1.Lý do lựa chọn đề tài Vì sao chúng ta chọn chủ nghĩa xã hội (CNXH)? Đây là vấn đề trọng đại nhiều người muốn làm sáng tỏ vì chỉ có thật sự làm rõ vấn đề này thì trong đám sương mù dày đặc về tư tưởng và lý luận hiện nay và trong cơn phong ba bão táp chúng ta mới có thể tự giác, kiên định duy trì và phát triển CNXH. Và cũng chỉ khi làm rõ vấn đề này, chúng ta mới có thể hiểu phải làm thế nào để giữ vững và phát triển CNXH một cách khoa học và hoàn chỉnh. Trên con đường phát triển, những bước quanh co khúc khuỷu là bình thường. CNXH đang ở bước quanh của lịch sử, cũng như nhiều nước tư bản đã từng gặp không ít cơn sóng gió, khủng hoảng. Lịch sử ghi nhận những năm 6070 của thế kỷ trước, khi nhiều nước XHCN đang phát triển, giá trị nhân văn của cuộc sống xã hội trở thành niềm mong ước của nhân dân nhiều nước thì cũng là thời điểm chủ nghĩa tư bản hốt hoảng biết tự điều chỉnh để thích ứng. Bằng thành tựu đổi mới, Việt Nam đang cho thế giới thấy rõ sự tồn tại của chế độ XHCN, đồng thời qua tổng kết lý luận từ thực tiễn, chúng ta cũng đang làm giàu thêm kho báu tư tưởng của CNXH thế giới. Con đường chúng ta đã chọn đó là con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội và cho dù gặp nhiều khó khăn thử thách nhưng chúng ta vẫn quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ đã đạt ra để xây dựng một nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh”.
Trang 1A Mở đầu:
1.Lý do lựa chọn đề tài
Vì sao chúng ta chọn chủ nghĩa xã hội (CNXH)? Đây là vấn đề trọng đại nhiều người muốn làm sáng tỏ vì chỉ có thật sự làm rõ vấn đề này thì trong đám sương mù dày đặc về tư tưởng và lý luận hiện nay và trong cơn phong ba bão táp chúng ta mới có thể tự giác, kiên định duy trì và phát triển CNXH Và cũng chỉ khi làm rõ vấn đề này, chúng ta mới có thể hiểu phải làm thế nào để giữ vững và phát triển CNXH một cách khoa học và hoàn chỉnh Trên con đường phát triển, những bước quanh co khúc khuỷu là bình thường CNXH đang ở bước quanh của lịch sử, cũng như nhiều nước tư bản đã từng gặp không ít cơn sóng gió, khủng hoảng Lịch
sử ghi nhận những năm 60-70 của thế kỷ trước, khi nhiều nước XHCN đang phát triển, giá trị nhân văn của cuộc sống xã hội trở thành niềm mong ước của nhân dân nhiều nước thì cũng là thời điểm chủ nghĩa tư bản hốt hoảng biết tự điều chỉnh để thích ứng Bằng thành tựu đổi mới, Việt Nam đang cho thế giới thấy rõ sự tồn tại của chế độ XHCN, đồng thời qua tổng kết lý luận từ thực tiễn, chúng ta cũng đang làm giàu thêm kho báu tư tưởng của CNXH thế giới Con đường chúng ta đã chọn
đó là con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội và cho dù gặp nhiều khó khăn thử thách nhưng chúng ta vẫn quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ đã đạt ra để xây dựng một nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh”
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nghiên cứu về chủ nghĩa xã hội nói chung, về bản chất đặc trưng của thời kỳ xây dựng quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa đả và đang nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu cảu các nhà khoa học các nhà chính trị,
đó là quá trình lao động khoa học nghiên túc đáng trân trọng và hết sứ tự hào của nhiều thế hệ Ở nước ta việc nghiên nghiên cứu về thời kỳ quá độ được đặt ra khá
Trang 2sớm nhưng cơ bản vẫn là đặt ra từ đại hội đại biểu toàn quốc của đảng lần VII năm 1991
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Bài viết đề cập đến một vấn đề cơ bản, hết sức quan trọng đối với các nước lựa chọn và đi theo con đường chủ nghĩa xã hội – vấn đề mô hình chủ nghĩa xã hội Theo tác giả, công tác nghiên cứu lý luận cần tiếp tục làm rõ một số vấn đề lý luận
và thực tiễn cơ bản về mô hình chủ nghĩa xã hội, đó là: 1/ Những vấn đề lý luận, phương pháp luận của việc nghiên cứu mô hình chủ nghĩa xã hội; 2/ Những nội dung chính của mô hình tổng quát về chủ nghĩa xã hội mà Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
Chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích tổng hợp, logich lịch
sử và phương pháp so sánh, dựa trên phương phap phép biện chứng của chủ nghĩa duy vật biện chứng
5 Bố cục nghiên cứu
Ngoài phần mở đầu và danh mục tài liệu tham khảo bài nghiên cứu cảu chúng tồi gồm 2 chương sau:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội
Chương 2: Nội dung và nhiệm vụ của quá trình quá độ lên CNXH ở Việt Nam
Trang 3B Nội dung
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội
1.1 Khái niệm:
Thời kỳ quá độ(TKQĐ) lên CNXH :là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc tòan bộ lĩnh vực đời sống xã hội ,bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền nhà nứớc cho tới khi tạo ra được những cơ sở của CNXH trên lĩnh vực đời sống xã hội
1.2 Đặc điểm
Các nhân tố xã hội thời kỳ mới đan xen với thời kỳ chế độ cũ,đồng thời đấu tranh với nhau trên từng lãnh vực đời sống chính trị ,văn hóa,tư tửởng tập quán
Đặc điểm cụ thể:
-Chính trị: cái bản chất của thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ quá độ chuyển tiếp về mặt chính trị Do nhà nứớc chuyên chính vô sản và ngày càng được cũng cố hoàn thiện
-Kinh tế: đặc trưng của TKQĐ là nền kinh tế nhiều thành phần ,tập trung là thành phần kinh tế nhà nứơc Các thành phần kinh tế vừa hộ trợ vừa cạnh tranh lẫn nhau
-Xã hội : đây là thế mạnh của TKQĐ,đã gần như loại bỏ sự hằng thù của sự đấu tranh giai cấp Tương ứng với từng lọai thành phần kinh tế có những cơ cấu giai cấp-tầng lớp khác nhau ,vừa mang tính đối kháng ,vừa hỗ trợ nhau
-Văn hóa,tư tửởng : có tồn tại nhiều lọai tư tưởng ,văn hóa tinh thần khác nhau, có xen lẫn sự đối lập.nhưng vẫn hoạt động trên phương châm :”tốt đạo ,đẹp đời “
1.3 Phân loại:
Có 2 kiểu quá độ tùy thuộc vào điểm đi lên CNXH của các nước.:
Trang 4Quá độ trực tiếp :từ TBCN lên XHCN
Loại quá độ này phản ánh quy luật phát triển tuần tự của xã hội lào người là
sự quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở các nước à chủ nghĩa tư bản đang phát triển đầy đủ, lực lượng sản xuất đã ã hội hóa cao mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản tăng cao
Quá độ gián tiếp từ xã hội tiền tư bửn lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua tư bản chủ nghĩa
Loại quá độ này phản ánh quy luật nhảy vọt của xã hội loài người, tư tưởng
về loại quá độ thứ hai này được Mác dự báo và được Lênin chỉ ra bản chất và điệu kiện quá độ
1.4 Tính tất yếu:
a Tính tất yếu chung:
Phân tích bối cảnh hiện thực ở Châu Âu trong nhũng năm 80-90 của thế
kỷ XIX ,và triển vọng của cuộc cách mạng xã hội do giai cấp công nhân và chính đảng cách mạng của nó lãnh đạo Engel cho rằng:đã đến lúc chính đảng của giai cấp công nhân phải nắm lấy quyền quản lý đất nước ,tiếp thu những thành quả kinh
tế ,xã hội do giai cấp tư sản tạo ravà lấy đó làm tiền đề vật chất để “tạo lập ra chế
độ xã hội mới cũng như sinh ra những con người mà chỉ có họ mới đủ sức mạnh ,ý chí nghị lực ,có năng lực sang tạo lý luận và họat động thực tiễn ,luôn nhạy bén với
sự biến đổi của hiện thực lịch sử là mộttrong những nhiệm vụ hàng đầu của Đảng cách mạng “.Bởi tiếp theo thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản sẽ
là một TKQĐ lâu dài ,hết sức phức tạp và khó khăn.Coi thời kỳ quá độ này
là mộtcuộc đấu tranh lâu dài ác liệt.Engel cho rằng : “cuộc đấu tranh này chỉ đi đến thắng lợi cuối cùng khi chính đảng cách mạngcủa giai cấp công nhân có được đội ngũ những người công nhân sáng suốt về chính trị ,kiên trì nhẫn nại, nhất trí ,có kỷluật,những phẩm chất mà nhờ đóhọ thu đượcnhững thành công rực rỡ”.Bởi vì họ
Trang 5là những người đang nắm trong tay “tính tất yếu của lịch sử”của cuộc đấu tranh này
1.5 Tính tất yếu ở Việt Nam:
Như đã biết,xã hội có áp bức ắt hẳn có đấu tranh,và nhân dân ta đã lấy đấu tranh để chống lại áp bức bóc lột,của Thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ.Là một dân tộc yêu chuộng hòa bình ,từ ngàn đời khát khao về mộtxã hội công bằng tốt đẹp ;được thể hiện qua những cuộc đấu tranh chống ngọai xâm Và chân lý này mong muốn được ước mơ giải phóng dân tộc mình,dân ta phải đấu tranh với kẻ thù đàn áp Đó là tính tất yếu của xã hội Nhưng vì sao chúng ta lựa chọn con đường đi lên XHCN ,bỏ qua TBCN?Có thể thấy những nhà yêu nước như Phan Bội Châu ,Phan Chu Trinh cũng đã từng lựa chọn con đường cách mạng tư sản để đấu tranh nhưng không thành công.Điều đó cho thấy con đường đấu tranh bằng cách mạng Tư sản không phù hợp với thực trạng nước ta bấy giờ
Đến với con đường đấu tranh của HCM,người đã chọn hình thức đấu tranh
vô sản ,do giai câp công nhân ,nông dân lãnh đạo,và đã giành được thắng lợi thể hiện ở Cách mạng tháng Tám thành công ,miền Bắc đi lên xây dựng XHCN,cuộc cách mạng này chứng minh sự lựa chọn của Đảng và nhân dân ta là đúng đắn, phù hợp với thực tế Việt Nam
* Đồng thời ,theo lý luận của khoa học của Lê Nin thì :
-Thứ nhất: CNXH có thể diễn ra ở các nước thuộc địa
-Thứ hai: Giữa 2 giai đọan của CĐCNXH ko có vách ngăn phù hợp ,vì vậy miền Bắc đi lên CNXH trước miền Nam
Thứ ba: “Quá độ bỏ qua” chế độ TBCN trong thời đại hịên nay chỉ là sự vận dụng đúng lịch sử của nhân loại đã có như Nga Đức Pháp Mỹ từ chế độ nô lệ bỏ qua chết độ phong kiến lên TBCN
* Tóm lại ,có thể trả lời câu hỏi :”vì sao Việt Nam đi lên CNXH bỏ qua TBCN là do:
Trang 6-Phù hợp với chí ý nguyện vọng của nhân dân
-Phù hợp với hiện thực Việt Nam
-Phù hợp với cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lê
Và đây chính là cơ sở lý luận mang tính tất yếu của thời kỳ qúa độ(TKQĐ) lâu dài ở Việt Nam
* Vậy tính tất yêu của TKQĐ lên CNXH ở Việt Nam là gì?
- Đây chính là quy luật phù hợp với sự chuyển đổi đối với các nước đi lên XHCN trong thời đài ngày nay Hay nói cách khác đấy chính là sự phù hợp với lý luận cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác Lê Nin.Sau cuộc cách mạng dân tộc dân chủ thành công,dưới sự lãnh đạo của Đảng CSVN ở miền Bắc,nước ta chuyển ngay sang cách mạng XHCN,vừa xây dựng XHCN ở miền Bắc ,vừa đấu tranh chống Đế Quốc Mỹ ở miền Nam;Đồng thời đấy cũng là sự phù hợp với xu thế của thời đại ngày nay :CNTB với những mâu thuẫn ngày càng gay gắt và sâu sắc chắc chắn sẽ bị thay thế bởi hệ thống XHCN trên phạm vi tòan thế giới CNTB không phải là tương lai của lòai người Đây là xu hướng khách quan thích hợp với lịch sử
- Đây là sự phù hợp với lịch sử của Việt Nam thể hiện ở sự phù hợp TKQĐ
ở nước ta với lý luận chung về tính chất tất yếu của TKQĐ,cụ thể là: Nhà nứớc ta
đã thực hiện rõ điều này trên quan điểm:”Bỏ qua CNTB,tức là bỏ qua việc xác lập
vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng TBCN nhưng hấp thu
kế thừa nhừng thành tựu mà nhân lọai đã đạt được dứới thời TBCN.” Đất nước ta còn yếu kém,nhìều tàn dư của chế độ XH cũ và chiến tranh để lại Công cuộc đi lên CNXHlà 1 công việc khó khăn phức tạp do đó cần phải có thời gian để cải tạo XH ,tạo điều kiện để vật chất tinh thần cho CNXH
-Và sự thắng lợi của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở nứoc ta đã có đủ điều kiện quá độ lên TBCN ,đó là những điều kịên:
+ Nhân dân đòan kết tin tửởng vào chế độ XHCN
Trang 7+ Chính quyền thuộc về giai cấp của công nhân và nhân dân lao động dưới
sự lãnh đạo của Đảng CS
+ Có sự giúp đỡ của các nứớc tiên tiến ,các nứoc XHCN an em và phong trào CM tiến bộ của thế giới
Tóm lại : thời kỳ qúa độ lên CNXH bỏ qua thời kỳ TBCN là tính tất yếu,là
sự lựa chọn sáng suốt của Đảng và nhân dân ta
Chương 2: Nội dung và nhiệm vụ quá trình quá độ lên CNXH ở Việt Nam 2.1 Nội dung
Xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tạo ra sự biến đổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực là sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, cho nên phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội có tính chất quá độ Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội diễn ra sự đan xen và đấu tranh giữa cái mới và cái cũ
Nhà nước vô sản là một kiểu nhà nước đặc biệt trong lịch sử Tính chất đặc biệt của nó trước hết là ở chỗ nó chỉ tồn tại trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa cộng sản, nó là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử của xã hội loài người C.Mác khẳng định: "Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy
là một thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản"
Sự tồn tại của nhà nước vô sản trong thời kỳ quá độ này là tất yếu vì trong thời kỳ quá độ xã hội còn tồn tại các giai cấp bóc lột và các lực lượng xã hội, chúng chống lại sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội khiến giai cấp công nhân và nhân dân lao động phải trấn áp chúng bằng bạo lực Hơn nữa, trong thời kỳ quá độ còn có các giai cấp và tầng lớp trung gian khác Do địa vị kinh tế - xã hội của mình, họ dễ dao động giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, họ không thể tự mình
Trang 8tiến lên chủ nghĩa xã hội Giai cấp vô sản phải tìm mọi cách thu hút lực lượng đông đảo về phía mình ở đây, chuyên chính vô sản đóng vai trò là thiết chế cần thiết để bảo đảm sự lãnh đạo của giai cấp công nhân đối với nhân dân
2.2 Nhiệm vụ
2.2.1 Nhiệm vụ tổng quát
Nhiệm vụ tổng quát phải thực hiện khi kết thúc thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội là xây dựng xong cơ bản về những cơ sở kinh tế, cũng như kiến trúc thượng tầng chủ nghĩa xã hội làm cho nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh
Thứ nhất, xây dựng nhà nước pháp quyền chủ nghĩa xã hội của nhân dân do nhân dân vì nhân dân
Thứ hai, thiết lập quan hệ sản xuất chủ nghĩa xã hội từ thấp đến cao đa dạng
về hình thức sở hữu, và hình thức phân phối phát triển nền kinh tế hành hóa thị trường nhiều thành phần có sự định hướng và quản lý hữu hiệu
Thứ ba, phát triển lực lượng sản xuất đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước
Thứ tư, tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng
Thứ năm, thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc và chính sách đối ngoại hòa bình
Thứ sáu, xây dựng đảng trong sạch vững mạnh để bảo vệ độc lập dân tộc đi đôi với xây dựng xã hội chủ nghĩa
Trang 92.2.2 Mối quan hệ giữa hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc trong thời kỳ mới
Nội dung Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng thông qua xác định: "Xây dựng chủ nghĩa
xã hội và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam
Trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng đất nước, nhân dân ta luôn nâng cao cảnh giác, củng cố quốc phòng, bảo vệ
an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ Tổ quốc và các thành quả cách mạng"(1) Cương lĩnh coi đó là một trong những phương hướng cơ bản cần nắm vững trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Quan điểm kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam là xây dựng chủ nghĩa xã hội đi đôi với bảo
vệ vững chắc Tổ quốc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội chính là thể hiện sự nhận thức quy luật dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc trong thời kỳ lịch sử mới; quy luật xây dựng chủ nghĩa xã hội phải đi đôi với bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa theo
lý luận Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, quy luật đó được thể hiện ở hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội đi đôi với bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Nhìn lại lịch sử, từ Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay, dân tộc ta chưa bao giờđược yên ổn tập trung sức xây dựng phát triển kinh tế - xã hội Từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới, các
Trang 10thế lực thù địch không ngừng tiến hành các hoạt động chống phá nước ta hòng lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng, nhằm xóa bỏ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Từ tình hình thế giới và trong nước trong những thập niên 90 của thế kỷ
20 và thập niên đầu thế kỷ 21, Đảng đã định hình rõ hơn các nguy
cơ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, chỉ ra các nhân tố có khả năng gây mất ổn định chính trị
-xã hội, phá hoại an ninh quốc gia và sự nghiệp quốc phòng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới
Tình hình thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến hết sức phức tạp với những biến động bất trắc khó lường, tiềm ẩn cả những thuận lợi và khó khăn, thời cơ và nguy cơ, tích cực và tiêu cực đối với sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc Cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại có bước tiến nhảy vọt tác động đến mọi quốc gia và các quan hệ quốc tế trong thế giới đương đại Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế tất yếu tác động đến tất cả các quốc gia với cả thời cơ và nguy cơ, tích cực và tiêu cực Bên cạnh xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển thì cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc vẫn diễn ra gay gắt, quyết liệt Xung đột giữa các dân tộc, sắc tộc; chạy đua vũ trang, chiến tranh cục bộ, khủng bố, bạo loạn lật đổ vẫn là mối đe dọa độc lập, chủ quyền, an ninh của các quốc gia dân tộc trên thế giới Trong bối cảnh toàn cầu hóa và còn tồn tại các nước có chế độ chính trị
-xã hội khác nhau, còn có sự phân cực, chênh lệch giữa các nước phát triển và đang phát triển thì hai mặt hợp tác và đấu tranh là hai mặt luôn tồn tại song song Những điều đó đặt ra nhiều vấn đề