SKKN xây DỰNG hồ sơ tư LIỆU PHỤC vụ VIỆC dạy bài 31 CÁCH MẠNH tư sản PHÁP CUỐI THẾ kỷ XVIII, SÁCH GIÁO KHOA LỊCH sử lớp 10 CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

19 A: Phần mở đầu 1.Lí do chọn đề tài Xây dựng hồ sơ tư liệu phục vụ dạy học môn lịch sử là một trong những nội dung có vị trí, ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với giáo viên lịch sử ở

KỶ XVIII, SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 10

CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

Người thực hiện : ĐỒNG THỊ THẾ Lĩnh vực nghiên cứu :

Quản lý giáo dục  Phương pháp dạy học bộ môn : SỬ 

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I.THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

8 Đơn vị công tác : Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

 Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất :Tốt nghiệp Đại Học

Sư Phạm Huế

 Năm nhận bằng : 2003

 Chuyên ngành đào tạo: Sư Phạm Lịch Sử

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

 Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Giảng dạy Lịch Sử THPT

 Số năm kinh nghiệm : 8 Năm

 Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây :

+ Phương pháp giảng dạy để gây hứng thú và phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ giảng trên lớp (năm học 2008-2009)

+ Liên hệ ,so sánh,đối chiếu tài liệu lịch sử với bài đang học bằng cách cho học sinh tự tìm tư liệu( năm học 2009-2010)

+ Xây dựng và sử dụng bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử lớp 2011)

10(2010-Long Thành, ngày 05 tháng 05 năm 2013

Người thực hiện

ĐỒNG THỊ THẾ

Mục lục

Trang

Sơ lược lý lịch khoa học ……… 1

A: Phần mở đầu 1.Lí do chọn đề tài……… 2

2.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ……… 2

3.Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm………3

4.Bố cục của sáng kiến kinh nghiệm.……….3

B: Nội dung: Chương I: Xây dựng hồ sơ tư liệu của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII……… 3

1.Nội dung cơ bản của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII…3 2.Hồ sơ tư liệu dạy và học……… 5

Chương II: Dự kiến phương pháp sử dụng hồ sơ tư liệu phục vụ việc dạy bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII………14

C: Kết luận……… 17

Tài liệu tham khảo……… 18

Phiếu nhận xét ,đánh giá sáng kiến kinh nghiệm……… 19

A: Phần mở đầu

1.Lí do chọn đề tài

Xây dựng hồ sơ tư liệu phục vụ dạy học môn lịch sử là một trong những nội dung có vị trí, ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với giáo viên lịch sử ở các trường phổ thông nhằm nâng cao hiệu quả trong việc đặt câu hỏi, nêu vấn đề, dùng để giải thích, phân tích, thảo luận khi lên lớp và kể cả hướng dẫn học sinh

tự hoàn thành các bài tập tự học ở nhà Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của bộ môn lịch sử ở các trường phổ thông

Thực tiễn hiện nay, nhiều giáo viên đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng hồ sơ tư liệu phục vụ dạy học môn lịch sử, thường xuyên chú trọng làm tốt nội dung này, vận dụng phương pháp xây dựng và truyền tải nội dung rất khoa học Đồng thời, kết hợp chặt chẽ với các nội dung phương pháp khác một cách linh hoạt, sáng tạo Nhờ đó, đã tăng tính lôi cuốn thu hút các em học sinh trong nhiệm vụ giờ học, kể cả tự học, tự nghiên cứu tại nhà

Tuy nhiên cũng còn có một bộ phận không nhỏ giáo viên lịch sử nhận thức chưa đầy đủ về vai trò tầm quan trọng của việc xây dựng hồ sơ tư liệu phục vụ trong quá trình giảng dạy Tổ chức xây dựng hồ sơ tư liệu giảng dạy còn đơn giản , thiếu chất lượng, thiếu trọng tâm, trọng điểm, ít lôi cuốn thu hút người học Vì vậy , khi thực hành giảng sẽ khó thể hiện nội dung và phương pháp, do đó chất lượng và hiệu quả của bài học không cao

Mặt khác, cũng chưa có công trình nghiên cứu nào chuyên sâu nghiên cứu

về xây dựng hồ sơ tư liệu phục vụ bài giảng : “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế

kỷ XVIII.SGk 10 , chương trình chuẩn” Với ý nghĩa trên thì việc “ Xây dựng hồ

sơ tư liệu phục vụ việc dạy bài : “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII SGk

10 , chương trình chuẩn” mang tính khoa học và cần thiết

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm này là quá trình xây dựng hồ

sơ tư liệu để dạy bài : “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII.SGK 10, chương trình chuẩn” Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn trong việc khai thác và

sử dụng tài liệu thành văn để dạy bài : “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII.SGK 10, chương trình chuẩn”

3 Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm

Bước đầu xây dựng tập hợp và lựa chọn một số tài liệu thành văn, tài liệu hình ảnh, sơ đồ… phù hợp với nội dung bài “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII.SGK 10, chương trình chuẩn ”

Đề tài là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong việc giảng dạy và học tập bộ môn Lịch sử ở trường THPT

4.Bố cục của sáng kiến kinh nghiệm

Chương I: Xây dựng hồ sơ tư liệu của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

1.Nội dung cơ bản của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

2.Hồ sơ tư liệu dạy và học

Chương II: Dự kiến phương pháp sử dụng hồ sơ tư liệu phục vụ việc dạy bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

B: Nội dung:

Chương I: Xây dựng hồ sơ tư liệu của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

Bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

I.Nước Pháp trước cách mạng

1.Tình hình kinh tế, xã hội

a.Kinh tế

- Nông nghiệp:lạc hậu, không có sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản như ở Anh

- Công thương nghiệp: Phát triển nhưng bị kìm hãm bởi những quy định ngặt nghèo của chế độ phong kiến

Có nhiều đặc quyền đặc lợi và không phải đóng thuế

+ Đẳng cấp thứ 3: Tư sản, nông dân và bình dân thành thị chịu mọi thứ thuế, không có quyền lợi chính trị, lệ thuộc đẳng cấp 1 và 2

Đẳng cấp thứ ba mâu thuẫn với đẳng cấp 1 và 2

2.Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng

- Đại diện: Mông-te-Xki-ơ, Vôn-te, Ru-xô

- Quan điểm:Phê phán sự thối nát của chế độ phong kiến và nhà thờ Ki-tô giáo, đưa

ra những lý thuyết về xây dựng nhà nước mới

II Tiến trình của cách mạng

1.Cách mạng bùng nổ Nền quân chủ lập hiến

-5-5-1789 vua Lui XVI triệu tập hội nghị ba đẳng cấp

-Ngày 14-7-1789 quần chúng nhân dân tấn công ngục Ba-xti Cách mạng bùng nổ Phái lập hiến cầm quyền

- 8-1789 quốc hội lập hiến thông qua ban tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền “ Tự do- Bình đẳng- Bác ái”

- 9-1791 Hiến pháp được thông qua xác lập nền quân chủ lập hiến

- 4-1792 chiến tranh giữa Pháp và liên quân Áo- Phổ bùng nổ

- 11-7-1789 Quốc hội tuyên bố “Tổ quốc lâm nguy”, quần chúng đã nhất loạt vũ trang để bảo vệ đất nước

2 Tư sản công thương cầm quyền Nền cộng hòa được thành lập

- 10-8-1792 quần chúng nhân dân nổi dậy bắt giam vua và hoàng hậu Chính quyền chuyển sang phái Gi-rông-đanh Quốc hội mới được bầu ra theo chế độ phổ thông đầu phiếu

- 21-9-1792 nền Cộng hòa được thành lập

- 21-1-1793 vua Lui XVI bị chém đầu vì tội phản quốc

- Đầu 1793 nước Pháp đứng trước những thách thức nặng nề

-31-5-1793 quần chúng Pa-ri nổi dậy lật đổ phái Gi-rô-đanh giành chính quyền về tay phái Gia- cô- banh

3 Nền chuyên chính Gia-cô-banh đỉnh cao của cách mạng

- Giải quyết vấn đề ruộng đất

- 6-1793 hiến pháp mới được thông qua tuyên bố chế độ Cộng hòa, xóa bỏ bất bình đẳng về đẳng cấp

- 23-8-1793 thông qua sắc lệnh “ tổng động viên ” và ban hành luật giá tối đa, tiền lương tối đa

-> Đánh được thù trong giặc ngoài

-27-7-1793 Gia-cô-banh bị lật đổ cách mạng kết thúc

4 Thời kỳ thoái trào

- Ủy ban đốc chính được thành lập

- 11-1799 Na-pô-lê-ông Bô-na-pac thiết lập nền độc tài quân sự

- 1815 chế độ quân chủ được phục hồi

III Ý nghĩa của cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

-Hoàn thành nhiệm vụ của một cuộc cách mạng tư sản: lật đổ chính quyền quân chủ, thủ tiêu mọi tàn dư phong kiến, giải quyết vấn đề ruộng đất, thị trường dân tộc thống nhất, giải phóng dân tộc Cách mạng tư sản triệt để

- Mở ra một thời đại mới thời đại thắng lợi của chủ nghĩa tư bản ở các nước tiên tiến lúc bấy giờ

2.Hồ sơ tư liệu dạy và học:

Hồ sơ tư liệu thành văn:

1.Nông dân Pháp trước cách mạng 1789: Người ta thấy một số thú vật dữ

tợn, đực và cái rải khắp các làng xóm, sạm đen, hốc hác và rám nắng gắn chặt vào mảnh đất mà chúng đào xới một cách cực kỳ nhẫn nại Hình như chúng cũng có một giọng nói, và khi chúng đứng lên, người ta thấy chúng có bộ mặt người Đêm đến chúng rúc vào hang, sống bằng bánh mỳ đen, nước lã và rễ cây Nhờ chúng, những người khác khỏi phải gieo, cày và gặt để sống và do đó chúng xứng đáng được hưởng thứ bánh mà chúng đã gieo trồng…

Người nông dân ngã gục dưới ách phong kiến Với thời gian, đời sống nông dân ngày càng khó khăn gay go Nông dân sống trong nghèo đói, hàng trăm ngàn người mất hết tài sản, không có lấy một túp lều phải sống lang thang bần cùng, ẩn náu trong rừng rú

Trích theo tư liệu giảng dạy lịch sử kinh tế văn hóa ở trường THPT ( phần lịch sử thế giới) Nghiêm Đình Vỳ ( chủ biên) H.Giáo dục 1993.trang 71

2.Tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng 1789: Nông dân phải nộp cho

chúa phong kiến một phần thu hoạch ( thường là ¼) hoặc phải nộp tiền để thay thế Đám tăng lữ tham lam cũng cướp mất của nông dân một phần thu hoạch khác ( thuế thập phân) Có một nông dân chết thì quản gia của chúa bắt họ hàng người chết phải đóng một thứ thuế nặng nề về quyền thừa kế Nông dân phải nộp thuế thông hành trong khi phải sử dụng cầu của chúa phong kiến, phải trả tiền khi xay lúa bằng cối xay của chúa và khi nướng bánh ở lò của chúa Nếu chúa không có lò thì nông dân vẫn phải nộp thuế hằng năm vì luật lệ phong kiến từ trước đã đặt ra như vậy Cầu và cối xay có thể bị sụp đổ hoặc hư hỏng nhưng thuế hằng năm vẫn cứ phải nộp

Nhiều đặc quyền phong kiến khác từ thời trung cổ còn sót lại đè nặng lên người nông dân Pháp Khi vui chơi săn bắn, chúa phong kiến có quyền phóng ngựa băng qua cánh đồng của nông dân, theo sau khách khứa và từng đàn chó săn.Mỗi chúa thường nuôi nhiều chim bồ câu.Chim bồ câu phá hoại mùa màng nhưng nông dân nào giết chết một con là bị trừng phạt nặng nề.Nhiều đặc quyền phong kiến khác tuy không nặng nề nhưng nhục nhã cho nông dân vẫn còn được duy trì Ban đêm phải làm thế nào ếch nhái ở các đầm ao không kêu để khỏi làm mất giấc ngủ của chúa phong kiến Khi gặp chúa hoặc các quản gia của chúa, nông dân phải rạp người xuống cúi chào và hôn tay hoặc hôn vai chúng

Trích theo tư liệu giảng dạy lịch sử kinh tế văn hóa ở trường THPT ( phần lịch sử thế giới) Nghiêm Đình Vỳ ( chủ biên) H.Giáo dục 1993.trang 72-73

3.Nền quân chủ Pháp: nền quân chủ vương quyền là đỉnh của lâu đài phong

kiến và chuyên chế Nhà vua luôn luôn có quyền hành chuyên chế và vô hạn: Vua có quyền tối hậu quyết định mọi công việc đối nội và đối ngoại của quốc gia Vua chỉ định bãi bỏ các bộ trưởng và quan chức, ban bố và bãi bỏ pháp luật trừng phạt và ân

xá Vua Lui XVI tuy là một người yếu đuối và nhu nhược vẫn thích nhắc rằng chỉ có

ý chí của mình là luật pháp, mình là vị vua “do trời định” Suốt triều đại LuiXVI là

sự chuyên chế cao độ, theo những “mật lệnh có ấn vua” nhằm khủng bố nhân dân, hàng trăm người bị bắt tù đày ở các nơi trong nước

Trích theo tư liệu giảng dạy lịch sử kinh tế văn hóa ở trường THPT ( phần lịch sử thế giới) Nghiêm Đình Vỳ ( chủ biên) H.Giáo dục 1993.trang 75

4.Lui XVI thường ngủ gật khi chủ tọa hội đồng vương quốc.Y nói rằng công

việc trí óc làm y mệt nhọc Lui XVI ít chú ý đến chính trị nhưng lại ham mê săn bắn Chuồng ngựa của vua có tới 1857 con với 1400 giữ ngựa.Ở các tỉnh còn lại dự trữ

1200 con ngựa nữa Mỗi khi ra ngoài, có đến 217 bộ hạ theo hầu

Triều đình phải chi tiêu những món tiền khổng lồ Tiền nuôi chó săn mỗi năm tốn

54000 liv rơ.Rất nhiều người giữ việc trông coi bảo quản hàng vạn hươu nai trong những khu rừng rậm ở ngoại ô Pari để cho vụ đi săn

Chi tiết sau đây nói lên chi phí lớn lao của triều đình Trong một năm, các cô dì của vua đã đốt 216000 liv rơ tiền nến; 4000 gia đình triều thần được vua ban cấp rất hậu dưới hình thức tiền ân cấp và tặng vật

Trích theo tư liệu giảng dạy lịch sử kinh tế văn hóa ở trường THPT ( phần lịch sử thế giới) Nghiêm Đình Vỳ ( chủ biên) H.Giáo dục 1993.trang 75

5.Pháo đài Baxti: Ngục Baxti là một pháo đài ở phái tây nam thành phố Pari

xây dựng từ năm 1370 đến 1382, có tường bằng đá hình răng cưa cao 24m, dày 3m với 8 tháp canh cao 30m và hào sâu rộng 25m bao bọc xung quanh.Cổng pháo đài được đóng mở bằng những chiếc cầu treo kéo trên những chiếc xích sắt.Từ thế kỷ

XV, pháo đài Baxti trở thành nhà tù quốc gia Bất cứ ai, từ quý tộc cao cấp đến thường dân đều có thể bị quẳng vào ngục Baxti , khi có tờ “ mật chỉ”( “giấy có ấn vua” của nhà vua gửi đến mà không cần một thủ tục pháp lý nào).Ngục Baxti là nơi giam giữ rất nhiều tù chính trị, trong đó có nhiều nhà tư tưởng tiến bộ Ngục Baxti trở thành tượng trưng cho chế độ quân chủ chuyên chế Pháp

Trích theo Những mẩu chuyện lịch sử thế giới tập 2 Đặng Đức An ( chủ biên) NXBGiáo dục 2000.trang 25

6.Khí thế đấu tranh của quần chúng nhân pháp khi tấn công ngục Baxti –

đoạn thơ 14/7 của nhà thơ Tố Hữu:

“…và lớn, và bé, đàn ông, đàn bà

Tất cả chiếm, mỗi người đôi khí giới Anh hàng thịt vung con dao sáng chói Người lính già,quắc thước múa chuôi gươm

Và anh hàng giày, quần áo rách tươm Anh thợ dệt đang nằm sau cửa xưởng Cũng trỗi dậy oai nghi như võ tướng Giật thanh đao khẩu súng nhảy ra ngoài Những thằng con bé bỏng cũng dương oai Phồng má thổi kèn vang sau gót bố…’

7.Việc đánh chiếm pháo đài Baxti : đã diễn ra ác liệt trong suốt bốn tiếng

đồng hồ.Quần chúng cách mạng dùng thang bắc qua hào Song bọn lính từ trên tháp canh bắn xuống xối xả Nhiều người đang trèo trên thang bị bắn rơi xuống hào nước,

hi sinh anh dũng Về sau, đội dân quân mang đại bác tới, bắn vào pháo đài Một viên đạn pháo bắn trúng sợi dây sắt kéo cầu treo, chiếc cầu treo rơi xuống Quần chúng cách mạng ào ào vượt cầu treo, tràn vào pháo đài Viên chỉ huy pháo đài Launey chạy đến kho thuốc súng, định châm lửa đốt kho thuốc súng để dìm toàn bộ mọi người trong pháo đài trong biển lửa và máu Binh lính của hắn hoảng sợ, vội ngăn hành động điên cuồng của hắn lại Quần chúng cách mạng chiếm được ngục Baxti

viên chỉ huy Launey bị hành quyết.Quần chúng cách mạng đi diễu qua các phố và các quảng trường công cộng, giơ cao đầu Launey cắm trên đầu chiếc xào, miệng hô to: “ thắng lợi! thắng lợi”.Về sau nhân dân Pháp đã dỡ bỏ nhà ngục Baxti và xây dựng ở đây một quảng trường rộng lớn, mang tên quảng trường Baxti Còn ngày phá ngục Baxti trở thành ngày quốc khánh của nước Cộng hòa Pháp

Trích theo Những mẩu chuyện lịch sử thế giới tập 2 Đặng Đức An ( chủ biên) NXBGiáo dục 2000.trang 25

8.Bản tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của cách mạng Pháp năm

1791 cũng nói: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và luôn luôn

tự do và bình đẳng về quyền lợi”

Trích Tuyên Ngôn Độc Lập –Hồ Chí Minh –Văn học 12 tập 1.Nhà xuất bản Giáo Dục tái bản 2000.trang 57

9.Rôbexpie: là một luật sư và khi làm luật sư ông có mối cảm thông đặc biệt

với quần chúng lao động Vì thế ông sẵn sàng bào chữa cho người nghèo mà không quan tâm gì đến tiền thù lao Bên cạnh đó tinh thần cách mạng ngoan cường và đức tính chính trực liêm khiết, người ta gọi ông là “người không thể mua chuộc” Ông bị

kẻ thủ của cách mạng căm ghét, nhưng được quần chúng nhân dân mến phục

Trích theo Những mẩu chuyện lịch sử thế giới Tập 2 Đặng Đức An ( chủ biên) NXBGiáo dục 2000.trang35

Giải thích một số khái niệm

Khái niệm: Đẳng cấp là những tầng lớp xã hội được hình thành dưới các chế độ

chiếm hữu nô lệ, phong kiến, do luật pháp hoặc tục lệ quy định về vị trí xã hội, về quyền lợi và nghĩa vụ, có khi mang tính chất cha truyền con nối Chế độ đẳng cấp mang tính chất bất bình đẳng.Những người trong các đẳng cấp khác nhau có địa vị

và thân phận khác nhau

Khái niệm: Quân chủ chuyên chế trong đó nhà vua tập trung mọi quyền lực

trong tay mình, bắt nhân dân phải tuyệt đối phục tùng

Khái niệm: Quân chủ lập hiến là chế độ chính trị của một nước trong đó quyền

lực của vua bị hạn chế bằng một hiến pháp do Quốc Hội ( tư sản) định ra

Khái niệm cộng hòa thứ nhất:thành lập 1792 trong cộc cách mạng tư sản Pháp

vào cuối thế kỷ XVIII và đã lật đổ triều đại Buốc bông,xử tử vua LuiXVI , nó tồn tại

1799 khi Na-pô-lê-ông thiết lập chế độ độc tài quân sự

Khái niệm: độc tài quân sự do một tập đoàn quân sự thực hiện đưa một sĩ

quan lên cầm quyền đứng đầu nhà nước và áp dụng chế độ quân sự để quản lý đất nước

Trích Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông Gs Phan Ngọc Liên (chủ biên) NXB Đai học quốc gia Hà Nội

Hồ sơ tư liệu đồ dùng trực quan hình ảnh ( có kèm giải thích)

1.Giải thích bức tranh biếm họa “Tình cảnh người nông dân Pháp trước cách mạng” + Người nông dân cõng trên lưng hai người đó là quý tộc tăng lữ và quý tộc võ sĩ

Đó là người nông dân phải chịu hai tầng áp bức, phải lệ thuộc chặt chẽ vào địa chủ quý tộc và nhà thờ về ruộng đất Họ phải nộp tô thuế nặng, buộc phải bán lúa thu hoạch để trả nợ hoặc bỏ hoang ruộng đồng Ngoài tô cống nạp và lao dịch, họ phải nộp ¼ cho lãnh chúa, phải đóng thuế thập phân cho nhà thờ Thuế đinh, thuế ruộng đất , thuế muối và nhiều thứ thuế khác cho nhà nước phong kiến

+ Dưới chân người nông dân có bồ câu, chim đang ăn thóc, thỏ phá hại mùa màng.Nếu các con vật bị giết hại nông dân phải bồi thường nặng nề hoặc đi tù

+ Chiếc cuốc mà người nông dân chống nói lên tình trạng nông nghiệp nước Pháp rất lạc hậu: công cụ lao động và kỹ thuật canh tác thô sơ Năng xuất nông nghiệp kém, thấp hơn nước Anh rất nhiều vì thế nạn đói thường xuyên xảy ra

+ Hai giấy trong túi quần của người nông dân là các khế ước vay nợ của người nông dân với quý tộc và tăng lữ Đó là thòng lọng cột chặt người nông dân vào quý tộc và lãnh chúa

Trích Tuyển tập đề thi Olympic 30/4 môn lịch sử.SGD-ĐT Thành phố HCM.Trường THPT Lê Hồng Phong.NXB Đại học quốc gia TPHCM