ĐỀ TÀI VẬN DỤNG KỸ NĂNG SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ

Xaõ hoäi phaùt trieån traûi qua nhieàu giai ñoaïn keá tieáp nhau. ÖÙng vôùi moãi giai ñoaïn cuûa söï phaùt trieån laø moät hình thaùi kinh teá xaõ hoäi. Caùc hình thaùi kinh teá xaõ hoäi vaän ñoäng, phaùt trieån do söï taùc ñoäng cuûa caùc qui luaät khaùch quan, ñoù laø quaù trình töï nhieân cuûa söï phaùt trieån. Xaõ hoäi phaùt trieån tröôùc heát ñöôïc ñaùnh daáu baèng löïc löôïng saûn xuaát. Xaõ hoäi naøy hôn xaõ hoäi khaùc ñöôïc xaùc ñònh baèng naêng suaát lao ñoäng. Ñieàu ñoù ñöôïc quyeát ñònh ôû böôùc tieán boä veà chaát cuûa löïc löôïng saûn xuaát. Do vaäy Ñaûng vaø nhaø nöôùc ta raát quan taâm g saâu, vuøng xa, vuøng ñoàng baøo daân toäc thì vieäc phaùt trie

TRƯỜNG THCS LÝ THƯỜNG KIỆT

********

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ Ở

TRƯỜNG THCS HIỆN NAY

NGƯỜI THỰC HIỆN :NGUYỄN THỊ MAI

EaBLang, tháng 2 năm 2008

A PHẦN MỞ ĐẦU

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.

- Xã hội phát triển trải qua nhiều giai đoạn kế tiếp nhau Ứng vớimỗi giai đoạn của sự phát triển là một hình thái kinh tế xã hội Cáchình thái kinh tế xã hội vận động, phát triển do sự tác động của cácqui luật khách quan, đó là quá trình tự nhiên của sự phát triển Xã hộiphát triển trước hết được đánh dấu bằng lực lượng sản xuất Xã hộinày hơn xã hội khác được xác định bằng năng suất lao động Điều đóđược quyết định ở bước tiến bộ về chất của lực lượng sản xuất Dovậy Đảng và nhà nước ta rất quan tâm đến đổi mới công cụ, phươngtiện nhằm tăng năng lực cho người lao động về sức khỏe, chuyênmôn, trí tuệ, tình cảm và thể lực Nghị quyết lần thứ IV của Trungương Đảng khóa VIII đã đặt nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóanông thôn Tuy vậy, ở các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộcthì việc phát triển nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đạihóa đang là vấn đề hết sức khó khăn

- Để góp phần mình trong việc đề xuất một số giải pháp phát triển lựclượng sản xuất ở địa phương Tôi chọn đề tài này và coi đây là vấnđề cấp bách hiện nay trong việc xây dựng nông thôn theo hướng côngnghiệp hóa, hiện đại hóa

II MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI.

dụng lý luận đã học để đề xuất các giải pháp phát triển lực lượng sảnxuất ở địa phương của Huyện Krông Bũk-tỉnh Đăc Lắc

lượng sản xuất

+ Đưa ra các chủ trương đường lối của Đảng và nhà nước về vấn đềphát triển lực lượng sản xuất của nước ta trong giai đoạn hiện nay.+ Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển lực lượng sản xuất ở địaphương trong những năm tới

III PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

- Vấn đề nghiên cứu: Các yếu tố của lực lượng sản xuất

- Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Thời gian thực hiện đề tài: Từ ngày 16/ 11 / 2007 đến 14 / 12 / 2007

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

- Cơ sở lý luận và phương pháp luận: Chủ nghĩa duy vật biện chứng vàChủ nghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng duy vật ; Tư tưởng HồChí Minh, quan điểm của Đảng và nhà nước về lực lượng sản xuất

- Phương pháp cụ thể: Nghiên cứu tài liệu, tham khảo, so sánh, phântích, tổng hợp và khái quát hóa

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT

I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT.

1.- Cơ sở lý luận:

Lực lượng sản xuất là một nhân tố trong phương thức sản xuất, nóluôn vận động có tính chất cách mạng Lực lượng sản xuất biểu hiệnmối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất Nóthể hiện năng lực thực tiễn của con người trong quá trình sản xuất racủa cải vật chất Lực lượng sản xuất bao gồm người lao động với kỹnăng lao động nhất định và tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ laođộng Trong quá trình sản xuất, sức lao động của con người kết hợpvới tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ lao động, tạo thành lựclượng sản xuất

Trong các yếu tố của lực lượng sản xuất, lực lượng sản xuấthàng đầu là người lao động Chính người lao động là chủ thể của quátrình lao động sản xuất Bằng sức mạnh và kỹ năng lao động củamình, người lao động sử dụng tư liệu lao động, trước hết là công cụlao động, tác động vào đối tượng lao động để sản xuất ra của cải vậtchất Cùng với quá trình phát triển sản xuất, sức mạnh và kỹ năng laođộng, nhất là trí tuệ ngày càng được nâng cao Ngày nay, với cuộccách mạng khoa học và công nghệ, lao động trí tuệ ngày càng đóngvai trò chính yếu

Cùng với người lao động, công cụ lao động là yếu tố cơ bảncủa lực lượng sản xuất, đóng vai trò quyết định trong tư liệu sản xuất.Công cụ lao động là yếu tố đông nhất trong tư liệu sản xuất, nókhông ngừng được cải tiến và hoàn thiện trong quá trình lao động sảnxuất Chính sự cải tiến và hoàn thiện không ngừng công cụ lao độngđã làm biến đổi toàn bộ tư liệu sản xuất Xét đến nay, đó là nguyênnhân sâu xa của sự biến đổi xã hội Trình độ phát triển của công cụlao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người, làtiêu chuẩn phân biệt các thời đại kinh tế trong lịch sử

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Khi công cụ sản xuất thay đổi hoàn thiện và phát triển thì kinhnghiệm và kỹ năng lao động của người lao động cũng thay đổi, pháttriển hoàn thiện Ngày nay khoa học trở thành lực lượng sản xuất trựctiếp thì trình độ của những người lao động trong quá trình sản xuấtcũng mang tính khoa học Nhưng những tư liệu sản xuất dù có vai tròquan trọng đến đâu thì riêng bản thân chúng cũng không thể tạo racủa cải vật chất cho xã hội, nếu tách khỏi vai trò của con người thìtác dụng của chúng rất hạn chế Chúng chỉ phát huy vai trò trọng yếucủa mình như những nhân tố hữu cơ của lực lượng sản của xã hội khiđược kết hợp với lao động sống Như vậy người lao động là nhân tố

cơ bản của lực lượng sản xuất, là lực lượng sản xuất chủ yếu đầu tiêncủa xã hội, vì chính con người sáng chế ra công cụ lao động và sửdụng công cụ sản xuất ấy tiến hành sản xuất tạo ra của cải vật chấtcho sự tồn tại và phát triển của xã hội

2.- Vai trò của khoa học-kỹ thuật đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất:

Trong sự phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học đóng vaitrò ngày càng to lớn Sự phát triển của khoa học gắn liền với sản xuấtvà là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sản xuất phát triển Ngày nay khoahọc đã thâm nhập sâu vào quá trình sản xuất và trở thành lực lượngsản xuất trực tiếp Những phát minh khoa học trở thành điểm xuấtphát ra đời những ngành sản xuất mới, những máy móc thiết bị mới,công nghệ mới, nguyên vật liệu mới và năng lượng mới Sự thâmnhập ngày càng sâu của khoa học vào sản xuất đã làm cho lực lượngsản xuất có bước nhảy vọt, tạo thành cuộc cách mạng khoa học vàcông nghệ hiện đại

Lênin từng chỉ ra rằng: Lực lượng sản xuất hàng đầu của nhânloại là giai cấp công nhân và nhân dân lao động Chính con ngườitrong quá trình sản xuất biết tận dụng và đúc kết kinh nghiệm sảnxuất luôn cải tiến hoàn thiện và phát triển công cụ sản xuất.Tư liệusản xuất nhằm phát huy và tăng cường sức mạnh của mình trongchinh phục thiên Sản xuất ngày càng tạo ra nhiều của cải vật chấtcho xã hội Từ công cụ bằng đá, bằng đồng, bằng sắt con người tiếnlên chế tạo máy móc và đang tiến tới kỹ thuật mới và công nghệ mớicủa cuộc cách mạng khoa học và kỹ thuật Ngày nay con người đãtiến những bước kỳ diệu trong việc chinh phục thiên nhiên, chinhphục vũ trụ Mỗi thời đại có những lực lượng sản xuất riêng của mìnhvới những đặc điểm nhất định; một đặc thù của lực lượng sản xuất

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

trong thời đại chúng ta là khoa học đã biến thành lực lượng sản xuấttrực tiếp Như chúng ta biết một số nước có nền khoa học và kỹ thuậttiên tiến như: Mỹ, Nga, Nhật bản v v nhờ vận dụng lực lượng sảnxuất phát triển mà các nước đó đã đạt tới đỉnh cao của công nghệ kỹthuật mà trực tiếp là phát triển của lực lượng sản xuất đến điểm cao.Quan hệ sản xuất tuy phụ thuộc vào lực lượng sản xuất nhưng có tácđộng trở lại quan trọng đối với sự vận động và phát triển của lựclượng sản xuất Nếu thích hợp với trình độ và tính chất của lực lượngsản xuất thì quan hệ sản xuất tạo điều kiện cho lực lượng sản xuấtphát triển; còn nếu không thích hợp và lạc hậu đối với trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất thì sẽ trở thành lực cản lớn đối với lựclượng sản xuất và đối với sự phát triển của xã hội Như vậy quan hệsản xuất thích hợp với trình độ và tính chất của lực lượng sản xuất làmột động lực trọng yếu của sự phát triển lực lượng sản xuất và củatoàn xã hội.

Các Mác viết: “ Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúngcác lực lượng sản xuất vật chất của xã hội sẽ mâu thuẫn với nhữngquan hệ sản xuất hiện có, mâu thuẫn với quan hệ sở hữu trong đó từtrước đến nay các lực lượng sản xuất vẫn phát triển từ chỗ là nhữnghình thức phát triển của các lực lượng sản xuất Những quan hệ ấy trởthành những xiềng xích của lực lượng sản xuất, khi đó, bắt đầu thờiđại của cách mạng xã hội Cơ sở kỹ thuật đã thay đổi thì tất cả cácthượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanh chóng phát triển.”Còn đối với đất nước ta: muốn xây dựng thành công Chủ nghĩa xã hộiphải biết vận dụng đúng đắn quy luật quan hệ sản xuất phù hợp vớitrình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong thời kỳ quá độ lênChủ nghĩa xã hội, có những lúc chúng ta cũng chưa vận dụng đúngquy luật này Từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, Đảng ta đã chủtrương đổi mới để khắc phục những sai lầm đã mắc phải trong cải tạoxã hội và quản lý kinh tế chính là để có được những quan hệ sản xuấtphù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Trong quátrình tiến lên Chủ nghĩa xã hội chúng ta phải biết tìm ra những hìnhthức trung gian quá độ về quan hệ sản xuất để nó phù hợp với sựphát triển của lực lượng sản xuất

Cho nên Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã khẳng địnhlại vai trò của lực lượng sản xuất đối với sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước, nhất là Nghị quyết Trung Ương IV và TrungƯơng VI khóa VIII đã chú trọng phân tích và chỉ ra yếu tố quan trọng

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

nhất trong việc phát triển xã hội Đó là phát triển lực lượng sản xuấttrong một đất nước như đất nước ta chủ yếu là nông nghiệp thì việcphát triển lực lượng sản xuất rất quan trọng và lâu dài khẳng định vaitrò trong công cuộc xây dựng đất nước.

3 -Phép biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất:

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quátrình sản xuất ( sản xuất và tái sản xuất xã hội ) Quan hệ sản xuấtgồm ba mặt: quan hệ về sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệtrong tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ trong phân phối sản phẩmsản xuất ra Quan hệ sản xuất hình thành một cách khách quan trongquá trình sản xuất Giữa ba mặt của quan hệ sản xuất thống nhất chặtchẽ với nhau Trong đó, quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất là quanhêï xuất phát, quan hệ cơ bản, đặc trưng cho quan hệ sản xuất trongtừng xã hội Nó quyết định quan hệ tổ chức quản lý sản xuất và quanhệ phân phối sản phẩm Trong lịch sử có hai loại hình sở hữu cơ bảnvề tư liệu sản xuất: sở hữu tư nhân và sở hữu công cộng Sở hữu tưnhân là loại hình sở hữu mà trong đó tư liệu sản xuất tập trung vàotrong tay một số ít người, còn đại đa số không có hoặc có rất ít tư liệusản xuất Do đó quan hệ giữa người với người là quan hệ thống trị và

bị trị, bóc lột và bị bóc lột Sở hữu công cộng là loại hình sở hữu màtrong đó tư liệu sản xuất thuộc về mọi thành viên trong cộng đồng

Do đó, quan hệ giữa người với người là quan hệ bình đẳng, hợp tác,cùng có lợi

Quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất trực tiếp tác động đến quátrình sản xuất, đến việc tổ chức, điều khiển quá trình sản xuất Nó doquan hệ sở hữu quy định và phải thích ứng với quan hệ sở hữu Tuynhiên, có trường hợp, quan hệ tổ chức và quản lý không thích ứng vớiquan hệ sở hữu, làm biến dạng quan hệ sở hữu

Quan hệ về phân phối sản phẩm sản xuất ra mặc dù do quanhệ sở hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ tổ chức quản lý chi phối,song nó tác động trực tiếp đến lợi ích của con người, nên nó tác độngđến thái độ của con người trong lao động sản xuất và do đó có thểthúc đẩy hoặc kìm hãm sản xuất phát triển

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tồn tại không tách rờinhau, thống nhất biện chứng với nhau trong từng giai đoạn lịch sửnhất định tạo thành các phương thức sản xuất nhất định Trong haimặt đó, lực lượng sản xuất là nội dung, thường xuyên biến đổi, pháttriển; quan hệ sản xuất là hình thức xã hội của sản xuất, tương đối ổn

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

định Sự tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng giữa hai mặt

đo ùtạo thành quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trìnhđộ phát triển của lực lượng sản xuất- quy luật cơ bản nhất của sự vậnđộng, phát triển xã hội

Sự phát triển của lực lượng sản xuất bắt nguồn từ đòi hỏi kháchquan của sự phát triển xã hội là phải không ngừng phát triển sảnxuất, nâng cao năng suất lao động Để thực hiện điều đó, con ngườikhông ngừng cải tiến và đổi mới công cụ lao động; đồng thời với quátrình đó là trình độ của người lao động cũng không ngừng được nângcao, phân công lao động xã hội ngày càng sâu, và do đó lực lượngsản xuất không ngừng phát triển

Sự phát triển của lực lượng sản xuất được đánh dấu bằng trìnhđộ của lực lượng sản xuất Trình độ của lực lượng sản xuất biểu hiện

ở trình độ công cụ lao động, trình độ người lao động, trình độ tổ chứcvà phân công lao động xã hội, trình độ ứng dụng khoa học vào sảnxuất Trình độ lực lượng sản xuất trong từng giai đoạn lịch sử là thểhiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong giai đoạn lịchsử đó

Gắn liền với trình độ của lực lượng sản xuất là tính chất củalực lượng sản xuất Trong lịch sử xã hội, lực lượng sản xuất đã pháttriển từ chỗ có tính chất cá nhân lên tính chất xã hội Khi sản xuấtdựa trên công cụ thủ công, phân công lao động xã hội kém phát triểnthì lực lượng sản xuất chủ yếu có tính chất cá nhân Khi sản xuất đạttới trình độ cơ khí, hiện đại, phân công lao động xã hội phát triển thìlực lượng sản xuất có tính chất xã hội Tính xã hội ở trình độ cao làcó tính quốc tế

Sự vận động phát triển của lực lượng sản xuất quyết định quanhệ sản xuất, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với nó Khi mộtphương thức sản xuất mới ra đời, khi đó quan hệ sản xuất phù hợpvới trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Sự phù hợp của quanhệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là trạngthái mà trong đó, quan hệ sản xuất là hình thức phát triển của lựclượng sản xuất Trong trạng thái đó, tất cả các mặt của quan hệ sảnxuất đều tạo địa bàn đầy đủ cho lực lượng sản xuất phát triển Điềuđó có nghĩa là quan hệ sản xuất tạo điều kiện sử dụng và kết hợpmột cách tối ưu giữa người lao động với tư liệu sản xuất, và do đó lựclượng sản xuất có điều kiện phát triển hết khả năng của nó

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Song, sự phát triển của lực lượng sản xuất đến một trình độnhất định lại làm cho quan hệ sản xuất từ chỗ phù hợp trở thànhkhông phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất Khi đó quanhệ sản xuất trở thành xiềng xích của lực lượng sản xuất, kìm hãm lựclượng sản xuất phát triển Yêu cầu khách quan của sự phát triển lựclượng sản xuất tất yếu sẽ dẫn đến thay thế quan hệ sản xuất cũ bằngquan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mới của lựclượng sản xuất, thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển CácMác viết: “ Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng, các lựclượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những quan hệ sảnxuất hiện có, hay đây chỉ là biểu hiện pháp lý của những quan hệ sảnxuất đó, mâu thuẫn với những quan hệ sở hữu, trong đó từ trước đếnnay các lực lượng sản xuất vẫn phát triển Từ chỗ là những hình thứcphát triển của lực lượng sản xuất, những quan hệ ấy trở thành nhữngxiềng xích của các lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầu thời đại mộtcuộc cách mạng xã hội.

Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất, nhưng quanhệ sản xuất cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại sự pháttriển của lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất quy định mục đích củasản xuất, tác động đến thái độ của con người trong lao động sản xuất,đến tổ chức phân công lao động xã hội, đến phát triển và ứng dụngkhoa học và công nghệ vv và do đó, tác động đến sự phát triển củalực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triểncủa lực lượng sản xuất là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất pháttriển Ngược lại, quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu, hoặc “ tiên tiến”hơn một cách giả tạo so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuấtsẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Khi quan hệ sảnxuất kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất thì theo quy luậtchung, quan hệ sản xuất cũ sẽ được thay thế bằng quan hệ sản xuấtmới phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất để thúcđẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển Tuy nhiên, việc giải quyếtmâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất không phảiđơn giản Nó phải thông qua nhận thức và hoạt động cải tạo xã hộicủa con người Trong xã hội có giai cấp phải thông qua đấu tranh giaicấp, thông qua cách mạng xã hội

4 - Sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội trong quá trình lịch sử tự nhiên:

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quátrình sản xuất vật chất – là quan hệ cơ bản chi phối và quyết địnhmọi quan hệ xã hội Nó là bộ xương của hình thái kinh tế xã hội, làtiêu chuẩn khách quan để phân biệt hình thái hinh tế xã hội này vớihình thái kinh tế xã hội khác.

Quan hệ xã hội được hình thành một cách khách quan trongquá trình sản xuất vật chất xã hội, không phụ thuộc vào ý muốn chủquan của con người, mà chỉ phụ thuộc vào tính chất và trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất Điều đó khẳng định rằng con ngườikhông thể tùy tiện lựa chọn hay xóa bỏ một kiểu quan hệ nào đó, nóhoàn toàn được quy định bởi tính chất, trình độ của lực lượng sản xuấtvà vì vậy lực lượng quyết định cả sự vận động, phát triển của hìnhthái kinh tế xã hội

Bộ phận thứ ba trong một hình thái kinh tế xã hội là kiến trúcthượng tầng tương ứng, nghĩa là kiểu kiến trúc thượng tầng do cơ sởhạ tầng sinh ra Đây là cái thứ sinh, cái phản ánh làm cho xã hộiđược hiểu như một chỉnh thể, một chỉnh thể thống nhất, biện chứnggiữa cái khách quan và cái chủ quan của xã hội

Trong cơ cấu và sự tác động của các yếu tố của hình thái kinhtế xã hội còn có quan hệ giai cấp ( trong xã hội có giai cấp ), quan hệdân tộc, quan hệ gia đình được hình thành và chịu sự tác động củacác yếu tố ta phân tích ở trên Nghiên cứu lý thuyết hình thái kinh tếxã hội của Mác cần chú ý một điều hết sức quan trọng là các yếu tốhợp thành hình thái kinh tế xã hội có mối quan hệ và tác động lẫnnhau theo các quy luật khách quan vốn có của nó Trước hết và cơbản là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độcủa lực lượng sản, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượngtầng, quy luật đấu tranh giai cấp trong xã hội có đấu tranh giai cấpđối kháng với quy luật kinh tế-xã hội khác

Xã hội phát triển trải qua nhiều giai đoạn kế tiếp nhau, ứng vớimỗi giai đoạn của sự phát triển là một hình thái kinh tế xã hội Cáchình thái kinh tế xã hội vận động, phát triển do sự tác động của cácquy luật khách quan, đó là quá trình tự nhiên của sự phát triển Mácviết: “ Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế-xã hội là quátrình phát triển lịch sử - tự nhiên.”

Sự phát triển của hình thái kinh tế xã hội là một quá trình lịchsử tự nhiên được hiểu theo hai khía cạnh sau:

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Thứ nhất: với sự phát hiện ra một điều đơn giản và dễ hiểu là:con người muốn sống, trước hết phải ăn, ơ,û mặc rồi mới nói đến làmchính trị, khoa học mà muốn có cái để ăn, ở, mặc thì con ngườiphải tiến hành sản xuất vật chất ( đó là điều cơ bản để phân biệt conngười với các sinh vật khác) Từ phát hiện đó, Mác khẳng định rằng:sản xuất vật chất là cơ sở tồn tại và phát triển của xã hội; lịch sử pháttriển của xã hội loài người thực chất là lịch sử phát triển của sản xuấtvật chất, sự biến đổi và tiến bộ không ngừng của các lực lượng sảnxuất, và do đó kéo theo sự thay thế lẫn nhau của các quan hệ sảnxuất, các phương thức sản xuất Phương thức sản xuất thay đổi kéotheo toàn bộ trật tự xã hội thay đổi, tức là sự thay thế của các hìnhthái kinh tế xã hội Theo quy luật hình thái xã hội sau cao hơn, tiếnbộ hơn thay thế hình thái xã hội trước Nói cách khác, sự thay thế củacác hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử là một quá trình phát triển từthấp đến cao theo quy luật khách quan, không phụ thuộc ý muốn chủquan của con người Đó là một quá trình tiến hóa bao hàm nhữngbước nhảy vọt tạo lên sự tiến bộ của lịch sử loài người.

Thứ hai: Sự phát triển của xã hội, sự thay thế nhau của cáchình thái kinh tế xã hội tuân theo những quy luật khách quan vốn cócủa nó Động lực phát triển của xã hội nằm ngay trong lòng xã hội.Đó là sự vận động của các mâu thuẫn xã hội mà trước hết là mâuthuẫn giữa các lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, mâu thuẫngiữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, mâu thuẫn giữa giai cấp( trong xã hội có giai cấp )

Tóm lại, nếu đem các quan hệ xã hội vào các quan hệ sảnxuất, rồi đem quy luật quan hệ sản xuất vào trình độ phát triển củalực lượng sản xuất chúng ta sẽ thấy được quá trình lịch sử tự nhiêncủa sự phát triển các hình thái kinh tế- xã hội

Lý thuyết hình thái kinh tế – xã hội của Mác vạch ra cấu trúcvà các quy luật chung nhất trong sự vận động của xã hội Song, khivận dụng nó vào trường hợp cụ thể từng quốc gia, từng dân tộc phảitính đến sự tác động phức tạp của hoàn cảnh lịch sử cụ thể từ tổnghợp nhiều yếu tố

Lịch sử phát triển của xã hội loài người nói chung phải trải quacác hình thái kinh tế – xã hội từ thấp đến cao, song lịch sử nhân loạicũng không loại trừ sự phát triển đặc thù của các quốc gia, dân tộctrong hoàn cảnh nhất định, có thể bỏ qua hình thái kinh tế xã hội này,nhảy vọt lên hình thái kinh tế – xã hội cao hơn nghĩa là việc bỏ qua

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

một hình thái kinh tế – xã hội trong lịch sử của nhiều dân tộc là mộtkhả năng thực tế được tạo lên do chính các quy luật chung nhất củavận động lịch sử mà lý luận hình thái kinh tế xã hội của Mác đã vạch

ra Đây chính là biện chứng giữa cái chung và cái riêng, cái kháchquan và cái chủ quan trong sự vận động xã hội

CHƯƠNG II PHÉP BIỆN CHỨNG BIỂU HIỆN TRONG LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY

I ĐIỀU KIỆN MỘT NƯỚC CHẬM PHÁT TRIỂN VỀ KINH TẾ BỎ QUA CHẾ ĐỘ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY.

1 Điều kiện khách quan ( tiền đề kinh tế ): đó chính là yếu tố thời

đại Trong thời đại ngày nay, cuộc cách mạng khoa học và công nghệđã quốc tế hóa lực lượng sản xuất Vì thế, ở đây đã chứa đựng dướimột hình thức ít nhiều phát triển theo cách phân tích của Ăngghen –những phương tiện để xóa bỏ Chủ nghĩa tư bản Và do đó, có thểthông qua con đường giao lưu và hợp tác đa phương hóa, đa dạnghóa, để các nước chậm phát triển nói chung và Việt Nam nói riêngcó thể đi vào con đường phát triển rút gắn ngay cả khi Chủ nghĩa tưbản chưa bị đánh bại tại quê hương của nó

- Do sự phát triển cao của lực lượng sản xuất, tính chất quốc tếhóa của lực lượng sản xuất đã tạo lên một xu thế mới trong quan hệgiữa các quốc gia, dân tộc làm thức tỉnh các dân tộc có thể đi vào conđường phát triển phi Tư bản chủ nghĩa

- Sự phát triển của lực lượng sản xuất trong các nước Tư bảnchủ nghĩa do cách mạng khoa học và công nghệ đưa lại, cũng mở ranhiều yếu tố tăng trưởng kinh tế – là thành tựu chung của nhân loạimà các nước xã hội chủ nghĩa có thể sử dụng như những bước trunggian, quá độ về kinh tế đi lên Chủ nghĩa xã hội

2 Điều kiện chính trị:

- Có Đảng của giai cấp vô sản đã giành được chính quyền vàtrở thành Đảng cầm quyền

- Xây dựng và thực hiện được một nhà nước kiểu mới: của dân,

do dân và vì dân

Nguyễn Văn Thức Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng