SKKN kĩ thuật thiết kế và tổ chức dạy học bài 26, phần II các nhân tố tiến hoá theo nhóm chuyên gia ( nhóm chuyên sâu)

Hơn nữa, bên cạnh việc tiếp nhận tri thức, học sinh còn phải được rèn luyện các kĩ năng để phát triển toàn diện.Vậy, làm thế nào để đảm bảo hiệu quả trong giảng dạy, đảm bảo nội dung chu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI

Đơn vị: THPT NGUYỄN TRÃI

- -

Mã Số: ………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KĨ THUẬT THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI

26, PHẦN II “CÁC NHÂN TỐ TIẾN HOÁ”, SINH HỌC 12 – CƠ BẢN THEO NHÓM CHUYÊN GIA

Người thực hiện: Nguyễn Thị Nhãn Lĩnh vực nghiên cứu:

Phương pháp dạy học bộ môn sinh học

Năm học: 2012 - 2013

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Trãi – TP Biên Hoà

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 2001

- Chuyên ngành đào tạo: Cử nhân sư phạm Sinh học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm:

Số năm có kinh nghiệm: 12

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

Giải quyết một số tình huống sư phạm trong trường THPT.

BM02-LLKHSKKN

1 Khái quát về tổ chức dạy học theo nhóm 7

3 Những yêu cầu trong tổ chức dạy học theo nhóm 8

5 Hiệu quả của dạy học theo nhóm 9

5.1.1 Dạy học theo nhóm nâng cao tinh thần tương tác trong nhóm 5.1.2 Sự phụ thuộc giữa các thành viên trong nhóm 10 5.1.3 Tính trách nhiệm cá nhân cao 10 5.1.4 Sử dụng hợp lí những kĩ năng giao tiếp và kĩ năng xã hội 11

6 Những điểm cần lưu ý khi dạy học theo nhóm 11

6.2 Khả năng và trình độ học sinh 11 6.3 Tính cách, phong cách của học sinh 11

6.5 Kinh nghiệm làm việc nhóm trước đây của học sinh 12 6.6 Đặc diểm của bài tập giao cho học viên 12 6.7 Sự cân bằng của những mô hình tương tác trong bài học 12 6.8 Động lực làm việc theo nhóm của lớp 12

7 Dạy học theo nhóm chuyên gia 13

7.1 Khái quát 13 7.2 Những yêu cầu khi dạy học theo nhóm chuyên gia 13 7.3 Các bước tiến hành phương pháp nhóm chuyên gia 13

CHƯƠNG II: KĨ THUẬT THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI

26, PHẦN II:” CÁC NHÂN TỐ TIẾN HOÁ” THEO NHÓM CHUYÊN GIA

PHẦN I: MỞ ĐẦU

Cùng với việc đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo triết lý lấy người học làm trung tâm được đặt ra một cách bức thiết Bản chất của dạy học lấy người học làm trung tâm là phát huy cao độ tính tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo của người học Người học là chủ thể hoạt động chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Vậy, làm thế nào để phát huy tính tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo của người học?

Chương trình sinh học lớp 12 phổ thông gồm nhiều học phần khó, kiến thức chuyên sâu Ở mỗi bài học phải sử dụng khá nhiều từ ngữ chuyên môn, trừu tượng, nhiều bài tập áp dụng Việc tiếp nhận phần kiến thức này là điều không dễ đối với nhiều học sinh Hơn nữa, bên cạnh việc tiếp nhận tri thức, học sinh còn phải được rèn luyện các kĩ năng để phát triển toàn diện.Vậy, làm thế nào để đảm bảo hiệu quả trong giảng dạy, đảm bảo nội dung chuyên môn và rèn luyện các kĩ năng cho học sinh một cách tốt nhất?

Giáo trình “Kĩ thuật dạy học sinh học” của NXB đại học Huế - 2012 phần nào đã hướng dẫn các giáo viên trả lời cơ bản các câu hỏi ấy Tuy nhiên, việc áp dụng như thế nào cho có hiệu quả vào thực tiễn giảng dạy tại địa phương lại đòi hỏi kĩ năng của từng giáo viên Để minh hoạ cho kĩ thuật

tổ chức dạy học theo nhóm chuyên gia, tôi xin trình bày đề tài: “ Kĩ thuật

thiết kế và tổ chức dạy học bài 26, phần II: Các nhân tố tiến hoá theo

nhóm chuyên gia ( nhóm chuyên sâu).”

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC DẠY HỌC HỌC THEO NHÓM

mà giáo viên đặt ra Từ đó, giúp học sinh tiếp thu được một số kiến thức nhất định

Dạy học theo nhóm, đề cao vai trò của sự hợp tác thông qua trao đổi giữa các thành viên trong nhóm, tinh thần trách nhiệm, sự phối hợp của cá nhân đối với tập thể để đạt mục tiêu chung

2 CÁCH PHÂN CHIA NHÓM

2.1 Nhóm cố định

Gồm những học sinh cùng nhau làm việc trong khoảng thời gian từ một đến vài tuần để giải quyết một bài tập lớn, phức tạp như một bài thuyết trình, khảo sát thực tế, sưu tầm những tài liệu liên quan đến bài học

3 NHỮNG YÊU CẦU TRONG TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM

Thành viên trong mỗi nhóm phải có đủ các thành phần về học lực và giới tính Cần thường xuyên luân chuyển các thành viên ở mỗi nhóm, tạo điều kiện cho học sinh có cơ hội được tiếp xúc, học hỏi và khám phá ý kiến của tất cả mọi người trong lớp

Việc sử dụng các loại nhóm nào tùy thuộc vào nội dung bài học và thời lượng tiết học

Giáo viên phải xác định rõ thời gian cho mỗi lần thảo luận Thời gian thảo luận ngắn thì số lượng học sinh trong lớp phải ít, nội dung kiến thức yêu cầu không quá nhiều

Hạn chế sử dụng nhóm trên 8 học sinh vì nếu số lượng thành viên trong nhóm quá nhiều mà bài tập quá dễ hoặc quá khó thì những học sinh thụ động sẽ ỉ lại vào những học sinh khác không tham gia tích cực vào hoạt động nhóm Hơn nữa, nhóm đông làm cho mối quan hệ tiếp xúc giữa các cá nhân trong nhóm sẽ bị giảm, hiệu quả hoạt động không cao

Giáo viên phải giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm, từng cá nhân để đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm đều phải hoạt động tích cực nhất thì mới đảm bảo nhiệm vụ của nhóm

Giáo viên phải quan sát, hỗ trợ, điều chỉnh hoạt động của các nhóm để đảm bảo các nhóm làm việc đúng hướng, không lệch trọng tâm

Giáo viên phải tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả, đánh giá sự tiến

bộ, những khó khăn ảnh hưởng tới sự tiến bộ của học sinh và biện pháp khắc phục

Có biện pháp khen thưởng đối với thành tích chung của cả nhóm, của từng thành viên Biện pháp khen thưởng phù hợp là yếu tố thúc đẩy hoạt động tích cực của các cá nhân trong nhóm và của cả nhóm

4 QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO NHÓM

Gồm 4 bước cơ bản sau:

 Bước 1: Hướng dẫn - Tự nghiên cứu – Kinh nghiệm cá nhân

 Bước 2: Tổ chức – HS ↔ HS – Kinh nghiệm cá nhân

 Bước 3: Tổ chức – Nhóm ↔ Nhóm - Nội dung học tập

 Bước 4: Trọng tài, cố vấn - Tự điều chỉnh kiến thức – Tri thức cá nhân

Trong đó, bước 2 và 3 học sinh làm việc theo nhóm, bước 1 và 4 học sinh làm việc cá nhân Bước 1 học sinh tự suy nghĩ tìm tòi, bước 4 học sinh

tự lĩnh hội, tự điều chỉnh kiến thức thu thập được giúp cho liến thức học sinh lĩnh hội được vững chắc hơn

- Nêu câu hỏi gợi ý

- Điều khiển khi hoạt động của Hs chệch hướng

5.1 Đối với học sinh

5.1.1.Dạy học theo nhóm nâng cao tính tương tác giữa các thành viên trong nhóm

Đây là yếu tố cơ bản của hoạt động nhóm, thường ở dạng “face to face”

(tương tác mặt đối mặt) Nó có những tác động tích cực đối với người học như:

- Tăng cường động cơ học tập, làm nảy sinh những hứng thú mới

- Kích thích sự giao tiếp, chia sẻ tư tưởng, nguồn lực và cách giải quyết vấn đề

- Tăng cường các kĩ năng biểu đạt, phản hồi bằng các hình thức biểu đạt như lời nói, ánh mắt cử chỉ…

- Khích lệ mọi thành viên tham gia học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, phát triển mối quan hệ gắn bó, quan tâm đến nhau

Điểm đặc trưng này của dạy học theo nhóm đòi hỏi bạn phải thiết kế nhiệm vụ cho nhóm, nhằm tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong nhóm

5.1.2 Sự phụ thuộc giữa các thành viên trong nhóm

Các thành viên của nhóm cần nhận thức rằng họ cùng trong một nhóm và

họ có sự phụ thuộc lẫn nhau Cả nhóm phải cùng hoàn thành một nhiệm vụ chung, chính vì vậy, mỗi thành viên cần phải cố gắng hết sức mình, không phải chỉ vì thành tích cá nhân, mà còn vì thành công của cả nhóm_cái được tạo nên từ sự cố gắng của từng người và trở thành niềm vui chung của tất cả

Họ gắn kết với nhau theo phương thức mỗi người cũng như toàn nhóm không thể thành công nếu mỗi thành viên không cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình Làm thế nào để các thành viên trong nhóm phải phụ thuộc

tích cực vào nhau là vấn đề mà bạn cần phải chuẩn bị trước khi thiết kế nhiệm vụ giao cho nhóm

5.1.3 Tính trách nhiệm cá nhân cao

Điều này đòi hỏi mỗi thành viên trong nhóm phải được phân công thực hiện một vai trò nhất định, một công việc và trách nhiệm cụ thể Các thành viên cần hiểu rằng họ không thể trốn tránh trách nhiệm hay dựa vào công việc của những người khác

Trách nhiệm cá nhân là then chốt đảm bảo cho cho tất cả các thành viên trong nhóm thực sự mạnh lên trong học tập theo nhóm Nói cách khác, tổ chức dạy học theo nhóm không phải là để thay thế học tập cá nhân mà là để giúp cá nhân thực hiện nhiệm vụ học tập của mình qua tương tác với các bạn cùng học Do đó, phân công nhiệm vụ như thế nào, thực hiện ra sao, kiếm tra đánh giá dưới hình thức nào để từng thành viên trong nhóm thấy rõ trách nhiệm cá nhân của mình là những vấn đề đặt ra cho bạn khi tiến hành dạy học theo nhóm

5.1.4 Sử dụng hợp lí những kĩ năng giao tiếp và kĩ năng xã hội

Đó là các kĩ năng giao tiếp như: biết chờ đợi đến lượt; tóm tắt và xử lí thông tin; biết xây dựng niềm tin như bày tỏ sự ủng hộ qua ánh mắt nụ cười, yêu cầu giải thích, giúp đỡ và sẵn sàng giúp đỡ; khả năng giải quyết bất đồng như kiềm chế bực tức, không làm xúc phạm người khác khi bất đồng ý kiến… Đây là những kĩ năng không thể thiếu được và giúp người học thành công khi làm việc theo nhóm Nếu không sẽ dễ xảy ra tình trạng người học chỉ đơn giản là ngồi cạnh nhau, làm việc cá nhân chứ không cùng nhau học

và làm việc hợp tác Do đó, để nhóm thực sự là môi trường làm việc hợp tác giữa người học với nhau đòi hỏi phải có sự chuẩn bị cẩn thận và trải qua một quá trình rèn luyện

5.2.Đối với Giáo viên

Tạo điều kiện cho giáo viên đo lường, đánh giá chính xác mức độ hiểu bài, nhận thức, tình cảm và năng lực diễn đạt cũng như các năng lực tư duy của học sinh

Điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp

6 Những điểm cần lưu ý khi dạy học theo nhóm

6.3.Tính cách, phong cách của học sinh

Mỗi học viên có mỗi tính cách, cá tính khác nhau, vì vậy bạn cũng nên cân nhắc đến điều này khi chia nhóm Phần lớn các học viên đều có thể làm việc hòa hợp với nhau nhưng đôi khi có những học viên lại không làm việc một cách tích cực Ví dụ như cùng 1 nhóm nhưng có người lại khá rụt

rè bên cạnh một người khác lại khá trội và thường chi phối những thành viên khác trong nhóm Khi đó bạn cần suy nghĩ thấu đáo để xếp nhóm những học viên này

6.4.Qui mô lớp học

Với những lớp có từ 20 – 30 học viên thì bạn có thể quản lí các cặp và nhóm một cách khá dễ dàng Nhưng đối với những lớp có đông học viên hơn thế, bạn cần lên kế hoạch thật kỹ càng để tránh tình trạng có những nhóm chỉ

có số ít thành viên “lao động nghiêm túc”, những người còn lại chỉ ngồi chơi

mà vẫn được hưởng kết quả chung của cả nhóm

6.5 Kinh nghiệm làm việc nhóm trước đây của chính học viên

Nếu như học viên chưa từng làm quen với mô hình làm việc theo nhóm thì đây là lúc bạn cần phát huy tích cực vai trò của mình trong việc giới thiệu những nguyên lý và phương pháp cơ bản của làm việc theo nhóm Trong trường hợp học viên đã từng làm nhóm trước đó và thu lượm được những kinh nghiệm nhất định, bạn nên dành thêm thời gian để họ chia sẻ và trao đổi thêm kinh nghiệm, thông tin với các học viên khác về phương pháp làm việc này

6.6.Đặc điểm của bài tập giao cho học viên

Một bài tập thảo luận có thể được chia làm theo nhóm, nhưng một bài tập role-play hay pair-work lại được làm theo cặp đôi Tuy nhiên tùy theo nhu cầu của các nhóm cũng như mục đích của bài học, các bài tập giao cho học viên làm có thể được tiến hành theo cách khác, khi đó một bài tập role-play có thể được làm theo nhóm hoặc cả lớp, và bài tập thảo luận lại có thể được làm theo đôi

6.7 Sự cân bằng của những mô hình tương tác trong bài học

Trong một buổi dạy, nếu như học viên phải làm bài tập cá nhân từ đầu đến cuối, họ sẽ mất tập trung và sớm cảm thấy nhàm chán; việc làm theo cặp

từ đầu đến cuối buổi học cũng cho kết quả tương tự, học viên sẽ có thể chuyển sang nói chuyện riêng ngay khi họ cảm thấy nhàm chán và điều này cũng không có nghĩa là việc duy trì vai trò trung tâm của giáo viên từ đầu đến cuối sẽ là một giải pháp hay Họ cần một sự cân bằng giữa các mô hình tương tác trong cùng 1 giờ học

6.8 Động lực làm việc theo nhóm của lớp

Nói cách khác là những mối quan hệ giữa các học viên và cách những học viên trong cùng lớp cư xử với nhau trong lớp cũng như ngoài giờ học Kết quả làm việc của một nhóm mà mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm đó tốt bao giờ cũng cao hơn kết quả của nhóm mà các thành viên luôn ganh ghét, đố kị với nhau bởi chính sự ganh ghét, đố kị sẽ khiến họ khó mà thống nhất được ý kiến, khó mà bỏ qua được cái tôi cá nhân vì lợi ích tập thể

7 Dạy học theo nhóm chuyên gia hay ghép nhóm (jigsaw)

7.1 Khái quát:

Nhóm chuyên gia là tập hợp những học sinh ở trong những nhóm gốc

khác nhau có cùng một nhiệm vụ tìm hiểu sâu phần thông tin

Ở đây tổ chức các nhóm có tính chuyển Trước hết, giáo viên chia lớp

thành nhiều nhóm (nhóm gốc hay nhóm xuất phát) Nhóm gốc gồm những

học sinh có trách nhiệm cùng nhau tìm hiểu về những thông tin đầy đủ,

trong đó mỗi học sinh được phân công tìm hiểu một phần các thông tin đó

Sau đó thành lập nhóm chuyên gia (nhóm chuyên sâu)

Như vậy, một học sinh sẽ nhận nhiệm vụ từ nhóm gốc và cùng làm

việc, trao đổi kĩ ở nhóm chuyên gia Sau đó lại trở về nhóm gốc để trình bày

kết quả về các thông tin mình đã thu thập được

Căn cứ vào bản chất của phương pháp này là các đơn vị kiến thức

tương đương ghép lại thành một kiến thức hoàn chỉnh nên nhìn một cách

hình tượng có thể ví phương pháp này giống trò chơi ghép hình Vì thế mà

còn có tên gọi là “ghép nhóm” người đầu tiên đưa ra ý tưởng cho hoạt động

này là Eliot Aronson (1971) và ông đặt tên cho nó là Jigsaw (1992) cải tiến

nên có tên là Jigsaw II Tuy nhiên để dễ hiểu và hiểu đúng bản chất của nó,

người ta không sử dụng đúng thuật ngữ “phương pháp ghép hình” mà đổi

thành “phương pháp nhóm chuyên gia” ở phương pháp này, người ta nhấn

mạnh việc thảo lụân của “nhóm chuyên gia” Đó là tập hợp các thành viên từ

các nhóm khác nhau để thảo lụân chung một chủ đề Một cách khái quát, nhóm chuyên gia là nhóm chuyên thảo luận một vấn đề nào đó

7 2 Những yêu cầu khi tổ chức theo nhóm chuyên gia

- Lựa chọn nội dung phù hợp để dễ chia thành các đơn vị kiến thức

- Thiết kế phiếu chuyên gia, các câu hỏi định hướng thảo luận vừa sức, phù hợp thời gian

- Thiết kế bài kiểm tra đánh giá phù hợp thời gian và nội dung kiến thức

- Phải tính điểm chung cho cả nhóm để tạo đông lực trong học tập

-Phải linh động biến đổi hình thức nhóm chuyên gia cho phù hợp với nội dung

7.3 Các bước tiến hành phương pháp nhóm chuyên gia

- Bước 1 : Thành lập nhóm gốc (hợp tác ngẫu nhiên )

- Bước 2 : Phát cho mỗi thành viên một phần của nội dung bài dạy, thông báo thời gian → HS nghiên cứu

- Bước 3 : Thành lập nhóm chuyên gia→ các thành viên ở nhóm gốc có chung chủ đề gặp nhau, thảo luận

-Bước 4 : Tái lập nhóm gốc → chuyên gia quay về nhóm gốc để trình kiến thức đã tiếp thu

-Bước 5 :Phát bài kiểm tra cho học sinh về kiến thức của bài học

- Bước 6 : Chấm điểm từng học sinh và điểm của nhóm

7.4 Cách chấm điểm

Những nước khác nhau có thang điểm khác nhau từ 0- 100 ở đây, cách tính điểm của cả nhóm dựa trên thang diểm 10 của Việt Nam Trước hết, theo kết quả của học sinh đạt được qua bài kiểm tra cá nhân, giáo viên tính điểm tiến bộ của học sinh dựa trên điểm trung bình hoặc điểm của các bài kiểm tra gần nhất gọi là điểm nền( base score) như sau:

Điểm bài kiểm tra Điểm tiến

bộ Thấp hơn điểm nền từ 3 điểm trở lên

Thấp hơn điểm nền từ 1-2 điểm

Bằng hoặc trên điểm nền từ 1-2 điểm

Cao hơn điểm nền từ 3 điểm trở lên

Điểm tuyệt đối