skkn HƯỚNG dẫn học SINH học tập NGOẠI KHÓA môn địa lý

Tình hình thế giới và Việt Nam hiện nay đặt ra yêu cầu hải đổi mới giáo dục một cách toàn diện theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của h c sinh thông qua việc sử dụng các hương t

MỤC LỤC PHẦN 1 : MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 2

4 Giới hạn của đề tài 3

5 Lịch sử nghiên cứu đề tài 3

PHẦN 2 : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Quan điểm đổi mới giáo dục 4

1.2 Quá trình nắm tri thức của học sinh 5

1.3 Vai trò của hoạt động ngoại khóa qua hình thức du khảo trong dạy học 6

1.4 Vai trò của hoạt động dạy học gắn liền với thực tế Địa lý địa phương 8

Chương 2 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 2.1 Thực trạng dạy và học Địa Lí hiện nay ở trường THPT và việc thực hiện ngoại khĩa, du khảo 10

2.2 Giới thiệu chương trình ngoại khĩa đã tiến hành 15

2.3 Kết quả của chuyến ngoại khĩa - du khảo 28

PHẦN 3 : KẾT LUẬN – ĐỀ XUẤT – KIẾN NGHỊ Đề xuất – khuyến nghị 38

Định hướng thực hiện trong các năm sau 40

Tài liệu tham khảo 46

Phụ lục 47

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới hương há dạy h c (PPDH) là một yêu cầu tất yếu, cĩ tính đột há và đĩng vai trị quan tr ng quyết định chất lượng cả quá trình dạy h c Đây cũng là nhiệm

vụ tr ng tâm, xuyên suốt trong việc thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa ở bậc hổ thơng

ác nhà khoa h c giáo dục cho r ng, khi đổi mới PPDH, giáo viên hải biết vận dụng các hương há hù hợ với năng lực, hứng thú, nhu cầu của h c sinh Hứng thú là yếu tố cĩ ý nghĩa to lớn khơng chỉ trong quá trình dạy h c mà cả đối với sự hát triển tồn diện, hình thành nhân cách của h c sinh Hứng thú sẽ dẫn tới tự giác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý đảm bảo tính tích cực và độc lậ sáng tạo trong h c

tậ Nếu h c sinh được độc lậ quan sát, so sánh, hân tích, khái quát hĩa các sự kiện, hiện tượng thì các em sẽ hiểu sâu sắc bài h c và hứng thú h c tậ

Một trong những cách tạo ra hứng thú h c tậ rất hiệu quả cho h c sinh đĩ là cho các em h c tậ trực tiế ngồi thực tế, thơng qua các chuyến du khảo, hoạt động ngoại khĩa Làm sao để cĩ thể tiến hành những chuyến đi như thế một cách hiệu quả, tiết kiệm mà lại thật sự thiết thực, bổ ích?

Xuất hát từ thực tế địi hỏi, cùng với nhu cầu h c tậ liên mơn trong xu hướng tích hợ , đổi mới giáo dục, trường THPT chuyên Lương Thế Vinh đã tổ chức hương trình giáo dục trực quan về sinh thái- văn hĩa- địa lý- lịch sử Đồng Nai cho các Đồn viên và h c sinh trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, trong đĩ cĩ sự tham gia của tổ

bộ mơn Địa Lý, vào tháng 7/2014 vừa qua

Trong hạm vi đề tài nhỏ này xin trình bày lại cách thức tổ chức, hiệu quả của chuyến ngoại khĩa - du khảo cũng như những kinh nghiệm chúng tơi đúc rút được thơng qua chuyến đi trên

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của đề tài, làm rõ mục đích, ý nghĩa, yêu cầu của việc đổi mới hình thức tổ chức trong dạy học Địa Lí

- Phân tích thực trạng giảng dạy chương trình Địa Lý trong nhà trường PT hiện nay về các hoạt động h c tậ ngoại khĩa, nguyên nhân của thực trạng trên

- Giới thiệu chương trình h c tậ ngoại khĩa mà tổ Địa lý đã tiến hành ngoại khĩa cùng với các mơn khác trong quá trình liên mơn dạy h c Kết quả của chuyến đi

- Rút kinh nghiệm Đề xuất một số giải há

3 Phương pháp nghiên cứu :

 Phương pháp tham khảo, nghiên cứu tài liệu

 Phương pháp sưu tầm, lưu trữ, xử lý thông tin

 Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp

 Phương há khảo sát, thực nghiệm

4 Giới hạn của đề tài :

 Phạm vi nghiên cứu :

- Đề tài giới hạn việc nghiên cứu, tìm hiểu và mở rộng kiến thức về việc

tổ chức dạy h c ngoại khĩa mơn Địa lý thơng qua chuyến đi thực tế do trường THPT chuyên Lương Thế Vinh tổ chức tháng 7/2014

 Đối tượng nghiên cứu :

- H c sinh lớ 11,12 tham gia chuyến du khảo - ngoại khĩa

- hương trình du khảo do trường THPT chuyên Lương Thế Vinh tổ chức

5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Nhìn chung trên thế giới, dạy h c theo dự án xuất hiện từ khá sớm Từ thế kỉ XIX, trên thế giới, dạy h c dự án đã được vận dụng dưới nhiều hình thức khác nhau Tại Việt Nam, năm 2004, dạy h c dự án được triển khai bồi dưỡng cho giáo viên và tiến hành thí điểm b ng hình thức đưa cơng nghệ thơng tin vào dạy h c thơng qua chương trình “Dạy h c hướng tới tương lai” do ơng ty Intel Việt Nam hối hợ với

Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam tiến hành

Ở cấ trung h c hổ thơng, việc nghiên cứu quan điểm tích hợ trong quá trình dạy h c cũng như thực hiện dạy h c theo dự án – hoạt động ngoại khĩa chưa được thực hiện một cách hệ thống, đầy đủ Tuy nhiên trong những năm gần đây, do yêu cầu của xã hội, nhiều nội dung mới đã được tích hợ vào mơn h c, xu hướng tích hợ thường là lồng ghé trong các nội dung của các mơn h c cĩ liên quan với nhau như Văn- Sử- Địa, Tốn - Tin v.v… và thường được tiến hành trong các tiết dạy trên lớ

ịn các giờ h c ngoại khĩa hay kế hoạch dạy h c theo dự án thì trên thực tế chưa xuất hiện nhiều, số lượng các dự án dạy h c cịn rất ít, dự án tích hợ liên mơn cịn ít hơn Trên hạm vi địa bàn tỉnh Đồng Nai, thực hiện xu hướng Dạy h c theo dự án tiến hành dưới hình thức ngoại khĩa này là điều hồn tồn mới mẻ Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Khoa h c và cơng nghệ thì đây là dự án đầu tiên Trong hạm vi trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, đây cũng là dự án tiên hong tiến hành, và cĩ thể nĩi, thực hiện khá thành cơng

Trước yêu cầu của xã hội hiện nay, các quan niệm về giáo dục đã có sự thay đổi căn bản, dẫn đến nội dung, hương há dạy h c cũng thay đổi theo UNES O đã nêu

ra 4 trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, đó là “H c để biết, h c để làm, h c để chung sống, h c để khẳng định mình”, đồng thời yêu cầu “giáo viên cần triệt để sử dụng các thiết bị và hương há giảng dạy mới nhất” “nh m làm cho mỗi người trở thành người dạy và kiến tạo nên sự tiến bộ văn hóa của bản thân” Theo đó, nhiệm vụ của nhà trường là hải đào tạo những con người có năng lực tự h c, tự bồi dưỡng tri thức, người giáo viên “dạy chữ đồng thời dạy cả kĩ năng, tri thức, thái độ để con người có thể thích nghi, sáng tạo cuộc sống”

Tuy nhiên, chất lượng giáo dục ở nước ta hiện chưa bắt kị được yêu cầu của thời đại mới Tình hình thế giới và Việt Nam hiện nay đặt ra yêu cầu hải đổi mới giáo dục một cách toàn diện theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của h c sinh thông qua việc sử dụng các hương tiện, hương há hiện đại hù hợ với từng bộ môn, trong đó có môn Địa Lí

Nhìn một cách hệ thống việc đổi mới PPDH, các nhà khoa h c GD cho r ng, cần nhấn mạnh đến việc dạy và h c tích cực Nếu đặt vấn đề lấy người h c làm trung tâm

trong quá trình GD thì điểm xuất hát hải là từ hoạt động học để xác định hoạt động dạy Như vậy thì yêu cầu học tích cực được đặt ra trước khi xác định dạy học tích cực

theo nghĩa dạy để HS h c tích cực

H c tích cực có các đặc trưng chính:

Học độc lập: là sự vận động não của HS, sự vận động của tư duy để hoàn thành

nhiệm vụ nhận thức H c độc lậ được tăng cường qua việc tạo ra cơ hội kinh nghiệm kích thích động cơ h c của HS, kích thích sự tò mò, hát triển sự tự tin và tự lậ của

HS

Học tương tác: là cách thức tiế nhận thông tin thông qua tương tác, thực hành

Tương tác ở đây được hiểu là qua các giác quan đối với các đối tượng không chỉ là con người mà còn là các vật thể H c tậ tương tác đối lậ với h c tậ thụ động Lối h c này chỉ thông qua quan sát, chỉ nghe thông tin

Học hợp tác: là kiểu h c tương tác, song chú tr ng sự hối hợ với những người

khác Đây là hình thức làm việc theo nhóm ác thành viên có quan hệ hụ thuộc lẫn nhau, cùng giú nhau giải quyết các khó khăn nảy sinh trong h c tậ Hoạt động h c

tậ này giú HS vừa đạt được thành tích h c tậ vừa hát triển mối quan hệ xã hội

Trong những thậ kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam có những bước hát triển lớn, đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận, gó hần quan tr ng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước Nhưng đồng thời vẫn còn ẩn chứa nhiều yếu kém, bất cậ

Nước ta đang trong quá trình hội nhậ quốc tế ngày càng sâu rộng sự hát triển nhanh chóng của khoa h c và công nghệ, khoa h c giáo dục và sự cạnh tranh quyết liệt trên nhiều lĩnh vực giữa các quốc gia đòi hỏi giáo dục hải đổi mới Thực chất cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay là cạnh tranh về nguồn nhân lực và về khoa h c và công nghệ Xu thế chung của thế giới khi bước vào thế kỉ XXI là cần tiến hành đổi mới mạnh mẽ và cải cách giáo dục

Trước thực tế trên, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định

"Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và " hát t i n nh nh ngu n nhân ực, nh t à ngu n nhân ực ch t ư ng c o, tập t ung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân"

Quan điểm chỉ đạo đổi mới căn bản, tồn diện giáo dục hổ thơng là chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang hát triển tồn diện năng lực và hẩm chất người h c H c đi đơi với hành lí luận gắn với thực tiễn giáo dục nhà trường kết hợ với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

ùng với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa, địi hỏi hải cĩ sự đổi mới hương há dạy và hương há h c Trong quá trình dạy h c, giáo viên hải lựa ch n các hình thức tổ chức hù hợ để hướng h c sinh đến sự tích cực chiếm lĩnh, lĩnh hội tri thức để làm chủ những kiến thức cần cĩ, từ đĩ đào tạo thế hệ trẻ cĩ thĩi quen h c tậ suốt đời nh m giú các em thích ứng với thời đại khoa h c kĩ thuật hát triển như vũ bão hiện nay

Thực tế những năm qua cho thấy, trong giáo dục hổ thơng ở nước ta, sự gắn bĩ giữa “h c” và “hành”, giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa bài h c và sự liên hệ với đời sống – xã hội chưa thật sự được quan tâm đúng mức Phần lớn h c sinh cịn bỡ ngỡ trước các tình huống, sự kiện thực tế, đặc biệt là những vấn đề mơi trường của địa hương, hoặc khơng quan tâm đến những giá trị di sản thiên nhiên, lịch sử, văn hĩa mà địa hương mình cĩ… H c sinh càng ít cơ hội được hình thành và rèn luyện kỹ năng hân tích, giải quyết những vấn đề thực tế, kể cả kỹ năng sống Trong khi đĩ, chúng ta hồn tồn cĩ thể tạo cơ hội để h c sinh cĩ được những kinh nghiệm đĩ thơng qua dạy

h c bộ mơn b ng các hình thức dạy h c ngồi giờ lên lớ , các hoạt động ngoại khĩa… Hơn nữa, nhiệm vụ của giáo dục vì sự hát triển bền vững là tạo nên các thế hệ trẻ cĩ đầy đủ kiến thức, kỹ năng và hành vi hục vụ sự nghiệ hát triển bền vững của đất nước và của địa hương Việc dạy và h c dựa trên thực tiễn địa hương chính là cách tiế cận hiệu quả để đạt mục tiêu thực hiện nhiệm vụ trên

1.2 Quá trình nắm tri thức của học sinh

Nhận thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc của con người Ban đầu, nhận thức còn đơn giản, cùng với sự phát triển của xã hội, nhận thức của con người ngày càng phát triển đa dạng, phong phú và sâu sắc, thể hiện tính khoa học và khách quan hơn

Theo Lênin, nhận thức của con người trải qua hai giai đoạn Giai đoạn thứ nhất là nhận thức cảm tính thông qua hệ thống các giác quan, vì vậy mang tính chủ quan Giai đoạn thứ hai là nhận thức lý tính Trong giai đoạn này bằng sức mạnh của tư duy trừu tượng con người sẽ rút ra được những khái niệm, quy luật

Quan điểm trên đã khẳng định rằng thực tiễn là điểm xuất phát và là cơ sở của quá trình nhận thức Thực tiễn càng sinh động thì tính chính

xác trong nhận thức càng cao Trong dạy học K.D.Usinxky cũng nói “Việc

dạy học không dựa trên những biểu tượng trừu tượng mà dựa trên những hình ảnh cụ thể do học sinh trực tiếp tri giác được : những hình ảnh này hoặc do học sinh tri giác ngay khi học dưới sự hướng dẫn của giáo viên hoặc do các em độc lập quan sát trước đó Giáo viên sẽ tìm ở các em những hình ảnh có sẵn mà dạy Tiến trình dạy học này đi từ cụ thể đến

t ừu tượng, từ biểu tượng đến tư tưởng…” (Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, Giáo dục học tập 1, NXBGD,TP HCM, tr 154 )

Học thuyết phản xạ của I.P.Pavlốp cũng đề cập trực tiếp đến vấn đề này Phản xạ của con người là phản xạ có điều kiện Đồng thời ông đã chứng minh được quá trình nhận thức luôn luôn có hai tín hiệu

- Hệ thống tín hiệu thứ nhất : là tín hiệu truyền đi còn ở dạng cảm tính do tri giác thông qua hệ thống giác quan

- Hệ thống tín hiệu thứ hai : qua quá trình tư duy mà khái quát hóa các thông tin nhận được từ tín hiệu thứ nhất Hệ thống tín hiệu này được truyền đi dưới dạng lý tính là các khái niệm, quy luật … mang tính chủ quan

Hệ thống tín hiệu thứ hai (biểu hiện cho khối lượng, chất lượng, độ bền của tri thức) liên quan chặt chẽ với hệ thống tín hiệu thứ nhất vì hệ thống tín hiệu thứ nhất sẽ quyết định chất lượng, khối lượng kiến thức Trong học tập Địa Lí, để cho hệ thống tín hiệu thứ nhất thêm phong phú, đa dạng thì phương pháp sử dụng thông tin hỗ trợ và các tài liệu trực quan để sinh động hóa kiến thúc là rất cần thiết Chính điều này góp phần quan trọng làm cho hệ thống tín hiệu tăng thêm độ chính xác, trung thực và đáng tin cậy hơn

Từ những cơ sở khoa học trên không ai có thể phủ nhận vai trò đặc biệt quan trọng của hoạt động ngoại khĩa cũng như việc tìm hiểu và tiế xúc với thực tế trong dạy học Nói rộng hơn đó là tầm quan trọng của phương há dạy trực quan trong dạy học nói chung và dạy học Địa Lí nói riêng Sử dụng

tư liệu trực quan là kích thích các giác quan cùng hoạt động, cùng phản ứng và thu nhận tín hiệu, thông tin, tri thức Điều này giúp cho quá trình tư duy thêm nhanh nhạy, hiệu quả và trung thực, rất có lợi cho việc học tập Thêm vào đó khơi gợi được ở các em lòng say mê, hứng thú học tập và

do dó đạt được kết quả cao hơn

1.3 Vai trò của hoạt động ngoại khóa qua hình thức du khảo trong dạy học Địa Lí

Địa Lí là mơn h c khơng thể thiếu trong chương trình nhà trường hổ thơng Mơn h c này khơng những cung cấ những tri thức về Địa lí mà cịn cĩ tác dụng to lớn

về mặt giáo dục lịng yêu quê hương Tổ quốc cho thế hệ trẻ, bồi dưỡng thế giới quan khoa h c, quan điểm lịch sử, tư duy kinh tế, tư duy sinh thái và những quan điểm đúng đắn trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên Thêm vào đĩ là cung cấ những tri thức Địa lí về địa hương, đất nước, về các nước trong khu vực, mở rộng quan hệ giao lưu quốc tế trong xu thế tồn cầu hĩa hiện nay Từ đĩ hát huy tinh thần làm chủ sáng tạo trong khai thác tự nhiên, văn hĩa, xã hội, kinh tế để mưu cầu hạnh húc bền vững sau này cho bản thân và cho xã hội

Luật Giáo dục năm 2005 đã quy định nguyên lý giáo dục là: "Hoạt động giáo dục phải đư c thực hiện theo nguyên ý học đi đơi với hành, giáo dục kết h p với o động sản xu t, ý uận gắn iền với thực tiễn, giáo dục nhà t ường kết h p với giáo dục

gi đình và giáo dục xã hội" Xuất hát từ yêu cầu trên, chương trình Địa lí hiện nay ở

cấ Trung h c hổ thơng đã cĩ bổ sung hần Địa lí địa hương nh m bắt kị xu hướng chung của giáo dục hiện nay

Phần Địa lí địa hương này n m trong chương trình lớ 9 và lớ 12 Đây là một

bộ hận quan tr ng của Địa lí đất nước, là một nguồn thiết yếu làm hong hú tri thức của h c sinh về Tổ quốc, giáo dục cho các em tình yêu thiên nhiên đất nước, trước hết

là với chính nơi mình sinh ra và sống, hình thành những khái niệm đầu tiên về trách nhiệm và nghĩa vụ với quê hương, hình thành mối liên hệ giữa lịch sử-địa lý địa hương và lịch sử-địa lý dân tộc Mục tiêu là giú cho h c sinh cĩ được các kiến thức

về địa hương qua việc h c tậ trên lớ , khảo sát, nghiên cứu ngồi thực địa, tạo điều kiện cho h c sinh hiểu rõ những khĩ khăn và thuận lợi thực tế của tự nhiên, dân cư, kinh tế xã hội ở địa hương Qua đĩ giú h c sinh cĩ ý thức tham gia cải tạo, xây dựng

địa hương, đồng thời bồi dưỡng tình cảm tốt đẹ đối với quê hương đất nước Ngoài

ra còn rèn luyện kĩ năng nghiên cứu, khảo sát, điều tra, quan sát, hân tích, vẽ, thiết

lậ các số liệu, biểu đồ, bản đồ…, bước đầu tậ cho h c sinh làm quen với tính chất và công việc của công tác nghiên cứu khoa h c Từ đó giú các em bồi dưỡng thế giới quan khoa h c, hát triển năng lực trí tuệ và những kỹ năng thực tiễn Mặt khác, kiến thức Địa lý có sự liên hệ, chứng minh b ng thực tiễn nơi các em đang sinh sống và h c

tậ sẽ trở nên hấ dẫn và có tính thuyết hục với h c sinh hơn

Xác định hương châm: “Học đi đôi với hành” là một trong những hương

châm đào tạo của nhiều cơ sở đào tạo các cấ , đặc biệt các trường THPT chuyên với mục tiêu đào tạo nhân tài chủ lực cho tỉnh nhà thì các chương trình thực tậ , thực tế càng có ý nghĩa quan tr ng Trong quá trình đổi mới chương trình và hương há dạy

h c, hoạt động thực tế càng được chú ý hơn vì nó gắn chặt với việc thực hiện kĩ năng nghề nghiệ của h c sinh sau này sau khi ra trường ó thể thấy rõ hoạt động thực tế

có rất nhiều ý nghĩa với việc h c tậ và rèn luyện của các em

ó nhiều biện há để làm giàu kiến thức Địa lí cho h c sinh Trong đó, hình thức nghiên cứu h c tậ trực tiế ngoài thực địa là một trong những hình thức mang lại hiệu quả cao hơn cả, đặc biệt khi giảng dạy Địa lí địa hương

Thực vậy, những chuyến tham quan thực tế này sẽ giú cho h c sinh có dị khảo sát, vận dụng những bài h c vào thực tiễn cuộc sống và qua đó, các em được rèn luyện ý thức kiểm soát bản thân, tinh thần đồng đội cũng như tác hong kỷ luật khi tham gia hành trình Đây cũng là dị rèn luyện kỹ năng sống cho các em trong điều kiện cho hé

Với nhiều bậc hụ huynh, những chuyến tham quan của trường, lớ hàng năm

là cơ hội để con em mình vui chơi, thư giãn và khám há, tìm hiểu những địa điểm, danh lam thắng cảnh mới Tuy nhiên, chuyến dã ngoại được lên kế hoạch cẩn thận, kết

hợ các kiến thức và yêu cầu liên quan tới chương trình h c đóng vai trò quan tr ng và

ý nghĩa hơn nhiều Nó sẽ giú từng cá nhân có những trải nghiệm thực tế thú vị, phát huy khả năng cũng như hát triển trong môi trường thực tế có nhiều thử thách, đề cao khả năng quan sát, tìm tòi, suy ngẫm và tính kiên trì Đó cũng là môi trường hiệu quả thúc đẩy h c sinh đối xử trung thực, tôn tr ng lẫn nhau, cùng nhau h c hỏi và chia

sẻ, giú các em làm quen với hiện thực đa dạng bên ngoài, khơi gợi niềm đam mê, tính sáng tạo, lòng yêu thiên nhiên để hoàn thiện mình trở thành những công dân toàn cầu Trong một vài ngày xa nhà và xa người thân, các em sẽ có những bước tiến mới trong việc hát triển tính tự lậ và cảm thấy tự tin hơn ác em có cơ hội hát triển các

kỹ năng về việc hợ tác, làm việc theo nhóm, kỹ năng lãnh đạo, hân tích và giao tiế hiệu quả trong thực tế

Xuất hát từ thực tế trên, cùng với nhu cầu h c tậ liên môn trong xu hướng tích hợ , đổi mới giáo dục, trường THPT chuyên Lương Thế Vinh đã tổ chức hương trình giáo dục trực quan về sinh thái-văn hóa- địa lý- lịch sử Đồng Nai cho các Đoàn viên và h c sinh trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, trong đó có sự tham gia của tổ

Hoạt động ngoại khoá (hoạt động ngoài giờ lên lớ ) có ưu thế ở sự linh hoạt nhất định về nội dung, thời gian cũng như không gian, trong tài liệu này chúng tôi vận dụng cách tiế cận thực tế địa hương để đưa ra giải há như một gợi ý về cách tổ chức để các hoạt động này trở nên hiệu quả hơn

Dạy và h c dựa trên giải quyết vấn đề từ thực tế địa hương thực chất là một quá trình nh m củng cố và hát triển ở h c sinh sự hiểu biết và quan tâm trước hết tới những vấn đề môi trường xung quanh mình, bao gồm: kiến thức, thái độ, hành vi, kỹ năng và ý thức trách nhiệm để h c sinh có thể tự mình và cùng tậ thể đưa ra các giải

há nh m giải quyết vấn đề môi trường xung quanh mình trước mắt cũng như lâu dài (Bộ Giáo dục và Đào tạo/ hương trình hát triển Liên hợ quốc 1998)

Mục tiêu của dạy và h c dựa trên thực tế địa hương là mà mỗi hoạt động cần đạt tới là: Giú cho mỗi cá nhân và cộng đồng hiểu biết và cảm nhận về môi trường xung quanh mình cùng các vấn đề của nó (nhận thức) tiế thu những khái niệm cơ bản

về môi trường xung quanh mình và cách bảo vệ môi trường xung quanh mình (kiến thức) có được những tình cảm, mối quan tâm trong việc cải thiện và bảo vệ môi trường xung quanh mình (thái độ, hành vi) h c được những kỹ năng giải quyết cũng như thuyết hục các thành viên khác cùng tham gia (kỹ năng) có tinh thần trách nhiệm trước những vấn đề môi trường xung quanh mình và có những hành động thích hợ giải quyết vấn đề (tham gia tích cực)

Hiệu quả của dạy và h c dựa trên giải quyết vấn đề từ trên thực tế địa hương mang lại cho các thế hệ thanh thiếu niên tình cảm và trách nhiệm đối với địa hương mình, bắt đầu b ng việc xác định các vấn đề môi trường xung quanh và tìm ra các giải

há , đóng gó cho những quyết định về môi trường xung quanh mình ở các hạm vi

và mức độ khác nhau dựa trên nền tảng là kiến thức các môn h c

Thông thường, mỗi con người sẽ thấy mình có trách nhiệm đối với các vấn đề môi trường xung quanh khi h hiểu r ng h có thể, dù ít hay nhiều, tác động đến quá trình đưa ra các quyết định giải quyết các vấn đề môi trường xung quanh Dạy và h c dựa trên giải quyết vấn đề từ thực tế địa hương tạo điều kiện cho h c sinh thấy được các em có thể làm được điều đó và thực sự các em sẽ làm được Một chương trình Dạy

và h c dựa trên giải quyết vấn đề từ thực tế địa hương được xem là thành công khi nội dung và hương há hoạt động đạt được những mục đích cụ thể, từ nhận thức tới

kỹ năng, và cam kết thực hiện thông qua việc nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân, tậ thể cũng như chính hủ trong việc giải quyết những vấn đề môi trường xung quanh hiện nay Nếu hát triển bền vững là sự hát triển không làm ảnh hưởng tới các thế hệ mai sau do sự suy giảm chất lượng môi trường xung quanh của thế hệ ngày nay tạo ra (UNEP, 1987) thì giáo dục vì sự hát triển bền vững là giáo dục nh m thúc đẩy hát triển bền vững và cải thiện khả năng của con người đá ứng với những vấn đề môi trường xung quanh Dạy và h c dựa trên giải quyết vấn đề từ thực tế địa hương được xem là nhân tố quan tr ng trong giáo dục vì sự hát triển bền vững

Điều này tưởng như đơn giản nhưng rất hức tạ do nó đòi hỏi những tư duy mới, sáng kiến mới và cách làm mới trong giảng dạy và h c tậ Mục đích của chuyến

đi du khảo, tham quan h c tậ thực tế là trang bị cho các em h c sinh (và cả giáo viên) những kiến thức và kỹ năng cơ bản của cách tiế cận “Dạy và h c dựa trên vấn đề” trong các hoạt động ngoài giờ lên lớ , thông qua các hoạt động dã ngoại, trải nghiệm thực tế ở địa hương như tham quan vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, các di sản… Thông qua các hoạt động này, h c sinh có cơ hội để củng cố các bài h c trên

lớ , h c thêm các bài h c thực tế, vận dụng kiến thức đã h c vào giải quyết các vấn đề của thực tế địa hương, thông qua đó rèn luyện được các kỹ năng hân tích, tổng

hợ … và hình thành hành vi và lối sống hữu ích cho sự nghiệ hát triển bền vững của đất nước

CHƯƠNG 2

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2 1 Thực trạng dạy và học Địa Lí ở trường THPT hiện nay và việc thực hiện ngoại khĩa, du khảo

Nhìn chung, chương trình sách giáo khoa hiện nay còn nặng về cung cấp lý thuyết, nhẹ về thực hành, tổ chức các hoạt động thực tiễn liên quan đến bài học Điều này làm cho các bài học trở nên nặng nề, chưa tạo được khả năng kích thích tư duy, phát huy hứng thú học tập nơi các em Chính ở điểm này chúng ta cần bổ sung các yếu tố nhằm khai thác những nội dung gắn bó với hiểu biết vốn có của học sinh, những nội dung gắn với cuộc sống thực tế của các em, những nội dung giúp học sinh phát triển năng lực tự học, năng lực vận dụng hiểu biết vào việc phát hiện, giải quyết những vấn đề học tập, cuộc sống

Thực tế cho thấy rằng, có nhiều thầy cô bộ môn rất yêu nghề, có tâm huyết, trình độ chuyên môn vững, luôn tìm cách cải thiện phương pháp nhằm giúp cho việc dạy và học đạt hiệu quả cao hơn Tuy nhiên, đa số các thầy cô dạy Địa Lí hiện nay thường chỉ dừng lại ở kiểu truyền đạt kiến thức có sẵn, học sinh nghe giảng, trả lời câu hỏi rồi ghi chép bài trên bảng, về nhà học bài tiết sau kiểm tra Chu trình cứ lặp lại như thế có thể gây nhàm chán và mệt mỏi Trong tiết học, học sinh chỉ ngồi thụ động hoặc đứng lên trả lời một số câu hỏi phát vấn Thậm chí ở một số tiết giảng, câu hỏi phát vấn của giáo viên cũng chưa chú trọng đến khả năng phát triển năng lực nhận thức cho học sinh - đó là những câu hỏi mà đáp án nằm sẵn ngay trong sách giáo khoa, học sinh chỉ cần tìm và đọc Học sinh chỉ sử dụng sách để trả lời những kiến thức mà em

“cần”, cần để làm bài thi, cần để trả lời câu mà thầy cô hỏi, chứ các

em chưa có cơ hội để có được những kiến thức mà mình thật sự “muốn”, chưa cĩ cơ hội tiếp cận tư liệu để chủ động, sáng tạo lĩnh hội kiến thức, chưa sử dụng thêm các tư liệu trực quan ngoài sách giáo khoa

Đặc biệt là đối với chương trình Địa Lý, có nhiều kiến thức khó hoặc bị xem là khô khan, khó nhớ, khó nắm bắt Trong khi đây lại là những kiến thức rất thực tế và cần thiết để học sinh hiểu được những quy luật trong tự nhiên cũng như các kiến thức về kinh tế xã hội, tạo niềm say mê hứng khởi đối với môn Địa Lý Chính vì thế nên việc sinh động hóa những kiến thức này để nó trở nên gần gũi với thực tế, được các em quan tâm, đó là điều quan trọng Nếu các em được tiếp xúc trực tiếp với thực tế thì càng tốt hơn nữa Qua đó vai trò của hoạt động ngoại khóa – du khảo tìm hiểu thực tế là hết sức cần thiết

Do đĩ, yêu cầu của Bộ GD - ĐT đặt ra là hải kết hợ giảng dạy lí thuyết với các hoạt động thực tiễn như tham quan, dã ngoại, thực hành… Tuy nhiên trên thực tế, qua tìm hiểu ở các trường THPT trên cả nước cũng như khảo sát h c sinh ở một số trường THPT trong tỉnh như trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, THPT Ngơ Quyền, Trấn Biên, Bùi Thị Xuân… cho thấy đa số các em khơng hiểu nhiều về Địa lý địa hương, chưa được tham gia các hoạt động nghiên cứu thực tế

Hiện nay hầu như các trường chỉ mới tiến hành dạy lí thuyết, các hoạt động thực hành chưa triển khai được do thiếu thời gian, khĩ khăn về kinh hí Về hía HS,

do sự quá tải của chương trình và tâm lý thực dụng chỉ tậ trung h c các mơn, các nội dung liên quan đến thi cử nên rất ít quan tâm đến nội dung giáo dục địa hương Hậu quả là rất nhiều HS đã h c xong chương trình THPT nhưng kiến thức về địa hương

rất hạn chế Nguyên nhân chính là do việc giảng dạy chưa được đầu tư đúng mức, chưa có sự sáng tạo để mang lại sự hứng thú cho h c sinh Ngoài các tiết dạy Địa lý địa hương theo quy định, giáo viên chưa thường xuyên đưa kiến thức Địa lý địa hương vào bài giảng, hoặc nếu có cũng chỉ dừng lại ở mức dùng kiến thức Địa lí địa hương minh h a cho những kiến thức trong bài dạy Vì vậy h c sinh chỉ nắm được sơ

bộ các vấn đề cơ bản như ở địa hương mình có khoáng sản gì, có ngành công nghiệ

gì, có cây trồng, vật nuôi gì… mà không có cơ hội để tìm hiểu sâu hơn một cách có hệ thống hoặc trực tiế trải nghiệm những điều đã được h c Do đó, kiến thức của h c sinh thường nghèo nàn, không sâu, mau quên, việc cung cấ và bổ sung kiến thức cho

h c sinh còn nhiều hạn chế và chưa thực sự hữu dụng cho nghề nghiệ cũng như cuộc sống sau này

Tại trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, chúng tôi đã tiến hành các cuộc khảo sát (thông qua hình thức hát hiếu điều tra thăm dò, hỏng vấn) đối với giáo viên,

hụ huynh và h c sinh trước khi tổ chức các hoạt động du khảo - ngoại khóa Và kết quả khảo sát thu được đã cung cấ tín hiệu đáng mừng về thái độ và sự quan tâm của

m i người dành cho hoạt động du khảo trong dạy và h c

Đa số giáo viên, hụ huynh và h c sinh đều đánh giá cao vai trò của hoạt động dạy h c ngoại khóa (câu 1 PKS GV, câu 6 PKS PHHS, câu 14 PHKS HS)

HS tuy vẫn còn một bộ hận nhỏ chưa quan tâm và nhìn nhận tích cực về sự cần thiết của hoạt động này nhưng nhìn chung, đại bộ hận vẫn thừa nhận Theo đó, khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, đa số các em sẽ hưởng ứng

Với vai trò là người trực tiế tham gia giảng dạy trong và ngoài giờ lên lớp, 100% giáo viên (GV) nhận thấy sự cần thiết của hoạt động ngoại khóa trong dạy và h c Phụ huynh h c sinh (PHHS), với sự quan tâm dành cho việc h c của con em mình, cũng có

sự nhìn nhận tích cực với hoạt động ngoại khóa trong việc h c tậ và rèn luyện của

h c sinh Riêng đối với h c sinh (HS), tuy còn bỡ ngỡ với hình thức h c này, nhưng đa

số cũng tán thành việc h c tậ b ng hình thức ngoại khóa

Theo biểu đồ thống kê tỉ lệ hần trăm câu trả lời của GV, PHHS và HS ta có thể thấy được GV là đối tượng có nhận định tích cực nhất về sự cần thiết của hoạt động ngoại khóa so với hai đối tượng khảo sát còn lại ó thể lí giải điều này là do GV được trang bị kiến thức và thông tin đầy đủ về hoạt động ngoại khóa, và cũng là đối tượng chủ động tổ chức và định hướng các hoạt động ngoại khóa còn lại Đây là thuận lợi rất lớn trong việc thực hiện hoạt động ngoại khóa trong dạy và h c

Bên cạnh đó, các GV được khảo sát cũng đánh rất giá cao hình thức dạy h c kết

hợ h c trên lớ với hoạt động ngoại khóa tại chỗ và du khảo ( âu 2 PKHS GV)

GV nhìn nhận hoạt động ngoại khóa mang lại nhiều lợi ích cho HS như mở rộng giao lưu, mở rộng tri thức, trải nghiệm thực tế, vui chơi để giải tỏa á lực h c tậ , tích lũy và rèn luyện kĩ năng mềm Đa số GV (93.7%) nhận định lợi ích to lớn đó

Đa số GV cũng đồng ý đưa hoạt động du khảo vào chương trình bắt buộc, nhưng cũng còn khá nhiều GV e dè trước việc này Thái độ dè dặt này thể hiện sự thận tr ng của GV với một hình thức h c tậ vẫn còn khá mới mẻ chứ không hải không nhận thấy được những ưu điểm của hoạt động du khảo ( âu 13, PKS GV)

Về hía PHHS, vẫn có sự đồng thuận từ đa số, sẽ là lực lượng hỗ trợ tích cực cho hoạt động này Nguyên nhân là do với điều kiện công nghệ thông tin hiện nay, PHHS thường xuyên theo dõi những chủ trương đổi mới hương há dạy và h c hính vì thế, h nhanh chóng nắm bắt được xu thế dạy h c tiến bộ và có thái độ hưởng ứng (Câu 4 PHKS PHHS)

PHHS đa số đánh giá cao sự cần thiết của các hoạt động ngoại khóa do nhà trường tổ chức như các âu lạc bộ h c thuật hoặc sở thích, các cuộc thi đố vui và thi tìm hiểu, du khảo, thăm và tặng quà các trung tâm nhân đạo.v.v ( âu 7 PKS PHHS)

ăn cứ vào kết quả thu được, ta nhận thấy tuy đều được đánh giá cao, tỉ lệ chênh lệch không nhiều nhưng xét tình hình thực tế thì hoạt động du khảo có được sự đánh giá cao như thế thì là điều đáng chú ý Vì, hoạt động câu lạc bộ, các cuộc thi và việc thăm

các trung tâm nhân đạo là những hoạt động quen thuộc, đã chứng minh được hiệu quả tích cực của mình với PHHS Hai hoạt động đầu cung cấ kiến thức và kĩ năng, hoạt động sau giú nâng cao nhận thức So với các hoạt động ấy, hoạt động du khảo là một hoạt động khá mới mẻ, không chỉ cung cấ kiến thức kĩ năng mà còn giú nâng cao nhận thức khi hối hợ kiến thức liên môn và liên ngành, đưa HS đến tận nơi, cho HS

cơ hội khám há và tìm hiểu

Kết quả khảo sát ở câu 3 PKS PHHS cũng hản ánh được hình thức dạy h c được PHHS đánh giá cao và mong con em mình được h c chính là h c trên lớ và h c qua các hoạt động ngoại khóa tại chỗ và du khảo (56.9%) ó thể nhận thấy, tuy tỉ lệ chưa thật sự á đảo nhưng với một hình thức h c hoàn toàn mới mẻ và đòi hỏi nhiều đầu tư như du khảo thì đây đã là một tín hiệu đáng mừng - đặc biệt khi so với tỉ lệ 21.4% PHHS vẫn quan niệm hình thức h c tậ chỉ nên gói g n trên lớ và lớ h c thêm

Tương tự như PHHS, các em HS không đánh giá cao hình thức h c tậ quen thuộc chỉ gói g n trên lớ và các lớ h c thêm Phần lớn các em muốn được h c tậ với hình thức đa dạng, không chỉ trên lớ , các hoạt động ngoại khóa tại chỗ mà còn hải kết hợ du khảo ( âu 1, PKS HS)

Kết quả tương tự như GV, PHHS có tỉ lệ đồng thuận cao với hoạt động du khảo (câu 8 PKS PHHS) và sẵn sàng tham gia cùng con em mình ( âu 11 PHS PHHS) Đây

là một tín hiệu tích cực cho việc hối hợ giữa nhà trường và gia đình trong việc giáo dục HS

Thái độ tích cực đó của PHHS bắt nguồn từ việc đánh giá cao mức độ cần thiết về

kĩ năng sống và đạo đức nhân cách mà HS được rèn giũa trong nhà trường, bên cạnh kiến thức cần thiết ác tỉ lệ đánh giá rất cao, lần lượt là 77.1%, 74% và 8.3% đã cho thấy PHHS rất coi tr ng việc hát triển toàn diện của con em mình hính cái nhìn toàn diện và tiến bộ đó đã giú PPHHS đồng ý tham gia hưởng ứng các hoạt động ngoại khóa do nhà trường tổ chức ( âu 1 PKS PHHS)

hính vì đánh giá cao hiệu quả của hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là hoạt động

du khảo, nên các em HS cũng có thái độ hưởng ứng tích cực dành cho hoạt động ngoại khóa (câu 7 PKS HS) Đa số các em đều có nguyện v ng tham gia nếu có cơ hội

Tóm lại, theo các kết quả khảo sát thu được, đa số m i người đều có nhìn nhận và thái độ hưởng ứng tích cực cho hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động du khảo nói riêng Đây chính là những điều kiện thuận lợi bước đầu cho việc tổ chức các hoạt động du khảo cho HS và minh chứng b ng hoạt động thực tế của trường THPT chuyên Lương Thế Vinh đã tiến hành vào tháng 7/2014 vừa qua

2.2 Giới thiệu chương trình ngoại khóa

hương trình h c tậ ngoại khóa nh m giú h c sinh có dị làm quen, gắn kết với tậ thể lớ thông qua các hoạt động vừa h c vừa chơi mang tính tậ thể giú h c sinh tiế cận với thực tế cuộc sống, hướng cho các em những nội dung kiến thức cần quan tâm, khơi dậy những kỹ năng quan sát, tìm hiểu, đánh giá các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng địa hương trong tổng thể vùng kinh tế

Nội dung chương trình được thiết kế hù hợ với đặc điểm điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế xã hội của địa hương hương trình ngoại khóa không đặt nặng kiến thức chuyên ngành mà chủ yếu giú h c sinh thắt chặt tình bè bạn trong lớ , tinh thần sinh hoạt và làm việc tậ thể giới thiệu, hướng dẫn cách quan sát, đánh giá, nhìn nhận vấn đề qua các câu hỏi đặt ra trong quá trình tham quan h c hỏi và giao lưu Thông qua đó hát huy khả năng so sánh, đối chiếu, tư duy liên vùng, giải thích các qui luật, hiện tượng, tìm hiểu và hân biệt sự dị biệt về các hoạt động kinh tế xã hội giữa các vùng lãnh thổ địa lý khác nhau

Với yêu cầu đặc trưng cho chuyến đi, nội dung nghiên cứu lần này tậ trung vào các đặc điểm kinh tế xã hội nổi bật của địa hương như hồ Trị An, vùng quy hoạch rừng chiến khu D, khả năng bảo vệ rừng, quy trình tiến hành hoạt động du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn Thiên nhiên - Văn hoá - Lịch sử Đồng Nai, khám há thiên nhiên

ở đảo Ó - Đồng Trường, vấn đề bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc hơ Ro, các mô hình

tổ chức quản lý và sản xuất tiêu biểu, đặc trưng cho khu vực…

hương trình tiến hành yêu cầu h c sinh hải có sự đầu tư, chuẩn bị trước cho chuyến đi Trước khi đi Ban tổ chức tiến hành hát các câu hỏi hướng dẫn cách thức

và nội dung tiến hành tìm hiểu cho h c sinh ác em hải nghiên cứu ban đầu ở nhà, dựa trên những tài liệu tham khảo có sẵn Điều này giú các em có kiến thức nền và những dấu ấn ban đầu về địa điểm và những nội dung cần tiế tục bổ sung kiến thức khi tiến hành thực tế Đồng thời trong yêu cầu có nêu rõ không chỉ tìm hiểu mà cần có

sản hẩm cụ thể của cả nhóm và bài thu hoạch cá nhân nên các em cần làm việc theo nhóm để định hướng trước vấn đề tr ng tâm mà nhóm lựa ch n để làm thu hoạch cuối cùng H c sinh cần hải chủ động, sáng tạo hoạt động, có tinh thần h c hỏi, ham thích tìm hiểu Mỗi cá nhân cũng sẽ tự ch n 1 hướng nghiên cứu trong chủ đề lớn của chương trình đưa ra ác chủ đề nghiên cứu đưa ra có gắn chặt với các kiến thức, kỹ năng đã được h c và hù hợ với chuyên ngành, chẳng hạn như: nghiên cứu sinh thái, nghiên cứu về cách thức bảo tồn hồ Trị An, tìm hiểu về Khu bảo tồn Thiên nhiên - Văn hoá - Lịch sử Đồng Nai, khám há thiên nhiên ở đảo Ó- Đồng Trường, điều kiện hát triển vườn ươm cây lâm nghiệ , tìm hiểu về điều kiện sinh sống và canh tác, cách thức làm du lịch gắn với dân tộc hơ Ro v.v…

hương trình ngoại khóa không hải là môn h c bắt buộc, nên sẽ không ảnh hưởng đến điểm số trên lớ Tuy nhiên, vẫn khuyến khích h c sinh có báo cáo và cho điểm sau khi kết thúc chuyến đi Thông qua đó, h c sinh sẽ trình bày thu hoạch, hát biểu cảm nghĩ của mình về chương trình H c sinh sẽ trình bày kết quả chủ đề nghiên cứu trước hội đồng giám khảo đồng thời viết bài thu hoạch hản hồi sau khi kết thúc chuyến đi

Tuy chuyến đi thực tế diễn ra trong thời gian ngắn (2 ngày 1 đêm), nhưng kết quả đem lại rất có ý nghĩa Đây được xem là một trong những nội dung h c tậ không thể thiếu trong sự nghiệ trồng người nói riêng và nền giáo dục Việt Nam nói chung

Để tiến hành chương trình, do thực tế tích hợ liên môn nên chúng tôi đã tiến hành xây dựng giáo án - kế hoạch bài dạy theo dự án, cụ thể như sau:

KẾ HOẠCH BÀI DẠY (theo dự án)

Biên soạn Nhóm giáo viên

Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

Thành hố Biên Hòa - Đồng Nai

Tổng quan về bài dạy

Tiêu đề dự án: TÍCH HỢP LIÊN MÔN, LIÊN NGÀNH ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TOÀN DIỆN CHO HỌC SINH

Chương trình giáo dục trực quan về sinh thái – văn hóa – lịch sử cho học sinh của trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

Tóm tắt bài dạy

Dạy h c theo dự án là một mô hình dạy h c trong đó h c sinh tham gia vào việc tìm hiểu

những vấn đề hấ dẫn và cuối cùng hải tạo ra được những sản hẩm thực tế Dự án TÍCH HỢP LIÊN MÔN, LIÊN NGÀNH ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TOÀN DIỆN CHO HỌC SINH đặt h c sinh vào những vai trò tích cực như: người giải quyết vấn đề, ra quyết

định, điều tra viên, người viết báo cáo

- H c sinh tham gia vào quá trình điền dã 2 ngày 1 đêm

- H c sinh chủ động tìm kiếm đề tài, tích cực thu thập tài liệu để hoàn thành đề tài của nhóm (sản phẩm)

Lĩnh vực bài dạy

Tích hợ liên môn, liên ngành: Văn hóa, lịch sử, địa lý, sinh h c - sinh thái, văn chương

Cấp / lớp

Lớp 11-12 – Trung h c hổ thông chuyên

Thời gian dự kiến

- Sinh hoạt ngoại khóa về văn hóa – lịch sử Đồng Nai: 2 buổi

- Điền dã: 2 ngày 1 đêm

Tất cả có 30 h c sinh tham gia, được lựa ch n từ những thành viên ưu tú của khối 11,

12, các lớ chuyên và không chuyên, các em được chia làm 5 nhóm Mỗi nhóm có nhóm trưởng, nhóm hó và do 2 giáo viên hụ trách (giáo viên thuộc các tổ Sinh, Văn, Sử, Địa, cán

bộ Đoàn) Tất cả các giáo viên và h c sinh đều làm việc theo lịch trình chi tiết và kế hoạch

CHUẨN

BỊ

MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, KĨ NĂNG

hs sẽ hải trải nghiệm của

chuyến đi: nơi ăn, ở, tham

văn miếu Trấn Biên, di tích lịch

sử hiến khu D, vườn Quốc gia Nam Cát Tiên…

HOẠT ĐỘNG 2: TRANG

BỊ KIẾN THỨC – KĨ

NĂNG CƠ BẢN CHO

HỌC SINH

- Thời gian thực hiện:

Trước ngày tiến hành điền

dã 7 - 10 ngày

- Hình thức: Giáo viên,

các chuyên gia tham gia

vào dự án cung cấ kiến

- Tư liệu tham khảo về lịch sử văn hóa sinh thái

- Hoàn thiện sản phẩm: 2 tuần

Chuẩn kiến thức cơ bản

Chuẩn nội dung và quy chuẩn

H c sinh trình bày đầy đủ, mạch lạc, hấ dẫn về đối tượng thuyết minh

- Viết hoàn chỉnh một bài văn thuyết minh/ thiết kế bài trình chiếu điện tử, một videocli

Mục tiêu đối với học sinh / kết quả học tập

- Lậ được kế hoạch nghiên cứu (ch n đề tài hù hợ , sưu tầm tài liệu tranh ảnh bài hát, triển khai bố cục thuyết minh, thực hiện dự án làm sản hẩm, trình bày sản hẩm)

- Biết viết một bài thuyết minh về đề tài đã ch n

- Sử dụng các hương tiện công nghệ thông tin để trình bày sản hẩm (bài viết, bài trình chiếu điện tử, videocli )

Bước 1: Giáo viên cung

cấp tư liệu về văn hóa –

hiện sau điền dã

Bước 2: Chuyên gia cung

cấp hệ thống kiến thức

và trang bị kĩ năng hoàn

chỉnh cho chuyến thực

nghiệm ngoại khóa

- Tổ chức buổi nói chuyện

theo chuyên đề

+ huyên đề 1: Giá t ị

văn hó củ văn miếu

T n Biên

(Tiến sĩ Huỳnh Văn Tới

và Giám đốc Trung Tâm

văn miêu Trấn Biên Trần

- ùng trao đổi để tìm những vấn đề chung quan tâm

- Đặt ra hệ thống câu hỏi để nhờ giáo viên và chuyên gia giải

đá

- Tham gia tích cực buổi nói chuyện theo chuyên đề + lắng nghe + ghi chép + ghi âm làm tài liệu

+ đặt câu hỏi và nghe giải thích

- HS chuẩn bị một

số thiết bị công nghệ thực hành + điện thoại thông minh

+ máy ghi âm + máy quay phim + máy vi tính (chuẩn bị theo nhóm)

Đồng Nai, cụ thể là về văn miếu Trấn Biên, chiến khu D, đảo Đồng Trường, Vườn quốc gia Nam Cát Tiên…

- năng lực tự h c (kĩ năng đ c và nghiên cứu tài liệu)

- kĩ năng hệ thống hóa tri thức

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ (Kĩ năng đặt câu hỏi)

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

Bước 3: Kiểm tra trước

ngày điền dã

- Tổ chức buổi kiểm tra

nhanh kiến thức và kĩ

năng cần thiết của h c

sinh về Địa lý, sinh thái

+ Hình thức trắc nghiệm

+ Hình thức vấn đá

nhanh

- Kiểm tra sự đồng thuận

của hụ huynh h c sinh

với kế hoạch điền dã

- Nộ giấy xin

hé có chữ kí của hụ huynh

- ung cấ số điện thoại và cách thức liên lạc với

hụ huynh (khi cần thiết)

- Gặ gỡ, trao đổi với các thành viên trong nhóm

- Theo sự hân công của giáo viên trực tiế hụ trách để chuẩn bị trang bị cho buổi điền dã

- Năng lực tự nhận thức

- năng lực hợ tác (kĩ năng trao đổi, thảo luận, kĩ năng

kiến thức khi người thuyết

minh giới thiệu về vị trí

địa lý, lịch sử - giá trị văn

hóa, kinh tế của hồ Trị

An

- Di chuyển an toàn theo sự hướng dẫn của giáo viên

- huẩn bị máy ghi âm, sổ tay ghi chép và máy quay phim

Tư liệu thuyết minh từ khu Bảo tồn

Người hướng

- Năng lực tự quản lí (kĩ năng đối diện môi trường sông nước…)

hệ thống sinh thái và giá

trị kinh tế trong tương lai

nếu được khai thác hợ lí)

+ Tổ chức thi nấu ăn dã

- ghi ché và đặt câu hỏi

- hủ động trong hoạt động ngoại khóa: kiếm củi, nhóm bế , nướng thức ăn, trang trí…

dẫn khu Bảo tồn

huẩn bị Một số thực hẩm như:

khoai lang, khoai mì,

bắ trái…

- Kĩ năng quan sát chủ động, ghi ché tích cực

- Năng lực làm chủ tình huống (kĩ năng tìm kiếm, hành động trong tình huống thử thách…)

3.2 Vườn ươm khu Bảo

Tồn

- Hướng dẫn HS tham

quan khu vườn ươm cây

lâm nghiệ của Khu Bảo

+ Giá trị của rừng trong

thời hiện đại

+ Hệ sinh thái của rừng

trong mối quan hệ với sức

khỏe của con người

+ ác loại cây trồng tiềm

lực của Đồng Nai

- hụ hình, quay him hình ảnh

- Đặt câu hỏi tìm hiểu về các loại cây trồng

- lắng nghe thuyêt minh về môi trường và đa dạng sinh h c

Liên hệ khu bảo tồn và câu lạc

bộ Xanh

huẩn bị kiến thức

về sinh thái và đa dạng sinh

h c

- năng lực tự h c

có hướng dẫn (kĩ năng lắng nghe

ch n l c, suy ngẫm tình huống

có vấn đề)

3.3 Nhà dài đồng bào

dân tộc Chơ-ro

- Hướng dẫn h c sinh

tham quan và h c tậ văn

hóa của dân tộc hơ-ro

+ Giá trị văn hóa –lịch sử

của cấu trúc Nhà dài

+ Một số lễ hội của đồng

bào xã Phú Lý ( úng thần

rừng, úng thần lúa, lễ

hội đâm trâu…)

+ trang hục và sinh hoạt

đời thường của đồng bào

hơ-ro (tham quan nhà ở

và giao tiế trực tiế )

đồng bào dân tộc vẫn lưu

giữ văn hóa mà vẫn hát

triển kinh tế?

+ on đường nào hòa

nhâ cuộc sống cho các

đồng bào dân tộc ở Đồng

Nai?

…

- Tham quan nhà dài

- Ghi ché và lưu giữ hình ảnh

- Quan sát và ghi nhận, hỏng vấn…

- Suy ngẫm và lựa

ch n giải há giải quyết những vấn đề thực tiễn (h nhóm, thảo luận, định hướng

đề tài sản hẩm)

- Liên hệ ban quản

lí nhà dài

- huẩn

bị vật dụng hình ảnh thuyết minh

- năng lực tự h c

có hướng dẫn (kĩ năng lắng nghe

ch n l c, suy ngẫm tình huống

có vấn đề)

3.4 Học tập chuyên đề:

Bảo tồn và phát huy giá

trị văn hóa của đồng bào

dân tộc Chơ-ro

- Tổ chức buổi h c tậ

chuyên đề của tiến sĩ

Huỳnh Văn Tới

- đặt câu hỏi hỏng vấn

- Đưa ra các giải

há và hỏi ý kiến chuyên gia

- huẩn

bị màn chiếu, máy chiếu, loa, ghế…

năng lực tự h c

có hướng dẫn (kĩ năng lắng nghe

ch n l c, suy ngẫm tình huống

có vấn đề)

3.5 Sinh hoạt văn nghệ

- Tổ chức cuộc thi tìm

hiểu về giá trị văn hóa lịch

sử - địa lý của Đồng Nai

về văn hóa lích

sử Đồng Nai

- Một số văn bản lời bài hát (pho

to sẵn)

- Lợn rừng nướng

- Tham quan và nghe

thuyết minh về Nhà trưng

bày, khu nhà di tích, bế

Hoàng cầm và hệ thống

địa đạo

- Thành kính dâng hương

- Quan sát, lắng nghe, ghi chép, quay phim

- Trải nghiệm hệ thống địa đạo

huẩn bị hương, hoa

Liên hệ ban quản

lí khu di tích

- năng lực sử dung công nghệ thông tin và truyền thông

tiễn và gắn với văn hóa-

lịch sử hoặc kinh tế của

địa hương đề tài hải

mang tính giải há khả

thi, tích cực

- HS trình bày đề tài sản hẩm sẽ tiến hành sau chương trình h c ngoại khóa

- Thống nhất trong nhóm quy trình làm sản

huẩn bị một số hình ảnh

và nội

- năng lực giải quyết vấn đề

- năng lực sáng tạo

- năng lực hợ tác

- năng lực giao

+ Mời chuyên gia về văn

hóa - địa lý - lịch sử - sinh

- Nộ sản hẩm

cá nhân và tậ thể đúng thời hạn

- Tham gia bao cáo lần một

- Ghi nhận và chỉnh sửa sản hẩm (nếu cần)

- HS phân công người báo cáo chính thức

- Nhóm làm việc lắng nghe và trả lời câu hỏi của ban giám khảo

- Rút kinh nghiệm

dung, công nghệ hỗ trợ cho

hs

huẩn bị

cơ sở vật chất cho buổi báo cáo thử

huẩn bị

cơ sở và hình thức cho báo cáo chính thức + cơ sở vật chất + Khách mời + MC + Tiêp tân + Nội dung buổi báo cáo + Hoa và hần thưởng

tiế

- năng lực giải quyết vấn đề

- năng lực sáng tạo

- năng lực hợ tác

- năng lực giao tiếp

HOẠT ĐỘNG 5: TỔ

CHỨC RÚT KINH

NGHIỆM SAU KHI

ác câu hỏi trong môn Địa Lý khá đa dạng, sau đây là một vài ví dụ:

- Em hãy tìm hiểu điều kiện tự nhiên (khí hậu, địa hình, sông ngòi, cảnh quan…) xung quanh khu vực hồ Trị An Vấn đề ô nhiễm môi trường ở đây diễn ra như thế nào?

- Em hãy tìm hiểu đặc điểm sinh thái của Khu bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa – Lịch

sử Đồng Nai

- Nêu hiểu biết của em về đặc điểm tự nhiên khu vực đảo Ó – Đồng Trường

- Qua tìm hiểu về vườn ươm khu bảo tồn, em thấy các cây trồng nào đang là chủ lực của tỉnh Đồng Nai?

- Em có nhận xét gì về tình hình khai thác lâm nghiệ của tỉnh

- Người hâu Ro hiện nay làm thế nào để hát triển kinh tế, hình thức canh tác chính của h là gì, h làm du lịch như thế nào, hướng hát triển trong tương lai?

An – nơi điều tiết nước quan tr ng cho con sông Đồng Nai và ngắm nhà máy thủy điện Trị An là nơi tạo ra điện cung cấ cho tỉnh nhà – điều mà các em đã được h c trong Địa lý 10 ác em còn được quan sát và trực tiế ghé thăm đảo Ó – Đồng Trường để tìm hiểu về nguồn nước nơi đây, tìm hiểu về các loại cây trồng nông nghiệ , tham gia các trò chơi dân dã, tham quan vườn ươm cây lâm nghiệ , nơi tạo nên những chồi xanh sinh thái cho cả nước Sau đó, điểm đến tiế theo là rừng nguyên sinh, được tận mắt chứng kiến những thân cây to lớn, hệ sinh thái hong hú đa dạng mà trước đó các

em chỉ có thể quan sát qua sách vở hay báo, tivi… Ghi ché , quay him, chụ hình lại làm tư liệu, bàn bạc về đề tài thu hoạch… là những công việc mà các em song song tiến hành Đồng thời các em đã tự chuẩn bị các câu hỏi để hỏng vấn các nhân vật có liên quan như các đồng chí kiểm lâm trên hồ Trị An, trong rừng, và hân tích các dữ liệu đã thu thậ được và so sánh, đối chiếu với nhau ó tranh luận, có bất đồng, có thuyết hục, có lắng nghe… ó thể nói là các em làm việc hết sức hiệu quả và tích cực Những trải nghiệm thực tế thú vị với bạn bè bên cạnh sự hỗ trợ và hướng dẫn của thầy cô đã thật sự mang lại những kinh nghiệm quý báu cho các em

Đồng thời các nhóm cũng đã chuẩn bị trước nhiều đề tài để lựa ch n thêm trong quá trình đi, để tiến hành làm bài thu hoạch cuối cùng ác đề tài khá hong hú do tiến hành liên môn, trong môn Địa lý các em ch n các đề tài như: “Hồ Trị An - tiềm năng du lịch”, “Giải bài toán dung hòa giữa hát triển kinh tế và bảo tồn bản sắc văn hóa của người hâu Ro”…

Đây là các môđun tiến hành Dạy h c theo dự án ngoài thực tế dành riêng cho môn Địa lý trong chuyến đi này của tổ bộ môn, tham khảo theo chương trình của Intel:

MÔ ĐUN 1

TÌM HIỂU TÌNH TRẠNG Ô NHIỄM NGUỒN NƯỚC HỒ TRỊ AN

1 Mục tiêu: Sau buổi ngoại khoá, h c sinh có khả năng:

a Kiến thức

- Mô tả được thực trạng ô nhiễm môi trường nước hồ Trị An và ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường nước tới sự hát triển kinh tế – xã hội và đời sống của nhân dân địa hương

- Xác định được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước

- Đề xuất các giải há bảo vệ môi trường nước và sử dụng hợ lý tài nguyên

địa hương

b Kỹ năng

- Kỹ năng quan sát, điều tra, thu thậ số liệu

- Phân tích bản đồ, biểu đồ, số liệu thu thậ được

- Kỹ năng viết và trình bày báo cáo

Hoạt động 1: Thu thậ thông tin

a Thông tin về thực trạng ô nhiễm

Giáo viên dẫn h c sinh tới địa điểm khảo sát và yêu cầu quan sát nguồn nước bị ô nhiễm (mầu nước, mùi hôi thối, có cá tôm chết hay không…)

Hoạt động này h c sinh làm việc theo cá nhân: mỗi em đều quan sát và ghi ché lại các dấu hiệu của ô nhiễm nước theo chỉ dẫn của giáo viên

b Thông tin về tác động của ô nhiễm nước sông, các nguyên nhân gây ô nhiễm

H c sinh chia 4 nhóm (đã hân công từ khâu chuẩn bị), dựa vào hiếu điều tra, tới trạm y tế địa hương, các hộ gia đình tại địa hương, đơn vị kiểm lâm:

+ Hậu quả ô nhiễm môi trường tới đời sống, sức khoẻ của nhân dân địa hương