LÍ DO CHỌ Ề TÀI Phát triển giao tiếp là một trong những môn họ đặc thù dành riêng cho học sinh khiếm thính tiểu học.. Qua môn học này, học sinh khiếm thính tiểu học sẽ được hình thành,
Trang 11
SỞ NG NAI
NG NAI
: ………
SÁNG KI N KINH NGHIỆM
Có đính kèm:
Mô hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác
Người thự ệ : oàn Bảo Châu
Lĩ vực/ Môn nghiên cứu:
Giáo dục khuyết tật: môn Phát triển giao tiếp
MỘT SỐ P ƯƠ P P
D Y HỌC MÔN PHÁT TRIỂN GIAO TI P CHO HỌC SINH KHI M THÍNH TIỂU HỌC
T I TRUNG TÂM NUÔI D Y TR KHUY T T T
NG NAI
ăm học: 2012 – 2013
Trang 22
SƠ LƯỢ Ề LÝ LỊ A Ọ
I Ề
1 Họ và tê : Đoà Bảo C âu
2 Ngày t á g ăm : 05/9/1980
3 Nam, ữ: Nữ
4 Địa ỉ: 171/4/18, tổ 72, k u 6, H ệp T à , T ủ Dầu ột, Bì Dươ g
5 Đ ệ t oạ : 0613.954171 (CQ); ĐTDĐ: 0937 961860
6 Fax: Email: baochauttkt@gmail.com
7 C ứ vụ: G áo v ê
8 Đơ vị ô g tá : Tru g tâm Nuô dạy trẻ k uyết tật tỉ Đồ g Na
u p 3, p Tâ Bả , p ườ g B u H a, t à p B ê H a, tỉ Đồ g Na
II TRÌNH Ộ
- Họ vị ( oặ trì độ uyê mô , g ệp vụ) ao t: C â oa ọ
- Năm ậ bằ g: 2010
- C uyê gà đào tạo: G áo dụ t ểu ọ
III Ệ A Ọ
- Lĩ vự uyê mô ó k g ệm: Dạy trẻ ếm t í
S ăm ó k g ệm: 12 ăm
- Các á g k ế k g ệm đ ó tro g 5 ăm gầ đây:
+ Vận dụ g p ươ g p áp p át uy tí tí ực chủ động của học sinh vào giờ dạy tập đọc cho học sinh khiếm thính lớp 1B (Năm ọc 2009 – 2010)
+ Nâng cao ch t lượng sinh hoạt chuyên môn Tổ kh i Dự bị,1,2 (Năm ọc 2011 – 2012)
Trang 33
MỘT SỐ P ƯƠ P P Y HỌC MÔN PHÁT TRIỂN GIAO TI P
CHO HỌC SINH KHI M THÍNH TIỂU HỌC
T I TRUNG TÂM NUÔI D Y TR KHUY T T NG NAI
I LÍ DO CHỌ Ề TÀI
Phát triển giao tiếp là một trong những môn họ đặc thù dành riêng cho học sinh khiếm thính tiểu học Qua môn học này, học sinh khiếm thính tiểu học sẽ được hình thành, phát triể kĩ ă g g ao t ếp phù hợp với khả ă g và trì độ của bản thân Đây ũ g í là mụ t êu à g đầu của ươ g trì g áo dục chuyên biệt dành cho học sinh khiếm thính, tạo đ ều kiện cho các em sớm tiến tới hòa nhập cộ g đồng và tiếp tục học ở bậ ao ơ Vì vậy, việc dạy học môn Phát triển giao tiếp đạt hiệu quả
t đa t eo mục tiêu của môn học là v đề mà hiệ ay được các giáo viên tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật Đồng Nai r t quan tâm Bởi nhữ g kĩ ă g g ao t ếp được hình thành, phát triển ở môn ọ ày sẽ được thầy và trò vận dụng vào các tiết học của môn học khác ư: T ếng Việt, Toán, Tự nhiên và Xã hội, Ngôn ngữ kí hiệu, …
Có kĩ ă g g ao tiếp t t ẽ góp phần r t lớn đến việc t ú đẩy hiệu quả của tiết học; đồng thờ , đây ũ g là ơ ộ để học sinh củng c , hệ th ng lại những kiến thứ đ được học Mặt k á , k ô g ó kĩ ă g giao tiếp á em t ường thụ động, nhút nhát, thiếu tự tin khi giao tiếp với nhữ g gườ xu g qua Đ ều này làm cho các em nhiều lúc bị cô lập gay í tro g g a đì bê ạnh nhữ g gười thân của mình Bản thân các em không theo kịp sự phát triển xã hộ để tiến tới hòa nhập cộ g đồng Với những hiệu quả thiết thực của môn họ , tô đ đ âu tìm ểu từ lí thuyết đến thực tiễn; từ giờ dạy của mì đến các tiết dạy của đồng nghiệp; chủ động, linh hoạt, sáng tạo ph i kết hợp á p ươ g p áp và mạnh dạn chia sẻ, góp ý vớ đồ g nghiệp…Tô đ đú kết được kinh nghiệm về một s p ươ g p áp dạy học hiệu quả môn Phát triển giao tiếp và ôm ay tô x được chia sẻ với quý đồng nghiệp qua đề
tà “ ột s p ươ g p áp dạy học môn Phát triển giao tiếp cho học sinh khiếm thính tiểu học tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật Đồ g Na ”
II TỔ CHỨC THỰC HIỆ Ề TÀI
1 ơ sở lí luận
1.1 Khái niệm về học sinh khiếm thính
Học sinh khiếm thính là những trẻ bị suy giảm sức nghe ở các mứ độ khác nhau dẫn tới ngôn ngữ nói chậm hoặc m t hoàn toàn (câm)
Tùy vào mứ độ m t thính lực, học sinh khiếm t í được chia thành 4 mứ độ
ư au:
Trang 44
Nhẹ: từ 20 – 40 dB;
Vừa: từ 41 – 70 dB;
Nặng: từ 71 – 90 dB;
Sâu: trên 90 dB
1.2 Đặc điểm về giao tiếp của học sinh khiếm thính cấp tiểu học
Học sinh khiếm t í ũ g có những nhu cầu về giao tiếp ư mọi trẻ khác Tuy nhiên, do hạn chế sức nghe và tùy thuộ vào mô trườ g g a đì , quá trì g áo dục
mà các em sẽ thiên về s dụng một trong nhữ g p ươ g t ện giao tiếp í ư: ngôn ngữ nói; ngôn ngữ kí hiệu; giao tiếp tổng hợp (kết hợp ngôn ngữ nói, viết, ngôn ngữ kí hiệu, c chỉ, nét mặt, đ ệu bộ, …)
Trong giao tiếp với mọ gười xung quanh, học sinh khiếm thính gặp r t nhiều
k ó k ă ư:
B t đồng về ngôn ngữ nên các em luôn ở thế bị động, không chủ độ g được trong giao tiếp nên cuộ đ i thoạ k ô g được kéo dài
Dù r t mu đượ trao đổ , được chia sẻ, ư g á em lại không biết á để gợi chuyện, thể hiệ ư t ế ào o gười khác hiểu đ ều mình mu n giao tiếp Các
em t ường nhút nhát, rụt rè, thiếu tự tin do ưa ó ữ g kĩ ă g g ao t ếp ơ bản; kiến thức hạn hẹp vì khả ă g ắm bắt thông tin xã hội của các em r t hạn chế
Đô k á em trở nên tự ti, không mu n giao tiếp vớ gười xung quanh vì
á em g ĩ k ô g a ểu mình và mình không gi g ư ọ…
1.3 Chương trình môn Phát triển giao tiếp được xây dựng tập trung vào học sinh
khiếm thính ở các mứ độ sâu, nặng và vừa; với các trì độ k á au tươ g ứng cho từng kh i lớp học Tùy vào nội dung và yêu cầu cầ đạt về kĩ ă g của từng trình
độ học mà giáo viên chủ động lựa chọn nhữ g p ươ g p áp, ì thức tổ chức dạy học cho phù hợp nhằm phát huy t đa k ả ă g ủa học sinh
Hiện nay, tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật Đồng Nai, học sinh khiếm thính tiểu họ được chia làm hai tổ kh i: Kh i Dự bị,1,2 và kh i 3,4,5
Kh i Dự bị, 1, 2 dạy ươ g trì h môn Phát triển giao tiếp t eo trì độ 1,2,3
Kh i 3, 4, 5 dạy ươ g trì mô Phát triển giao tiếp t eo trì độ 4,5,6
Theo từ g trì độ họ , kĩ ă g g ao t ếp ở từng lớp được củng c và nâng cao thêm
Ví dụ:
Lớp Dự bị: rèn cho họ kĩ ă g b ết luân phiên trong giao tiếp;
Lớp 1A: củng c kĩ ă g luân phiên trong giao tiếp và â g ao t êm kĩ ă g giao tiếp thông thường: ào, đáp lời chào, hỏi lại k ưa rõ t ô g t ;
Trang 55
Lên lớp 1B: á em được củng c á kĩ ă g đ đạt được ở lớp Dự bị, 1A đ
hỏi thêm sự tự tin trong giao tiếp và tôn trọng đ i tác giao tiếp;
Lớp 2: bên cạnh việc củng c á kĩ ă g đ đạt đượ , đ ỏ t êm kĩ ă g
đặt câu hỏi và diễn đạt lại khi ở va gười tiếp nhận và truyề đạt t ô g đ ệp;
Lớp 3: tiếp tục củng c á kĩ ă g đ đạt đượ , rè t êm kĩ ă g tổ chức giao tiếp nhóm và khuyến khích tham gia giao tiếp;
Lớp 4: tiếp tục củng c á kĩ ă g đ đạt đượ , rè t êm kĩ ă g ngắt lời hợp lý, nhận xét đánh giá ý kiến thay vì nhậ xét, đá g á gười nêu ý kiến, chấp nhận và từ chối lờ đề nghị;
Lớp 5: tiếp tục củng c á kĩ ă g đ đạt đượ , rè t êm kĩ ă g tự tổ chức
và điều khiển giao tiếp nhóm, lớp
Bên cạnh mục tiêu yêu cầu cầ đạt ở từng lớp họ , trì độ học càng lúc à g đượ â g ao, đ ỏi g áo v ê ũ g p ải có sự đ ều chỉnh, cải tiế á p ươ g pháp dạy học cho phù hợp với học sinh
2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
Trong quá trình dạy họ , k ô g ó p ươ g p áp ào là t ưu mà quan trọng là
sự chọn lựa và kết hợp á p ươ g p áp một cách hợp lý của gười giáo viên sao cho phù hợp với yêu cầu dạy học theo ướ g đổi mới là l y học sinh làm trung tâm Chính vì vậy, tô đ nghiên cứu a óm p ươ g p áp t ường được áp dụng trong giờ dạy môn Phát triển giao tiếp tươ g ứng với hai tổ kh i:
Kh i Dự bị,1,2: p ươ g p áp đa g á qua , p ươ g p áp trực quan, p ươ g pháp hỏ đáp;
Kh 3,4,5: p ươ g p áp đàm t oại, p ươ g p áp t ảo luậ , p ươ g p áp thuyết trình
2.1 Phương pháp đa giác quan, phương pháp trực quan, phương pháp hỏi đáp
Đây là ba p ươ g p áp t ườ g được kết hợp và vận dụng ở kh i Dự bị, 1, 2 Nếu giáo viên kết hợp t t ba p ươ g p áp trê ẽ làm cho tiết họ t êm động, học sinh chủ động, tích cực trong quá trình giao tiếp
Ở lớp Dự bị, p ươ g p áp đa g á qua được giáo viên s dụng nhiều nh t Ở
độ tuổi lớp Dự bị của trẻ khiếm thính thì khả ă g ận biết của trẻ chỉ bằng một em
bé lên ba Vì thế, trẻ sẽ được học kiến thức từ những vật thật, được nếm, được ng i, được ă … được trải nghiệm t t cả nhữ g gì l ê qua đến chủ đề trẻ họ Cũ g ở
trì độ này, giáo viên rèn cho trẻ kĩ ă g đầu tiên trong giao tiếp đó là tí luân phiên lượt lờ : phả ú ý k gườ k á ó , gười khác nói xong mớ đế lượt mình
Trang 66
ó Do độ tuổi còn nhỏ, nên khi vừa có phát hiện gì mới, hoặ g ĩ ra v đề gì, trẻ
t ườ g ao ao lê và k ô g ú ý đến các sự việc diễn ra xung quanh; trẻ sẽ không nắm bắt được thông tin, hoặc nắm bắt thông tin không chính xá , đ ều đó ẽ
làm ả ưở g đến ch t lượng giao tiếp trong cuộc s ng Vì thế việc rèn cho trẻ kĩ năng luân phiên ở lớp dự bị là r t cần thiết
Ví dụ: Trong tiết học Phát triển giao tiếp, Chủ đề: Quả - Bài: Quả cam
Để vào phần bài mớ , t ô g t ường giáo viên sẽ vào bài trực tiếp bằ g á đưa
ra quả cam và gợ ý: Đây là quả gì? N ư g ư t ế sẽ kém phần thú vị với học sinh khiếm thính Ở đây, g áo v ê ẽ đưa ra một chiếc hộp, trong đó có quả cam Giáo viên sẽ mời một vài học sinh lên sờ và đoá vật trong chiếc hộp đó, ọc sinh được lên sờ sẽ mô tả bằng ngôn ngữ kí hiệu, tích hợp kiến thức học từ môn toán về hình, về màu sắ , …Tro g k lầ lượt từng học sinh mô tả, g áo v ê ướng các em còn lại chú ý về phía bạ đa g mô tả, đến khi bạn này nói xong, thì bạn khác mới được phát biểu ý kiến của mình Khi họ đ đoá ra được quả cam, giáo viên cho học sinh quan sát quả cam, nói từ “quả am”, kí ệu ngôn ngữ từ “quả am”, g áo viên viết bảng từ “quả am” và ọc sinh nhìn từ đọc lại bằng ngôn ngữ kí hiệu kết hợp hình miệng (phát âm)
Đến phần khai thác các v đề l ê qua đế “quả am”, ọ được phát biểu những hiểu biết của bả t â l ê qua đến quả am ư: bổ cam ă , vắt ước
u ng, cam chua (ngọt) Ở đây, ú g ta p ải hiểu rằng họ được phát biểu
ư g t eo ự tổ chức của giáo viên, tứ là đảm bảo kĩ ă g luâ p ê tro g g ao tiếp Khi họ êu ý tưở g “bổ cam ă ”, g áo v ê ẽ thực hiện cắt quả cam, cho học sinh nói lạ “bổ am” và v ết từ lên bảng lớp; tươ g tự vớ ý tưở g “vắt ước am”, giáo viên và học sinh sẽ cùng thực hiện việc vắt cam; vớ ý tưở g “ am ua (ngọt)”, g áo viên sẽ cho họ ă t để trải nghiệm vị chua, ngọt của quả cam
Bổ am, ă Quả am đâu?
Trang 77
Đây í là p ươ g p áp đa g á qua mà ện nay các giáo viên lớp Dự bị
đ dụng trong các tiết học Phát triển giao tiếp r t thành công Họ được học cùng một lúc bằng nhiều g á qua , g úp o á em được trải nghiệm từ chính bản thân mình và khắ âu được kiến thức từ thực tế
Ở kh i 1 (lớp 1 ăm t ứ nh t – 1A, lớp 1 ăm t ứ hai – 1B) và kh i 2, học sinh khiếm t í đ ó v n kiến thức nh t định về tự nhiên và xã hộ , ê p ươ g pháp đa g á qua được dùng hạn chế ơ Để phát huy t đa tính tích cực chủ động của họ , g áo v ê t ường s dụ g p ươ g p áp trực quan và hỏi - đáp
Học sinh lớp 1, 2 được học trì độ 2 và 3 của ươ g trì mô P át tr ển
giao tiếp Ở trì độ này, họ được củng c kĩ năng luân phiên, đồng thời tiếp tục rèn nhữ g kĩ ă g mớ ư: nghi thức giao tiếp thông thường (chào, hỏi, chia tay), sự tự tin trong giao tiếp, hỏi lại khi chưa rõ thông tin, biết đặt câu hỏi và diễn đạt lại
Ví dụ: Tiết học Phát triển giao tiếp lớp 1A (dạy ngày 01/3/2013)
Chủ đề: Thời gian – Bài: Hôm qua, hôm nay, ngày mai
Cam ua ay gọt?
Trang 88
Với họ bì t ường, giáo viên chỉ cần hỏi: Hôm nay thứ m y? Học sinh sẽ trả lời chính xác theo câu hỏi của giáo viên N ư g với học sinh khiếm thính ở lớp 1A (lớp 1 ăm t ứ nh t) thì giáo viên cần phải chỉ vào chữ “T ứ ….” trê bảng lớp, đây í là đồ dùng trực quan mà giáo viên cần chuẩn bị để kết hợp với câu hỏi: Hôm nay thứ m y? đ o ọc sinh hiểu được hôm nay là thứ sáu ngày 01 tháng
3 ăm 2013, g áo v ê t ếp tục hỏi: Hôm qua thứ m y? Tươ g tự ư vậy, để giúp học sinh trả lờ được câu hỏi vừa nêu, giáo viên phải kết hợp đồ dùng trực quan là bảng Khái niệm thời gian; ôm qua trướ ôm ay, ư vậy phải l y tờ lị trước tờ lịch ngày thứ sáu, vậy hôm qua là thứ ăm
Ví dụ: Tiết học Phát triển giao tiếp lớp 2;
Chủ đề: Thiên nhiên - Bài: Mùa hè
Trong chủ đề này, học sinh khiếm thính đ ó khái niệm về mùa hè, nên giáo viên vận dụng p ươ g p áp ỏi - đáp để khai thác nội dung bài; kết hợp làm rõ ý tưởng học sinh bằng các hình ảnh trực quan, làm cho tiết họ t êm động Mặt khác, giáo viên có thể chuyể a g p ươ g p áp trực quan nếu khả ă g ọc sinh
ưa đáp ứ g đượ t eo p ươ g p áp ỏi - đáp
Vào bài, giáo viên gợ ý: Cá em được nghỉ học vào mùa nào?
Khi học sinh phát biểu đượ “mùa è”, á ý tưởng xung quanh chủ đề bài học
sẽ được học sinh bộc phát đó, g áo v ê p ải thật linh hoạt nắm bắt ý tưởng học sinh chủ động dẫn dắt họ đ đú g trọng tâm chủ đề bài học Nếu giờ học có học
ưa ắm bắt đượ ý tưởng bạn vừa nêu, giáo viên nên khuyế k í , động viên ướng họ đó hỏi lại họ ó ý tưở g được chọn: Bạ ó gì? Đây là bước
giáo viên rèn cho họ kĩ ă g hỏi lại k ưa rõ t ô g t qua p ươ g p áp ỏi
- đáp N ữ g ý tưởng họ t ườ g êu l ê qua đến chủ đề ư là: trời nắng, r t nóng; em đ tắm biển; em đượ đ t ả diều r t vui; mùa hè có nhiều oa p ượng, …
Vì thế, giáo viên cần chuẩn bị tranh: tắm biển, trời nắng, thả diều…
Tờ lị gày t ứ áu đượ dá vào ô ữ Hôm ay Bảng KNTG chỉ dà o lớp ỏ
Trang 99
Giáo viên cần phả xá định hệ th ng câu hỏi gợi ý ngay từ đầu để ướng học vào đú g trọng tâm chủ đề, đồng thời chủ động trong việc chuẩn bị đồ dùng trực quan cho phù hợp
2.2 Phương pháp đàm thoại, phương pháp thảo luận, phương pháp thuyết trình
Trong các tiết dạy, mỗi giáo viên đều ó p ươ g p áp dạy r ê g ư g ba
p ươ g p áp ày t ườ g được các giáo viên kết hợp s dụng xuyên su t trong tiết học môn Phát triển giao tiếp kh i 3, 4, 5
Ở trì độ kh i 3, kh i 4 và kh i 5, họ đ ó một v n kiến thức nh t định, một s kĩ ă g giao tiếp, biết nhậ đị , đá g á v đề ở mứ tươ g đ i so với kinh nghiệm s ng của bản thân Vì vậy, giáo viên sẽ tạo đ ều kiệ để các em tiếp tục phát triển và hoàn thiệ qua trao đổi, thảo luận, thuyết trình về ý kiến của mình, nhậ xét, đá g á ý k ến của bạn, của giáo viên
P ươ g p áp đàm t oạ được s dụng nhiều nh t ở các tiết học Phát triển giao tiếp kh i lớp 3 Vì ở trì độ này, các em c ưa đủ khả ă g để trình bày một v đề
ư đ tượng học sinh lớp 4, 5 ư g á em đ ó ững kiến thứ ũ g ư kĩ
ă g đủ để đàm t oại cùng giáo viên với một hệ th ng câu hỏ đ được giáo viên chuẩn bị trước
Bên cạnh việc củng c á kĩ ă g đ đạt được ở kh i Dự bị, 1, 2 đ ỏi
t êm kĩ ă g tổ chức giao tiếp nhóm và khuyến khích tham gia giao tiếp Đây ẽ là
một ơ ộ để học sinh có thể giao tiếp theo nhiều chiều (giáo viên giao tiếp với học sinh, học sinh giao tiếp với học sinh, học sinh giao tiếp với giáo viên)
Ví dụ: Tiết học Phát triển giao tiếp lớp 3;
Chủ đề: Quê hương – đất nước - Bài: Cảnh đẹp đất nước
Vào bài, giáo viên giới thiệu chủ đề bài học và gợi ý: Em biết cả đẹp nào của
đ t ước ta? Sau khi từng học sinh phát biểu, phả đảm bảo t t cả họ đều phải tham gia phát biểu, nếu có học sinh không biết về cả đẹp có thể trao đổi với bạn, giáo viên nêu câu hỏi tiếp theo: Cả đẹp đó ở đâu? Em biết nó vào dịp nào? Cả đó đẹp ư t ế nào? Và câu hỏi cu ù g để học sinh làm việc nhóm với nhau là: Chúng ta phả làm gì để giữ gìn cả đẹp đó?
Trong khi họ đàm t oại, giáo viên phải tạo được tâm thế thật thoải mái, ướng học sinh khác cùng chú ý lắng nghe, không kết luậ ũ g ư k ô g đá g á cách trình bày của họ N ư vậy, giúp học sinh cảm th y v đề mì đa g trì bày được quan tâm và sẽ c gắ g để thể hiện sự hiểu biết ũ g ư ữ g kĩ ă g mà
bả t â đ được học
Trang 1010
Ở kh i 4, 5 a p ươ g p áp t ảo luận nhóm và thuyết trì được giáo viên kết hợp vận dụng t ường xuyên Vì ở trì độ này, học sinh có khả ă g trì bày một v đề t eo uy g ĩ ủa bản thân, biết nhận xét, ch p nhận lờ đề nghị khi bản thân có thể thực hiện và từ ch i lờ đề nghị khi bản thân không thể thực hiện; biết nhậ xét, đá g á ý kiế gười khác (g áo v ê ướng học sinh nhậ xét, đá g á ý kiến chứ không nhậ xét, đá g á gười nêu ý kiến)
Học sinh có khả ă g tổ chứ để thảo luậ , trao đổ óm và đưa ra ý k ến phản hồi Giáo viên chỉ là gười tổ chứ và đ ều khiển tiết học, việ đá giá sẽ được thực hiện vào cu i tiết họ và đây đượ xem ư bước rút kinh nghiệm cho các hoạt động sau này của học sinh
Ví dụ: Tiết học Phát triển giao tiếp lớp 4;
Chủ đề: Ước mơ, Bài: Ước mơ của em
Vào bài, giáo viên nêu chủ đề và tên bài học, sau khi cho học sinh thờ g a để chuẩn bị nội dung, học sinh sẽ lên thuyết trì trước lớp về ướ mơ ủa mình; học sinh còn lại chú ý theo dõi và có quyền nêu câu hỏi khi bạn kết thúc phần thuyết trình của mình Học sinh thuyết trình có quyền trả lời hoặc không trả lời câu hỏi của bạn,
ư g p ải từ ch i với t á độ lịch sự và tôn trọ g gười giao tiếp Cu i giờ học giáo viên sẽ đá g á k ả ă g trì bày ủa họ và kĩ ă g g ao tiếp với các bạn trong lớp
Đàm t oạ ù g
g áo v ê
Làm v ệ
t eo óm
Bà bạ , trao
đổ tro g óm
Tập trì bày tro g óm