Phan tich nhung tac dong cua can can thanh toan quoc te va cac chinh sach cau chinh phu doi voi su on dinh kinh te vi mo

LỜI MỞ ĐẦU1.Tính cấp thiết của đề tài: Cán cân thanh toán quốc tế CCTTQT là một trong những tài khoản kinh tế vĩ mô quan trọng phản ánh hoạt động kinh tế đối ngoại của một nước vớiphần c

LỜI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài:

Cán cân thanh toán quốc tế (CCTTQT) là một trong những tài khoản kinh

tế vĩ mô quan trọng phản ánh hoạt động kinh tế đối ngoại của một nước vớiphần còn lại của thế giới, ghi lại toàn bộ các giao dịch kinh tế của một nước vớiphần còn lại của thế giới Nó có quan hệ chặt chẽ với các tài khoản kinh tế vĩ môkhác như bản cân đối ngân sách, cân đối tiền tệ, hệ thống tài khoản quốc gia.Chính vì vậy, cán cân thanh toán đã trở thành công cụ quan trọng để đề ra cácchính sách phát triển kinh tế và những diễn biến trong cán cân thanh toán củamột nước là mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạch định chính sách Thực tếtrong thời gian qua, đặc biệt sau khi Việt Nam chính thức gia nhập WTO, mộtlượng lớn vốn nước ngoài đã và đang đổ vào Việt Nam, cùng với nó là thâm hụtcán cân vãng lai (CCVL) có xu hướng ngày càng tăng Trong luồng vốn vàoViệt Nam, ngoài vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và vốn hỗ trợ phát triển (ODA), vốnđầu tư gián

tiếp (FPI) và vốn ngắn hạn có xu hướng tăng lên và chiếm tỷ trọng ngày càngcao Những biến động về xuất nhập khẩu cùng với những biến động về luồngvốn sẽ luôn là những nguy cơ gây bất ổn cho nền kinh tế Từ trước đến nay, cácbiện pháp điều chỉnh CCTTQT chủ yếu là các biện pháp điều chỉnh trực tiếpnhư chính sách thương mại và ngoại hối Theo yêu cầu hội nhập quốc tế, các hạnchế đối với thương mại và ngoại hối sẽ dần dần được rỡ bỏ theo các cam kết củaViệt Nam ký với các tổ chức quốc tế Trong khi đó việc sử dụng cácbiện pháp điều chỉnh gián tiếp CCTTQT của Việt Nam như chính sách tỷ giá,chính sách tiền tệ và chính sách tài khoá còn mới mẻ đối với Việt Nam.Việcphân tích các tình trạng và đưa ra các giải pháp điều chỉnh cán cân thanh toántrong từng thời kì phát triển kinh tế của một quốc gia cũng là việc khó do cáckhu vực trong nền kinh tế có quan hệ tác động lẫn nhau

Trước những đòi hỏi của thực tế nói trên, em đã lựa chọn đề tài: “ Phân tích những tác động của và các chính sách của Chính phủ đối với sự ổn định

nền kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?” cho chuyên đề của

mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

- Tổng hợp những vấn đề lý luận về các biện pháp điều chỉnh CCTTQT

- Đánh giá thực trạng các biện pháp điều chỉnh CCTTQT của Việt Nam từ2010- nay

- Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng một hệ thốngcác biện pháp điều chỉnh CCTTQT đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tếcủa Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về các biện pháp điều chỉnh CCTTQTcủa Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Nghiên cứu thực trạng CCTTQT và các biện pháp điều chỉnh CCTTQTcủa Việt Nam từ 2010- nay

4 Phương pháp nghiên cứu:

Bài viết sử dụng biện pháp duy vật biện chứng, so sánh tổng hợp và phântích, kết hợp những kết quả thống kê để đánh giá thực trạng và vận dụng lýthuyết và tư duy logic để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu

Trong phạm vi của một bài tiểu luận, bài làm sẽ không tránh khỏi nhữnghạn chế nhất định Em rất vui lòng đón nhận những ý kiến đóng góp của quýthầy cô và bạn học để đề tài được hoàn thiện hơn Qua đây, em cũng xin chânthành cảm ơn đến giảng viên T.S Dương Văn Bạo, giảng dạy bộ môn Kinh tếquốc tế đã hướng dẫn em hoàn thành đề tài này!

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ CCTTQT

1 Khái niệm và ý nghĩa kinh tế của CCTTQT

1.1 Khái niệm

Cán cân thanh toán quốc tế (Balance of payment - BOP) được hiểu là bảng

kế toán tổng hợp các luồng vận động về hàng hoá dịch vụ , tư bản… của mộtquốc gia với phần còn lại của thế giới trong từng thời kỳ nhất định Những giaodịch này có thể được tiến hành bởi các cá nhân, các doanh nghiệp cư trú trongnước hay chính phủ của quốc gia đó Đối tượng giao dịch bao gồm các loại hànghóa, dịch vụ, tài sản thực, tài sản tài chính, và một số chuyển khoản Thời kỳxem xét có thể là một tháng, một quý, song thường là một năm Những giao dịchđòi hỏi sự thanh toán từ phía người cư trú trong nước tới người cư trú ngoàinước được ghi vào bên tài sản nợ Các giao dịch đòi hỏi sự thanh toán từ phíangười cư trú ở ngoài nước cho người cư trú ở trong nước được ghi vào bên tàisản có

Vậy, CCTTQT là một bản đối chiếu giữa các khoán tiền thu được từ nướcngoài với các khoản tiền trả cho nước ngoài của một quốc gia trong một thời kỳnhất định

Theo Nghị định số 16/2014/NĐ-CP ngày 03/3/2014 của Chính phủ về quản

lý của Việt Nam, của Việt Nam được quy định là báo cáo thống kê tổng hợpcác giao dịch giữa người cư trú và người không cư trú trong một thời kỳ nhấtđịnh Theo đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao là cơ quan chịu tráchnhiệm chủ trì lập, theo dõi và phân tích cán cân thanh toán

1.2 Ý nghĩa kinh tế của CCTTQT.

Thực chất của là một tài liệu thống kê, có mục đích cung cấp sự kê khaiđầy đủ dưới hình thức phù hợp với yêu cầu phân tích những quan hệ kinh tế tài

chính của một nước với nước ngoài trong một thời gian xác định Do đó,CCTTQT là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý kinh tế vĩ mô.Thông qua, trong một thời kỳ, Chính phủ của mỗi Quốc gia có thể đối chiếugiữa những khoản tiền thực tế thu được từ nước ngoài với những khoản tiền màthực tế nước đó chi ra cho nước ngoài trong một thời kỳ nhất định Từ đó, đưa racác quyết sách về điều hành kinh tế vĩ mô như chính sách tỷ giá, chính sách xuấtnhập khẩu.

Ngoài ra, cán cân thanh toán (CCTT) là công cụ đánh giá tiềm năng kinh tếcủa một quốc gia, giúp các nhà hoạch định kinh tế có định hướng đúng đắn.CCTT bộc lộ rõ ràng khả năng bền vững, điểm mạnh và khả năng về kinh tếbằng việc đo lường chính xác kết quả xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ củađất nước đó

CCTT còn được sử dụng như một chỉ số về kinh tế và tính ổn định chínhtrị Ví dụ, nếu một nước có thặng dư có nghĩa là có nhiều đầu tư từ nước ngoàiđáng kể vào nước đó hoặc cũng có thể là nước đấy không xuất khẩu nhiều tiền tệ

ra nước ngoài dẫn đến sự tăng giá của giá trị đồng nội tệ so với ngoại tệ

2 Kết cấu và các cán cân bộ phận của CCTTQT

dự trữ ngoại hối tạo nên

+ Mục sai số

Do ghi chép đầy đủ toàn bộ các giao dịch trong thực tế, nên giữa phần ghi

chép được và thực tế có thể có những khoảng cách Khoảng cách này được ghitrong như là mục sai số.

2.2 Các bộ phận của CCTTQT

+ Cán cân vãng lai (current balance)

+ Cán cân vốn (capital balance)

+ Cán cân bù đắp chính thức (official finacing balance)

+ Cán cân cơ bản (basic balance)

+ Cán cân tổng thể (overall balance)

2.2.1 Cán cân vãng lai

Tài khoản vãng lai (còn gọi là cán cân vãng lai) trong của một quốc gia

ghi chép những giao dịch về hàng hóa và dịch vụ giữa người cư trú trong nướcvới người cư trú ngoài nước Những giao dịch dẫn tới sự thanh toán của người

cư trú trong nước cho người cư trú ngoài nước được ghi vào bên "nợ" Cònnhững giao dịch dẫn tới sự thanh toán của người cư trú ngoài nước cho người cưtrú trong nước được ghi vào bên "có" Thặng dư tài khoản vãng lai xảy ra khibên có lớn hơn bên nợ

Theo quy tắc mới về biên soạn báo cáo quốc gia do IMF soạn năm 1993,tài khoản vãng lai bao gồm:

- Cán cân thương mại hàng hóa

Cán cân thương mại là một mục trong tài khoản vãng lai của Cán cânthương mại ghi lại những thay đổi trong xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc

gia trong một khoảng thời gian nhất định (quý hoặc năm) cũng như mức chênh lệch (xuất khẩu trừ đi nhập khẩu) giữa chúng Khi mức chênh lệch là lớn hơn 0,

thì cán cân thương mại có thặng dư Ngược lại, khi mức chênh lệch nhỏ hơn 0,thì cán cân thương mại có thâm hụt Khi mức chênh lệch đúng bằng 0, cán cânthương mại ở trạng thái cân bằng

Cán cân thương mại còn được gọi là xuất khẩu ròng hoặc thặng dư thươngmại Khi cán cân thương mại có thặng dư, xuất khẩu ròng/thặng dư thương mạimang giá trị dương Khi cán cân thương mại có thâm hụt, xuất khẩu ròng/thặng

dư thương mại mang giá trị âm Lúc này còn có thể gọi là thâm hụt thương mại

Tuy nhiên, cần lưu ý là các khái niệm xuất khẩu, nhập khẩu, xuất khẩu ròng,thặng dư/thâm hụt thương mại trong lý luận thương mại quốc tế rộng hơn cáctrong cách xây dựng bảng biểu bởi lẽ chúng bao gồm cả hàng hóa lẫn dịch vụ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại:

+ Nhập khẩu: có xu hướng tăng khi GDP tăng và thậm chí nó còn tăngnhanh hơn Sự gia tăng của nhập khẩu khi GDP tăng phụ thuộc xu hướng nhậpkhẩu biên (MPZ) MPZ là phần của GDP có thêm mà người dân muốn chi chonhập khẩu Ví dụ, MPZ bằng 0,2 nghĩa là cứ 1 đồng GDP có thêm thì người dân

có xu hướng dùng 0,2 đồng cho nhập khẩu Ngoài ra, nhập khẩu phụ thuộc giá

cả tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa sản xuất tại nướcngoài Nếu giá cả trong nước tăng tương đối so với giá thị trường quốc tế thìnhập khẩu sẽ tăng lên và ngược lại

+ Xuất khẩu: chủ yếu phụ thuộc vào những gì đang diễn biến tại các quốcgia khác vì xuất khẩu của nước này chính là nhập khẩu của nước khác Do vậy

nó chủ yếu phụ thuộc vào sản lượng và thu nhập của các quốc gia bạn hàng.Chính vì thế trong các mô hình kinh tế người ta thường coi xuất khẩu là yếu tố

tự định

+ Tỷ giá hối đoái: là nhân tố rất quan trọng đối với các quốc gia vì nó ảnhhưởng đến giá tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước với hàng hóa trênthị trường quốc tế Khi tỷ giá của đồng tiền của một quốc gia tăng lên thì giá cảcủa hàng hóa nhập khẩu sẽ trở nên rẻ hơn trong khi giá hàng xuất khẩu lại trởnên đắt đỏ hơn đối với người nước ngoài Vì thế việc tỷ giá đồng nội tệ tăng lên

sẽ gây bất lợi cho xuất khẩu và thuận lợi cho nhập khẩu dẫn đến kết quả là xuấtkhẩu ròng giảm Ngược lại, khi tỷ giá đồng nội tệ giảm xuống, xuất khẩu sẽ cólợi thế trong khi nhập khẩu gặp bất lợi và xuất khẩu ròng tăng lên

Tác động của cán cân thương mại đến GDP :

Đối với một nền kinh tế mở, cán cân thương mại có hai tác động quantrọng: xuất khẩu ròng bổ sung vào tổng cầu (AD) của nền kinh tế; số nhân đầu

tư tư nhân và số nhân chi tiêu chính phủ khác đi do một phần chi tiêu bị "rò rỉ"qua thương mại quốc tế

- Cán cân dịch vụ :

Bao gồm các khoản thu chi từ các dịch vụ về vận tải, du lịch, bảo hiểm,bưu chính, viễn thông, ngân hàng, thông tin xây dựng và các hoạt động khácgiữa người cư trú với người không cư trú Giống như xuất nhập khẩu hàng hoáxuất khẩu dịch vụ làm phát sinh cung ngoại tệ nên nó được ghi vào bên có và códấu dương; nhập khẩu ngoại tệ làm phát sinh cầu ngoại tệ Các nhân tố ảnhhưởng lên giá trị xuất nhập khẩu dịch vụ cũng giống như các nhân tố ảnh hưởnglên giá trị xuất nhập khẩu hàng hoá

- Cán cân thu nhập:

+ Thu nhập người lao động: là các khoản tiền lương, tiền thưởng và cáckhoản thu nhập khác bằng tiền hiện vật người cư trú trả cho người không cư trúhay ngược lại Các nhân tố ảnh hưởng lên thu nhập của người lao động ở nướcngoài

+ Thu nhập về đầu tư: là các khoản thu từ lợi nhuận đầu tư trực tiếp, lãi từđầu tư giấy tờ có giá và các khoản lãi đến han phải trả của các khoản vay giữangười cư trú và không cư trú

- Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều :

Các khoản viện trợ không hoàn lại, quà tặng, quà biếu và các khoảnchuyển giao khác bằng tiền, hiện vật cho mục đích tiêu dùng do người không cưtrú chuyển cho người không cư trú và ngược lại Các khoản chuyển giao vãnglai một chiều phản ánh sự phân phối lại thu nhập giữa người cư trú với ngườikhông cư trú các khoản thu làm phát sinh cung ngoại tệ (cầu nội tệ) nên đượcghi vào bên có (+), các khoản chi làm phát sinh cầu ngoại tệ nên được ghi vàobên nợ (-) Nhân tố chính ảnh hưởng lên chuyển giao vãng lai một chiều là lòngtốt, tình cảm giữa người cư trú và người không cư trú

Chúng ta thấy rằng cán cân dịch vụ, thu nhập và chuyển giao vãng lai mộtchiều không thể quan sát bằng mắt thường nên chúng được gọi là cán cân vôhình (invisible) Như vậy, cán cân vãng lai có thể biểu diễn :

Cán cân vãng lai = cán cân hữu hình +cán cân vô hình

Tóm lại, các khoản thu nhập của người cư trú từ người không cư trú làm

phát sinh cung ngoại tệ nên dược ghi vào bên có và các khoản thu nhập trả chongười không cư trú làm phát sinh cầu ngoại tệ nên được ghi vào bên nợ Tất cảcác khoản thanh toán của các bộ phận nhà nước hay tư nhân đều được gộpchung vào trong tính toán này Đối với phần lớn các quốc gia thì cán cân thươngmại là thành phần quan trọng nhất trong tài khoản vãng lai Tuy nhiên, đối vớimột số quốc gia có phần tài sản hay tiêu sản ở nước ngoài lớn thì thu nhập ròng

từ các khoản cho vay hay đầu tư có thể chiếm tỷ lệ lớn

Vì cán cân thương mại là thành phần chính của tài khoản vãng lai, và xuấtkhẩu ròng thì bằng chênh lệch giữa tiết kiệm trong nước và đầu tư trong nước,nên tài khoản vãng lai còn được thể hiện bằng chênh lệch này

Cùng với tài khoản vốn, và thay đổi trong dự trữ ngoại hối, nó hợp thành Tài khoản vãng lai thặng dư khi quốc gia xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu, haykhi tiết kiệm nhiều hơn đầu tư Ngược lại, tài khoản vãng lai thâm hụt khi quốcgia nhập nhiều hơn hay đầu tư nhiều hơn Mức thâm hụt tài khoản vãng lai lớnhàm ý quốc gia gặp hạn chế trong tìm nguồn tài chính để thực hiện nhập khẩu vàđầu tư một cách bền vững Theo cách đánh giá của IMF, nếu mức thâm hụt tàikhoản vãng lai tính bằng phần trăm của GDP lớn hơn 5, thì quốc gia bị coi là cómức thâm hụt tài khoản vãng lai không lành mạnh

2.2.2 Cán cân vốn

Tài khoản vốn (còn gọi là cán cân vốn) là một bộ phận của của một quốcgia Nó ghi lại tất cả những giao dịch về tài sản (gồm tài sản thực như bất động sản hay tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ) giữa người cư trú

trong nước với người cư trú ở quốc gia khác Khi những tuyên bố về tài sảnnước ngoài của người sống trong nước lớn hơn tuyên bố về tài sản trong nước

của người sống ở nước ngoài, thì quốc gia có thặng dư tài khoản vốn (hay dòng vốn vào ròng) Theo quy ước, dòng vốn vào ròng phải bằng thâm hụt tài khoảnvãng lai

Tài khoản tài chính (hay tài khoản đầu tư) là một bộ phận của tài khoản

vốn ghi lại những giao dịch về tài sản tài chính

Tài khoản vốn và lãi suất:

Giả sử ban đầu tài khoản vốn cân bằng tương ứng với mức lãi suất trongnước r Khi lãi suất tăng lên mức r’, tài khoản vốn trở nên thặng dư Nếu lãi suất

hạ xuống mức r, tài khoản vốn trở nên thâm hụt Vì vốn có quan hệ mật thiết với

lãi suất Vì thế, cân đối tài khoản vốn cũng có quan hệ mật thiết với lãi suất

Khi lãi suất trong nước tăng lên, đầu tư vào trở nên hấp dẫn hơn, vì thếdòng vốn vào sẽ gia tăng, trong khi đó dòng vốn ra giảm bớt Cán cân tài khoảnvốn, nhờ đó, được cải thiện Ngược lại, nếu lãi suất trong nước hạ xuống, cáncân vốn sẽ bị xấu đi

Khi lãi suất ở nước ngoài tăng lên, cán cân tài khoản vốn sẽ bị xấu đi Và,khi lãi suất ở nước ngoài hạ xuống, cán cân vốn sẽ được cải thiện

Tài khoản vốn và tỷ giá hối đoái:

Khi đồng tiền trong nước lên giá so với ngoại tệ, cũng có nghĩa là tỷ giáhối đoái danh nghĩa giảm, dòng vốn vào sẽ giảm đi, trong khi dòng vốn ra tănglên Hậu quả là, tài khoản vốn xấu đi Ngược lại, khi đồng tiền trong nước mấtgiá (tỷ giá tăng), tài khoản vốn sẽ được cải thiện

2.2.3 Cán cân cơ bản

Như đã phân tích ở trên, cán cân vãng lai ghi chép các hạng mục về thunhập, mà đặc trưng của chúng là phản ánh mối quan hệ sở hữu về tài sản giữangười cư trú với người không cư trú Chính vì vậy tình trạng của cán cân vãnglai có ảnh hưởng lâu dài đến sự ổn định của nền kinh tế mà đặc biệt là lên tỉ giáhối đoái của nền kinh tế

Tổng của cán cân vãng lai và cán cân dài hạn gọi là cán cân cơ bản Tínhchất ổn định của cán cân cơ bản ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và tỉ giá hốiđoái Chính vì vậy cán cân cơ bản được các nhà phân tích và hoạch định chínhsách kinh tế quan tâm.

Cán cân cơ bản = các cân vãng lai +cán cân vốn dài hạn

Những hạng mục hay thay đổi như vốn ngắn hạn và thay đổi dự trữ ngoại

2.2.4 Cán cân tổng thể (overall balance)

Nếu công tác thống kê đạt mức chính xác tuyệt đối (tức nhầm lẫn và sai sót bằng không ) thì cán cân tổng thể bằng tổng của cán cân vãng lai và cán cân

vốn Trong thực tế do có rất nhiều vấn đề phức tạp về thống kê trong quá trìnhthu nhập số liệu và lập CCTTQT do đó thường phát sinh những nhầm lẫn và saisót Do đó cán cân tổng thể được điều chỉnh lại bằng tổng của cán cân vãng lai

và cán cân vốn và hạng mục sai sót trong thống kê Ta có :

Cán cân tổng thể = cán cân vãng lai +cán cân vốn + nhầm lẫn và sai sót

2.2.5 Cán cân bù đắp chính thức (official finacing balance)

Cán cân bù đắp chính thức (OFB) bao gồm các hạng mục :

- Thay đổi dự trữ ngoại hối quốc gia (ΔR)

- Tín dụng với IMF và các ngân hàng trung ương khác (L)

- Thay đổi dự trữ của các ngân hàng trung ương khác bằng đồng tiền củaquốc gia lập (≠)

OFB = ΔR + L + ≠Một thực tế rằng, khi dự trữ ngoại hối tăng thì chúng ta ghi nợ (-) và giảmthì ghi có (+), do đó nhầm lẫn thường xảy ra ở đây Điều này được giải thíchnhư sau :

Chúng ta hình dung, quốc gia Việt Nam được chia thành hai bộ phận gồm

NHTW và phần còn lại không bao gồm NHTW (gọi là nền kinh tế - NKT) Tiêu

chí để phân thành NHTW và NKT là: NHTW có chức năng can thiệp lên cungcầu ngoại tệ trên thị trường ngoại hối, còn nền kinh tế thì không có chức năngcan thiệp Theo quy tắc CCTTQT được lập trên cơ sở của nền kinh tế, do đó, các

hoạt động can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối (mua bán nội tệ) nhằm

tác động lên nền kinh tế, được xem là quan hệ giữa người cư trú với ngườikhông cư trú Khi NHTW can thiệp bán ngoại tệ ra, làm cho dự trữ ngoại hốigiảm, đồng thời làm tăng cung nội tệ cho nền kinh tế, do đó ta phải ghi có(+) Khi NHTW can thiệp mua ngoại tệ vào làm cho dự trữ ngoại hối tăng, đồng thờilàm tăng cầu ngoại tệ đối với NKT , do đó ta phả ghi nợ (-)

luôn được xác định (luôn thể hiện là một số cụ thể trên CCTTQT ), do đó đẳng

thức trên được áp dụng số dư nhầm lẫn và sai sót khi lập CCTTQT trong thực tế

3 Thặng dư và thâm hụt CCTTQT

CCTT được lập theo nguyên tắc hạch toán kép, do đó tổng các bút toánghi có luôn bằng tổng các bút toán ghi nợ, nhưng có dấu ngược nhau Điều này

có nghĩa là, về tổng thể thì CCTTQT luôn được cân bằng Do đó nói đến thặng

dư, thâm hụt CCTTQT là nói đến thặng dư thâm hụt của một hoặc của mộtnhóm các cán cân bộ phận chứ không nói đến toàn bộ cán cân

Về mặt nguyên tắc, thặng dư hay thâm hụt của CCTTQT được xác địnhtheo hai phương pháp:

+ Phương pháp xác định thặng dư thâm hụt của từng cán cân bộ phận.+ Phương pháp tích lũy

3.1 Thặng dư và thâm hụt cán cân thương mại

TB=X-MNhư vậy cán cân thương mại là chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và giá trịnhập khẩu về hàng hóa

Cán cân thương mại thặng dư: X > M, cho biết:

- Thu từ người không cư trú > chi cho người không cư trú

- Cung ngoại tệ > cầu ngoại tệ

Cán cân thương mại thâm hụt: X < M, cho biết:

- Thu từ người không cư trú < chi cho người không cư trứ

- Cung ngoại tệ < cầu ngoại tệ

Việc phân tích diễn biến cán cân thương mại có vai trò to lớn trong nềnkinh tế, bởi vì: Cán cân thương mại là bộ phận chính cấu thành cán cân vãng lai,Thâm hụt và thặng dư cán cân thương mại thường quyết định đến tình trạng củacán cân vãng lai Cán cân thương mại phản ánh kịp thời xu hướng vận động củacán cân vãng lai Điều này xảy ra là vì, cơ quan hải quan thường cung cấp kịpthời các số liệu về xuất nhập khẩu hàng hóa, trong khi đố việc thu thập các sốliệu về dịch vụ, thu nhập và chuyển giao vãng lai thường diễn ra chậm hơn, tức

3.2 Thặng dư và thâm hụt cán cân vãng lai

Cán cân vãng lai bao gồm cán cân “Hữu hình” và “Vô hình’, nên nhìntổng thể thì nó quan trọng hơn cán cân thương mại

Công thức xác định:

CA = TB + Se + Ic + Tr = Kl + Ks+ R

- Cán cân vãng lai thặng dư khi: ( X – M + Se + Ic + Tr ) > 0

Cán cân vãng lai thặng dư (CA > 0) có nghĩa thu từ người không cư trúlớn hơn so với chi cho người không cư trú Điều này có nghĩa là giá trị ròng củacác giấy tờ có giá do người không cư phát hành nằm trong tay người cư trú tănglên, cung ngoại tệ lớn hơn cầu ngoại tệ

- Cán cân vãng lai thâm hụt khi: ( X – M + Se + Ic + Tr ) < 0

Cán cân vãng lai thâm hụt ( CA < 0) có nghĩa là thu nhập của người cư trú

từ người không cư trú là thấp hơn so với chi cho người không cư trú Điều này

có nghĩa là giá trị ròng của các giấy tờ có giá do người không cư trú phát hànhnằm trong tay người cư trú giảm xuống cung ngoại tệ nhỏ hơn cầu ngoại tệ

- Hầu hết các nhà kinh tế đều cho rằng, trạng thái cán cân vãng lai là lýtưởng để phân tích trạng thái nợ nước ngoài của quốc gia Lý do có thể được giảthích như sau: Trạng thái cán cân vãng lai có mối liên hệ trực tiếp với trạng tháitổng nợ nước ngoài của một quốc gia Cán cân vãng lai cân bằng nói lên rằng

tổng nợ nước ngoài của quốc gia là không đổi (quốc gia không là chủ nợ và cũng không là con nợ) Cán cân vãng lai thặng dư phản ánh tài sản có ròng của quốc gia đối với phần thế giới còn lại được tăng lên (vị thế quốc gia là chủ nợ ).

Ngược lại cán cân vãng lai thâm hụt phản ánh tài sản nợ ròng của quốc gia đối

với nước ngoài tăng lên (vị thế quốc gia là con nợ).

+ TH2: Kl > 0 và Ks < 0 nếu luồng vốn dài hạn chảy vào càng lớn vàđược cân đối bởi luồng vốn ngắn hạn chảy ra, thì sẽ tạo ra môi trường kinh tế vĩ

mô ổn định hơn để duy trì ổn định tỷ giá, lãi suất va thực hiện chiến lược pháttriển kinh tế quốc gia

CA = 0 trong ngắn hạn

Trong ngắn hạn, các khoản đầu tư dài hạn coi như không đổi, nghĩa làKl=0, Ks + R = 0 có 2 khả năng xảy ra:

+ TH1: R > 0 và Ks < 0 Dây là trạng thái khi vốn ngắn hạn chảy rađược bù đắp bởi sự giảm sút của dự trữ ngoại hối quốc gia Trong thực tế tìnhhuống này có thể xảy ra trong ngắn hạn, khi NHTW nỗ lực cân đối các luồngvốn ngắn hạn có tính đầu cơ chảy ra nước ngoài bằng cách can thiệp bán dự trữtrên thị trường noại hối nhằm bảo vệ tỷ giá, tức ngăn ngừa nội tệ giảm giá Dovậy cho dù trang thái cán cân vãng lai là cân bằng, nhưng vẫn tồn tại áp lựcgiảm giá nội tệ hoặc phải tăng lãi suất nội tệ, nếu NHTW không tiếp tục canthiệp bán ngoại tệ trên thị trường ngoại hối

+ TH2: R < 0 và Ks > 0 Đây là trạng thái khi vốn ngắn hạn chảy vàolàm tăng ngoại hối dự trữ quốc gia Trong thực tế, tình huống này có thêr xảy ra,khi NHTW tăng mức lãi suất của nội tệ để ngăn ngừa các luồng vốn ngắn hạnchạy ra và thu hút thêm các luồng vốn ngắn hạn chạy vào nhằm bảo vệ cho tỷ

giá không tiếp tục tăng nữa ( tức ngăn không cho nội tệ tiếp tục giảm giá).

Phân tích cán cân vãng lai có ý nghĩa rất quan trọng trong quản lý kinh tế

vĩ mô vì tình trạng của cán cân này tác động trực tiếp đến tỷ giá, lãi suất, tăngtrưởng kinh tế, lạm phát và cuối cùng tác động đến cán cân tổng thể Để tácđộng đến tình trạng của cán cân vãng lai, cần phải có thêm các giải pháp tổngthể về tài khoá và tiền tệ hơn là chỉ các giải pháp về chính sách thương mại quốc

tế và tác động vào tâm lý tiêu dùng

3.3.Thặng dư và thâm hụt cán cân cơ bản (BB)

BB = CA + Kl

Khi CA < 0 nhưng (CA + KI )> 0 thì quốc gia không hề chịu rủi ro thanhtoán Chính vì thế mà nhiều nhà kinh tế cho rằng, cán cân cơ bản phản ánh tổngquát hơn về trạng thái nợ nước ngoài của một quốc gia so với cán cân vãng lai.Điều này xảy ra là vì; vốn dài hạn có đặc trưng của sự phân phối lại thu nhậptương đối ổn định trong một thời gian dài giữa một quốc gia và thế giới

- Thông thường người ta cho rằng một sự xấu đi của cán cân cơ bản là tínhiệu xấu của nền kinh tế Tuy nhiên, điều này không nhất thiết phải như vậy,nghĩa là cho dù cán cân cơ bản bị thâm hụt nhưng đây chưa hẳn đã là điều xấu

Ví dụ, một quốc gia có thể đang bị thâm hụt cán cân vãng lai & đồng thời có

các luồng vốn dài hạn chảy ra, điều này khiến cho cán cân cơ bản trở lên thâmhụt nặng; nhưng các luồng vốn chảy ra sẽ hứa hện những thu nhập như lãi suất,

cổ tức hay lợi nhuận trong tương lai; những thu nhập mày sẽ góp phần cải thiệnthâm hụt hay tạo thặng dư cán cân vãng lai trong tương lai Ngược lại thặng dưcán cân cơ bản không nhất thiết là điều tốt khi mà luồng vốn ròng dài hạn chảyvào lớn hơn mức thâm hụt cán cân vãng lai thì cán cân cơ bản trở lên thặng dư

+ Tình trạng cán cân cơ bản có tác động một cách không rõ ràng đến nềnkinh tế tuỳ theo cách tiếp cận

+ Đối với các nước đang phát triển, vốn là yếu tố cần thiết để thực hiệncông nghiệp và hiện đại hoá, thặng dư cán cân cơ bản nhìn chung được coi làdấu hiệu tích cực

+ Các chính sách thu hút vốn đầu tư, nhất là đầu tư trực tiếp là giải pháp

cơ bản cho vấn đề này

Ngược lại thặng dư cán cân cơ bản không nhất thiết là điều tốt khi màluồng vốn ròng dài hạn chảy vào lớn hơn mức thâm hụt cán cân vãng lai thì cáncân cơ bản trở lên thặng dư Có hai cách để nhìn nhận vấn đề thặng dư của cáncân cơ bản như sau:

- Cách thứ nhất cho rằng, do được phía nước ngoài tin tưởng nên quốc gia

có khả năng nhập khẩu được nhiều vốn dài hạn, do đó không có vấn đề gì phải

lo lắng khi cán cân vãng lai bị thâm hụt

- Cách thứ hai cho rằng, thặng dư cán cân cơ bản là một vấn đề phải xemxét, bởi vì việc một quốc gia nhập khẩu vốn dài hạn sẽ phải thanh toán cáckhoản lãi suất, cổ tức và lợi nhuận trong tương lai Điều này có thể làm cho cáncân vãng lai trở lên xấu đi trong tương lai

3.4 Thặng dư và thâm hụt cán cân tổng thể

Cán cân tổng thể phản ánh bức tranh các hoạt động của Ngân hàng Trungương trong việc tài trợ cho sự mất cân đối cuối cùng của nền kinh tế

OB= X - M + Se + Ic +Tr + Kl + Ks

OB = - OFBCán cân tổng thể có ý nghĩa vì: (i) Nếu thặng dư nó cho biết số tiền có sẵn

để một quốc gia có thể sử dụng để tăng dự trữ ngoại hối; (ii) Nếu thâm hụt nócho biết số tiền một quốc gia phải hoàn trả bằng việc bán ngoại hối.

Khái niệm thặng dư và thâm hụt cán cân tổng thể chỉ thích hợp đối vớiquốc gia áp dụng tỷ giá cố định mà không thích hợp đối với quốc gia áp dụng tỷgiá thả nổi Sở dĩ vậy là do, nếu áp dụng tỷ giá thả nổi thì tỷ giá hoàn toàn tự dobiến động và như thế thì cán cân tổng thể luôn có xu hướng vận động về trạngthái cân bằng , vì Ngân hàng trung ương không can thiệp mua vào hay bán rađồng tiền của mình, do đó dự trữ ngoại hối không thay đổi

Trong tỷ giá thả nổi, nếu cầu về một đồng tiền lớn hơn cung của đồng tiền

đó thì tỷ giá của nó sẽ tăng và ngược lại , do đó thông qua cơ chế biến đổi tỷ giá

mà cán cân tổng thể sẽ luôn có xu hướng chuyển về vị trí cân bằng

Tuy nhiên, cán cân tổng thể là rất quan trọng đối với tỷ giá cố định vì nócho biết áp lực dãn đến phải phá giá hay nâng giá đồng tiền như thế nào Trong

hệ thống tỷ giá cố định một quốc gia có thâm hụt cán cân tổng thể phải chịu áplực cung nội tệ lớn hơn cầu, do đó để tránh phá giá, Ngân hàng trung ương phảitiến hành bán dự trữ

+ Tình trạng của cán cân tổng thể là rất quan trọng và tác động trực tiếpđến nền kinh tế và sự vận hành các chính sách vĩ mô, đặc biệt khi cán cân tổngthể ở tình trạng thâm hụt

+ Các giải pháp cân bằng đối với cán cân tổng thể khi ở tình trạng thặng

dư không những không khó mà luôn mang lại những hiệu ứng tích cực, kể cảtrong ngắn hạn và dài hạn

+ Ngược lại, các biện pháp cân bằng khi ở tình trạng thâm hụt khôngnhững khó khăn hơn mà tác động mặt trái thường rất nặng nề, thậm chí có thểmang lại những hậu quả trong dài hạn

+ Cân bằng cán cân tổng thể cần lựa chọn và thực hiện các giải pháp mộtcách hết sức thận trọng

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CCTTQT & CÁC CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI SỰ ỔN ĐỊNH CỦA NỀN KINH TẾ VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM

Trong phạm vi nghiên cứu, em chỉ xin đề cập tới thực trạng của cán cânthanh toán quốc tế của Việt Nam từ năm 2010 trở lại đây, giai đoạn mà ViệtNam đã hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới Sau đây là thực trạng củacán cân vãng lai và cán cân vốn, hai thành phần chủ chốt trong cán cân thanhtoán của Việt Nam, để có thể thấy rõ hơn những biến động cũng như nguyênnhân của những biến động đó đối với cán cân thanh toán quốc tế của Việt Namtrong thời gian qua

Cán cân thanh toán 2010-2013

(Đơn vị tính: tỷ USD_Nguồn: SBV, IMF, WB)

Cán cân thương mại năm 2010

Biểu đồ cán cân thương mại Việt Nam năm 2009-2014

Đơn vị: triệu USD

Nguồn GSOHoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam từ năm 2010 có dấu hiệu khởisắc hơn so với năm 2009 Tính chung cả năm 2010, tổng kim ngạch xuất khẩuđạt 71,6 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm 2009 trong khi tổng kim ngạch nhậpkhẩu đạt 84 tỷ USD, tăng 20,1% so với cùng kỳ năm trước Theo đó, cán cânthương mại năm 2010 mặc dù vẫn thâm hụt khá cao, khoảng 12,4 tỷ USD nhưngthấp hơn so với mức nhập siêu 12,85 tỷ USD của năm 2009 và chỉ bằng 16,9%tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2010

Về cơ cấu xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu dầu thô sụt giảm khá mạnhtrong khi kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng phi dầu thô lại có mức tăngtrưởng ấn tượng Lý do của việc sụt giảm kim ngạch xuất khẩu dầu thô là do khảnăng khai thác chưa cao và nhu cầu sử dụng dầu thô cho nhà máy lọc dầu DungQuất tăng cao Bên cạnh đó, giá dầu trên thế giới có xu hướng giảm cũng đã ảnhhưởng đến khối lượng và giá trịdầu thô xuất khẩu So với cùng kỳ năm 2009,khối lượng dầu thô xuất khẩu giảm 40,3% làm cho giá trịxuất khẩu sụt giảm20,2% Nhưvậy, có thể thấy rằng, sự tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu năm

2010 chủ yếu dựa vào việc tăng xuất khẩu của các mặt hàng phi dầu thô với giátrị lên tới 66,69 tỷ USD Xét về kim ngạch nhập khẩu, một số nguyên liệu thô và

đầu vào trung gian cho các ngành sản xuất phục vụ xuất khẩu như bông, sợi dệt

và nguyên phụ liệu dệt may giày dép có tốc độ tăng khá cao, lần lượt là 69,2%,43,5% và 36% Tuy thị trường xuất khẩu năm 2010 không có gì khác biệt nhiều

so với năm 2009 Thị trường Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ViệtNam, chiếm trên 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, tiếp theo là thị trường cácnước EU, ASEAN và Nhật Bản Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu sang các nước thịtrường mới nổi cũng đang được tăng cường đáng kể, bao gồm Châu Mỹ la tinh,châu Phi, Trung Đông và Trung Quốc Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu củaViệt Nam từ thị trường Trung Quốc cũng tăng lên khá cao, chiếm khoảng 24%trong năm 2010, và Trung Quốc chính thức trở thành đối tác thương mại lớnnhất của Việt Nam trong năm 2010, thay thế vị trí các nước ASEAN

Cán cân thương mại năm 2011:

Năm 2011, hoạt động xuất nhập khẩu có sự tăng trưởng mạnh mẽ so vớinăm 2010 Tính chung cả năm 2011, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 96,3 tỷ USD,tăng 33% so với năm cùng kỳ 2010 trong khi tổng kim ngạch nhập khẩu đạt105,8 tỷ USD, tăng 24,7%

Trong cơ cấu hàng xuất khẩu, nhóm hàng công nghiệp nặng và khoáng sảnchiếm 35,2% tỷ trọng, nhóm hàng công nghiệp nhẹ chiếm 40,6% còn nhóm hàngnông, lâm, thủy sản chiếm 21,9%, và vàng tái xuất chiếm 2,3% Trong cơ cấuhàng nhập khẩu, nhóm tư liệu sản xuất chiếm tới 90,6%, nhóm hàng vật phẩmtiêu dung chiếm 7,6%, và nhóm vàng tăng 1,8% Theo đó, thâm hụt cán cân