th h n, a d là tiêu chí duy nh t khi phân v ch n v b u c , trong khi ó Qu c

i không nh ng g m nh ng ng c viên c trú, làm vi c t i a ph ng, mà còn bao g m

nh ng ng c viên “ a” Trung ng Do v y, h c “gá” vào m t a ph ng “có

Andrew Reynolds, Ben Reilly and Andrew Ellis With José Antonio Cheibub, Karen Cox, Dong Lisheng, Jørgen Elklit,

Michael Gallagher, Allen Hicken, Carlos Huneeus, Eugene Huskey, Stina Larserud, Vijay Patidar, Nigel S Roberts,

Richard Vengroff, Jeffrey A Weldon, “Electoral System Design: The New International IDEA Handbook”©

International Institute for Democracy and Electoral Assistance 2005, tr 91-103.

nguy n v ng c a các ng c viên phân b 1 Trong cu c b u c i bi u Qu c h i khóa

XII ngày 20/5/2007, s ng c viên d ki n làm i bi u Qu c h i chuyên trách t ng so v i

khóa tr c v i s l ng l n, a s các ng c viên này u ghi nguy n v ng ng c các

nh B c b , B c Trung b ; ng th i, m t s a ph ng l i nêu nguy n v ng l a ch n ng viên Do v y vi c phân b r t khó kh n Trong nhi u tr ng h p, ph i trao i v i ng viên, trao i v i a ph ng t c th a thu n M c dù v y, v n còn m t s ng cviên không t nguy n v ng ã ng ký2

Chúng tôi không bàn v m c ích c a nh ng bi n pháp này, mà v n mu n nói

ây là: h ng t duy v b u c c a chúng ta ch a th t h p lý Th c hi n nh v y là làm

gi m vai trò c a nhân dân trong b u c K t qu b u c có th không ph n ánh úng ý chí

a nhân dân; ho c k t qu v con s tính toán là úng, nh ng vì nhân dân có quá ít s l a

ch n , nên không khuy ch i vai trò c a c tri Rõ ràng, i bi u s ti p xúc hình th c i

i c tri khi h bi t r ng, nh ng ng i dân mà h ti p xúc s không ph i là nh ng ng iquy t nh vi c h có c l a ch n trong nhi m k ti p theo n a hay không Nh th , tính

i di n ch là “cái v ” ó là ch a nói, m t khi còn tình tr ng i bi u s ng t i Hà N i

nh ng ng c Tây Nguyên thì khó có th “quan dân” m t cách th c ch t3

c M t vài ki n ngh

nh ng phân tích trên, tác gi bài vi t xu t m t s ki n ngh nh m m b o

p lý tính i di n c a Qu c h i:

t là, làm rõ v “s m nh” i di n c a Qu c h i, nên tách h n n qui nh

“Qu c h i là c quan i bi u cao nh t c a nhân dân” thành m t u riêng bi t, t v trí

u tiên trong Ch ng Qu c h i c a Hi n pháp n “Qu c h i là c quan duy nh t có

quy n l p hi n và l p pháp Qu c h i quy t nh nh ng chính sách c b n v i n i và i

ngo i, nhi m v kinh t - xã h i, qu c phòng, an ninh c a t n c, nh ng nguyên t c ch

u v t ch c và ho t ng c a b máy nhà n c, v quan h xã h i và ho t ng c a công dân Qu c h i th c hi n quy n giám sát t i cao i v i toàn b ho t ng c a Nhà n c”

nên qui nh u ti p theo; ho c chuy n hóa vào nhi m v , quy n h n trong u 84 c a

th o s a i Hi n pháp n m 1992 công b trên các ph ng ti n thông tin ichúng l y ý ki n r ng rãi các t ng l p nhân dân, t i u 74 (s a i, b sung u 83)

qui nh “Qu c h i là c quan i bi u cao nh t c a nhân dân, c quan quy n l c nhà n c

cao nh t c a n c C ng hòa xã h i ch ngh a Vi t Nam

Qu c h i th c hi n quy n l p hi n, quy n l p pháp, quy t nh các v n quan tr ng

a t n c và giám sát t i cao i v i ho t ng c a Nhà n c” ã kh c ph c ph n nào

t c p trên, nh ng theo chúng tôi , t t nh t, n “Qu c h i th c hi n quy n l p hi n,quy n l p pháp, quy t nh các v n quan tr ng c a t n c và giám sát t i cao i v i

ho t ng c a Nhà n c” nên tách và qui nh trong u ti p theo

Hai là, c n kh c ph c hi n t ng “hành chính hóa” Qu c h i và các c quan c a

Qu c h i Các c quan trong b máy nhà n c gi ng nh các b ph n trong m t c th , m i

ph n có ch c n ng khác nhau, nên có nguyên lý, c ch v n hành khác nhau C quan

i di n có ch c n ng hoàn toàn khác c quan hành chính, vì th có c ch t ch c và ho t

ng hoàn toàn khác c quan hành chính Do v y, không nên áp d ng các nguyên lý c a cquan hành chính vào c quan i di n, vì u này ch ng khác nào áp d ng nguyên lý ánh

sáng (c a c quan th giác) vào c quan thính giác (v n d theo c ch sóng âm)

Chính vì v y, v lâu dài, không nên duy trì y ban Th ng v Qu c h i v i tính ch t

là c quan th ng tr c c a Qu c h i, nh ng l i có th m quy n quy t nh nh ng nhi m v ,

quy n h n v n d thu c Qu c h i Tr c m t (khi Qu c h i Vi t Nam ch a ho t ông

chuyên nghi p), không nên trao quy n quá l n cho c quan này, vì nh th ch ng khác nào

th a nh n s b t bình ng gi a các i bi u Qu c h i, là h th p vai trò c a Qu c h i

Ch ng h n, không nên qui nh nhi n v quy n h n tai Kho n 2 (Ra pháp l nh v nh ng

n c Qu c h i giao; gi i thích Hi n pháp, lu t) t i u 79 (s a i, b sung u91) trong D th o Hi n pháp

ng nh v y, c n xóa b c quan Th ng tr c trong H i ng dân t c và các yban c a Qu c h i Còn n a, các oàn i bi u Qu c h i không nên thành l p theo n v

hành chính, mà c n bám theo các n v b u c …

Ba là, c n kh c ph c s dàn tr i thi u hi u qu tiêu chí v tính i di n nh hi n nay

Nên xác nh hai tiêu chí c b n làm “tr c chính” v tính i di n T t c các tiêu chí khác

u “xoay” quanh hai tiêu chí này Tùy t ng giai n, s l a ch c th tiêu chí “ph ” nào

c u tiên n c ta, qua mô hình n v b u c có th th y r ng, a d là tiêu chí chính tính i di n C n chú ý r ng a s ch b u c các n c coi a d là “ch d a” cho

Click to buy NOW!

tiêu chí ng phái chính tr a lý là ch ng c a “ ôi chân” c a i bi u; nh ng “cái u”

a i bi u nói lên ti ng nói c a l c l ng xã h i nào? ây là v n c n cân nh c k , vì

u này ph thu c vào “s t ng thích” c a ch b u c v i ch ho t ng c a Qu c

i, H i ng nhân dân và xa h n là th ch chính tr Các tiêu chí khác nh t l ph n ,dân t c thi u s , tr tu i, dân doanh…ch óng “vai ph ” b tr cho “vai chính”

n là, v lâu dài có th xem xét, cân nh c mô hình ng th i hai “ki u” n v b u theo ki u h th ng h n h p: m t lo i n v b u c c thi t k theo h th ng b u c a

- t c là theo tiêu chí a lý ( n c c chia thành nhi u n v b u c nh hi n nay),

và m t lo i n v b u c c thành l p theo h th ng b u c t l (có th c n c là m t

n v b u c ) Tuy nhiên, i v i n v b u c theo ph ng pháp t l , khác v i các n c, tri b u cho các ng phái chính tr , n c ta c tri s b u cho các các ngành, các l nh

c, các t ch c chính tr , t ch c chính tr xã h i, t ch c xã h i ngh nghi p, các kh i Trung ng u này ã tính n y u t c thù c a th ch chính tr n c ta: n u nh

các n c là c ch chính tr a ng, thì n c ta, h th ng chính tr t d i s lãnh o

th ng nh t c a ng C ng s n Vi t Nam Khi v n d ng bi n ho t nh trên, m t m t v a

m b o vai trò lãnh o c a ng, m t khác, s kh c ph c c s b t h p lý và tính hình

th c v i di n N u làm c nh v y, không nh ng tính i di n c b o m h p lý

hai tiêu chí: theo a ph ng và theo các t ch c chính tr , t ch c chính tr xã h i, t

ch c xã h i ngh nghi p, các ngành, các kh i Trung ng, mà quan tr ng là tính i di n

“ úng” v i b n ch t v n có c a nó M t khác, chúng tôi c ng cho r ng, n u làm c

nh trên, ch trách nhi m c a i bi u i v i c tri rõ ràng h n, m t thi t h n và th c

ch t h n so v i hi n nay

m là, n xây d ng c ch trách nhi m gi a i bi u dân c (nói chung) và i

bi u Qu c h i (nói riêng) v i c tri; c n nhanh chóng ban hành trình t , th t c c th ,

thu n l i c tri tr c ti p bãi nhi m và c tri tr c ti p ngh , Qu c h i bãi nhi m i

bi u Qu c h i, khi h không còn x ng áng v i s tín nhi m c a nhân dân Th c t n c

ta hi n nay, nhi u i bi u c c ch y u ph thu c vào nh h ng c a lãnh o, c c u

ch không ph i hoàn toàn ph thu c vào n ng l c và ch ng trình hành ng c a mình, vào

tín nhi m c a c tri1 M t u d hi u là: Ai quy t nh “s ph n” i bi u c a h , h stìm cách chi u lòng “ng i” ó Do v y, không khó nh n ra r ng, t i sao m t s i bi u

ch a toàn tâm, toàn ý v i vai trò là ng i i bi u c a nhân dân, không s m t uy tín v i